MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chăn nuôi gia cầm là một nghề chăn nuôi truyền thống của Việt Nam, sản phẩm gia cầm, đặc biệt là thịt gà không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm có giá trị mà còn in đậm trong đời sống xã hội bởi một nền văn hóa ẩm thực với cả yếu tố tâm linh, thịt gà đƣợc sử dụng nhiều trong những ngày giỗ, ngày tết, lễ hội, đám cƣới, đám hỏi.Với những lý do đó sản phẩm luôn có vị trí trên thị trƣờng tiêu thụ, đã góp phần thúc đẩy chăn nuôi phát triển, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời chăn nuôi, giúp xóa đói giảm nghèo ở nhiều vùng nông thôn, đồng thời còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nƣớc. Cùng với ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi đã và đang trở thành ngành sản xuất chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất nông nghiệp, nhu cầu sử dụng thực phẩm ngày càng tăng với yêu cầu chất lƣợng ngày càng cao hơn. Vì trên thị trƣờng hiện nay gà công nghiệp có số lƣợng bày bán rất nhiều nhƣng chất lƣợng thịt không ngon và chắc nên giá bán rất rẻ do gà đƣợc nuôi theo hƣớng công nghiệp, nhốt trong chuồng trại ít hoạt động và ăn cám tăng trọng, ngoài ra để nuôi theo hƣớng công nghiệp nguồn vốn đầu tƣ trang thiết bị hiện đại cũng nhƣ theo dõi sự phát triển của gà rất cao.
Để khắc phục tình trạng này đã xuất hiện hình thức nuôi gà bán công nghiệp. Theo hình thức gà nuôi đƣợc bao bọc bởi hàng rào tre, nứa hoặc lƣới để thả gà ra lúc trời nắng đẹp, thì cần phải đầu tƣ xây dựng và mua sắm chuồng trại, các dụng cụ máng ăn, máng uống, hệ thống sƣởi ấm. Ngoài lƣợng thức ăn có sẵn trong tự nhiên nhƣ giun, dế, sâu bọ, rau cỏ mà đàn gà tự kiếm ăn đƣợc thì ngƣời chăn nuôi cung cấp các thức ăn tổng hợp khác giúp đàn gà có đủ chất dinh dƣỡng. Gà lớn nhanh, năng suất cao, thịt gà ngon.
Hiện nay hình thức chăn nuôi này rất phổ biến với các hộ gia đình trong cả nƣớc, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho các hộ gia đình, bây giờ chăn nuôi gà đƣợc coi là biện pháp xóa đói giảm nghèo hiệu quả ở vùng nông thôn. Nhận thấy vai trò và tầm quan trọng trong chăn nuôi, tại xã Tân Kim, huyện Phú Bình là một xã có điều kiện chăn nuôi rất tốt, đặc biệt là nuôi gà, với khí hậu e 2 phù hợp và giao thông đi lại thuận lợi cùng với diện tích vƣờn đồi lớn ngƣời chăn nuôi đã nuôi gà theo hình thức bán công nghiệp, tận dụng diện tích vƣờn đồi cũng nhƣ tán cây rộng có độ che phủ cao nên không gian mát mẻ cùng với nguồn thức ăn có sẵn dƣới mặt đất nhƣ côn trùng, cây cỏ, nên các hộ gia đình tại xã Tân Kim đã áp dụng hình thức nuôi thả gà đồi với các giống gà nổi bật là gà Vạn Phúc, gà Mía Lai, gà J-Dabaco và gà Lai Chọi. Gà nuôi đƣợc thả trong vƣờn hoặc đồi, gà tự do chạy nhảy tìm kiếm thức ăn trong thiên nhiên, tiết kiệm nguồn thức ăn bổ sung, ngoài ra do đƣợc thả trên đồi cách biệt với khu dân cƣ nên sức đề kháng của gà rất cao, ít bị lây bệnh, nên nuôi gà có hiệu quả kinh tế cao, chất lƣợng thịt chắc, thơm ngon, ngoại hình đẹp nên giá bán trên thị trƣờng cao, chất thải của gà có thể dùng để bón cây nên không gây ô nhiễm môi trƣờng. Vậy nuôi gà theo hình thức bán công nghiệp là hình thức nuôi phổ biến tại xã nhiều hộ gia đình đã tập trung nuôi với số lƣợng lớn 1000-2000 con/ lứa.
