Mở đầu Phần 2 : Cớ sở lý luận và thực tiễn Phần 3: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Phần 4 : Kết quả nghiên cứu và thỏa luận Phần 5: Giải pháp Kết luận và kiến nghị e 5 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Hiệu quả kinh tế 2. Khái niệm hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh trình độ sử dụng nguồn nhân lực, vật lực để đạt đƣợc kết quả cao nhất hay nói cách khác hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lƣợng của một phạm trù kinh tế. Nâng cao chất lƣợng một hoạt động kinh tế là tăng cƣờng lợi dụng các nguồn nhân lực có sẵn trong một hoạt động kinh tế, đây là đòi hỏi một nền sản xuất khách quan của một nền sản xuất xã hội, do nhu cầu đời sống vật chất ngày càng cao.
Sau đây là một số quan điểm về hiệu quả kinh tế : - Quan điểm thứ nhất: Hiệu quả kinh tế đƣợc xác định bằng nhịp độ tăng trƣởng sản xuất sản phẩm xã hội hoặc tổng sản phẩm quốc dân, hiệu quả cao khi nhịp độ tăng trƣởng của các chỉ tiêu đó cao và hiệu quả có nghĩa là không lãng phí. Một nền kinh tế có hiệu quả khi nó nằm trên đƣờng giới hạn năng lực sản xuất đặc trƣng bằng chỉ tiêu sản lƣợng tiềm năng mà xã hội không sử dụng đƣợc phần bị lãng phí. - Quan điểm thứ hai: Hiệu quả là mức độ thỏa mãn yêu cầu của quy luật kinh tế tƣ bản chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng là đại diện cho mức sống của nhân dân, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất của xã hội. - Quan điểm thứ ba: Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức tăng của kết quả sản xuất kinh doanh trên mỗi lao động hay mức doanh lợi của vốn sản xuất kinh doanh về chỉ tiêu tổng hợp cụ thể nào đó.
-Quan điểm thứ tƣ: Hiệu quả của một quá trình nào đó, theo nghĩa chung là mối quan hệ tỷ lệ giữa hiệu quả đó. Tóm lại, từ kết quả trên thấy rằng: Hiệu quả kinh tế là thể hiện quan hệ so sánh giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí nguồn lực bỏ ra. Khi kết quả đạt đƣợc chỉ bằng với chi phí bỏ ra là lãng phí nguồn lực, khi sử dụng tiết kiệm nguồn lực để đạt đƣợc những e 6 kết quả nhất định là hiệu quả kinh tế cũng khác nhau nhƣng vẫn phải dựa trên nguyên tắc so sánh giữa kết quả đạt đƣợc với chi phí nguồn lực bỏ ra. Nội dung và bản chất hiệu quả kinh tế Trong nền kinh tế nhiều thành phần phát triển theo nền kinh tế thị trƣờng đang khuyến khích mọi ngành, mọi lĩnh vực sản xuất tham gia sản xuất kinh doanh để tìm kiếm cơ hội với yêu cầu, mục đích khác nhau nhƣng mục đích cuối cùng là tìm kiếm lợi nhuận.
Nhƣng làm thế nào để có hiệu quả kinh tế cao nhất, đó là sự kết hợp các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra trong điều kiện sản xuất, nguồn lực nhất định. Ngoài ra còn phụ thuộc vào mục đích, yêu cầu khoa học kỹ thuật và việc áp dụng vào trong sản xuất, vốn, chính sách…. quy luật khan hiếm nguồn lực. Trong khi đó nhu cầu của xã hội về hàng hóa, dịch vụ ngày càng tăng và trở nên đa dạng hơn, có nhƣ vậy mới nâng cao đƣợc hiệu quả kinh tế.
Bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ mục đích sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là thỏa mãn nhu cầu hàng ngày càng tăng về vật chất, tinh thần của mọi cá nhân tổ chức trong xã hội. Muốn nhƣ vậy thì quá trình sản xuất phải phát triển không ngừng cả về chiều sâu và chiều rộng nhƣ : Vốn, kỹ thuật, tổ chức sản xuất sao cho phù hợp nhất để không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế của quá trình sản xuất. Phân loại hiệu quả kinh tế. Hoạt động sản xuất của nền kinh tế - xã hội đƣợc diễn ra ở các phạm vi khác nhau, đối tƣợng tham gia vào các quá trình sản xuất và các yếu tố sản xuất càng khác nhau thì nội dung nghiên cứu hiệu quả sản xuất càng khác nhau.
Do đó, để nghiên cứu hiệu quả sản xuất đúng cần phải phân loại hiệu quả kinh tế. Có thể phân loại HQKT theo các tiêu chí sau: * Phân loại theo phạm vi và đối tƣợng xem xét: - HQKT quốc dân: Là HQKT tính chung cho toàn bộ quá trình sản xuất của một quốc gia - HQKT ngành : Là HQKT tính riêng cho từng ngày sản xuất vật chất nhất định nhƣ công nghiệp, nông nghiệp… - HQKT theo lãnh thổ: Tính riêng cho từng vùng, từng địa phƣơng. e 7 - HQKT của từng quy mô hình thức sản xuất - kinh doanh - HQKT từng biện pháp kỹ thuật, từng yếu tố đầu vào sản xuất. * Phân loại hiệu quả theo bản chất, mục tiêu.
