Đánh Giá Hiệu Quả Và Đề Xuất Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Huyện Yên Sơn, Tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, đề xuất hướng phát triển hàng hóa bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học đất
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Và Đề Xuất Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Theo Hướng Hàng Hóa Huyện Yên Sơn, Tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.9. Phạm vi nghiên cứu
• 1.10. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.10.1. Những đóng góp mới
• 1.10.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.10.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.1. Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.2. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.3. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.4. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.5. Đặc điểm, phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.11.2. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 1.11.2.1. Bản chất của sản xuất hàng hóa
• 1.11.2.2. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá
• 1.11.2.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp hàng hoá
• 1.11.3. Các nghiên cứu về sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá trên thế giới và Việt Nam
• 1.11.3.1. Trên thế giới
• 1.12. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.2. Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến sử dụng đất đai từ năm 2014-2016
• 1.12.3. Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.12.4. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của các loại sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã
• 1.12.5. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa huyện Yên Sơn
• 1.12.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.6.1. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp
• 1.12.6.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 1.12.6.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 1.12.6.4. Phương pháp phân cấp tỷ lệ hàng hóa của các loại nông sản
• 1.12.6.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.13.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Yên Sơn
• 1.13.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.13.1.2. Thực trạng kinh tế xã hội của huyện Yên Sơn
• 1.13.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường huyện Yên Sơn
• 1.13.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014-2016
• 1.13.2.1. Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Sơn
• 1.13.2.2. Hiện trạng sử dụng và biến động đất sản xuất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014-2016
• 1.13.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các loại sử dụng đất trên địa bàn huyện Yên Sơn
• 1.13.3.1. Xác định các loại cây trồng có tính hàng hóa trên địa bàn huyện Yên Sơn
• 1.13.3.2. Thực trạng các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện
• 1.13.3.3. Đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất có cây trồng hàng hóa của huyện
• 1.13.4. Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa
• 1.13.5. Đề xuất sử dụng các loại sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa đến năm 2020
• 1.13.6. Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao sử dụng đất theo hướng hàng hóa
• 1.14. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Huyện Yên Sơn Tỉnh Tuyên Quang

Huyện Yên Sơn là một huyện miền núi nằm ở phía Nam của tỉnh Tuyên Quang, xung quanh thành phố Tuyên Quang. Theo số liệu thống kê đất đai năm 2016, tổng diện tích đất tự nhiên là 113.301,53 ha, bao gồm 99.152,37 ha đất nông nghiệp, tương đương với 87,52% tổng diện tích tự nhiên. Vị trí địa lý có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển các dịch vụ hàng hoá. Mặt khác, có một số xã cực kỳ khó khăn với hệ thống cơ sở hạ tầng nghèo nàn và không đáp ứng yêu cầu sản xuất. Những hạn chế này là rào cản đối với sự phát triển nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá và sản xuất hàng hoá tập trung.

1.1. Điều Kiện Tự Nhiên Kinh Tế Xã Hội Huyện Yên Sơn

Huyện Yên Sơn có tổng diện tích tự nhiên là 113.301,53 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 87,52% tổng diện tích tự nhiên. Địa hình huyện Yên Sơn tương đối bằng phẳng, có nhiều vùng đất phù hợp cho sản xuất nông nghiệp.

1.2. Hiện Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Huyện Yên Sơn

Tổng diện tích đất nông nghiệp của huyện Yên Sơn là 99.159,37 ha, chiếm 87,52% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, đất trồng cây hàng năm chiếm 73,42%, đất trồng cây lâu năm chiếm 13,15%, đất nuôi trồng thủy sản chiếm 1,43% và đất sử dụng cho mục đích khác chiếm 12%.

II. Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Theo Hướng Hàng Hóa

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, cần xem xét các yếu tố như giá trị sản xuất, lao động, vốn và cơ sở hạ tầng.

2.1. Giá Trị Sản Xuất

Giá trị sản xuất là một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Giá trị sản xuất của huyện Yên Sơn tăng dần qua các năm, từ 1.432 tỷ đồng năm 2014 lên 1.542 tỷ đồng năm 2016.

