Chương 1. Cơ sở lý luận đánh giá hoạt động quản lý của hiệu trƣởng trƣờng THCS. Thực trạng đánh giá hoạt động quản lý của hiệu trƣởng các trƣờng Trung học cơ sở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả đánh giá hoạt động quản lý của Hiệu trƣởng trƣờng THCS tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƢỞNG THCS 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ở nƣớc ngoài có nhiêu nghiên cứu vê chât lƣợng Hiệu trƣởng trƣờng phổ thông ở nhiêu góc độ khác nhau nhƣng chủ yếu xung quanh những vân đê: Làm thế nào để tuyển đƣợc Hiệu trƣởng có chât lƣợng tốt bổ nhiệm cho các trƣờng để đảm bảo cho các trƣờng thành công. Các chuẩn Hiệu trƣởng đặt ra những yêu cầu, tiêu chí mà Hiệu trƣởng cần đạt đƣợc để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ Hiệu trƣởng. Tât cả những nghiên cứu vê các chủ đê trên đêu với mục đích nâng cao chất lƣợng nhà quản lý hay chất lƣợng Hiệu trƣởng để đáp ứng với nhiệm vụ quản lý nhà trƣờng trong giai đoạn hiện nay.
Chuẩn chƣơng trình đào tạo cho Hiệu trƣởng, nhà quản lý nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp cho các đối tƣợng này đảm bảo lãnh đạo nhà trƣờng hiệu quả. Các chuẩn chƣơng trình tích hợp 11 vùng kỹ năng theo 4 lĩnh vực lớn: 1/Lãnh đạo chiến lƣợc; 2/Lãnh đạo tổ chức; 3/Lãnh đạo giảng dạy; 4/Lãnh đạo chính trị và cộng đồng. Việc đánh giá Hiệu trƣởng đƣợc quan tâm nhƣng nhìn chung vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Một trong những vấn đề tồn tại có thể kể ra là mục đích đánh giá Hiệu trƣởng chƣa thật rõ ràng.
Hơn nữa các tiêu chí đánh giá vẫn chƣa đảm bảo rằng đánh giá Hiệu trƣởng một cách chính xác và đầy đủ. Các tiêu chí đánh giá chƣa hoàn thiện, chủ yếu vẫn dựa vào bảng liệt kê và xếp hạng (checklist and rank). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có các tiếp cận trong việc xây dựng, phát triển chuẩn Hiệu trƣởng nhƣ sau: 1/Chuẩn Hiệu trƣởng đƣợc xác định theo những công việc và nhiệm vụ cụ thể mà ngƣời Hiệu trƣởng phải thực hiện trong nhà trƣờng; 2/Chuẩn Hiệu trƣởng đƣợc xác định theo những yêu cầu về năng lực và đức tính cá nhân đáp ứng những đặc điểm của hoạt động và quan hệ quản lý ở trƣờng học; 3/Chuẩn Hiệu trƣởng đƣợc xác định theo các chuẩn đánh giá trƣờng học và đánh giá chuyên môn của Hiệu trƣởng; 4/Chuẩn Hiệu trƣởng đƣợc xác định theo những phƣơng hƣớng và yêu cầu của cải cách trƣờng học, cải cách giáo dục. Cho dù cách tiếp cận nào thì chuẩn Hiệu trƣởng cũng đặt ra những yêu cầu mà một ngƣời Hiệu trƣởng cần có, cần biết và phải làm ở cƣơng vị ngƣời đứng đầu nhà trƣờng.
