Đánh Giá Hiệu Quả Một Số Mô Hình Sử Dụng Đất Tại Huyện Con Cuông, Tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiệu quả một số mô hình sử dụng đất trên địa bàn huyện con cuông tỉnh nghệ an, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thành Đô
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Một Số Mô Hình Sử Dụng Đất Trên Địa Bàn Huyện Con Cuông, Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý thuyết về đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 1.2. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu tổng quát
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp luận nghiên cứu
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Khí hậu, thời tiết. Địa hình, đất đai, thổ nhưỡng
• 3.4. Tài nguyên nước
• 3.5. Điều kiện kinh tế xã hội khu vực
• 3.6. Dân số, lao động
• 3.7. Hiện trạng phát triển kinh tế. Hiện trạng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp
• 3.8. Công tác giáo dục, y tế
• 3.9. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Con Cuông ảnh hưởng đến quản lý, sử dụng đất nông lâm nghiệp
• 3.10. Khó khăn, hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng sử dụng đất nông lâm nghiệp năm 2016
• 4.2. Biến động sử dụng đất nông nghiệp ở khu vực 2010 - 2015
• 4.3. Hiện trạng sản xuất nông lâm nghiệp. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất phổ biến tại khu vực. Các loại hình sử dụng đất phổ biến
• 4.4. Cơ cấu cây trồng trong các loại hình sử dụng đất phổ biến
• 4.5. Hiệu quả của các mô hình sử dụng đất phổ biến tại khu vực
• 4.6. Hiệu quả kinh tế
• 4.7. Hiệu quả xã hội
• 4.8. Hiệu quả môi trường
• 4.9. Hiệu quả tổng hợp
• 4.10. Đề xuất định hướng phát triển các mô hình canh tác hiệu quả và bền vững
• 4.11. Định hướng chung về sử dụng đất canh tác theo hướng sản xuất hàng hóa
• 4.12. Một số định hướng chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất canh tác theo hướng sản xuất hàng hóa tại khu vực
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Sử Dụng Đất Tại Con Cuông

Đánh giá hiệu quả mô hình sử dụng đất tại huyện Con Cuông, Nghệ An là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững. Huyện Con Cuông có diện tích đất nông lâm nghiệp lớn, nhưng việc sử dụng đất vẫn chưa đạt hiệu quả tối ưu. Việc nghiên cứu và đánh giá các mô hình sử dụng đất sẽ giúp xác định được những phương pháp tối ưu, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

1.1. Khái Niệm Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Hiệu quả sử dụng đất được hiểu là khả năng tạo ra sản phẩm từ một diện tích đất nhất định. Điều này không chỉ liên quan đến năng suất mà còn đến chất lượng sản phẩm và khả năng bảo vệ môi trường.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Hiệu Quả

Đánh giá hiệu quả mô hình sử dụng đất giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Điều này không chỉ có lợi cho nông dân mà còn cho sự phát triển kinh tế của huyện.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Đất Đai Tại Con Cuông

Mặc dù huyện Con Cuông có nhiều tiềm năng về đất đai, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức trong quản lý và sử dụng đất. Các vấn đề như phân bổ không hợp lý, lãng phí tài nguyên và thiếu sự đồng bộ trong quy hoạch là những thách thức lớn.

2.1. Tình Hình Sử Dụng Đất Hiện Tại

Hiện trạng sử dụng đất tại Con Cuông cho thấy sự phân bổ không đồng đều giữa các loại hình canh tác. Nhiều diện tích đất vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

2.2. Các Thách Thức Trong Quản Lý Đất Đai

Quản lý đất đai tại Con Cuông gặp khó khăn do thiếu thông tin chính xác và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến tình trạng lãng phí và sử dụng không hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Sử Dụng Đất

Để đánh giá hiệu quả mô hình sử dụng đất, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường sẽ giúp có cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Các Chỉ Tiêu Kinh Tế

Chỉ tiêu kinh tế bao gồm năng suất, lợi nhuận và chi phí sản xuất. Việc phân tích các chỉ tiêu này sẽ giúp xác định mô hình nào mang lại hiệu quả cao nhất.