Tình hình chăn nuôi ở xã rất phát triển xong vấn đề đặt ra là cần phải đánh giá hiệu quả kinh tế của việc chăn nuôi gà ở xã một cách cụ thể để từ đó đƣa ra các giải pháp chăm sóc, đầu tƣ đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất, chính vì vậy tôi đã tiến hành ngiên cứu đề tài: “ Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình chăn nuôi gà đồi theo phƣơng thức bán chăn thả tại xã Tân Kim - huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu ngiên cứu 2. Mục tiêu chung Tìm hiểu đƣợc thực trạng chăn nuôi gia cầm trên địa bàn xã Tân Kim, đánh giá đƣợc hiệu quả kinh tế mô hình chăn nuôi gà đồi tại xã Tân Kim, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, từ đó đƣa ra đƣợc các giải pháp để phát triển mô hình chăn nuôi của các hộ nông dân. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu đƣợc điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại xã Tân Kim, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
- Điều tra và phân tích đƣợc về tình hình chăn nuôi gà đồi trên địa bàn xã. e 3 - Đánh giá đƣợc hiệu quả kinh tế của mô hình chăn nuôi gà đồi trên địa bàn xã. - Đề xuất đƣợc các giải pháp phát triển mô hình chăn nuôi gà đồi trên địa bàn xã Tâm Kim. Ý nghĩa của đề tài 3.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên nắm vững hơn những kiến thức đã đƣợc học cũng nhƣ đƣợc trải nghiệm giữa lý thuyết và thực hành trong các môn học khác nhau nhƣ: kinh tế phát triển nông thôn, phát triển cộng đồng, khuyến nông … khi đó có nâng cao chất lƣợng và hiệu quả học tập của mỗi sinh viên. - Tạo cơ hội cho sinh viên làm quen và trải nghiệm thực tế để hoàn thiện bản thân hơn cả về kiến thức, kỹ năng và ngày càng tự tin hơn trong công việc cũng nhƣ trong cuộc sống. - Là cơ hội tốt để sinh viên tiếp xúc với ngƣời dân nông thôn nhiều hơn từ đó hiểu và thông cảm với nông dân hơn. Qua đó có thể phần nào giúp ngƣời nông dân trong công tác xoá đói giảm nghèo.
- Trong quá trình thực hiện đề tài giúp sinh viên có điều kiện học hỏi, củng cố kiến thức, kỹ năng chuyên môn cho bản thân sau khi ra trƣờng sẽ thực hiện tốt công việc đúng với chuyên ngành của mình. Ý nghĩa trong thực tiễn - Qua đề tài giúp cho ngƣời nông dân hiểu biết thêm những lợi ích kinh tế và lợi ích khác mà mô hình chăn nuôi gà mang lại nhằm nhân rộng ra nhiều địa phƣơng khác trong huyện Phú Bình. - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phƣơng, các nhà đầu tƣ đƣa ra những kết luận mới, hƣớng đi mới để xây dựng kế hoạch phát triển, mở rộng mô hình trên địa bàn nghiên cứu cũng nhƣ khu vực nông thôn khác mà lúa là cây trồng chính. - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở dữ liệu sau này phục vụ cho những hộ nông dân tham khảo, tìm hiểu trƣớc khi quyết định đầu tƣ chăn nuôi hay để mở rộng diện tích chăn nuôi gà của gia đình mình, cũng nhƣ để lựa chọn ngành nghề cho phù hợp với điều kiện của địa phƣơng, kinh tế gia đình và nhu cầu thị trƣờng.
e 4 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Một số đặc điểm của con gà và nghề nuôi gà 2. Đặc điểm sinh học của con gà Về mặt giải phẫu học: gà là một loại gia cầm (có lông vũ) với đặc điểm là bộ máy tiêu hóa không răng, hệ thống bài tiết không có đƣờng tiểu tiện riêng, ở dƣới da không có tuyến mồ hôi. Về hoạt động sinh lý: Gà chịu nóng kém (do sự thoát hơi nƣớc để điều chỉnh nhiệt độ của cơ thể kém), có thân nhiệt cao hơn các loài động vật có vú từ 0,5 - 10C.
