Luận văn thạc sĩ đánh giá kết quả thực hiện một số mô hình khuyến nông trên địa bàn huyện pác nặm tỉnh bắc kạn giai đoạn 2016 2018

Đánh giá hiệu quả mô hình khuyến nông tại huyện Pác Nặm, Bắc Kạn giai đoạn 2016-2018, phân tích kết quả và tác động đến phát triển nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Hứa Ngọc Sỹ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Khuyến Nông Tại Huyện Pác Nặm, Bắc Kạn Giai Đoạn 2016-2018
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Mô hình khuyến nông
• 1.3. Lịch sử nghiên cứu khuyến nông trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đánh giá kết quả xây dựng mô hình khuyến nông
• 2.2.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội của một số mô hình lựa chọn
• 2.2.3. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng, nhân rộng các mô hình
• 2.2.4. Định hướng và đề xuất các giải pháp phát triển các mô hình khuyến nông
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Quan điểm và cách tiếp cận của đề tài
• 2.3.2. Các bước tiến hành thực hiện đề tài
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.1. Chỉ tiêu đánh giá kết quả xây dựng mô hình khuyến nông
• 2.4.2. Chỉ tiêu đánh giá tác động của mô hình
• 2.4.3. Chỉ tiêu đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xây dựng mô hình khuyến nông
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả xây dựng mô hình khuyến nông
• 3.1.1. Số lượng mô hình khuyến nông giai đoạn 2016-2018
• 3.1.2. Lựa chọn, nghiên cứu một số mô hình điển hình
• 3.2. Tác động về kinh tế, xã hội của mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Tác động về kinh tế
• 3.2.2. Tác động về mặt xã hội
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng, nhân rộng các mô hình
• 3.3.1. Nhân tố chủ quan
• 3.3.2. Nhân tố khách quan
• 3.4. Mô hình SWOT về xây dựng và nhân rộng các mô hình khuyến nông trên địa bàn huyện Pác Nặm
• 3.5. Một số định hướng và giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Mô hình khuyến nông tại huyện Pác Nặm

Mô hình khuyến nông tại huyện Pác Nặm, Bắc Kạn trong giai đoạn 2016-2018 đã được triển khai với 46 mô hình, bao gồm 21 mô hình trồng trọt, 23 mô hình chăn nuôi và 2 mô hình thủy sản. Các mô hình này chủ yếu tập trung vào lĩnh vực trồng trọt (lúa, đậu tương, ngô lai) và chăn nuôi (lợn thịt, vỗ béo trâu bò). Mô hình thủy sản chỉ có một mô hình nuôi cá diêu hồng do diện tích mặt nước hạn chế. Các mô hình đều đạt năng suất và sản lượng cao, mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho người dân.

1.1. Kết quả thực hiện mô hình

Các mô hình khuyến nông đã đạt kết quả vượt kế hoạch. Ví dụ, mô hình trồng lúa tại xã Cổ Linh đạt 100% diện tích và 107,7% năng suất; mô hình đậu tương tại xã Cao Tân đạt 100% năng suất và 104,6% sản lượng. Mô hình chăn nuôi lợn thịt đạt 92,5% quy mô đàn và 96,1% sản lượng. Những kết quả này cho thấy hiệu quả khuyến nông trong việc nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân.

II. Hiệu quả kinh tế và xã hội

Các mô hình khuyến nông đã mang lại hiệu quả kinh tế và xã hội rõ rệt. Kinh tế nông nghiệp của huyện Pác Nặm đã có sự chuyển biến tích cực, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất nông lâm nghiệp. Các mô hình đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị thu nhập trên diện tích đất canh tác. Đồng thời, việc thực hiện các mô hình khuyến nông cũng đã thay đổi nhận thức của người dân, giúp họ từ bỏ phương thức sản xuất truyền thống và áp dụng các kỹ thuật tiên tiến.

2.1. Tác động xã hội

Các mô hình khuyến nông đã tác động tích cực đến đời sống xã hội của người dân. Phần lớn các hộ dân đánh giá cao hiệu quả khuyến nông và sẵn sàng nhân rộng mô hình. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần thực hiện các chương trình giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

III. Yếu tố ảnh hưởng và giải pháp

Nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khuyến nông tại huyện Pác Nặm, bao gồm điều kiện tự nhiên, trình độ lao động, nguồn vốn đầu tư và chính sách pháp luật. Để nâng cao hiệu quả, đề tài đã đề xuất các giải pháp khuyến nông như tăng cường đào tạo cán bộ khuyến nông, huy động nguồn vốn đầu tư và cải thiện cơ sở hạ tầng. Những giải pháp này nhằm đảm bảo phát triển bền vững và nhân rộng các mô hình khuyến nông hiệu quả.