3.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường là một phần quan trọng trong việc xác định hiệu quả sử dụng đất. Các mô hình cần đảm bảo không gây hại cho môi trường và duy trì độ màu mỡ của đất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Mô Hình Sử Dụng Đất Tại Con Cuông

Các mô hình sử dụng đất tại Con Cuông đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Việc áp dụng các mô hình canh tác mới đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

4.1. Mô Hình Canh Tác Hỗn Hợp

Mô hình canh tác hỗn hợp giữa cây trồng và vật nuôi đã cho thấy hiệu quả cao trong việc sử dụng đất và tăng thu nhập cho nông dân.

4.2. Mô Hình Nông Nghiệp Bền Vững

Mô hình nông nghiệp bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Sử Dụng Đất Tại Con Cuông

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đánh giá hiệu quả mô hình sử dụng đất tại Con Cuông là cần thiết để phát triển nông nghiệp bền vững. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải thiện quản lý đất đai và áp dụng các công nghệ mới.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các mô hình canh tác bền vững, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

5.2. Tăng Cường Quản Lý Đất Đai

Tăng cường công tác quản lý đất đai sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả kinh tế cho huyện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Con Cuông là địa bàn miền núi vùng cao nằm ở phía Tây Nam tỉnh Nghệ An, giữ vị trí chiến lược trọng yếu về phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng. Theo số liệu thống kê năm 2016, tổng diện tích tự nhiên của huyện đạt 173.808,39 ha, trong đó quỹ đất nông lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 97,7% tương đương 169.064,58 ha, cùng độ che phủ rừng đạt 78,4%. Mặc dù ngành nông lâm nghiệp đóng góp tới 55,6% tổng giá trị sản xuất toàn huyện, thực trạng canh tác tại địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Sản xuất nông nghiệp mang nặng tính chất tự cung tự cấp, quy mô manh mún và phân tán. Địa hình đồi núi chia cắt mạnh với các dãy núi cao tới 1.800 mét, kết hợp khí hậu nhiệt đới gió mùa khắc nghiệt với nền nhiệt mùa hè đạt đỉnh 42,5°C do ảnh hưởng của gió phơn Tây Nam khô nóng, trong khi 80% đến 85% lượng mưa tập trung dồn dập vào mùa mưa gây ra nguy cơ xói mòn, rửa trôi và sạt lở đất nghiêm trọng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng và hiệu quả của các mô hình sử dụng đất canh tác phổ biến trên địa bàn huyện Con Cuông, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khoa học nhằm chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao và bền vững sinh thái. Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu tại 3 xã đại diện sinh thái là Chi Khê, Bồng Khê và Yên Khê, với chuỗi dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2011 - 2016 và dữ liệu điều tra thực địa năm 2016. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập cơ sở dữ liệu định lượng cho việc cơ cấu lại 7.764,18 ha đất sản xuất nông nghiệp và 161.149,28 ha đất lâm nghiệp, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trên 1 ha canh tác, nâng cao thu nhập cho 44.337 lao động địa phương và bảo vệ hành lang sinh thái vùng đệm Vườn Quốc gia Pù Mát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị của Các Mác về bản chất của hiệu quả là việc tiết kiệm thời gian và phân phối hợp lý nguồn lực xã hội, kết hợp với lý thuyết chi phí cơ hội trong kinh tế học hiện đại của Samuelson và Nordhaus. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa khung đánh giá đất đai bền vững của Tổ chức Lương Nông Thế giới kết hợp quan điểm lý thuyết hệ thống, trong đó hiệu quả sử dụng đất bắt buộc phải được thẩm định đồng thời trên ba trụ cột: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

