Luận văn thạc sĩ: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất hướng sử dụng đất phù hợp tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

• Tác giả: Ngô Việt Anh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đề xuất hướng sử dụng đất phù hợp tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và gia tăng dân số. Huyện Hàm Yên, Tuyên Quang là một khu vực có tiềm năng nông nghiệp nhưng còn nhiều hạn chế trong việc sử dụng đất hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng sử dụng đất, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, và đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng đất nông nghiệp tại Hàm Yên còn manh mún, chưa hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp.

1.1. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại Hàm Yên được đánh giá qua các chỉ tiêu như diện tích, cơ cấu cây trồng, và phương thức canh tác. Theo số liệu năm 2013, diện tích đất nông nghiệp của huyện là 90.054,60 ha, chiếm 15,35% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Tuy nhiên, việc sử dụng đất còn nhiều bất cập như chưa khoanh định được diện tích đất trồng lúa cần bảo vệ, chưa xây dựng được vùng chuyên canh cây cam, và chưa thực hiện nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ rừng. Điều này dẫn đến hiệu quả sử dụng đất chưa cao, ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững.

1.2. Yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Hàm Yên bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và kỹ thuật canh tác. Về điều kiện tự nhiên, địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích, gây khó khăn cho việc canh tác. Về kinh tế - xã hội, nền kinh tế của huyện còn nhiều khó khăn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm, và sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, tự phát. Về kỹ thuật canh tác, việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật còn hạn chế, dẫn đến năng suất và chất lượng nông sản thấp.

II. Quản lý đất nông nghiệp và phát triển bền vững

Quản lý đất nông nghiệp và phát triển nông nghiệp bền vững là hai yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Hàm Yên. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp quản lý đất nông nghiệp hiệu quả, bao gồm việc quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ diện tích đất trồng lúa, và phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, tăng cường liên kết sản xuất, và phát triển các mô hình nông nghiệp bền vững.

2.1. Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp

Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Hàm Yên. Nghiên cứu đề xuất việc quy hoạch các vùng sản xuất tập trung, bảo vệ diện tích đất trồng lúa, và phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả như cây cam. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý đất đai, đặc biệt là việc thực hiện nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

2.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Hàm Yên. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, tăng cường liên kết sản xuất, và phát triển các mô hình nông nghiệp bền vững. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực của sản xuất nông nghiệp đến tài nguyên đất và nước.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Hàm Yên, bao gồm việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển các mô hình sản xuất hàng hóa, và tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật. Các giải pháp này nhằm mục đích tối ưu hóa việc sử dụng đất, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản, đồng thời đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững.

3.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Hàm Yên. Nghiên cứu đề xuất việc chuyển đổi từ các loại cây trồng truyền thống sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như cây ăn quả, cây công nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường liên kết sản xuất, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung để nâng cao hiệu quả kinh tế.

3.2. Ứng dụng khoa học kỹ thuật

Ứng dụng khoa học kỹ thuật là yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Hàm Yên. Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong canh tác, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, và tăng cường công tác khuyến nông. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đào tạo, nâng cao trình độ canh tác cho nông dân để đảm bảo hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên quý giá và là tư liệu sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội. Việt Nam có diện tích đất bình quân trên đầu người thấp, trong khi phần lớn dân số sống ở khu vực nông thôn và nông nghiệp vẫn là nguồn thu nhập chính. Tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, với tổng diện tích tự nhiên 90.054,60 ha, đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhưng đang chịu áp lực từ quá trình đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại đây còn nhiều hạn chế như chưa quy hoạch vùng chuyên canh cây cam, chưa bảo vệ nghiêm ngặt đất lâm nghiệp, và sản xuất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đánh giá hiện trạng và hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất phù hợp với đặc thù huyện Hàm Yên. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi hành chính huyện Hàm Yên, với dữ liệu thu thập từ năm 2010 đến 2013, nhằm góp phần đảm bảo an ninh lương thực, phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống nhân dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên ba khía cạnh chính là hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị sản xuất, giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích; hiệu quả xã hội phản ánh khả năng tạo việc làm, thu nhập và mức độ chấp nhận của người dân; hiệu quả môi trường liên quan đến bảo vệ độ phì nhiêu đất, giảm thiểu ô nhiễm và duy trì đa dạng sinh học.

• Mô hình phát triển nông nghiệp bền vững: Tập trung vào việc sử dụng tài nguyên đất hợp lý, bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời đảm bảo phát triển kinh tế xã hội lâu dài.