3.1. Đề xuất giải pháp

Các giải pháp được đề xuất bao gồm: (1) Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ cán bộ khuyến nông; (2) Huy động nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức trong và ngoài nước; (3) Cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp; (4) Xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện địa phương. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững các mô hình khuyến nông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2016-2018, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn đã triển khai 46 mô hình khuyến nông, bao gồm 21 mô hình trồng trọt, 23 mô hình chăn nuôi và 2 mô hình thủy sản. Đây là huyện miền núi với đặc thù kinh tế chủ yếu dựa vào nông - lâm nghiệp, có 97,28% hộ dân tộc thiểu số và tổng dân số hơn 32 nghìn người. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng, đánh giá ưu điểm, hạn chế của các mô hình khuyến nông trên địa bàn, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 4 xã đại diện cho vùng sinh thái khác nhau gồm Cổ Linh, Cao Tân, Bộc Bố và Nhạn Môn, với dữ liệu thu thập từ năm 2016 đến 2018.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, góp phần giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới. Các mô hình khuyến nông đã góp phần thay đổi nhận thức của người dân, từ bỏ phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế thiết thực. Ví dụ, mô hình trồng lúa xã Cổ Linh đạt 107,7% năng suất kế hoạch, mô hình đậu tương xã Cao Tân đạt 104,6% sản lượng kế hoạch, mô hình chăn nuôi lợn thịt đạt 96,1% sản lượng kế hoạch. Kết quả này phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình khuyến nông hiện đại, trong đó:

• Khuyến nông theo nghĩa rộng: Là hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, đồng thời xây dựng nông thôn mới.
• Mô hình khuyến nông trình diễn kết quả: Quá trình thử nghiệm kỹ thuật mới trên đồng ruộng của nông dân để chứng minh hiệu quả so với phương pháp truyền thống, tạo cơ sở cho việc nhân rộng.
• Mô hình khuyến nông trình diễn phương pháp: Trình diễn kỹ năng, cách thức thực hiện kỹ thuật mới nhằm truyền đạt thông tin cho người dân một cách trực quan, dễ hiểu.
• Các khái niệm chính bao gồm: chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, đào tạo tập huấn, nhân rộng mô hình, các yếu tố ảnh hưởng chủ quan (cán bộ khuyến nông, trình độ lao động, nguồn vốn) và khách quan (điều kiện tự nhiên, chính sách, môi trường xã hội).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Báo cáo, tài liệu từ Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Sở Nông nghiệp & PTNT, Ủy ban nhân dân huyện, Trạm khuyến nông, Phòng Tài chính Kế hoạch và Phòng Nông nghiệp huyện.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Phỏng vấn sâu cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý địa phương và các hộ dân tham gia mô hình bằng phương pháp PRA (Participatory Rural Appraisal).
• Cỡ mẫu: Phỏng vấn một số cán bộ chủ chốt và đại diện hộ dân tại 4 xã nghiên cứu.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng, so sánh kết quả thực hiện mô hình với kế hoạch, đánh giá tác động kinh tế - xã hội và các yếu tố ảnh hưởng.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu trong năm 2018-2019, phân tích và đề xuất giải pháp trong cùng giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả xây dựng mô hình khuyến nông: Trong 46 mô hình triển khai, mô hình trồng lúa xã Cổ Linh đạt 100% diện tích kế hoạch và vượt 7,7% năng suất; mô hình đậu tương xã Cao Tân đạt 100% năng suất và vượt 4,6% sản lượng; mô hình ngô lai đạt 100% diện tích và đạt 96,7% sản lượng kế hoạch. Mô hình chăn nuôi lợn thịt đạt 92,5% quy mô đàn và 96,1% sản lượng; mô hình vỗ béo trâu bò đạt 97% quy mô đàn và 90,7% sản lượng.