2.2. Lao Động

Lao động là một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Số lao động trong ngành nông nghiệp của huyện Yên Sơn giảm dần qua các năm, từ 43.115 người năm 2014 xuống 41.119 người năm 2016.

III. Định Hướng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Theo Hướng Hàng Hóa

Để phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, cần định hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Định hướng này bao gồm việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường.

3.1. Lựa Chọn Cây Trồng

Cây trồng là một trong những yếu tố quan trọng để định hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Huyện Yên Sơn có nhiều loại cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường, như lúa, ngô, khoai, sắn, chè, mía, bưởi.

3.2. Lựa Chọn Vật Nuôi

Vật nuôi là một trong những yếu tố quan trọng để định hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Huyện Yên Sơn có nhiều loại vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường, như gia súc, gia cầm, thủy sản.

IV. Kết Luận

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang cho thấy rằng huyện có nhiều tiềm năng để phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Tuy nhiên, cần định hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa và lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường.

V. Kiến Nghị

Để phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức khác. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng, như đường sá, thủy lợi, và hỗ trợ cho nông dân trong việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê đất đai năm 2016, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang có tổng diện tích tự nhiên là 113.301,53 ha, trong đó quỹ đất nông nghiệp chiếm tới 99.152,37 ha, tương đương 87,52% diện tích tự nhiên. Địa bàn huyện có quy mô dân số 165.908 người với mật độ 142 người/km², gồm 22 dân tộc cùng sinh sống tại 31 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn. Mặc dù sở hữu lợi thế địa kinh tế chiến lược khi nằm bao quanh thành phố Tuyên Quang và có các trục giao thông huyết mạch như Quốc lộ 2, Quốc lộ 2C, Quốc lộ 37 chạy qua, việc khai thác tài nguyên đất cho sản xuất nông nghiệp tại Yên Sơn trong nhiều năm qua vẫn mang tính phân tán, tự cung tự cấp và chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái.

Vấn đề cốt lõi mà thực tiễn địa phương đối mặt là sự thiếu hụt các nghiên cứu đánh giá toàn diện về hiệu quả sử dụng đất đai theo cả ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường; từ đó thiếu cơ sở khoa học xác thực để quy hoạch các vùng sản xuất nông sản hàng hóa tập trung. Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu là tiến hành điều tra, phân hạng và đánh giá chuẩn xác hiệu quả sử dụng đất của các loại cây trồng nông nghiệp; đồng thời nhận diện các loại hình sử dụng đất (LUT) chủ lực để đề xuất phương án tối ưu hóa cơ cấu cây trồng nông nghiệp theo hướng hàng hóa đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung trên toàn bộ không gian địa lý huyện Yên Sơn thông qua số liệu theo dõi, khảo sát thực nghiệm trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2016. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được lượng hóa rõ nét thông qua việc cung cấp các căn cứ chuyển đổi đất đai, giúp gia tăng giá trị sản xuất nông nghiệp từ mức trung bình dưới 75 triệu đồng/ha/năm lên biên độ 118,88 – 145,38 triệu đồng/ha/năm, đồng thời giải quyết hiệu quả từ 348 đến 665 công lao động trên mỗi hecta đất canh tác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết phân hạng và đánh giá đất đai của Tổ chức Nông lương Liên Hiệp quốc (FAO, 1976), kết hợp chặt chẽ với khung đánh giá sử dụng đất bền vững theo 5 nguyên tắc chuẩn mực của Smyth và Dumanski (1993), bao gồm: duy trì nâng cao năng suất, giảm thiểu rủi ro sản xuất, bảo vệ tiềm năng tài nguyên nước và đất, đảm bảo tính khả thi kinh tế và đạt được sự chấp nhận của cộng đồng xã hội. Song song đó, đề tài vận dụng lý thuyết hệ thống sản xuất nông nghiệp và quy luật phát triển kinh tế hàng hóa theo học thuyết giá trị, nhằm xem xét tính tương tác hữu cơ giữa con người, điều kiện thổ nhưỡng và thị trường tiêu thụ.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): Mô tả bức tranh sử dụng đất trong thực tế với các chỉ tiêu quản lý kỹ thuật xác định.
• Kiểu sử dụng đất (Land Use System): Thể hiện công thức luân canh cụ thể của các cây trồng trên một đơn vị diện tích trong chu kỳ một năm.
• Tỷ suất hàng hóa (TSHH): Tỷ lệ phần trăm giữa khối lượng nông sản bán ra thị trường so với tổng sản lượng thu hoạch, trong đó mức trên 75% được xếp loại cao.
• Hiệu quả đồng vốn (HQĐV): Tỷ số giữa thu nhập hỗn hợp và chi phí trung gian đầu tư, phản ánh mức sinh lời trực tiếp của đồng vốn sản xuất.
• Giá trị ngày công lao động (GTNC): Chỉ tiêu biểu thị mức thu nhập quy đổi trên một ngày công lao động gia đình tham gia sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các niên giám thống kê, báo cáo chuyên đề của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Khuyến nông, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Sơn giai đoạn 2014 – 2016 cùng hệ thống bản đồ thổ nhưỡng tỷ lệ 1/100.000 tỉnh Tuyên Quang.