Khung mô hình nghiên cứu vận dụng các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: Loại hình sử dụng đất (LUT), Phương thức canh tác (PTCT), Hiệu quả phân bổ kỹ thuật, Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ suất lợi ích trên chi phí (BCR), và Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR). Ngoài ra, nghiên cứu tích hợp tiêu chuẩn an toàn sinh thái với yêu cầu độ che phủ đất tối thiểu phải vượt ngưỡng 35%, đồng thời ứng dụng công thức tính toán chỉ số hiệu quả tổng hợp mô hình canh tác (Ect) của tác giả W. Rola (1994) nhằm chuẩn hóa các đại lượng kinh tế, xã hội và môi trường về cùng một thang đo thống nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp điều tra ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 30 hộ gia đình canh tác nông lâm nghiệp (mỗi xã Chi Khê, Bồng Khê, Yên Khê chọn 10 hộ, phân bổ đều theo 3 nhóm kinh tế: giàu, trung bình, nghèo) và 9 cán bộ quản lý nông nghiệp địa phương (3 cán bộ chuyên trách tại mỗi xã). Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính quy từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn huyện Con Cuông và UBND các xã giai đoạn 2010 - 2016.

Bộ công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) được triển khai sâu rộng với các kỹ thuật: phỏng vấn bán định hướng bảng hỏi, thảo luận nhóm chuyên đề từ 5 đến 7 người, thiết lập 2 tuyến đi lát cắt địa hình trên mỗi xã để kiểm chứng mặt cắt thổ nhưỡng - sinh thái, và phân tích ma trận SWOT. Để xử lý dữ liệu tài chính, tác giả lựa chọn phương pháp phân tích tĩnh đối với cây trồng ngắn ngày chu kỳ dưới 12 tháng (lúa nước, ngô lai, rau màu), và phương pháp phân tích động dòng tiền CBA (Cost-Benefit Analysis) với hệ số chiết khấu tài chính cho các mô hình cây lâu năm chu kỳ từ 7 đến 10 năm (Cam V2, Keo tai tượng). Lý do lựa chọn phân tích CBA là bởi phương pháp này tính toán chính xác giá trị thời gian của dòng tiền, giúp phản ánh trung thực khả năng sinh lời và mức độ rủi ro vốn đầu tư. Toàn bộ số liệu sơ cấp được tổng hợp và phân tích định lượng qua phần mềm SPSS và Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về hiện trạng và biến động đất đai, cơ cấu đất huyện Con Cuông phân hóa rõ rệt với diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng tuyệt đối từ 65% (Bồng Khê), 70% (Chi Khê) đến 82% (Yên Khê), trong khi đất sản xuất nông nghiệp chỉ dao động từ 12% đến 23%. Giai đoạn 2010 - 2015 ghi nhận xu hướng chuyển đổi diện tích đất lúa kém hiệu quả sang đất trồng cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm.

Thứ hai, về hiệu quả kinh tế, mô hình trồng cây ăn quả Cam V2 (chu kỳ 10 năm tại Yên Khê) và cây dược liệu (Cà gai leo, Thìa canh, Kim ngân tại Bồng Khê) đạt hiệu quả sinh lời vượt trội nhất. Năng suất Cam V2 kinh doanh đạt 101,49 tạ/ha đến 110 tạ/ha, đem lại giá trị NPV và tỷ số BCR cao gấp 3,8 đến 5,2 lần so với mô hình canh tác lúa 2 vụ truyền thống (năng suất lúa bình quân 51,8 đến 54,6 tạ/ha) và mô hình ngô lai kết hợp hoa màu (năng suất ngô 43,47 đến 43,7 tạ/ha).

Thứ ba, đối với ngành lâm nghiệp, mô hình Keo tai tượng chu kỳ 7 năm và Xoan ta 5 tuổi tại Yên Khê có tỷ lệ thu hồi vốn nội bộ IRR đạt mức ấn tượng, đóng vai trò tạo dòng tiền ổn định cho 62.990,64 ha đất rừng sản xuất.