2. Tác động kinh tế - xã hội: Các mô hình đã góp phần nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích, tăng thu nhập cho người dân. Ví dụ, mô hình chăn nuôi lợn thịt giúp tăng lợi nhuận trung bình 15-20% so với phương thức truyền thống. Việc áp dụng kỹ thuật ủ chua sắn làm thức ăn chăn nuôi giúp giảm 50% lượng thức ăn tinh, giảm giá thành chăn nuôi từ 10-20%.

3. Nhận thức và nhân rộng mô hình: Phần lớn các hộ dân tham gia đánh giá cao hiệu quả mô hình, từ bỏ sản xuất truyền thống, đồng thời mô hình được nhân rộng về quy mô và vùng địa lý. Hoạt động đào tạo, tập huấn đã thu hút hàng trăm lượt người dân tham gia, nâng cao trình độ kỹ thuật và quản lý sản xuất.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến kết quả mô hình: Nhân tố chủ quan như trình độ cán bộ khuyến nông, trình độ lao động và nguồn vốn đầu tư có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả mô hình. Nhân tố khách quan như điều kiện tự nhiên (địa hình dốc, khí hậu), chính sách hỗ trợ và môi trường xã hội cũng đóng vai trò quan trọng. Ví dụ, địa hình phức tạp và giao thông khó khăn làm tăng chi phí đầu tư và hạn chế mở rộng mô hình.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các mô hình khuyến nông tại huyện Pác Nặm đã đạt được hiệu quả kỹ thuật và kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội địa phương. So với các nghiên cứu trong nước, hiệu quả năng suất và sản lượng của các mô hình trồng trọt và chăn nuôi tại đây tương đương hoặc vượt mức trung bình. Việc áp dụng kỹ thuật ủ chua sắn làm thức ăn chăn nuôi là một điểm sáng, giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả kinh tế cho hộ nghèo và dân tộc thiểu số.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất và sản lượng thực tế với kế hoạch, bảng tổng hợp chi phí và lợi nhuận của các mô hình, cũng như sơ đồ SWOT phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cũng phản ánh sự cần thiết của việc nâng cao trình độ cán bộ khuyến nông và tăng cường nguồn vốn hỗ trợ để mở rộng mô hình. Đồng thời, cần chú trọng đến điều kiện tự nhiên và văn hóa địa phương để thiết kế mô hình phù hợp, tránh áp đặt kỹ thuật không phù hợp gây lãng phí nguồn lực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ khuyến nông: Nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng thực tiễn cho cán bộ khuyến nông nhằm đảm bảo chất lượng chuyển giao kỹ thuật. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với các trường đại học nông nghiệp thực hiện.

2. Đa dạng hóa và phù hợp hóa mô hình khuyến nông: Xây dựng các mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và trình độ dân trí từng vùng, ưu tiên các mô hình có tiềm năng thị trường và khả năng nhân rộng. Thực hiện hàng năm theo kế hoạch phát triển nông nghiệp địa phương.

3. Tăng cường hỗ trợ vốn và cơ sở hạ tầng: Huy động nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, quỹ tín dụng và các tổ chức phi chính phủ để hỗ trợ đầu tư ban đầu cho nông dân. Đồng thời cải thiện giao thông, thủy lợi để giảm chi phí sản xuất. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do UBND huyện phối hợp các sở ngành liên quan.

4. Đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền và nhân rộng mô hình: Sử dụng đa dạng các phương tiện truyền thông đại chúng và tổ chức hội thảo, tập huấn để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân áp dụng kỹ thuật mới. Thực hiện liên tục, do Trung tâm Khuyến nông và các tổ chức đoàn thể địa phương đảm nhiệm.

5. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành và xã hội hóa khuyến nông: Tăng cường liên kết giữa các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, chính quyền địa phương và doanh nghiệp để phát triển mô hình bền vững. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong phát triển nông nghiệp. Thời gian thực hiện 2-3 năm, do Sở Nông nghiệp và UBND huyện chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Luận văn cung cấp dữ liệu khoa học và phân tích thực trạng giúp xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả đầu tư.

2. Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp: Tài liệu chi tiết về các mô hình khuyến nông, phương pháp triển khai và đánh giá hiệu quả giúp nâng cao năng lực chuyên môn và áp dụng thực tiễn.

3. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp: Thông tin về kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và các mô hình thành công giúp người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn, nông nghiệp: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, đánh giá mô hình và các yếu tố ảnh hưởng trong phát triển nông nghiệp vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình khuyến nông là gì và có vai trò như thế nào?
   Mô hình khuyến nông là phương tiện truyền thông và thử nghiệm kỹ thuật mới trên đồng ruộng nhằm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nông dân. Vai trò chính là nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập cho người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả mô hình khuyến nông?
   Bao gồm nhân tố chủ quan như trình độ cán bộ khuyến nông, trình độ lao động, nguồn vốn; và nhân tố khách quan như điều kiện tự nhiên, chính sách pháp luật, môi trường xã hội. Ví dụ, địa hình dốc và giao thông khó khăn làm tăng chi phí và hạn chế mở rộng mô hình.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Nghiên cứu kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và số liệu sơ cấp qua phỏng vấn sâu cán bộ, nông dân. Phân tích định tính và định lượng được áp dụng để đánh giá hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng.

4. Hiệu quả kinh tế của các mô hình khuyến nông tại Pác Nặm ra sao?
   Các mô hình trồng trọt và chăn nuôi đều đạt hoặc vượt kế hoạch về năng suất và sản lượng, giúp tăng lợi nhuận từ 10-20% so với phương thức truyền thống. Ví dụ, mô hình ủ chua sắn giảm chi phí thức ăn chăn nuôi và rút ngắn thời gian nuôi.

5. Làm thế nào để nhân rộng các mô hình khuyến nông hiệu quả?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ, đa dạng hóa mô hình phù hợp điều kiện địa phương, hỗ trợ vốn và cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh tuyên truyền và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành. Sự tham gia tích cực của cộng đồng và doanh nghiệp cũng rất quan trọng.

Kết luận

• Trong giai đoạn 2016-2018, huyện Pác Nặm đã triển khai thành công 46 mô hình khuyến nông với hiệu quả vượt kế hoạch về năng suất và sản lượng.
• Các mô hình đã góp phần nâng cao giá trị sản xuất, thu nhập và thay đổi nhận thức sản xuất của người dân địa phương.
• Yếu tố chủ quan và khách quan đều ảnh hưởng đến kết quả thực hiện, trong đó trình độ cán bộ và điều kiện tự nhiên là quan trọng nhất.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo cán bộ, đa dạng hóa mô hình, hỗ trợ vốn, tuyên truyền và phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý, cán bộ khuyến nông, nông dân và nhà nghiên cứu trong phát triển nông nghiệp vùng miền núi.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong kế hoạch phát triển nông nghiệp địa phương giai đoạn 2020-2025, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá mở rộng mô hình mới phù hợp với biến đổi khí hậu và thị trường.

Call to action: Các cơ quan quản lý và tổ chức khuyến nông cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng kết quả nghiên cứu, nâng cao hiệu quả chuyển giao kỹ thuật và phát triển bền vững nông nghiệp tại huyện Pác Nặm và các vùng miền núi tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở khoa học 1.1 Khái niệm Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông - lâm - ngư nghiệp, các trung tâm khoa học nông lâm nghiệp để phổ biến, mở rộng kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phương pháp thích hợp để họ áp dụng nhằm thu được nhiều nông sản hơn. Hiểu theo nghĩa này thì khuyến nông chỉ là công việc chuyển giao KTTB trong nông nghiệp (Trần Văn Hà, 1997). Theo nghĩa rộng: Khuyến nông ngoài việc hướng dẫn cho nông dân biết KTTB còn phải giúp họ liên kết với nhau để phòng chống thiên tai, để có vật tư kỹ thuật, để sản xuất, để tiêu thụ sản phẩm, để thi hành chính sách của Chính phủ và luật lệ của Nhà nước, giúp cho nông dân phát triển khả năng tự quản lý, tổ chức cuộc sống một cách tốt nhất (Phạm Bảo Dương, 2009).

Ở Việt Nam, khuyến nông được hiểu là một hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức cho nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới (Nguyễn Văn Long, 2006). Còn theo định nghĩa của Cục khuyến nông khuyến lâm thì: Khuyến nông là một quá trình, một dịch vụ thông tin nhằm truyền bá những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trường giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng, nhằm phát triển sản xuất, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống và phát triển nông nghiệp nông thôn (Cục khuyến nông - khuyến lâm Quốc gia, 2000). Theo Nghị định số 83/NĐ-CP ngày 24/5/2018 về khuyến nông: Khuyến nông là hoạt động chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, thông tin, truyền bá, kiến thức e 5 và đào tạo tay nghề cho nông dân nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả sản xuất kinh doanh nông nghiệp, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới. Như vậy khuyến nông là cách giáo dục không chính thức ngoài học đường cho nông dân, là cách đào tạo người lớn tuổi.