• Khái niệm loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): Mô tả chi tiết các phương thức sản xuất, quản lý đất đai và đặc tính kinh tế kỹ thuật của từng loại hình sử dụng đất, làm cơ sở đánh giá mức độ thích hợp và bền vững của từng loại hình.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hàm Yên, cùng số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp 120 hộ nông dân đại diện cho hai tiểu vùng đặc trưng của huyện.

• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên có tính đại diện về địa lý, loại hình sử dụng đất và đặc điểm hộ gia đình (giàu, trung bình, nghèo, dân tộc thiểu số).

• Phương pháp phân tích: Tổng hợp, xử lý số liệu bằng Microsoft Excel; đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên các chỉ tiêu kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập thuần, hiệu quả đồng vốn), xã hội (giải quyết việc làm, mức độ chấp nhận của người dân) và môi trường (sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khả năng duy trì độ phì nhiêu đất).

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu từ năm 2010 đến 2013, tập trung đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội: Huyện Hàm Yên có địa hình đồi núi phức tạp với độ cao trung bình 500-600 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.800 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Dân số năm 2013 là 111.808 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 47,7%, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 20,06%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực với tỷ trọng nông, lâm nghiệp chiếm 36,96%, công nghiệp 31,45% và dịch vụ 31,59%.

2. Hiện trạng sử dụng đất: Tổng diện tích đất lâm nghiệp chiếm 71,81% diện tích tự nhiên, đất nông nghiệp chủ yếu là đất phù sa, đất vàng đỏ trên đá biến chất và đất nâu vàng phù sa cổ. Diện tích đất trồng lúa năm 2013 đạt khoảng 7.000 ha, sản lượng lương thực có hạt đạt 13.000 tấn, bình quân lương thực đầu người 481 kg/người. Cây cam sành được quy hoạch vùng chuyên canh và đã trở thành thương hiệu nổi tiếng.

3. Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất: Các loại hình sử dụng đất trồng cây ăn quả, chè và lúa nước có giá trị sản xuất trên 1 ha cao hơn so với các loại hình trồng cây ngắn ngày khác. Hiệu quả đồng vốn và thu nhập thuần trên đơn vị diện tích của các loại hình này cao hơn từ 15-25% so với trung bình huyện. Hiệu quả lao động cũng được cải thiện rõ rệt ở các vùng chuyên canh.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường: Các loại hình sử dụng đất phù hợp với tập quán và điều kiện địa phương thu hút lao động, tạo việc làm ổn định cho khoảng 60% lao động nông nghiệp. Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ở mức hợp lý, giảm 20% so với tiêu chuẩn bón phân cân đối, góp phần bảo vệ môi trường và duy trì độ phì nhiêu đất.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy điều kiện tự nhiên đa dạng và nguồn lao động dồi dào là lợi thế quan trọng để phát triển các loại hình sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả tại Hàm Yên. Việc quy hoạch vùng chuyên canh cây cam sành và chè đã nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa. So với các nghiên cứu trong khu vực miền núi phía Bắc, hiệu quả kinh tế và xã hội tại Hàm Yên có sự cải thiện rõ rệt nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và quản lý đất đai hợp lý.

Việc duy trì hiệu quả môi trường thông qua giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật góp phần bảo vệ tài nguyên đất và đa dạng sinh học, phù hợp với mô hình nông nghiệp bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và thu nhập thuần trên 1 ha giữa các loại hình sử dụng đất, cũng như bảng phân tích mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật so với tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, hạn chế về quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết thị trường vẫn là thách thức cần giải quyết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững hơn trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch và phát triển vùng chuyên canh: Đẩy mạnh quy hoạch vùng trồng cây cam sành, chè và các cây ăn quả đặc sản theo hướng tập trung, quy mô lớn nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là UBND huyện phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và công nghệ sinh học: Khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới, sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao độ phì nhiêu đất. Thực hiện liên tục, có chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật từ các trung tâm khuyến nông.

3. Phát triển liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ: Xây dựng các mô hình hợp tác xã, liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nhằm tăng giá trị sản phẩm, giảm chi phí và rủi ro thị trường. Thời gian triển khai 2-4 năm, chủ thể là các tổ chức kinh tế hợp tác và doanh nghiệp địa phương.

4. Bảo vệ và phát triển tài nguyên đất và rừng: Thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, đồng thời khuyến khích trồng rừng và cải tạo đất bạc màu để duy trì cân bằng sinh thái. Chủ thể là các cơ quan quản lý tài nguyên môi trường và cộng đồng dân cư, thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả và bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, cũng như các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững.

3. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp tại Hàm Yên và các vùng miền núi: Áp dụng các đề xuất về loại hình sử dụng đất phù hợp, kỹ thuật canh tác tiên tiến để nâng cao năng suất, thu nhập và bảo vệ môi trường.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến nông sản: Tìm hiểu tiềm năng phát triển các vùng chuyên canh, cơ hội liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đặc sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá qua ba nhóm chỉ tiêu chính: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập thuần trên 1 ha), xã hội (giải quyết việc làm, mức độ chấp nhận của người dân) và môi trường (mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khả năng duy trì độ phì nhiêu đất).

2. Tại sao cần phân vùng nghiên cứu thành hai tiểu vùng trong huyện Hàm Yên?
   Phân vùng giúp phản ánh đặc điểm địa hình, điều kiện tự nhiên và loại hình sử dụng đất khác nhau, từ đó đánh giá hiệu quả sử dụng đất chính xác và đề xuất giải pháp phù hợp cho từng vùng.

3. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng trong thời gian bao lâu?
   Các giải pháp như quy hoạch vùng chuyên canh, ứng dụng kỹ thuật canh tác và phát triển liên kết thị trường được đề xuất thực hiện trong khoảng 2-5 năm, tùy theo từng nội dung cụ thể.

4. Hiệu quả môi trường được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu?
   Hiệu quả môi trường được đánh giá qua mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật so với tiêu chuẩn, khả năng duy trì độ phì nhiêu đất, bảo vệ đa dạng sinh học và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

5. Nghiên cứu có đề cập đến vai trò của cộng đồng trong sử dụng đất bền vững không?
   Có, nghiên cứu nhấn mạnh sự tham gia của người dân trong việc lựa chọn loại hình sử dụng đất phù hợp, đồng thời đề xuất phát triển các mô hình hợp tác xã và liên kết chuỗi giá trị để tăng cường hiệu quả và bền vững.

Kết luận

• Đất nông nghiệp tại huyện Hàm Yên có tiềm năng phát triển lớn nhưng đang chịu áp lực từ chuyển đổi mục đích sử dụng và sản xuất manh mún.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện qua các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó các loại hình trồng cây ăn quả và chè có hiệu quả cao nhất.
• Việc quy hoạch vùng chuyên canh, ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và phát triển liên kết chuỗi giá trị là các giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý và người dân trong việc sử dụng đất nông nghiệp bền vững, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế địa phương.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai thực tiễn các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong các lĩnh vực liên quan khác.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy giá trị tài nguyên đất nông nghiệp tại Hàm Yên, góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững và phát triển kinh tế xã hội địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới Trong sản xuất nông lâm nghiệp thì đất đai là nhân tố quyết định, có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trên thế giới, mỗi quốc gia có nền sản xuất nông nghiệp phát triển không giống nhau nhưng tầm quan trọng của nó đối với đời sống con người thì quốc gia nào cũng thừa nhận, hầu hết các nước đều coi nông nghiệp là cơ sở, nền tảng của sự phát triển.

Tuy nhiên, khi dân số ngày một tăng nhanh thì nhu cầu lương thực, thực phẩm là một sức ép rất lớn lên đất, nhất là đất nông nghiệp. Trong khi đó đất đai lại có hạn, đặc biệt quỹ đất nông nghiệp lại có xu hướng giảm do chuyển sang các mục đích phi nông nghiệp. Để đảm bảo an ninh lương thực loài người phải tăng cường các biện pháp khai thác, khai hoang đất đai phục vụ cho mục đích nông nghiệp. Vì vậy, đất đai là đối tượng bị khai thác triệt để, trong khi đó các biện pháp bảo vệ và tăng độ phì cho đất không được chú trọng dẫn tới hậu quả môi trường sinh thái bị phá vỡ, hàng loạt diện tích đất bị thoái hóa trên phạm vi toàn thế giới, đất bị mất chất dinh dưỡng, hữu cơ do bị xói mòn, nhiễm mặn…gây ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng nông sản.Buringh, toàn bộ đất nông nghiệp của thế giới có khoảng 3,3 tỉ ha (chiếm khoảng 22% tổng diện tích đất liền); Phần diện tích còn lại (khoảng 78%, tương đương 11,7 tỷ ha) không dùng được vào nông nghiệp.

Trong tổng số 3,3 tỷ ha đất nông nghiệp, con người hiện đang sử dụng cho trồng trọt khoảng 1,5 tỉ ha (chiếm xấp xỉ 10,8% tổng diện tích đất đai và 46% đất đang có khả năng trồng trọt). Như vậy, còn 54% đất có khả năng trồng trọt chưa được khai thác [28]. Hiện nay, bình quân diện tích đất canh tác trên đầu người của thế giới chỉ còn 0,23 ha, ở nhiều quốc gia châu Á Thái Bình Dương là dưới 0,15 ha. Theo tính toán của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) với trình độ sản xuất trung bình như hiện nay trên thế giới để có đủ lương thực, thực phẩm thì mỗi người cần có 0,4 ha đất canh tác [2].