Thứ tư, về hiệu quả xã hội và môi trường, mô hình chè công nghiệp tập trung (quy mô 348,12 ha, năng suất 134,29 tạ/ha) và mô hình dược liệu đã giải quyết công ăn việc làm thường xuyên cho tỷ lệ lớn trong tổng số 44.337 người trong độ tuổi lao động. Các mô hình này duy trì độ che phủ đất trên 60%, kết hợp kỹ thuật dùng vật liệu che phủ hữu cơ và nuôi kiến vàng sinh học trừ sâu vẽ bùa trên cây cam giúp giảm thiểu trên 40% lượng hóa chất bảo vệ thực vật so với tập quán canh tác cũ.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt bậc của các mô hình cây ăn quả và dược liệu bắt nguồn trực tiếp từ sự tương thích cao với điều kiện tự nhiên. Huyện Con Cuông sở hữu 40.790 ha đất Feralit đỏ vàng phát triển trên đá vôi (chiếm 23,46% diện tích tự nhiên) với tầng đất dày, độ xốp cao và giàu dinh dưỡng, rất thích hợp cho cam và chè sinh trưởng. Việc các hộ dân chủ động đầu tư hệ thống giếng khoan chống hạn vào mùa khô đã giúp năng suất và chất lượng sản phẩm tăng trên 20%.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại các vùng đồi núi phía Bắc và Tây Nguyên của nhiều chuyên gia nông nghiệp, khẳng định độc canh lúa nước ở địa hình dốc mang lại hiệu quả rất thấp và kém bền vững. Dữ liệu đánh giá hiệu quả kinh tế của nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ số NPV, BCR giữa 6 loại hình canh tác chính, kết hợp bảng ma trận phân tích đa tiêu chí của chỉ số hiệu quả tổng hợp Ect. Qua đó, mô hình nông lâm kết hợp xen Cam V2 và dược liệu dưới tán rừng đạt chỉ số Ect tiệm cận 1, giữ vị trí tối ưu tuyệt đối trên cả ba phương diện kinh tế, an sinh xã hội và bảo vệ tài nguyên đất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Tiến hành chuyển đổi linh hoạt khoảng 350 ha đến 500 ha diện tích đất canh tác ngô và lúa nương kém hiệu quả sang thâm canh Cam V2, chè công nghiệp và cây dược liệu có giá trị kinh tế cao tại các vùng đất Feralit đỏ vàng trong giai đoạn 2018 - 2022. Cơ quan chủ trì thực hiện là UBND huyện Con Cuông phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn.

2. Kiên cố hóa hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng: Đầu tư xây dựng mạng lưới giếng khoan bán tập trung kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, đặt mục tiêu đến năm 2023 đạt tỷ lệ 70% diện tích cây trồng cạn có nguồn nước tưới chủ động trong mùa khô hạn, giảm thiểu 30% thiệt hại do nắng nóng kéo dài. Đơn vị phụ trách là Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện phối hợp Chi cục Thủy lợi địa phương.

3. Chuyển giao công nghệ sinh học và phát triển chuỗi giá trị: Tổ chức tập huấn nhân rộng kỹ thuật nuôi kiến vàng trừ sâu vẽ bùa và phủ bạt hữu cơ giữ ẩm đất cho 100% các hộ trồng cam tại xã Yên Khê và Bồng Khê trong giai đoạn 2018 - 2020. Đồng thời, xây dựng cơ sở chế biến tinh dầu cam xấu và nhà máy sơ chế cao dược liệu nhằm tăng giá trị gia tăng sản phẩm lên 35%, do Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm và các Hợp tác xã chuyên ngành đảm trách.