Khuyến nông là quá trình vận động quảng bá, khuyến cáo cho nông dân theo các nguyên tắc riêng. Đây là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân. Nói cách khác, khuyến nông là những tác động vào quá trình sản xuất kinh doanh của người nông dân, giúp họ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. Nội dung của hoạt động khuyến nông phải khoa học, kịp thời và thích ứng với điều kiện sản xuất của người nông dân.

Mục đích và nguyên tắc của khuyến nông a) Mục đích của khuyến nông Mục đích chính của công tác khuyến nông là bắc nhịp cầu nối liền khoảng cách giữa sản xuất và nghiên cứu, giữa người nông dân với nhà khoa học; nhà nghiên cứu; nhà làm chính sách; nhà doanh nghiệp,. Ðem những thông tin cập nhật và đáng tin cậy về phương pháp canh tác, về kinh tế gia đình, phát triển cộng đồng và các chủ đề liên quan cho những người nông dân cần đến nó bằng cách dễ hiểu và có ích cho họ. Ðồng thời phản ánh những vấn đề, những khó khăn, những nhu cầu mà người nông dân đang phải đối mặt cho các nhà nghiên cứu, các nhà làm chính sách để họ có những cải tiến và thay đổi phù hợp. Nâng cao nhận thức về chủ trường, chính sách, pháp luật và kiến thức, kỹ năng về khoa học kỹ thuật, quản lý, kinh doanh cho người sản xuất.

Ðể từ đó họ có những quyết định đúng đắn trong sản xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường và theo kịp sự phát triển chung của toàn xã hội. Mở rộng sản xuất, đẩy mạnh sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn; Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, phát triển sản xuất theo hướng bền vững, tạo việc làm e 6 tăng thu nhập, xoá đói giảm nghèo, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia phát triển nông nghiệp nông thôn. b) Nguyên tắc hoạt động của khuyến nông Hoạt động khuyến nông phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản sau: (1) Nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt, mệnh lệnh: Mỗi hộ nông dân là một đơn vị kinh tế tự chủ, sản xuất của họ do họ quyết định.

Vì vậy, nhiệm vụ của khuyến nông là tìm hiểu cặn kẽ những yêu cầu, nguyện vọng của họ trong SXNN, đưa ra những KTTB mới sao cho phù hợp để họ tự cân nhắc, lựa chọn. Vụ này họ chưa áp dụng vì họ chưa đủ điều kiện, chưa thật tin tưởng nhưng vụ sau, thông qua một số hộ đã áp dụng có hiệu quả, lúc đó họ sẽ tự áp dụng. (2) Nguyên tắc không làm thay: Cán bộ khuyến nông (CBKN) giúp đỡ nông dân thông qua trình diễn kết quả, trình diễn phương pháp để họ mắt thấy tai nghe. CBKN cần thao tác chậm để nông dân theo dõi, vừa làm vừa giải thích sau đó mời nông dân làm thử.

(3) Nguyên tắc không bao cấp: Khuyến nông chỉ hỗ trợ những khâu khó khăn ban đầu về kỹ thuật, giống và vốn mà từng hộ nông dân không thể tự đầu tư áp dụng do hạn chế về nguồn lực của mình. Không nên bao cấp toàn bộ, tránh trường hợp nông dân ỉ lại không phát huy được năng lực và trách nhiệm vào công việc. (4) Nguyên tắc khuyến nông là nhịp cầu thông tin hai chiều: Giữa nông dân với các tổ chức và cơ quan khác luôn có mối quan hệ, khuyến nông phải phản ánh trung thực những ý kiến tiếp thu, phản hồi của nông dân về những vấn đề chưa phù hợp cần sửa đổi khắc phục. (5) Nguyên tắc khuyến nông không hoạt động đơn độc: Khuyến nông phải phối hợp chặt chẽ với các tổ chức phát triển nông thôn khác.

