Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện hậu lộc tỉnh thanh hóa 5

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện hậu lộc tỉnh thanh hóa 5, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thoan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lợi
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.5. Xác định loại hình sử dụng đất bền vững
• 1.6. Những nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ở trên thế giới và Việt Nam
• 1.6.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.7. Nghiên cứu về tình hình sử dụng đất tại tỉnh Thanh Hóa
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đánh giá điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội và tình hình quản lý sử dụng đất đai huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 2.4. Đánh giá hiệu quả và lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 2.5. Định hướng và đề xuất một số giải pháp đề nâng cao hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.6.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu
• 2.6.3. Phương pháp đánh giá khả năng sử dụng đất bền vững
• 2.6.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.6.5. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội và tình hình quản lý sử dụng đất đai huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Tình hình quản lý sử dụng đất đai huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 3.1.3. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Hậu Lộc
• 3.1.4. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của huyện
• 3.2. Đánh giá hiệu quả và xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 3.2.1. Hiện trạng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của huyện Hậu Lộc
• 3.2.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Hậu Lộc
• 3.2.3. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Hậu Lộc
• 3.2.4. Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Hậu Lộc
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp đề nâng cao hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• 3.3.1. Đề xuất lựa chọn các LUT có hiệu quả
• 3.3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hậu Lộc
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hậu Lộc, Thanh Hóa là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế nông nghiệp hiện nay. Đất nông nghiệp không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc đánh giá này giúp xác định các loại hình sử dụng đất bền vững, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và phát triển nông nghiệp bền vững. Theo nghiên cứu, hiệu quả sử dụng đất được phân thành ba loại: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Mỗi loại hiệu quả này đều có những chỉ tiêu cụ thể để đánh giá, từ đó giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định phù hợp trong việc quy hoạch và sử dụng đất.

1.1. Tầm quan trọng của việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo tính bền vững trong sản xuất. Huyện Hậu Lộc, với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù, cần có những giải pháp cụ thể để tối ưu hóa việc sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá này còn giúp nhận diện các vấn đề tồn tại trong quản lý và sử dụng đất, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp nhằm phát triển nông nghiệp bền vững. Theo các chuyên gia, việc sử dụng đất hiệu quả không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Phân tích hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hậu Lộc

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hậu Lộc cho thấy sự biến động lớn trong những năm gần đây. Diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hẹp do chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và thu nhập của người dân. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp giảm từ năm 2015 đến 2017, trong khi nhu cầu về lương thực và thực phẩm ngày càng tăng. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần xem xét các yếu tố như cơ cấu cây trồng, phương thức canh tác và tình hình quản lý đất đai. Các loại hình sử dụng đất hiện tại cần được phân tích để xác định tính bền vững và khả năng sinh lời của chúng.

2.1. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp

Tại huyện Hậu Lộc, các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu bao gồm trồng lúa, cây ăn quả và chăn nuôi. Mỗi loại hình đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Ví dụ, trồng lúa mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng lại tiêu tốn nhiều nước và tài nguyên. Ngược lại, cây ăn quả có thể mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhưng yêu cầu kỹ thuật chăm sóc phức tạp hơn. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần dựa trên các chỉ tiêu cụ thể như năng suất, chi phí sản xuất và lợi nhuận. Điều này giúp xác định loại hình nào là tối ưu cho từng vùng đất cụ thể.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hậu Lộc, cần có những giải pháp đồng bộ và khả thi. Trước hết, cần thực hiện quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả kinh tế. Các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất cũng cần được chú trọng. Bên cạnh đó, việc tăng cường công tác quản lý và giám sát sử dụng đất cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo quản lý đất đai hiệu quả. Các chương trình khuyến nông, đào tạo kỹ thuật cho nông dân cũng cần được triển khai để nâng cao năng lực sản xuất.

3.1. Quy hoạch và quản lý đất đai

Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp cần được thực hiện dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Cần xác định rõ ràng các vùng đất phù hợp với từng loại hình sản xuất, từ đó đưa ra các chính sách khuyến khích nông dân áp dụng các phương thức canh tác bền vững. Việc quản lý đất đai cần được thực hiện chặt chẽ, đảm bảo không để xảy ra tình trạng lãng phí và sử dụng không hiệu quả. Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng đất để kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, với diện tích tự nhiên khoảng 14.370,8 ha, là vùng đồng bằng ven biển có điều kiện tự nhiên đa dạng, bao gồm vùng đồi, đồng bằng phù sa và vùng ven biển. Đất nông nghiệp chiếm khoảng 66,78% diện tích tự nhiên, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 47,28%. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm nhẹ trong giai đoạn 2015-2017 do chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp. Với mật độ dân số cao 1.182 người/km2 và lực lượng lao động nông nghiệp chiếm 56,74%, việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế - xã hội bền vững của huyện.

Nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hậu Lộc năm 2017, tập trung vào các loại hình sử dụng đất chính, đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất theo hướng bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ huyện Hậu Lộc với ba tiểu vùng đại diện: vùng đồi, vùng đồng bằng và vùng đồng màu ven biển. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác quy hoạch, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và nâng cao giá trị sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, bao gồm:

• Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của việc sử dụng đất, trong đó hiệu quả kinh tế được đo bằng mối quan hệ giữa giá trị sản phẩm đầu ra và chi phí đầu vào; hiệu quả xã hội phản ánh khả năng tạo việc làm, nâng cao đời sống và công bằng xã hội; hiệu quả môi trường liên quan đến bảo vệ đất, giảm xói mòn và duy trì độ phì nhiêu.

• Mô hình loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): Phân loại các kiểu sử dụng đất dựa trên đặc điểm cây trồng, vật nuôi và phương thức canh tác, từ đó đánh giá mức độ bền vững và hiệu quả của từng loại hình.

• Nguyên tắc sử dụng đất bền vững: Đảm bảo sử dụng đất đúng quy hoạch, tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ môi trường và phù hợp với tập quán địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: đất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, loại hình sử dụng đất, và bền vững trong quản lý đất đai.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hậu Lộc, cùng số liệu điều tra sơ cấp từ 150 hộ nông dân đại diện cho ba tiểu vùng (mỗi tiểu vùng 50 hộ) được chọn ngẫu nhiên.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn điểm nghiên cứu đại diện dựa trên đặc trưng địa hình, đất đai và điều kiện kinh tế xã hội của ba tiểu vùng: vùng đồi, vùng đồng bằng và vùng đồng màu ven biển.

• Phương pháp phân tích: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên các chỉ tiêu kinh tế (tổng thu nhập, chi phí sản xuất, thu nhập thuần, hiệu quả sử dụng vốn, giá trị ngày công lao động), xã hội (giá trị sản xuất trên lao động, giải quyết việc làm, đời sống người lao động) và môi trường (hệ số sử dụng đất, tỷ lệ che phủ, mức độ xói mòn). Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel, trình bày kết quả qua bảng biểu và biểu đồ.

• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến các chuyên gia quản lý đất đai và nông dân sản xuất giỏi để đánh giá và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu năm 2017, hoàn thiện luận văn trong năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp năm 2017 là 9.596,92 ha, chiếm 66,78% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, đất trồng cây hàng năm chiếm 42,46%, đất trồng lúa chiếm 37,74%, đất trồng cây lâu năm chiếm 4,82%. So với năm 2015, diện tích đất nông nghiệp giảm khoảng 33,1 ha, chủ yếu do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp.

2. Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất: Các loại hình sử dụng đất trồng lúa, cây hàng năm và cây lâu năm có hiệu quả kinh tế khác nhau. Ví dụ, năng suất lúa xuân đạt 43,86 tạ/ha, lúa đông xuân đạt 46,65 tạ/ha, khoai lang đạt 67,14 tạ/ha. Thu nhập thuần trên 1 ha đất trồng lúa và cây hàng năm dao động theo từng tiểu vùng, với hiệu quả sử dụng vốn và giá trị ngày công lao động phản ánh sự khác biệt về đầu tư và năng suất.

3. Hiệu quả xã hội: Việc sử dụng đất nông nghiệp tạo việc làm cho hơn 51.000 lao động, chiếm 56,74% tổng lao động toàn huyện. Tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 7,5%, cho thấy hiệu quả xã hội tích cực từ việc sử dụng đất nông nghiệp.

4. Hiệu quả môi trường: Các biện pháp canh tác bền vững được áp dụng ở một số vùng, tuy nhiên vẫn còn hiện tượng xói mòn đất và thoái hóa đất ở vùng đồi và ven biển. Tỷ lệ che phủ đất và khả năng bảo vệ đất chưa đạt mức tối ưu, đòi hỏi các giải pháp cải tạo và bảo vệ đất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự biến động diện tích đất nông nghiệp là do chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm phát triển công nghiệp, dịch vụ và đô thị hóa. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và mức độ đầu tư. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tại Hậu Lộc tương đồng với xu hướng giảm diện tích đất nông nghiệp nhưng tăng năng suất và giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích.