4. Đẩy mạnh giao đất giao rừng và hoàn thiện thể chế: Hoàn thành công tác giao đất lâm nghiệp gắn với cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho các hộ gia đình và cộng đồng thôn bản, nâng tỷ lệ đất lâm nghiệp có chủ quản lý thực sự đạt 95% vào năm 2025. Cơ quan chịu trách nhiệm thực thi là Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện phối hợp cùng Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Con Cuông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Tài liệu cung cấp bức tranh dữ liệu toàn diện về 173.808,39 ha đất đai và các căn cứ định lượng xác thực để xây dựng quy hoạch nông thôn mới, lập đề án tái cơ cấu ngành nông lâm nghiệp và ban hành chính sách trợ giá cây giống cho đồng bào miền núi.

2. Doanh nghiệp, Hợp tác xã và Chủ trang trại nông nghiệp: Tiếp cận hệ thống chỉ số tài chính chi tiết (chi phí đầu tư ban đầu, chu kỳ kinh doanh 7 đến 10 năm, NPV, BCR) của cây cam, chè và cây dược liệu để lập dự án đầu tư khả thi, đồng thời xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu nông sản bền vững.

3. Hộ nông dân và cộng đồng bản địa: Vận dụng các giải pháp kỹ thuật canh tác thích ứng biến đổi khí hậu như tưới tiết kiệm, phủ đất chống xói mòn và phòng trừ sinh học để chuyển đổi vườn tạp, nâng cao thu nhập trên diện tích đất được giao khoán.

4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Lâm học, Quản lý Đất đai, Kinh tế Nông nghiệp: Khảo sát mô hình phương pháp luận kết hợp chuẩn xác giữa bộ công cụ PRA, phân tích tài chính động CBA và chỉ số tổng hợp Ect của W. Rola làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao mô hình thâm canh Cam V2 tại huyện Con Cuông mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhất? Mô hình Cam V2 khai thác tối đa lợi thế của 40.790 ha đất Feralit đỏ vàng trên đá vôi giàu khoáng chất kết hợp giếng khoan chống hạn, cho năng suất cao từ 101,49 tạ/ha đến 110 tạ/ha. Ngoài ra, việc tận dụng cam loại để chưng cất tinh dầu giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị và đem lại chỉ số NPV cao nhất trong chu kỳ 10 năm.

2. Luận văn sử dụng phương pháp nào để giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường? Tác giả áp dụng công thức chỉ số hiệu quả tổng hợp Ect của W. Rola (1994) nhằm tích hợp đồng thời các chỉ tiêu kinh tế động (NPV, BCR), chỉ tiêu xã hội (tạo việc làm cho người lao động) và chỉ tiêu môi trường (độ che phủ, giảm xói mòn) thành một chỉ số duy nhất, loại bỏ sự đánh đổi phiến diện.

3. Biện pháp nào hữu hiệu nhất để khắc phục tình trạng khô hạn do gió phơn Tây Nam tại địa bàn nghiên cứu? Nghiên cứu chứng minh giải pháp kết hợp đa tầng gồm đào giếng khoan lấy nước ngầm tầng nông (mực nước 5 đến 7 mét), lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm, che phủ gốc bằng tàn dư thực vật và duy trì tỷ lệ che phủ rừng xung quanh trên 78% giúp cây trồng cạn tăng năng suất khoảng 20%.

4. Quy mô điều tra 30 hộ dân và 9 cán bộ địa phương có đảm bảo tính khái quát khoa học không? Cỡ mẫu đảm bảo tính đại diện cao do được chọn mẫu phân tầng tại 3 xã tiêu biểu cho 3 vùng sinh thái (Chi Khê, Bồng Khê, Yên Khê), phân bổ đồng đều theo 3 mức thu nhập giàu, trung bình, nghèo và được đối chiếu, chuẩn hóa với báo cáo kiểm kê đất đai toàn diện của toàn bộ 13 xã, thị trấn.