Tỷ lệ đất có khả năng canh tác ở các nước n 5 phát triển là 70%; ở các nước đang phát triển là 36% trong đó những loại đất tốt, thích hợp cho sản xuất nông nghiệp như đất phù sa, đất đen, đất rừng nâu chỉ chiếm khoảng 12,6%; những loại đất quá xấu như vùng băng tuyết, hoang mạc, đất núi chiếm 40,5%; còn lại là các loại đất không phù hợp với việc trồng trọt như đất dốc, tầng đất mỏng. Ở các nước khác nhau thì bình quân diện tích đất nông nghiệp cũng khác nhau như: ở Mỹ là 0,25ha/ người; Bungari 0,7 ha/người; ở Pháp 0,64ha/người; ở Nhật 0,065ha/ người [6]. Trên thế giới hiện có khoảng 2,0 tỉ ha đất đã và đang bị thoái hoá và hoang mạc hoá, trong đó có 1,26 tỉ ha tập chung ở châu Á, Thái Bình Dương. Vì vậy, đây là một trong những vấn đề về môi trường và tài nguyên thiên nhiên mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt và giải quyết nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực.

Thoái hoá đất có nhiều dạng và do nhiều nguyên nhân gây ra, cụ thể: xói mòn nước chiếm 55%; xói mòn gió 28%; chặt phá rừng 29,5%; chăn thả quá mức 34,5%; quản lý kém 28%; hoạt động công nghiệp 1,2% [6]. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) cho biết, tình trạng thoái hoá đất gia tăng đã khiến năng suất cây trồng giảm và có thể đe doạ tới tình hình an ninh lương thực đối với khoảng 1/4 dân số thế giới sống phụ thuộc trực tiếp vào đất. Thoái hoá đất ngoài vấn đề đe doạ tới an ninh lương thực còn là mối nguy cơ phá hoại các nguồn tài nguyên và sinh thái làm mất đa dạng sinh học và các nguy cơ khác. Do con người khai thác và sử dụng đất không khoa học làm cho đất nông nghiệp giảm cả về số lượng và chất lượng, nhiều vùng đất trên thế giới đã trở thành sa mạc không thể canh tác được.

Mất ổn định chính trị, nghèo đói, chặt phá rừng bừa bãi, chăn thả quá mức và các hoạt động tưới tiêu nghèo nàn đều góp phần vào sự thoái hóa, hoang mạc hóa của đất. Thoái hoá môi trường đất có nguy cơ làm giảm sản lượng lương thực thế giới trong những năm tới, làm ảnh hưởng tới hàng tỷ người của các nước trên thế giới. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp của Việt Nam Việt Nam là nước có diện tích tự nhiên nhỏ trên thế giới, đứng thứ 4 ở khu vực Đông Nam Á, nhưng dân số lại đứng ở vị trí thứ 2 nên bình quân diện tích trên đầu người chỉ xếp vào hàng thứ 9 trong khu vực. Theo số liệu của Tổng cục Thống n 6 kê tính đến 01/01/2012, Việt Nam có tổng diện tích đất tự nhiên là 33.095,1 nghìn ha, dân số là 88.772,9 nghìn người, mật độ dân số là 268 người/km2, bình quân diện tích đất tự nhiên là 3.

Trong đó đất nông nghiệp có 26.280,5 nghìn ha, bình quân diện tích đất nông nghiệp trên người là 2.960 m2/người; đất sản xuất nông nghiệp là 10.151,1 nghìn ha, bình quân diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên người là 1. Những năm gần đây cơ cấu kinh tế nông nghiệp nước ta bước đầu đã gắn phương thức truyền thống với phương thức công nghiệp hoá và đang dần từng bước xóa bỏ tính tự cung, tự cấp, chuyển dần sang sản xuất hàng hoá và phục vụ xuất khẩu. Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nhằm thoả mãn nhu cầu cho xã hội về sản phẩm nông nghiệp đang trở thành vấn đề cáp bách luôn được các nhà quản lý và sử dụng đất quan tâm. Thực tế cho thấy, trong những năm qua do tốc độ công nghiệp hoá cũng như đô thị hoá diễn ra khá mạnh mẽ ở nhiều địa phương trên phạm vi cả nước làm cho diện tích đất nông nghiệp ở Việt Nam có nhiều biến động.