Ngoài việc e 7 phối hợp chặt chẽ với các trường, viện nghiên cứu khoa học, trung tâm khoa học nông nghiệp còn phải phối hợp chặt chẽ với các hội, đoàn thể quần chúng, các tổ chức quốc tế, các doanh nghiệp… để đẩy mạnh hoạt động khuyến nông. Công tác khuyến nông cần được xã hội hóa. (6) Nguyên tắc công bằng: Khuyến nông phải quan tâm tạo điều kiện đến mọi thành viên, mọi tầng lớp nông dân, đặc biệt là những người nghèo để họ phát triển sản xuất, vươn lên cải thiện đời sống và hoà nhập với cộng đồng. Vai trò, chức năng và phương pháp khuyến nông a) Vai trò của khuyến nông Phát triển nông thôn là cái đích của nhiều hoạt động khác nhau tác động vào những khía cạnh khác nhau của nông thôn, trong đó khuyến nông là một tác nhân nhằm thúc đẩy phát triển nông thôn.

Hay nói cách khác khuyến nông là một yếu tố, một bộ phận hợp thành của toàn bộ hoạt động phát triển nông thôn. * Khuyến nông với phát triển nông nghiệp và nông thôn: Phát triển nông thôn là cái đích của nhiều hoạt động khác nhau tác động vào những khía cạnh khác nhau của nông thôn, trong đó khuyến nông là một tác nhân nhằm thúc đẩy phát triển nông thôn. Hay nói cách khác khuyến nông là một yếu tố, một bộ phận hợp thành của toàn bộ hoạt động phát triển nông thôn. * Vai trò của khuyến nông trong quá trình từ nghiên cứu đến phát triển nông lâm nghiệp: Những tiến bộ kỹ thuật mới thường nảy sinh ra từ các tổ chức nghiên cứu khoa học (viện, trường, trạm, trại .) và những tiến bộ kỹ thuật này phải được sử dụng vào trong thực tiễn sản xuất của người nông dân.

Như vậy giữa nghiên cứu và phát triển nông thôn có mối quan hệ chặt chẽ ràng buộc nhau như sản xuất - tiêu dùng, giữa người mua - người bán. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để kiến thức đó đưa vào được thực tiễn và người nông dân làm thế nào để sử dụng được chúng. Nghĩa là giữa nghiên cứu và nông dân cần có một trung gian làm nhiệm vụ lưu thông kiến thức và khuyến nông trong quá trình đó là chiếc cầu nối giữa khoa học với nông dân. e 8 * Vai trò của khuyến nông đối với nhà nước: Là tổ chức giúp nhà nước thực hiện những chính sách, chiến lược về nông dân, nông nghiệp và nông thôn.

Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các chính sách nông nghiệp. Trực tiếp cung cấp thông tin về những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân cho nhà nước, trên cơ sở đó nhà nước hoạch định những chính sách phù hợp. b) Chức năng của hoạt động khuyến nông Hoạt động khuyến nông nói chung có các chức năng: Đào tạo, hướng dẫn, tuyên truyền và tư vấn về KTTB cho nông dân; Cung cấp dịch vụ như: cây con giống, chữa bệnh vật nuôi, bảo vệ thực vật, tiêu thụ nông sản cho nông dân; Kiểm tra, đánh giá các hoạt động khuyến nông, các chương trình phát triển nông thôn; Khuyến nông còn là cầu nối giữa sản xuất và nghiên cứu Nghiên Nông dân Khuyến nông cứu Nguồn: Cục khuyến nông - khuyến lâm (2000) Ngoài ra, hoạt động khuyến nông còn có chức năng nâng cao nhận thức về chủ trương, chính sách, pháp luật, kiến thức, kỹ năng về khoa học kỹ thuật, quản lý, kinh doanh cho người sản xuất. Góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn; nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, phát triển sản xuất theo hướng bền vững, tạo việc làm, tăng thu nhập, xoá đói giảm nghèo, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.

Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia khuyến nông, khuyến ngư. c) Các phương pháp khuyến nông Phương pháp cá nhân: Là phương pháp khuyến nông mà thông tin được chuyển giao trực tiếp cho từng cá nhân hay hộ nông dân. Phương pháp e 9 này được thực hiện bằng cách: Thăm và gặp gỡ, gửi thư hoặc điện thoại. Ưu điểm của phương pháp này là dễ thực hiện, nhanh, kịp thời, đáp ứng thông tin theo yêu cầu.

Nhược điểm là diện hẹp, từng nông dân. Phương pháp nhóm: Là phương pháp khuyến nông mà thông tin được truyền đạt cho một nhóm người có chung một mối quan tâm và nhằm mục đích giúp nhau phát triển. Phương pháp này được thực hiện bằng cách: trình diễn, họp nhóm và thăm quan.