5. Việc phát triển các mô hình dược liệu dưới tán rừng đem lại lợi ích gì cho địa phương? Các loài dược liệu như Thìa canh, Cà gai leo, Kim ngân tại Bồng Khê có chu kỳ thu hoạch ngắn, mức vốn đầu tư ban đầu thấp, tận dụng tốt tán rừng phòng hộ để giữ đất dốc. Mô hình này vừa tạo nguồn nguyên liệu cho các cơ sở nấu cao dược liệu, vừa gia tăng thu nhập nhanh chóng cho nông hộ.

Kết luận

• Huyện Con Cuông sở hữu quỹ đất lâm nghiệp rộng lớn với 161.149,28 ha cùng tỷ lệ che phủ rừng đạt 78,4%, là nền tảng vững chắc để xây dựng các hệ sinh thái nông lâm kết hợp quy mô lớn.
• Chuyển dịch từ canh tác lúa nước, ngô thuần sang các loại cây ăn quả Cam V2, chè công nghiệp và cây dược liệu giúp nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế ròng gấp nhiều lần.
• Ứng dụng đồng bộ kỹ thuật tưới giếng khoan, che phủ đất sinh học và nuôi kiến vàng phòng trừ sâu bệnh là chìa khóa then chốt để thích ứng với gió phơn Tây Nam khô nóng.
• Khung phương pháp luận kết hợp phân tích tài chính động CBA và chỉ số hiệu quả tổng hợp Ect đã cung cấp luận cứ định lượng chuẩn xác phục vụ công tác quy hoạch sử dụng đất cấp cơ sở.
• Thúc đẩy chính sách giao đất lâm nghiệp gắn với giải quyết việc làm cho 44.337 lao động là đòn bẩy quyết định thúc đẩy an sinh xã hội bền vững tại miền núi Nghệ An.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là thiết lập hệ thống tiêu chí định lượng đa chiều, đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của các mô hình canh tác vùng cao và đề xuất danh mục cây trồng chủ lực thích hợp. Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung vào giai đoạn 2018 - 2020 để hoàn thiện hạ tầng tưới tiêu và chuyển giao kỹ thuật sinh học, tiến tới giai đoạn 2021 - 2025 mở rộng chuỗi chế biến sâu nông lâm sản. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy tiếp cận và khai thác chi tiết toàn văn công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thành Đô nhằm ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Con Cuông là huyện miền núi vùng cao, nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Nghệ An, có vị tríquan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh của tỉnh. Với tổng diện tích đất tự nhiên là 173.831,12 ha , trong đó diện tích đất nông lâm nghiệp là 164.209,15 ha, chiếm 94,46 % tổng diện tích tự nhiên. Những năm qua, sản xuất nông nghiệp huyện Con Cuông đã có bƣớc phát triển, giá trị sản lƣợng nông nghiệp liên tục tăng, chủng loại cây trồng, vật nuôi đa dạng hơn, cơ cấu nông nghiệp chuyển dịch theo hƣớng gia tăng sản phẩm ngành trồng cây công nghiệp, nhiều sản phẩm nông nghiệp trở thành những hàng hoá chủ lực nhƣ Cam, Bƣởi, Chè và Keo [26]. Đời sống vật chất và tinh thần của đại bộ phận nông dân đƣợc cải thiện, công bằng hơn trong tiếp cận các cơ hội phát triển.