Việc áp dụng các mô hình canh tác bền vững như nông nghiệp bảo tồn và kỹ thuật canh tác đất dốc (SALT) có thể giúp giảm xói mòn, tăng độ phì nhiêu đất và nâng cao hiệu quả môi trường. Kết quả nghiên cứu được minh họa qua các bảng số liệu về diện tích, năng suất, thu nhập và biểu đồ cơ cấu sử dụng đất theo tiểu vùng, giúp trực quan hóa sự phân bố và hiệu quả sử dụng đất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch sử dụng đất hợp lý: Cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất theo hướng ưu tiên phát triển các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế và bền vững môi trường, đặc biệt là vùng đồng bằng và ven biển. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do UBND huyện phối hợp với các sở ngành tỉnh.

2. Áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững: Khuyến khích nông dân áp dụng các mô hình nông nghiệp bảo tồn, luân canh cây trồng, sử dụng phân bón hữu cơ và giảm thuốc bảo vệ thực vật để nâng cao hiệu quả môi trường và năng suất. Chủ thể thực hiện là các hộ nông dân, hỗ trợ bởi các trung tâm khuyến nông trong vòng 2 năm.

3. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý đất đai: Tổ chức các lớp tập huấn về quản lý, sử dụng đất và kỹ thuật canh tác cho cán bộ quản lý và nông dân nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng đất hiệu quả. Thời gian triển khai 1-2 năm, do UBND huyện và các tổ chức đào tạo thực hiện.

4. Phát triển cơ sở hạ tầng và hỗ trợ đầu tư: Đầu tư hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng và hỗ trợ vốn cho nông dân để tăng cường khả năng sản xuất và bảo vệ đất. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương và các tổ chức tín dụng, với kế hoạch 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý đất đai và quy hoạch địa phương: Nhận diện các loại hình sử dụng đất hiệu quả, hỗ trợ xây dựng chính sách và quy hoạch sử dụng đất phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật canh tác bền vững, nâng cao năng suất và thu nhập trên đơn vị diện tích đất.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội - môi trường và mô hình nghiên cứu thực tiễn.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ tài nguyên đất và môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua ba nhóm chỉ tiêu chính: kinh tế (tổng thu nhập, chi phí sản xuất, thu nhập thuần), xã hội (giá trị sản xuất trên lao động, tạo việc làm, giảm nghèo) và môi trường (hệ số sử dụng đất, tỷ lệ che phủ, mức độ xói mòn). Ví dụ, thu nhập thuần trên 1 ha đất trồng lúa là một chỉ tiêu kinh tế quan trọng.

2. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu như thế nào?
   Nghiên cứu chọn mẫu ngẫu nhiên 150 hộ nông dân đại diện cho ba tiểu vùng đặc trưng về địa hình và điều kiện kinh tế xã hội của huyện Hậu Lộc, nhằm đảm bảo tính đại diện và đa dạng trong phân tích.

3. Tại sao diện tích đất nông nghiệp lại giảm trong giai đoạn nghiên cứu?
   Nguyên nhân chính là do chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang đất phi nông nghiệp phục vụ phát triển công nghiệp, đô thị hóa và các công trình công cộng, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất có tính khả thi như thế nào?
   Các giải pháp được đề xuất dựa trên cơ sở thực tiễn, có sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm quy hoạch hợp lý, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, đào tạo nâng cao năng lực và đầu tư cơ sở hạ tầng, đảm bảo khả năng thực hiện trong vòng 2-5 năm.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong quy hoạch đất đai?
   Kết quả cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích chi tiết về hiệu quả từng loại hình sử dụng đất, giúp các nhà quản lý xây dựng quy hoạch sử dụng đất phù hợp, tối ưu hóa giá trị kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên đất.

Kết luận

• Hậu Lộc có diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 66,78% tổng diện tích tự nhiên, với sự phân bố đa dạng theo ba tiểu vùng đồi, đồng bằng và ven biển.
• Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá toàn diện qua các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, phản ánh sự khác biệt giữa các loại hình sử dụng đất và tiểu vùng.
• Diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm nhẹ do chuyển đổi mục đích sử dụng đất, nhưng năng suất và giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích có xu hướng tăng.
• Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất tập trung vào quy hoạch hợp lý, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, đào tạo nâng cao năng lực và đầu tư cơ sở hạ tầng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý, quy hoạch và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Hậu Lộc, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan quản lý và nông dân áp dụng các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để cập nhật dữ liệu và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp * Khái quát về đất nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản.