Việc đánh giá HT ở các nƣớc khác đã có từ lâu nhƣng tài liệu viết về chuẩn và quy trình đánh giá Hiệu trƣởng còn nghèo nàn; tài liệu về đánh giá Hiệu trƣởng theo chuẩn cũng không rõ ràng về công cụ, kỹ thuật để đo sự thực hiện của Hiệu trƣởng. Ở trong nƣớc, một số luận án Tiến sĩ đã nghiên cứu những vấn đề liên quan đến Hiệu trƣởng, chẳng hạn: Luận án của Khăm Keo Vông Phila (1996), “Nghiên cứu phẩm chất, nhân cách ngƣời Hiệu trƣởng trƣờng TH”; Luận án của Đỗ Ngọc Bích (1989), “Cải tiến công tác kiểm tra quá trình dạy học và giáo dục của Hiệu trƣởng trƣờng phổ thông cơ sở”; Luận án của Trịnh Thị Hồng Hà (2009), “Đánh giá Hiệu trƣởng trƣờng TH Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cách tiếp cận truyền thống và phổ biến ở nƣớc ta khi xây dựng chuẩn hoặc quy trình đánh giá yếu tố con ngƣời tuy đƣợc giải thích bằng nhiều hình thức nhƣng thực chất đều là tạo lập một mô hình nhân cách tƣơng ứng, thƣờng có cấu trúc 2-3 phần, thí dụ: Năng lực - phẩm chất, hoặc kiến thức - kĩ năng, hoặc tƣ tƣởng - đạo đức. Cách làm này đƣợc áp dụng cho mọi thứ chuẩn về con ngƣời, không phân biệt đƣợc rõ ràng những yêu cầu hay đòi hỏi của chuẩn.
Nghiên cứu hiệu quả lao động quản lý, đánh giá năng lực thực hiện và đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý: Theo Trần Kiểm: “Hiệu quả lao động quản lý giáo dục là kết quả do lao động của chủ thể quản lý mang lại, nó có tác dụng trong toàn bộ quá trình quản lý”. Để có thể phát triển nghề nghiệp hiệu trƣởng trƣờng THCS, giúp hiệu trƣởng trƣờng THCS đảm nhiệm tốt hơn công tác quản lý trƣờng THCS. Vấn đề đánh giá công tác quản lí của hiệu trƣởng trƣờng THCS cần đƣợc quan tâm đúng mức. Bộ GD&ĐT đã xây dựng "Bản đồ năng lực cán bộ quản lý giáo dục", với 74 tiêu chí về những năng lực cần thiết cho hiệu trƣởng phổ thông để lấy ý kiến rộng rãi [1;6].
Những tiêu chí trong "Bản đồ năng lực cán bộ quản lí giáo dục" xây dựng trên 4 nhóm năng lực. Cách tiếp cận đó là cách tiếp cận theo năng lực. Hiện nay, Bộ GD& ĐTđã ban hành Thông tƣ 29/2009/TT-BGD ĐT quy định chuẩn Hiệu trƣởng trƣờng THCS, trƣờng Trung học phổ thông và trƣờng Phổ thông có nhiều cấp học gồm 23 tiêu chí đánh giá Hiệu trƣởng theo các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp; năng lực chuyện môn, nghiệp vụ sƣ phạm; Năng lực quản lý nhà trƣờng. Cách tiếp cận để xây dựng chuẩn này là tiếp cận năng lực.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dự án Đổi mới quản lí giáo dục (SREM) do Cộng đồng Châu Âu tài trợ đang xây dựng công cụ đánh giá hiệu trƣởng. Dự án đã xây dựng Phiếu đánh giá hiệu trƣởng dành cho cán bộ giáo viên trong trƣờng đánh giá; Phiếu để hiệu trƣởng tự đánh giá. Phiếu đánh giá hiệu trƣởng dành cho giáo viên và cán bộ trong trƣờng đánh giá gồm 43 tiêu chí trong 10 lĩnh vực: mục tiêu; ra quyết định; vai trò lãnh đạo; giao tiếp; làm việc tập thể; khả năng chuyên môn nghiệp vụ; phẩm chất; quản lý nguồn lực; an toàn; chỉ đạo giảng dạy. Nhìn chung các lĩnh vực này chƣa bao quát hết công tác quản lý của hiệu trƣởng trƣờng THCS.