Để thu thập dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tầng kết hợp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA/RRA). Toàn huyện được phân định thành 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng: Tiểu vùng 1 (phía Tây, địa hình đồi thấp xen đồng bằng) chọn xã Mỹ Bằng làm đại diện; Tiểu vùng 2 (phía Bắc, địa hình núi cao) chọn xã Tân Long làm đại diện; Tiểu vùng 3 (phía Đông Nam, đồi bát úp xen thung lũng) chọn xã Tiến Bộ làm đại diện. Tổng cỡ mẫu khảo sát thực địa là 90 nông hộ, phân bổ đồng đều 30 hộ/xã, đảm bảo mỗi kiểu sử dụng đất được thẩm định thực tế tại ít nhất 30 hộ gia đình.

Phương pháp phân tích dựa trên khung ma trận đa tiêu chí tích hợp:

• Hiệu quả kinh tế: Phân cấp dựa trên 3 chỉ tiêu: Giá trị sản xuất (GTSX > 130 triệu đồng/ha = 3 điểm), Thu nhập hỗn hợp (TNHH > 70 triệu đồng/ha = 3 điểm), Hiệu quả đồng vốn (HQĐV > 1,9 lần = 3 điểm); tổng điểm tối đa là 9 điểm.
• Hiệu quả xã hội: Phân cấp qua khả năng giải quyết công ăn việc làm (> 600 công/ha = 3 điểm) và Giá trị ngày công lao động (> 180 nghìn đồng/công = 3 điểm); tổng điểm tối đa là 6 điểm.
• Hiệu quả môi trường: Đánh giá theo mức độ bón phân so với khuyến cáo kỹ thuật, mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng danh mục và tỷ lệ che phủ đất an toàn sinh thái (> 75% = 3 điểm); tổng điểm tối đa là 9 điểm.

Dữ liệu thu thập được số hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel nhằm chuẩn hóa các phân tích thống kê kinh tế lượng, đảm bảo tính khách quan và khoa học xuyên suốt quá trình thực hiện từ năm 2014 đến 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận trên địa bàn huyện Yên Sơn có 7 loại hình sử dụng đất (LUT) chính với 22 kiểu sử dụng đất cụ thể phân bố trên các nhóm đất đai chủ yếu, trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất là nhóm đất đỏ vàng trên đá sét và biến chất (60.000 ha) cùng đất vàng nhạt trên đá cát (35.000 ha). Sáu nhóm cây trồng hàng hóa mũi nhọn được định danh gồm: lúa đặc sản, rau các loại, mía, sắn, chè búp và bưởi.