Tuy không có răng nhƣng gà có dạ dày cơ rất khỏe đủ để nghiền bóp mọi loại thức ăn thông thƣờng, ngoài ra hệ thống men tiêu hóa lại rất lớn. Điều này thể hiện ở việc gà ăn rất khỏe. Từ những đặc điểm trên gà có một tiềm năng sinh vật rất lớn (đẻ nhiều, lớn nhanh), do vậy gà có thế mạnh và điểm yếu qua cách nhìn của ngƣời chăn nuôi nhƣ sau: Thế mạnh: Là hiệu xuất chuyển hóa thức ăn thành sản phẩm ở gà: một gà mái có thể sinh ra sản phẩm (trứng) nặng gấp 8 lần cơ thể của nó trong vòng 12 tháng; một gà thịt đạt khối lƣợng cơ thể gấp 50 lần cơ thể sơ sinh chỉ sau 8 tuần lễ. Nhƣ vậy tiềm năng của gà là rất lớn.
Điểm yếu: Vì không có tuyến mồ hôi, lớp mỡ dày, thân nhiệt cao nên gà chỉ thích hợp với những nơi có nhiệt độ thấp, gà chịu rét tốt nhƣng chịu nóng rất kém. Do cƣờng độ trao đổi vật chất rất cao nên gà rất mẫn cảm với các bệnh về dinh dƣỡng và thời tiết, khí hậu. Điều thƣờng gặp nhất là do thiếu vitamin và khoáng vi lƣợng trong thức ăn [1]. Đặc điểm của các giống gà địa phƣơng và các giống gà nuôi tại địa phƣơng thƣờng tăng trọng chậm hơn so với giống gà nhập ngoại, nhƣng giá trị dinh dƣỡng cao, ngoại hình đẹp nên ngƣời tiêu dùng ƣa chuộng.
e 5 Giống gà địa phƣơng và gà lai tạo với các giống gà nhập nội dễ chăm sóc, nuôi dƣỡng, có sức chịu đựng bệnh tật tốt hơn các giống lai và giống nhập, phù hợp với các điều kiện chăn thả hoặc bán chăn thả. Đặc điểm nghề nuôi gà Do đặc điểm sinh lý, sinh thái của loài gà, nghề nuôi gà hiện nay mang những nét đặc thù cơ bản sau: - Chu kì sinh sản ngắn, vòng quay vốn nhanh. Do vậy nhịp điệu sản xuất khẩn trƣơng, mọi sai sót hầu nhƣ không có thời gian khắc phục. - Quy trình công nghệ chính sác và nghiêm ngặt (đặc trƣng của sản xuất công nghiệp).
- Sự phân hóa chuyên môn sâu. Nếu trƣớc đây ngƣời ta nuôi gà vừa để lấy thịt vừa để lấy trứng vừa để lấy giống trong cùng một đàn thì ngày nay đã có sự phân hóa cho từng đàn gà, lứa gà [8]. Về chăn nuôi gà phải đảm bảo các yếu tố kỹ thuật sau: Kỹ thuật chọn gà, chuồng trại và cách chăn thả, chế độ nhiệt, yêu cầu nƣớc uống và chế độ cho uống, thức ăn và cách cho ăn, kỹ thuật dùng thuốc thú y. Cơ sở lý luận về đánh giá 2.
Khái niệm về đánh giá Thuật ngữ đánh giá (Evaluation) là đƣa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lƣờng qua các kỳ kiểm tra/lƣợng giá (assessement) qua quá trình và kết thúc bằng cách đối chiếu, so sánh với những tiêu chuẩn đã đƣợc xác định rõ ràng trƣớc đó trong các mục tiêu [11].