- HQKT Phản ánh mối quan hệ tƣơng quan giữa kết quả hữu ích về mặt kinh tế và chi phí bỏ ra, nó đánh giá chủ yếu về mặt kinh tế của hoạt động kinh tế mang lại. - HQ xã hội: Phản ánh mối tƣơng quan giữa kết quả của các lợi ích về mặt xã hội do hoạt động sản xuất mang lại. - HQ kinh tế : Phản ánh mối tƣơng quan giữa các kết quả tổng hợp về mặt kinh tế - xã hội với các chi phí bỏ ra để đạt đƣợc những kết quả đó hƣ bảo vệ môi trƣờng, lợi ích công cộng… - HQ phát triển và bền vững : Là hiệu quả kinh tế - xã hội có đƣợc do tác động hợp lý để tạo ra nhịp đọ tăng trƣởng tốt nhất và đảm bảo những lợi ích kinh tế - xã hội lâu dài. * Nếu căn cứ vào các yếu tố cơ bản của sản xuất các nguồn lực và các hƣớng tác động vào sản xuất thì chia HQKT thành: - HQ sử dụng đất đai - HQ sử dụng lao động - HQ sử dụng các yếu tố tài nguyên nhƣ năng lƣợng, vốn… - HQ việc áp dụng khoa học - kỹ thuật nhƣ HQ làm đất, bón phân… 1.
Ý nghĩa nghiên cứu hiệu quả kinh tế. Trong các nguồn lực sản xuất xã hội là một phạm trù khan hiếm: Càng ngày ngƣời ta càng sử dụng nhiều các nguồn lực sản xuất vào các hoạt động sản xuất phục vụ cho các nhu cầu khác nhau của con ngƣời. Trong khi các nguồn lực càng giảm thì nhu cầu của con ngƣời ngày càng đa dạng và tăng không giới hạn. Điều này phản ánh quy luật khan hiếm buộc nhà sản xuất phải trả lời chính xác ba câu hỏi: Sản xuất cái gì? Sản xuất nhƣ thế nào? Sản xuất cho ai? Vì thị trƣờng chỉ chấp nhận các doanh nghiệp nào sản xuất đúng các loại sản phẩm với chất lƣợng và số lƣợng phù hợp , giá cả hợp lý.
Mặt khác, kinh doanh trong cơ chế thị trƣờng ngày càng mở cửa và hội nhập DN phải chấp nhận và đứng vững trong cạnh tranh. Muốn chiến thắng trong cạnh tranh DN cần phải luôn tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh: Chất lƣợng và sự khác e 8 biệt hóa, giá cả và tốc độ cung ứng. Để duy trì lợi thế về giá cả, DN phải tiết kiệm các nguồn lực sản xuất hơn các doanh nghiệp khác. Chỉ trên cơ sở sản xuất kinh doanh có hiệu quả cao, doanh nghiệp mới có khả năng đạt đƣợc điều này.
HQKT là phạm trù phản ánh tính tƣơng đối của việc sử dụng tiết kiệm các nguồn lực sản xuất xã hội nên là điều kiện để thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài của DN. Vì vậy, nâng cao HQKT là đòi hỏi khách quan để DN thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài là tối đa hóa lợi nhuận. Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế. Phƣơng pháp xác định HQKT bắt nguồn từ bản chất HQKT, đó là mối tƣơng quan so sánh giữa kết quả đạt đƣợc với chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó, hay là mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và đầu ra.
Mối tƣơng quan đó cần so sánh cả về giá trị tƣơng đối và tuyệt đối giữa hai đại lƣợng. Có thể hiện chỉ tiêu hiệu quả qua 4 công thức sau: * Công thức 1: H=Q - C Trong đó: H : HQKT Q: kết quả thu đƣợc C: Chi phí bỏ ra Chỉ tiêu này thƣờng đƣợc tính cho một đơn vị chi phí bỏ ra nhƣ: Tổng chi phí, chi phí trung gian, chi phí lao động…chỉ tiêu này càng lớn hiệu quả càng cao. Tuy nhiên ở các tính này quy mô sản xuất lớn hay nhỏ chƣa đƣợc tính đến, không so sánh đƣợc HQKT của các đơn vị có quy mô sản xuất khác nhau. Hơn nữa chỉ tiêu này chỉ cho biết quy mô của HQ chứ không chỉ rõ đƣợc mức độ HQKT, do đó chƣa giúp cho nhà sản xuất có những tác động cụ thể dẫn đến các yếu tố đầu vào và để giảm chi phí nguồn lực, nâng cao HQKT.
* Công thức 2: H = Q / C Hoặc ngƣợc lại H = C / Q Khi so sánh HQ thì việc sử dụng số tƣơng đối là cần thiết bởi vì nó nói lên chất lƣợng của hiện tƣợng. Cách tính này có ƣu điểm là phản ánh đƣợc mức độ sử dụng các nguồn lực, xem xét đƣợc một đơn vị nguồn lực mang lại kết quả là bao nhiêu. Vì vậy, nó giúp cho việc đánh giá hiệu quả HQKT của các đơn vị sản xuất một cách rõ nét nhất. Tuy nhiên, cách tính này cũng có nhƣợc điểm là chƣa thể hiện e 9 đƣợc quy mô HQKT vì trên thực tế những quy mô khác nhau nhƣng lại có hiệu xuất sử dụng vốn giống nhau.
Trong thực tế khi đánh giá HQKT ngƣời ta đánh giá HQKT ngƣời ta thƣờng kết hợp giữa công thức 1 và công thức 2 để chúng bổ sung cho nhau, qua đó sẽ đánh giá đƣợc HQKT một cách sau sắc và toàn diện * Công thức 3: H = ∆Q - ∆C Trong đó: H : HQKT tăng thêm ∆Q : Kết quả tăng thêm ∆C : Chi phí tăng thêm Chỉ tiêu này càng lớn thì HQ càng cao. Công thức này thể hiện rõ mức độ HQ của đầu tƣ thêm và nó dùng để kết hợp với công thức 4 để phản ánh toàn diện HQKT hơn.