Các kiểu sử dụng đất mang lại giá trị gia tăng vượt bậc thể hiện qua các chỉ số cụ thể:

• Kiểu chuyên canh Bưởi đạt hiệu quả kinh tế cao nhất toàn huyện với GTSX đạt 145,38 triệu đồng/ha/năm, đồng thời giải quyết 348 công lao động/năm với giá trị ngày công vượt mức 250 nghìn đồng/công.
• Kiểu chuyên canh Chè cho GTSX dao động từ 93,74 đến 108,32 triệu đồng/ha, tạo việc làm ổn định từ 484 đến 508 công lao động/ha/năm, đóng vai trò then chốt trong giải quyết lao động nông nhàn.
• Kiểu luân canh "Lúa xuân đặc sản – lúa mùa đặc sản – ngô đông" đạt GTSX từ 118,88 đến 135,42 triệu đồng/ha, tiêu tốn 655 – 665 công lao động/ha, tạo ra giá trị sản xuất cao hơn từ 38% đến 45% so với mô hình 2 vụ lúa thuần truyền thống.
• Kiểu "Lúa xuân đặc sản – lúa mùa đặc sản – khoai lang đông" ghi nhận GTSX từ 114,17 đến 127,86 triệu đồng/ha, giải quyết 513 – 648 công lao động/ha.
• Kiểu "Đậu tương xuân – lúa mùa – rau đông" mang lại TNHH đạt 79,90 – 92,88 triệu đồng/ha với tỷ suất hàng hóa rau màu vượt mức 75% và HQĐV đạt trên 1,9 lần.

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp dữ liệu qua biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và bảng phân hạng kinh tế đa tiêu chí giữa các tiểu vùng, kết quả phản ánh sự phân hóa rõ nét về không gian sinh thái. Tiểu vùng 1 (Mỹ Bằng) và Tiểu vùng 3 (Tiến Bộ) có sự vượt trội về mức thu nhập hỗn hợp nhờ mạng lưới giao thông đường bộ thuận lợi và hệ thống thủy lợi chủ động, giúp giảm chi phí trung gian từ 12% đến 15% so với mức bình quân toàn huyện. Ngược lại, Tiểu vùng 2 (Tân Long) chịu sự chia cắt của địa hình núi dốc, giao thông mùa mưa gặp nhiều trở ngại khiến chi phí vận chuyển vật tư tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đồng vốn của các nông hộ.

So sánh với các công trình nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp tại các huyện vùng núi phía Bắc như Lục Ngạn (Bắc Giang) hay Thanh Liêm (Hà Nam), kết quả nghiên cứu tại Yên Sơn khẳng định xu thế tất yếu của việc chuyển dịch từ độc canh cây lương thực sang cơ cấu đa canh và chuyên canh cây ăn quả đặc sản, cây công nghiệp dài ngày. Về mặt môi trường, các mô hình Chè và Bưởi duy trì tỷ lệ che phủ mặt đất trên 75% quanh năm, đóng vai trò xung yếu trong việc chống xói mòn, rửa trôi dinh dưỡng đối với nền đất dốc từ 20 đến 25 độ, đáp ứng toàn diện tiêu chuẩn bền vững sinh thái của vùng trung du miền núi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa tại huyện Yên Sơn:

• Quy hoạch và tái cơ cấu không gian quỹ đất: Thực hiện chuyển đổi từ 2.000 đến 2.500 ha diện tích trồng lúa kém hiệu quả và đất đồi dốc thấp sang mở rộng diện tích chuyên canh Chè chất lượng cao, vùng Bưởi đặc sản và các công thức thâm canh 3 vụ (2 vụ lúa đặc sản kết hợp cây màu vụ đông). Mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân trên đất nông nghiệp đạt trên 120 triệu đồng/ha. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2018 – 2020. Cơ quan chủ trì: Ủy ban nhân dân huyện Yên Sơn phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và chuyển giao khoa học công nghệ: Đầu tư kiên cố hóa hệ thống kênh mương nội đồng, phấn đấu nâng tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp được tưới tiêu chủ động đạt trên 85%; triển khai quy trình canh tác an toàn VietGAP cho trên 80% diện tích chè và cây ăn quả; hỗ trợ đưa cơ giới hóa vào khâu làm đất và thu hoạch đạt tỷ lệ trên 70%. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2018 – 2022. Cơ quan chủ trì: Trạm Khuyến nông huyện Yên Sơn kết nối các Hợp tác xã nông nghiệp.
• Phát triển liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ: Xây dựng ít nhất 5 chuỗi liên kết bao tiêu nông sản khép kín giữa doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã; hoàn thiện hệ thống tem truy xuất nguồn gốc và nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm chè Mỹ Bằng, bưởi Yên Sơn; nâng tỷ suất tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng thương mại từ mức dưới 30% lên trên 75%. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2018 – 2025. Cơ quan chủ trì: Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện Yên Sơn.
• Mở rộng chính sách tín dụng và hỗ trợ vốn đầu tư: Ban hành cơ chế hỗ trợ lãi suất vốn vay ưu đãi thông qua Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) và Ngân hàng Chính sách Xã hội, áp dụng định mức cho vay 50 – 100 triệu đồng/ha đối với các hộ chuyển đổi sang mô hình cây trồng hàng hóa đạt chuẩn quy hoạch. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2018 – 2020. Cơ quan chủ trì: Ủy ban nhân dân huyện Yên Sơn phối hợp hệ thống các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và tài nguyên đất: Cung cấp cơ sở dữ liệu số liệu thực chứng trên 99.152,37 ha đất nông nghiệp phục vụ trực tiếp cho việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện giai đoạn 2020 – 2030 và xây dựng các đề án phát triển nông nghiệp hàng hóa của tỉnh Tuyên Quang.
• Doanh nghiệp thu mua, chế biến nông sản và Hợp tác xã: Nắm bắt bản đồ phân bố vùng nguyên liệu tập trung của 6 nhóm nông sản chủ lực để chủ động hoạch định phương án đầu tư công nghệ chế biến, liên kết chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường tiêu thụ.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Khoa học đất, Quản lý đất đai: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận kết hợp giữa khung đánh giá đất đai của FAO với phương pháp PRA/RRA trong lượng hóa đồng thời hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường tại vùng miền núi.
• Nông hộ và chủ trang trại tại huyện Yên Sơn: Cẩm nang thực tiễn hướng dẫn lựa chọn các kiểu sử dụng đất tối ưu (như mô hình bưởi, chè, lúa đặc sản kết hợp cây vụ đông) nhằm tối ưu hóa 348 – 665 ngày công lao động và nâng cao doanh thu đạt trên 145,38 triệu đồng/ha.

Câu hỏi thường gặp

• Mô hình sử dụng đất nào mang lại giá trị sản xuất kinh tế cao nhất tại huyện Yên Sơn? Mô hình chuyên canh Bưởi đạt giá trị sản xuất cao nhất với 145,38 triệu đồng/ha/năm và giá trị ngày công vượt 250 nghìn đồng. Tiếp theo là các mô hình luân canh lúa đặc sản kết hợp cây vụ đông như lúa xuân đặc sản – lúa mùa đặc sản – ngô đông đạt từ 118,88 đến 135,42 triệu đồng/ha/năm.

• Luận văn áp dụng khung phương pháp nào để thẩm định tính bền vững của các loại sử dụng đất? Nghiên cứu kết hợp khung phân hạng đất của FAO và 5 nguyên tắc bền vững của Smyth & Dumanski. Dữ liệu thực nghiệm từ 90 nông hộ được tính điểm đa tiêu chí trên thang 9 điểm kinh tế (GTSX, TNHH, HQĐV), 6 điểm xã hội (việc làm, GTNC) và 9 điểm môi trường (độ che phủ, định mức phân bón, thuốc BVTV).

• Những cây trồng nào được xếp vào nhóm nông sản hàng hóa chủ lực của địa phương? Qua phân tích diện tích, giá trị sản xuất và mức tiêu thụ, nghiên cứu xác định 6 nhóm cây trồng hàng hóa mũi nhọn bao gồm: lúa đặc sản, rau các loại, mía nguyên liệu, sắn, chè búp và bưởi, với tỷ suất hàng hóa thương phẩm đều đạt từ 50% đến trên 75%.

• Rào cản lớn nhất đối với việc phát triển nông nghiệp hàng hóa tập trung tại Yên Sơn là gì? Trở ngại chính là địa hình đồi núi dốc bị chia cắt mạnh, cơ sở hạ tầng giao thông và thủy lợi tại các xã vùng sâu (đặc biệt là Tiểu vùng 2) còn thiếu đồng bộ, dẫn đến chi phí trung gian vận chuyển cao và quy mô canh tác còn manh mún.