Đất nông nghiệp và đất canh tác bình quân đầu người ngày càng giảm, do dân số vẫn tiếp tục tăng nhanh, dẫn đến sự thiếu hụt tư liệu cơ bản để phát triển sản xuất nông nghiệp. Diện tích đất đai bị xói mòn, thoái hóa do việc phá rừng gây ra cũng đang ngày càng tăng lên. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường trong 10 năm (2000-2010), bình quân diện tích đất nông nghiệp giảm 50m2/người, đây là con số còn rất khiêm tốn. Đáng báo động hơn là tình trạng suy giảm chất lượng đất nông nghiệp do rửa trôi, xói mòn, khô hạn, sa mạc, mặn hoá, phèn hoá, chua hoá, thoái hoá lý hoá học đất, ô nhiễm… suy thoái chất lượng đất dẫn đến giảm khả năng sản xuất, giảm đa dạng sinh học và nhiều hậu quả khác.

Những tác động tiêu cực trên đây ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 50% diện tích đã và đang sản xuất nông nghiệp, đồng thời cũng là thách thức to lớn đối với sự phát triển nông nghiệp bền vững ở nước ta [2]. Ở nước ta hiện nay, thoái hóa đất đang là một trong những xu thế phổ biến đối với nhiều vùng rộng lớn, đặc biệt là vùng rừng núi, nơi tập trung 3/4 quỹ đất. Trên 50% diện tích đất ở vùng đồng bằng và trên 60% diện tích đất ở vùng miền núi có những vấn đề liên quan tới suy thoái đất, nguyên nhân suy thoái có nhiều, song chủ yếu do phương thức canh tác nương rẫy còn thô sơ, lạc hậu của đồng bào dân n 7 tộc thiểu số, tình trạng chặt phá đốt rừng bừa bãi vẫn còn diễn ra, khai thác tài nguyên khoáng sản chưa hợp lý, việc triển khai các công trình giao thông, hạ tầng, nhà ở, khu đô thị mới… Sự suy thoái môi trường đất kéo theo sự suy giảm các quần thể động, thực vật và chiều hướng giảm diện tích đất nông nghiệp trên đầu người đã đến mức báo động [10]. Kết quả nghiên cứu của Lê Thái Bạt (2009) [2] đã thống kê ở nước ta có 15,7 triệu ha đất bi xói mòn, rửa trôi mạnh, đất chua, 9 triệu ha đất có tầng mỏng và độ phì thấp, 3 triệu ha đất thường bị khô hạn và sa mạc hoá, 1,9 triệu ha đất bị phèn hoá, mặn hoá.

Ngoài ra còn các tình trạng ô nhiễm do phân bón, hoá chất bảo vệ thực vật, chất thải, nước thải đô thị, khu công nghiệp, làng nghề, sản xuất dịch vụ, chất độc hoá học để lại sau chiến tranh. Đây thực sự là những vấn đề đáng lo ngại và thách thức lớn đối với nước ta hiện nay. Theo Nguyễn Đình Bồng (2002) [5] diện tích đất sản xuất nông nghiệp của nước ta so với một số nước trên thế giới có tỷ lệ rất thấp trong tổng diện tích đất tự nhiên. Do vậy, để phát triển một nền nông nghiệp đủ sức cung cấp lương thực, thực phẩm cho toàn dân và có một phần xuất khẩu cần biết cách khai thác, sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả.

Sử dụng đất nông nghiệp phải dựa trên cơ sở cân nhắc những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, tận dụng tối đa lợi thế về điều kiện sinh thái nhưng không làm ảnh hưởng xấu đến môi trường, sinh thái, đó là những nguyên tắc cơ bản và cần thiết để đảm bảo cho khai thác và sử dụng đất đai bền vững. Nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 1. Khái quát về hiệu quả Trong thực tế có rất nhiều quan điểm về hiệu quả. Trước kia khi nhận thức con người còn hạn chế, nên người ta thường quan niệm kết quả và hiệu quả chỉ là một.

Sau này khi nhận thức của con người phát triển cao hơn người ta đã thấy rõ sự khác nhau giữa kết quả và hiệu quả. Theo trung tâm từ điển ngôn ngữ, hiệu quả chính là kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại. Hiệu quả là kết quả mong muốn, cái sinh ra kết quả mà con người chờ đợi hướng tới, nó có những nội dung khác nhau. Trong sản xuất, hiệu quả có nghĩa là hiệu suất, là năng suất.

Trong kinh doanh hiệu quả là lãi suất, lợi nhuận. Trong lao n 8 động nói chung, hiệu quả là năng suất lao động được đánh giá bằng số lượng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm, hoặc bằng số lượng sản phẩm được sản xuất ra trong một đơn vị thời gian [35].