Trong nông nghiệp cũng có hai loại chính, việc xác định sản xuất nông nghiệp thuộc dạng nào cũng rất quan trọng: Nông nghiệp thuần nông hay nông nghiệp sinh nhai là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có đầu vào hạn chế, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính gia đình của mỗi người nông dân. Không có sự cơ giới hóa trong nông nghiệp sinh nhai. Nông nghiệp chuyên sâu: là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp được chuyên môn hóa trong tất cả các khâu sản xuất nông nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng trọt, chăn nuôi, hoặc trong quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp. Nông nghiệp chuyên sâu có nguồn đầu vào sản xuất lớn, bao gồm cả việc sử dụng hóa chất diệt sâu, diệt cỏ, phân bón, chọn lọc, lai tạo giống, nghiên cứu các giống mới và mức độ cơ giới hóa cao.

Sản phẩm đầu ra chủ yếu dùng vào mục đích thương mại, làm hàng hóa bán ra trên thị trường hay xuất khẩu. Các hoạt động trên trong sản xuất nông nghiệp chuyên sâu là sự cố gắng tìm mọi cách để có nguồn thu nhập tài chính cao nhất từ ngũ cốc, các sản phẩm được chế biến từ ngũ cốc hay vật nuôi. Đất nông nghiệp đôi khi còn gọi là đất canh tác hay đất trồng trọt là những vùng đất, khu vực thích hợp cho sản xuất, canh tác nông nghiệp, bao gồm cả trồng trọt và chăn nuôi. Đây là một trong những nguồn lực chính trong nông nghiệp.[4] e 4 Tại Việt Nam, đất nông nghiệp được định nghĩa là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng.

Theo Điều 10 Luật đất đai 2013. Nhóm đất nông nghiệp bao gồm các loại đất sau đây: + Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; + Đất trồng cây lâu năm; + Đất rừng sản xuất; + Đất rừng phòng hộ; + Đất rừng đặc dụng; + Đất nuôi trồng thủy sản; + Đất làm muối; + Đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh.[10] * Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp Nguyên tắc sử dụng đất gồm có những nguyên tắc sau: - Đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất. - Tiết kiệm, có hiệu quả, bảo vệ môi trường và không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh. - Người sử dụng đất thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình trong thời hạn sử dụng đất theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.[10] * Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Hiệu quả sử dụng đất là kết quả của quá trình sử dụng đất.

Ta quan tâm nhiều tới kết quả hữu ích, một đại lượng vật chất tạo ra do lợi ích của con người được biểu hiện bằng những chỉ tiêu xác định, cụ thể. Có thể phân biệt thành 3 loại: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. e 5 - Hiệu quả kinh tế: Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là phần nguồn lực của các giá trị đầu vào.

Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp. Nếu đạt được một trong hai yếu tố hiệu quả kỹ thuật hay hiệu quả phân bổ mới là điều kiện cần, chưa phải là điều kiện đủ để đạt hiệu quả kinh tế. Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ thì khi đó sản xuất mới đạt hiệu quả kinh tế.

Như vậy, bản chất của hiệu quả kinh tế sử dụng đất là: Trên một diện tích đất nhất định sản xuất ra của cải vật chất nhiều nhất, với một lượng đầu tư về chi phí và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của xã hội. Xuất phát từ những lý do này mà trong quá trình đánh giá đất hiệu quả sử dụng đất ngông nghiệp cần phải chỉ ra được những loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao.[6] - Hiệu quả xã hội: Hiệu quả xã hội phản ánh mối quan hệ lợi ích giữa con người với con người, có tác động đến mục tiêu kinh tế. Hiệu quả xã hội khó lượng hóa được khi phản ánh, chủ yếu phản ánh bằng các chỉ tiêu mang tính chất định tính như: Tạo công ăn việc làm cho người lao động, xóa đói giảm nghèo, định canh, định cư, công bằng xã hội, nâng cao mức sống, thu nhập của toàn dân. Hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp.