Sự phân chia trên cũng chƣa thực sự rạch ròi, có những lĩnh vực thiếu, có những lĩnh vực thừa, còn hiện tƣợng trùng lặp, có những tiêu chí ở lĩnh vực công tác này có thể để vào lĩnh vực khác cũng phù hợp. Chẳng hạn chỉ đạo giảng dạy là một nhiệm vụ chuyên môn tại sao không để vào cùng lĩnh vực khả năng chuyên môn nghiệp vụ, Theo khoa học quản lý: trong quản lý nguồn lực lại không có quản lý cơ sở vật chất của nhà trƣờng, Phiếu tự hiệu trƣởng đánh giá: gồm 76 tiêu chí trong 19 nhóm năng lực. Phiếu đánh giá này đƣa ra quá nhiều nhóm năng lực, nhìn chung các năng lực này đƣợc đƣa ra theo kiểu liệt kê, chƣa dựa vào cách tiếp cận khoa học nào. Nếu xét về nội hàm còn nhiều tiêu chí trùng lặp.
Phiếu đánh giá hiệu trƣởng trƣờng phổ thông (dành cho hiệu trưởng tự đánh giá) và phiếu đánh giá hiệu trƣởng trƣờng phổ thông (dành cho giáo viên và cán bộ trong trường) rõ ràng 2 phiếu này dành cho hai đối tƣợng khác nhau cùng đánh giá một hiệu trƣởng trong khi hai phiếu này không đồng nhất các lĩnh vực đƣợc đánh giá và các tiêu chí thực hiện thì rất khó cho việc tổng hợp kết quả đánh giá cuối cùng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể thấy một điểm chung rằng, mặc dù Hiệu trƣởng có vai trò quan trọng đối với chất lƣợng giáo dục và sự phát triển của nhà trƣờng, nhƣng hầu hết, vấn đề này chỉ đƣợc trình bày lồng ghép vào các nghiên cứu chung về giáo dục, hoặc trong các giáo trình, các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng, mà chƣa có một tài liệu nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, đầy đủ và hệ thống cơ sở khoa học về đánh giá hoạt động quản lý của Hiệu trƣởng trƣờng THCS đối với chất lƣợng giáo dục và sự phát triển của nhà trƣờng THCS, nhất là trƣớc yêu cầu cấp bách về nâng cao chất lƣợng toàn bộ nền giáo dục quốc dân nƣớc ta trong thời kỳ hội nhập. Tóm lại: Ở ngoài nƣớc và trong nƣớc chƣa có nghiên cứu về đánh giá chất lƣợng quản lý D-H của ngƣời HT trƣờng THCS. Một số khái niệm cơ bản 1.
Đánh giá Cho đến nay, có rất nhiều cách hiểu về và định nghĩa về đánh giá. Chẳng hạn, theo Từ điển tiếng Việt thì đánh giá là: "nhận xét, bình phẩm về giá trị" [38-589]. Beeby "đánh giá trong giáo dục là sự thu thập và lí giải một cách hệ thống những bằng chứng, nhƣ một phần của quá trình, dẫn tới sự phán xét về 17 giá trị theo quan điểm hành động" (trích qua đề tài KX-07-08. Chƣơng trình KKCN cấp nhà nƣớc KX-07).
Theo Đặng Bá Lãm thì “Đánh giá là một quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích, giải thích thông tin nhằm xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu dạy học (trả lời câu hỏi: Tốt như thế nào?)” [28, tr. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 11 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bador Data quan niệm: "Đánh giá là một quá trình liên quan tới việc thực hiện các mục tiêu của dự án trên các mặt, không chỉ kết quả mà cả các thông số gián tiếp nhƣ ảnh hƣởng của nó (thí dụ ảnh hƣởng đến sản xuất công nghiệp), tác động của nó (thí dụ tới thu nhập của nông dân)". Đỗ Ngọc Thống quan niệm: "Đánh giá là sự đối chiếu với mục tiêu đào tạo đã đề ra mà xác định mà xác định đƣợc chất lƣợng của kết quả đào tạo và tự đào tạo đối với học sinh trong nhà trƣờng". Nhƣ vậy đánh giá có nghĩa là: Thu thập một tập hợp thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy; xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các tiêu chí định ra ban đầu hay đã điều chỉnh trong quá trình điều chỉnh thông tin; "Nhằm ra một quyết định".