Bộ mặt nông thôn có nhiều khởi sắc theo hƣớng văn minh, hiện đại, hệ thống kết cấu hạ tầng cũng nhƣ mạng lƣới các tổ chức kinh tế hoạt động nông thôn ngày càng phát triển. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn mang nặng tính chất của nền sản xuất nhỏ, manh mún, sử dụng không hiệu quả dẫn đến gây lãng phí các nguồn lực quý giá cho phát triển nói chung và ngành nông lâm nghiệp nói riêng. Trên cơ sở phân tích đánh giá những tiềm năng lợi thế về đất đai, khí hậu thời tiết, về lao động, vốn, cơ sở hạ tầng nông thôn từ đó bố trí quỹ đất, cơ cấu cây trồng, vật nuôi hợp lý để tăng năng suất, chất lƣợng sản phẩm hàng hoá nhằm khai thác có hiệu quả nguồn lực mang lại hiệu quả kinh tế cao và đảm bảo phát triển bền vững trên địa bàn huyện Con Cuông là vấn đề cấp thiết cần nghiên cứu. Xuất phát từ tình hình thực tế trên đề tài “Đánh giá hiệu quả một số mô hình sử dụng đất trên địa bàn huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An” đƣợc đề xuất thực hiện.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lý thuyết về đánh giá hiệu quả sử dụng đất 1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất Theo Các Mác, hiệu quả là việc “Tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý”. Bản chất của hiệu quả là sự thực hiện yêu cầu tiết kiệm thời gian, biểu hiện trình độ sử dụng nguồn lực của xã hội.

Các Mác cho rằng quy luật tiết kiệm thời gian là quy luật có tầm quan trọng đặc biệt tồn tại trong nhiều phƣơng thức sản xuất. Mọi hoạt động của con ngƣời đều tuân theo quy luật đó, nó quyết định động lực phát triển của lực lƣợng sản xuất, tạo điều kiện phát triển văn minh xã hội và nâng cao đời sống của con ngƣời qua mọi thời đại [4]. Theo các nhà khoa học kinh tế Smuel – Norhuas: “ Hiệu quả không có nghĩa là lãng phí. Nghiên cứu hiệu quả sản xuất phải xét đến chi phí cơ hội.

Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng số lƣợng một loại hàng hóa này mà không cắt giảm số lƣợng một loại hàng hóa khác”[23]. Tƣơng tự nhƣ vậy, trong sản xuất nông lâm nghiệp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất cho các vùng sinh thái hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau là nhằm tạo ra một sức sản xuất mới, ổn định, bền vững và hợp lý. Trong đó đánh giá hiệu quả sử dụng đất là một nội dung hết sức quan trọng. Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề đƣợc quan tâm hiện nay của hầu hết các nƣớc trên thế giới [10].

Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là mong muốn của cả nhà nông - những ngƣời trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. Căn cứ vào nhu cầu thị trƣờng, thực hiện đa dạng hoá cây trồng vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ƣu thế ở từng địa phƣơng, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 tranh cao, là một trong những điều tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hƣớng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững [22]. Ngày nay các nhà nghiên cứu cho rằng: việc xác định đúng khái niệm, bản chất của hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Các Mác và những lý luận của lý thuyết hệ thống, nghĩa là hiệu quả phải đƣợc xem xét trên cả ba mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trƣờng [22]. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù chung nhất, nó liên quan trực tiếp tới nền sản xuất hàng hoá, tới tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác.

Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh mặt chất lƣợng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cƣờng lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con ngƣời. Do những nhu cầu vật chất của con ngƣời ngày càng tăng, vì vậy nâng cao hiệu quả kinh tế là đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội. Vì thế hiệu quả kinh tế phải đáp ứng đƣợc 3 vấn đề: (i) mọi hoạt động của con ngƣời đều tuân theo quy luật “tiết kiệm thời gian”. (ii) hiệu quả kinh tế phải đƣợc xem xét trên quan điểm của lý luận hệ thống.

(iii) hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lƣợng của hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cƣờng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con ngƣời. Hiệu quả kinh tế phải đƣợc tính bằng tổng giá trị trong một giai đoạn, phải trên mức bình quân của vùng, hiệu quả vốn đầu tƣ phải lớn hơn lãi xuất tiền cho vay vốn ngân hàng. Chất lƣợng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ trong, ngoài nƣớc, hệ thống phải giảm mức thấp nhất thiệt hại (rủi ro) do thiên tai, sâu bệnh. Hiệu quả kinh tế đƣợc hiểu là mối tƣơng quan so sánh giữa lƣợng kết quả đạt đƣợc và lƣợng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kết quả đạt đƣợc là phần giá trị thu đƣợc của sản phẩm đầu ra, lƣợng chi phí bỏ ra là phần giá trị của các nguồn lực đầu vào. Mối tƣơng quan đó cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và tƣơng đối cũng nhƣ xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa 2 đại lƣợng. Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp.