• Hiệu quả môi trường của các mô hình cây trồng lâu năm được đánh giá ra sao? Các mô hình trồng Chè và Bưởi đạt tỷ lệ che phủ mặt đất trên 75% quanh năm, tạo thảm phủ bảo vệ đất chống xói mòn và sạt lở trên nền đất dốc 20 – 25 độ, đồng thời mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tuân thủ nghiêm ngặt định mức an toàn.

Kết luận

• Hệ thống hóa hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp với quy mô 99.152,37 ha, định danh chi tiết 7 loại hình sử dụng đất (LUT) và 22 kiểu sử dụng đất cụ thể trên địa bàn huyện Yên Sơn.
• Xác lập cơ sở dữ liệu về 6 nhóm cây trồng hàng hóa chủ lực, chứng minh hiệu quả kinh tế vượt trội của mô hình Bưởi (GTSX 145,38 triệu đồng/ha) và mô hình Chè (GTSX 93,74 – 108,32 triệu đồng/ha, tạo 484 – 508 công việc làm).
• Lượng hóa thành công hiệu quả tổng hợp Kinh tế - Xã hội - Môi trường qua khảo sát thực chứng 90 nông hộ tại 3 tiểu vùng sinh thái đại diện bằng phương pháp PRA/RRA chuẩn mực.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi bao gồm: tái cơ cấu không gian quỹ đất 2.000 – 2.500 ha, nâng cấp hạ tầng thủy lợi VietGAP, phát triển liên kết chuỗi giá trị và mở rộng cơ chế tín dụng ưu đãi 50 – 100 triệu đồng/ha.
• Đóng góp luận cứ khoa học tin cậy cho công tác quản lý tài nguyên đất đai và chuyển dịch cơ cấu cây trồng hàng hóa bền vững tại các huyện trung du miền núi Bắc Bộ.

Về lộ trình tiếp theo, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn cần khẩn trương hoàn thiện phân vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa trong kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2018 – 2020, tầm nhìn 2025. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và các đơn vị kinh tế nông nghiệp hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu thực nghiệm quý giá từ công trình này để hiện thực hóa các mô hình canh tác giá trị cao, nâng cao thu nhập cho cộng đồng nông dân và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẢO NGỌC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG HÀNG HÓA HUYỆN YÊN SƠN, TỈNH TUYÊN QUANG Ngành: Khoa học đất Mã số: 60.03 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thu Hà NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo Ngọc i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Luận văn đã hoàn thành, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Thu Hà đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Khoa học đất, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang, đặc biệt là tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức xã Mỹ Bằng, xã Tân Long và xã Tiến Bộ - huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo Ngọc ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục viết tắt .vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hình .ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Một số vấn đề lý luận cơ bản về sử dụng đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp.

Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Đặc điểm, phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa. Bản chất của sản xuất hàng hóa. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá. Một số yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp hàng hoá.

Các nghiên cứu về sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá trên thế giới và Việt Nam. Trên thế giới. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến sử dụng đất đai từ năm 2014-2016. Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của các loại sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa huyện Yên Sơn.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất.

Phương pháp phân cấp tỷ lệ hàng hóa của các loại nông sản. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Yên Sơn.

Điều kiện tự nhiên. Thực trạng kinh tế xã hội của huyện Yên Sơn. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường huyện Yên Sơn. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014- 2016.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Yên Sơn. Hiện trạng sử dụng và biến động đất sản xuất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2014-2016. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các loại sử dụng đất trên địa bàn huyện Yên Sơn. Xác định các loại cây trồng có tính hàng hóa trên địa bàn huyện Yên Sơn.

Thực trạng các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện. Đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất có cây trồng hàng hóa của huyện. Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Đề xuất sử dụng các loại sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hàng hóa đến năm 2020.

Những vấn đề tồn tại và giải pháp để nâng cao sử dụng đất theo hướng hàng hóa. Kết luận và kiến nghị. 86 Tài liệu tham khảo. 90 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật CPTG Chi phí trung gian CLĐ Công lao động Dvt Đơn vị tính FAO Tổ chức Nông lương Liên Hiệp quốc GTSX Giá trị sản xuất GTNC Giá trị ngày công ISRIC Trung tâm thông tin nghiên cứu đất quốc tế LUT Loại sử dụng đất TSHH Tỷ suất hàng hóa UNDP Liên hợp quốc vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các LUT cây trồng. Bảng phân cấp chỉ tiêu hiệu quả xã hội. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường của các .4 Phân cấp tỷ lệ hàng hóa và mức độ tiêu thụ các nông sản các loại sử dụng đất. Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Yên Sơn.

