HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẢO NGỌC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG HÀNG HÓA HUYỆN YÊN SƠN, TỈNH TUYÊN QUANG Ngành: Khoa học đất Mã số: 60.03 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thu Hà NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo Ngọc i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Luận văn đã hoàn thành, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Thu Hà đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Khoa học đất, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang, đặc biệt là tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức xã Mỹ Bằng, xã Tân Long và xã Tiến Bộ - huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo Ngọc ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục viết tắt .vi Danh mục bảng.
vii Danh mục hình .ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.
Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.
Tổng quan tài liệu. Một số vấn đề lý luận cơ bản về sử dụng đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp.
Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Đặc điểm, phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa. Bản chất của sản xuất hàng hóa. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá. Một số yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp hàng hoá.
Các nghiên cứu về sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá trên thế giới và Việt Nam. Trên thế giới. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.
Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến sử dụng đất đai từ năm 2014-2016. Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của các loại sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa huyện Yên Sơn.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất.
Phương pháp phân cấp tỷ lệ hàng hóa của các loại nông sản. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Yên Sơn.
Điều kiện tự nhiên. Thực trạng kinh tế xã hội của huyện Yên Sơn. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường huyện Yên Sơn. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014- 2016.
Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Sơn. Hiện trạng sử dụng và biến động đất sản xuất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014-2016. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các loại sử dụng đất trên địa bàn huyện Yên Sơn. Xác định các loại cây trồng có tính hàng hóa trên địa bàn huyện Yên Sơn.
Thực trạng các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện. Đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất có cây trồng hàng hóa của huyện. Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Đề xuất sử dụng các loại sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa đến năm 2020.
Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao sử dụng đất theo hướng hàng hóa. Kết luận và kiến nghị. 86 Tài liệu tham khảo. 90 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật CPTG Chi phí trung gian CLĐ Công lao động Dvt Đơn vị tính FAO Tổ chức Nông lương Liên Hiệp quốc GTSX Giá trị sản xuất GTNC Giá trị ngày công ISRIC Trung tâm thông tin nghiên cứu đất quốc tế LUT Loại sử dụng đất TSHH Tỷ suất hàng hóa UNDP Liên hợp quốc vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3.
Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các LUT cây trồng. Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả xã hội. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường của các .4 Phân cấp tỷ lệ hàng hóa và mức độ tiêu thụ các nông sản các loại sử dụng đất. Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Yên Sơn.
Hiện trạng sử dụng đất của huyện Yên Sơn năm 2016. Bảng diện tích các cây trồng nông nghiệp chính của huyện Yên Sơn. Tỷ suất hàng hóa từng cây trồng. Thực trạng các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Yên Sơn.
Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 1. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất tại tiểu vùng 1. Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 2. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất tiểu vùng 2.
Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 3. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 3. Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 1. Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 2.
Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 3. So sánh mức đầu tư phân bón với khuyến cáo bón phâncủa phòng Nông nghiệp huyện Yên Sơn (tính cho 1ha). Đánh giá mức độ bón phân thích hợp của từng LUT cây trồng ở 3 tiểu vùng. Tình hình sử dụng thuốc BVTV cho một số cây trồng tại huyện Yên Sơn.
Đánh giá mức độ phù hợp sử dụng thuốc BVTV của từng cây trồng. Đánh giá mức độ phù hợp sử dụng thuốc BVTV của các LUT ở 3 tiểu vùng. Tỷ lệ che phủ đất của các LUT cây trồng 3 tiểu vùng. Đánh giá hiệu quả môi trường của các LUT ở mỗi tiểu vùng.
Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 1. Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 2. Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 3. 79 viii DANH MỤC HÌNH Hình 4.
Bản đồ hành chính huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang. 32 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thảo Ngọc Tên Luận văn: “Đánh giá hiệu quả và đề xuất sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”. Ngành: Khoa học Đất Mã số: 8620103 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Mục đích nghiên cứu Đề tài luận văn nhằm xác định, đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các cây trồng hàng hóa trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang từ đó đề xuất sử dụng và một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa.
Phương pháp nghiên cứu - Thu thập thông tin dữ liệu sơ cấp: Yên Sơn được chia thành 3 tiểu vùng. Một xã đại diện đã được lựa chọn ở mỗi tiểu vùng, bao gồm: Mỹ Bằng, Tân Long, Tiên Bộ. Xã đại diện có các đặc điểm sau: đại diện của tiểu vùng, tính đa dạng của loại hình sử dụng đất. Phương pháp đánh giá nông thôn nhanh được sử dụng với tổng số 90 hộ cho cả 3 xã.
- Thu thập số liệu thứ cấp: Thông tin và số liệu thu được từ các kết quả nghiên cứu liên quan đến việc sử dụng đất của huyện thông qua các tài liệu, bài báo, internet và các báo cáo của Sở Nông nghiệp, Trung tâm khuyến nông, Sở Môi trường và Tài nguyên. - Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Office Excel 2003. - Xác định cây trồng hàng hoá dựa trên diện tích trồng, giá trị sản xuất và tỷ lệ hàng hoá. Hiệu quả của loại hình sử dụng đất được đánh giá bằng các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường.
Những phát hiện chính và kết luận 1. Yên Sơn là một huyện miền núi nằm ở phía Nam của tỉnh Tuyên Quang, xung quanh thành phố Tuyên Quang. Theo số liệu thống kê đất đai năm 2016, tổng diện tích đất tự nhiên là 113.301,53 ha, bao gồm 99.152,37 ha đất nông nghiệp, tương đương với 87,52% tổng diện tích tự nhiên. Vị trí địa lý có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển các dịch vụ hàng hoá.
Mặt khác, có một số xã cực kỳ khó khăn với hệ thống cơ sở hạ tầng nghèo nàn và không đáp ứng yêu cầu sản xuất. Những hạn chế này là rào cản đối với sự phát triển nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá và sản xuất hàng hoá tập trung.