Nếu đạt đƣợc một trong hai yếu tố hiệu quả kỹ thuật hay hiệu quả phân bổ mới có điều kiện cần chứ chƣa phải là điều kiện đủ cho đạt hiệu quả kinh tế. Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ thì khi đó mới đạt hiệu quả kinh tế. Từ những vấn đề trên có thể kết luận rằng bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lƣợng của cải vật chất nhiều nhất với một lƣợng đầu tƣ chi phí về vật chất và lao động tiết kiệm nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả xã hội Hiệu quả xã hội là mối tƣơng quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã hội và tổng chi phí bỏ ra.

Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau, chúng là tiền đề của nhau và là một phạm trù thống nhất. Hiệu quả xã hội trong sử dụng đất hiện nay là phải thu hút đƣợc nhiều lao động, đảm bảo đời sống nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, nội lực và nguồn lực của địa phƣơng đƣợc phát huy; đáp ứng nhu cầu của hộ nông dân về ăn, mặc, và nhu cầu đời sống khác. Sử dụng đất phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phƣơng thì việc sử dụng đó bền vững hơn, ngƣợc lại sẽ không đƣợc ngƣời dân ủng hộ. Theo Nguyễn Duy Tính (1995) hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu đƣợc xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp.

Hiệu quả môi trường Hiệu quả môi trƣờng đƣợc thể hiện ở chỗ: Mô hình sử dụng đất phải bảo vệ đƣợc độ mầu mỡ của đất đai, ngăn chặn sự thoái hoá đất, bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Độ che phủ tối thiểu phải đạt ngƣỡng an toàn sinh thái (>35%). Đa dạng sinh học biểu hiện qua thành phần loài [8]. Trong thực tế tác động của môi trƣờng diễn ra rất phức tạp và theo chiều hƣớng khác nhau.

Cây trồng đƣợc phát triển tốt khi phát triển phù hợp với đặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tính, tính chất của đất. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dƣới tác động của các hoạt động sản xuất, quản lý của con ngƣời hệ thống cây trồng sẽ tạo nên những ảnh hƣởng rất khác nhau đến môi trƣờng. Vì vậy, hiệu quả môi trƣờng đƣợc phân theo nguyên nhân gây nên gồm: hiệu quả hoá học môi trƣờng, hiệu quả vật lý môi trƣờng và hiệu quả sinh học môi trƣờng. Trong sản xuất nông lâm nghiệp hiệu quả hoá học môi trƣờng đƣợc đánh giá thông qua mức độ hoá học hoá trong nông nghiệp.

Đó là việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất cho cây trồng sinh trƣởng tốt, cho năng suất cao mà không gây ô nhiễm môi trƣờng đất. Hiệu quả sinh học môi trƣờng đƣợc thể hiện qua mối tác động qua lại giữa cây trồng với đất, giữa cây trồng với nhau, giữa cây trồng với các loại dịch hại trong các loại hình sử dụng đất nhằm giảm thiểu việc sử dụng hoá chất trong nông nghiệp mà vẫn đạt đƣợc mục tiêu đặt ra. Hiệu quả vật lý môi trƣờng đƣợc thể hiện thông qua việc lợi dụng tốt nhất tài nguyên khí hậu nhƣ ánh sáng, nhiệt độ, nƣớc mƣa của các kiểu sử dụng đất để đạt sản lƣợng cao và tiết kiệm chi phí đầu vào. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông lâmnghiệp 1.

Nhóm yếu tố về điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên (đất, nƣớc, khí hậu, thời tiết.