Hiệu quả xã hội được thể hiện thông qua mức thu hút lao động và thu nhập của nhân dân. Hiệu quả xã hội cao góp phần thức đẩy xã hội phát triển, phát huy được nguồn lực của địa phương, nâng cao mức sống của nhân dân. Sử dụng đất phải phù hợp với tập quán, nền văn hóa của địa phương, thì sử dụng đất bền vững hơn.[8] e 6 - Hiệu quả về môi trường Hiệu quả môi trường là môi trường được sản sinh do tác động của sinh vật, hóa học, vật lý,vv., chịu ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố môi trường của các loại vật chất trông môi trương. Hiệu quả môi trường phân theo nguyên nhân gây nên gồm: Hiệu quả hóa học môi trường, hiệu quả vật lý môi trường, hiệu quả sinh vật môi trường.

Hiệu quả sinh vật môi trường là hiệu quả khác nhau của hệ thống sinh thái do sự phát sinh biến hóa của các yếu tố môi trường dẫn đến. Hiệu quả hóa học môi trường là hiệu quả môi trường do các phản ứng hóa học giữa các vật chất chịu ảnh hưởng của môi trường dẫn đến. Hiệu quả vật lý môi trường do tác động vật lý dẫn đến. Đây là hiệu quả được các nhà môi trường học rất quan tâm trong điều kiện hiện nay.

Một hoạt động sản xuất được coi là có hiệu quả khi không có những ảnh hưởng xấu đến môi trường đất, nước, không khí, không làm ảnh hưởng tới đa dạng sinh học. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Phạm vi sử dụng đất, cơ cấu, phương thức sử dụng đất,vv., một mặt bị chi phối bởi các điều kiện và quy luật sinh thái tự nhiên, mặt khác bị kiềm chế bởi các điều kiện, quy luật kinh tế , xã hội và các yếu tố kỹ thuật. Vì vậy, có thể khái quát thành 4 nhóm sau: * Nhóm các yếu tố về điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu, thời tiết,.) là yếu tố cơ bản xác định công dụng của đất đai, ảnh hưởng trực tiếp cụ thể và sâu sắc, nhất là đối với sản xuất nông nghiệp. Đặc thù của điều kiện tự nhiên mang tính chất khu vực, vị trí địa lý của vùng, với sự khác biệt về điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, nguồn nước và điều kiện tự nhiên khác sẽ quyết định khả năng,công dụng và hiệu quả sử dụng đất.

Vì vậy trong thực tiễn sử dụng đất cần tuân thủ các quy luật tự nhiên, tận dụng các lợi thế nhằm đạt hiệu quả cao nhất về kinh tế, xã hội và môi trường.[11] * Nhóm nhân tố về điều kiện kinh tế, xã hội Bao gồm các yếu tố như chế độ xã hội, dân số và lao động, thông tin và quản lý chính sách môi trường, chính sách đất đai, sức sản xuất và trình độ phát triển của e 7 kinh tế hàng hóa, cơ cấu kinh tế và phân bố sản xuất, các điều kiện về nông nghiệp, thương nghiệp, giao thông, sựu phát triển của khoa học kỹ thuật, trình độ quản lý, sử dụng lao động, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Điều kiện kinh tế, xã hội thường có ý nghĩa quyết định, chủ đạo đối với việc sử dụng đất đai. Thực vậy, phương hướng sử dụng đất được quyết định bởi yêu cầu của xã hội và mục tiêu kinh tế trong từng thời kỳ nhất định. Việc sử dụng đất đai như thế nào được quyết định bởi sự năng động của con người và các điều kiện kinh tế, xã hội, kỹ thuật hiện có; quyết định bởi tính hợp lý, tính khả thi và tính kỹ thuật; quyết định bởi nhu cầu của thị trường, .[11] * Nhóm các yếu tố về kỹ thuật canh tác Biện pháp canh tác là các tác động của con người vào đất đai, cây trồng, vật nuôi nhằm tạo nên sự hài hòa giữa các yếu tố của các quá trình sản xuất để đạt hiệu quả kinh tế cao.

Trên cơ sở nghiên cứu các quy luật tự nhiên của sinh vật để lựa chọn các tác động kỹ thuật, lựa chọn chủng loại và cách sử dụng đầu vào nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế đề ra. Tuy nhiên, việc ứng dụng các biện pháp kỹ thuật trong canh tác còn phụ thuộc rất lớn vào trình độ đầu tư các cơ sở kinh tế, hạ tầng trong nông nghiệp. Đây là những tác động thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về đối tượng sản xuất, về thời tiết, về điều kiện môi trường.