Hiện trạng sử dụng đất của huyện Yên Sơn năm 2016. Bảng diện tích các cây trồng nông nghiệp chính của huyện Yên Sơn. Tỷ suất hàng hóa từng cây trồng. Thực trạng các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Yên Sơn.

Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 1. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất tại tiểu vùng 1. Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 2. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất tiểu vùng 2.

Hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 3. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại sử dụng đất tiểu vùng 3. Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 1. Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 2.

Đánh giá hiệu quả xã hội các LUT cây trồng tiểu vùng 3. So sánh mức đầu tư phân bón với khuyến cáo bón phâncủa phòng Nông nghiệp huyện Yên Sơn (tính cho 1ha). Đánh giá mức độ bón phân thích hợp của từng LUT cây trồng ở 3 tiểu vùng. Tình hình sử dụng thuốc BVTV cho một số cây trồng tại huyện Yên Sơn.

Đánh giá mức độ phù hợp sử dụng thuốc BVTV của từng cây trồng. Đánh giá mức độ phù hợp sử dụng thuốc BVTV của các LUT ở 3 tiểu vùng. Tỷ lệ che phủ đất của các LUT cây trồng 3 tiểu vùng. Đánh giá hiệu quả môi trường của các LUT ở mỗi tiểu vùng.

Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 1. Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 2. Hiệu quả sử dụng đất tiểu vùng 3. 79 viii c DANH MỤC HÌNH Hình 4.

Bản đồ hành chính huyện Yên Sơn – tỉnh Tuyên Quang. 32 ix c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thảo Ngọc Tên Luận văn: “Đánh giá hiệu quả và đề xuất sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”. Ngành: Khoa học Đất Mã số: 8620103 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Mục đích nghiên cứu Đề tài luận văn nhằm xác định, đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các cây trồng hàng hóa trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang từ đó đề xuất sử dụng và một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa.

Phương pháp nghiên cứu - Thu thập thông tin dữ liệu sơ cấp: Yên Sơn được chia thành 3 tiểu vùng. Một xã đại diện đã được lựa chọn ở mỗi tiểu vùng, bao gồm: Mỹ Bằng, Tân Long, Tiên Bộ. Xã đại diện có các đặc điểm sau: đại diện của tiểu vùng, tính đa dạng của loại hình sử dụng đất. Phương pháp đánh giá nông thôn nhanh được sử dụng với tổng số 90 hộ cho cả 3 xã.

- Thu thập số liệu thứ cấp: Thông tin và số liệu thu được từ các kết quả nghiên cứu liên quan đến việc sử dụng đất của huyện thông qua các tài liệu, bài báo, internet và các báo cáo của Sở Nông nghiệp, Trung tâm khuyến nông, Sở Môi trường và Tài nguyên. - Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Office Excel 2003. - Xác định cây trồng hàng hoá dựa trên diện tích trồng, giá trị sản xuất và tỷ lệ hàng hoá. Hiệu quả của loại hình sử dụng đất được đánh giá bằng các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường.

Những phát hiện chính và kết luận 1. Yên Sơn là một huyện miền núi nằm ở phía Nam của tỉnh Tuyên Quang, xung quanh thành phố Tuyên Quang. Theo số liệu thống kê đất đai năm 2016, tổng diện tích đất tự nhiên là 113.301,53 ha, bao gồm 99.152,37 ha đất nông nghiệp, tương đương với 87,52% tổng diện tích tự nhiên. Vị trí địa lý có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển các dịch vụ hàng hoá.

Mặt khác, có một số xã cực kỳ khó khăn với hệ thống cơ sở hạ tầng nghèo nàn và không đáp ứng yêu cầu sản xuất. Những hạn chế này là rào cản đối với sự phát triển nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá và sản xuất hàng hoá tập trung.