MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xã Nam Tuấn là một xã miền núi nằm ở phía Đông Bắc của huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Là một xã có địa bàn đan xen phức tạp, có số dân khá đông và sống chủ yếu bằng nghề sản xuất nông nghiệp và ngành phi nông nghiệp nên đời sống của người dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Trong những năm qua do sự phát triển cơ sở hạ tầng, nhu cầu của người dân và sự ảnh hưởng của quá trình sử dụng đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng đã có sự biến động khá lớn, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp có tác động lớn đến việc sản xuất nông nghiệp.
Vì vậy, làm thế nào để sử dụng hợp lý và hiệu quả vốn đất nông nghiệp hiện có đang là vấn đề được quan tâm nghiên cứu, để đưa ra các giải pháp sử dụng tối ưu nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Từ đó định hướng cho người dân trong xã Nam Tuấn khai thác và sử dụng đất đai một cách hợp lý, khoa học. Việc nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất ra các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Xuất phát từ thực tiễn trên.
Được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của ThS.Ngô Thị Hồng Gấm, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Nam Tuấn, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng”. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Nắm vững được quỹ đất hiện có của địa phương và thực trạng sử dụng của từng loại đất. - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, hiệu quả kinh tế - xã hội , môi trường của các loại hình sử dụng đất. 2 - Xác định các loại hình sử dụng đất chính và lựa chọn các loại hình sử dụng có hiêu quả cao hơn.
- Đề xuất một số định hướng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Nam Tuấn phù hợp với tình hình xu thế phát triển hiện nay. Yêu cầu của đề tài - Số liệu điều tra, thu thập và phân tích về điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội của xã phải chính xác, khoa học, các tiêu chí phải thống nhất, có hệ thống. - Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp một cách khách quan, khoa học và phù hợp với tình hình thực tiễn của xã. - Các loại hình sử dụng đất được lựa chọn đặt ra phải đạt hiệu quả cao về kinh tế xã hội môi trường.
Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Củng cố kiến thức cơ sở cũng như kiến thức chuyên ngành, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. +Nâng cao khả năng tiếp cận, điều tra, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Ý nghĩa trong thực tiễn + Kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa giúp địa phương có định hướng sử dụng đất có hiệu quả bền vững. + Thông qua công tác đánh giá, học tập kinh nghiệm giúp cho bản thân trưởng thành hơn về khả năng tư duy cũng như công tác độc lập.
3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học cho việc sử dụng đất đai 2. Đất đai và các chức năng của đất đai Luật Đất đai năm 2003 xác định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng”. Mặt khác, “Đất đai” về mặt thuật ngữ khoa học có thể hiểu theo nghĩa rộng như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước (hồ, sông suối, đầm lầy.), các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả hoạt động của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa.) Các chức năng của đất đai đối với hoạt động sản xuất và sinh tồn của xã hội loài người được thể hiện theo các mặt sau: - Chức năng sản xuất: Đất đai là cơ sở cho rất nhiều hệ thống hỗ trợ cuộc sống của con người hoặc trực tiếp hoặc thông qua chăn nuôi và thông qua việc sản xuất ra sinh khối, đất đai cung cấp thực phẩm, cỏ khô, sợi, nhiên liệu, củi gỗ và các chất liệu sinh khối khác cho việc sử dụng của con người.
- Chức năng môi trường sinh thái: cung cấp môi trường sống cho sinh vật và bảo vệ nguồn gen cho các thực vật, động vật, vi sinh vật sống trên và dưới mặt đất. - Chức năng điều tiết khí hậu: Đất và việc sử dụng nó là nguồn, nơi xảy ra hiệu ứng nhà kính và là một yếu tố quyết định việc cân bằng năng lượng 4 toàn cầu - phản xạ, hấp thụ, chuyển đổi năng lượng bức xạ mặt trời và tuần hoàn nước trên trái đất. - Chức năng dự trữ và cung cấp nước: Đất điều chỉnh việc dự trữ dòng chảy của tài nguyên nước mặt, nước ngầm và ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước. - Chức năng dự trữ: Đất là nơi dự trữ khoáng sản và vật liệu thô cho việc sử dụng của con người.
- Chức năng kiểm soát ô nhiễm và chất thải: Đất có chức năng tiếp nhận, làm sạch, môi trường đệm và chuyển đổi các hợp chất nguy hiểm. - Chức năng không gian sự sống: Đất cung cấp cơ sở vật chất cho việc định cư của con người, cho các nhà máy và hoạt động xã hội như thể thao, giải trí. - Chức năng lưu truyền và kế thừa: Đất là vật trung gian để lưu giữ, bảo vệ các bằng chứng lịch sử, văn hóa của loài người; là nguồn thông tin về các điều kiện thời tiết và việc sử dụng đất trước đây. - Chức năng không gian tiếp nối: Đất cung cấp không gian cho sự dịch chuyển của con người, cho việc đầu tư, sản xuất và cho sự di chuyển của thực vật, động vật giữa các vùng riêng biệt của hệ sinh thái tự nhiên.
Sự thích hợp của đất cho nhiều chức năng trên thể hiện rất khác nhau ở mọi nơi trên thế giới. Các khu vực cảnh quan là khu vực tài nguyên thiên nhiên, có động thái riêng của chúng. Nhưng con người lại có rất nhiều tác động ảnh hưởng đến động thái này, nói chung đất đã và đang bị các hoạt động của con người gây thoái hoá. Cơ sở khoa học của việc sử dụng đất nông nghiệp Đất đai là một vấn đề vô cùng quan trọng trong cuộc sống và trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó là nỗi bức xúc, nóng bỏng của cả quốc gia.
Vì vậy, việc giải quyết vấn đề này hết sức phức tạp, cần sự quan tâm của nhà nước, của các cấp, các ngành và ý thức thực hiện của mỗi công dân. Lịch sử cho thấy các vấn đề về đất đai, lãnh thổ nhiều khi là nguyên nhân dẫn tới chiến tranh giữa các quốc gia và sự xung đột giữa các dân tộc sống trên cùng lãnh thổ, một lý do thật đơn giản là quốc gia nào cũng ra sức bảo vệ phần 5 lãnh thổ của mình và luôn có xu hướng mở rộng quỹ đất vốn có. Thật khó định nghĩa được đầy đủ chính xác về đất đai nhưng tầm quan trọng của nó thì được thể hiện rất rõ, nó gắn liền với đời sống con người với hoạt động sản xuất của các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá… của mỗi quốc gia và xã hội. Thế giới này càng phát triển đã thúc đẩy nhu cầu xã hội ngày càng tăng khai hoang đất, mở rộng diện tích canh tác là một mục tiêu hàng đầu của con người.
Trước những vấn đề đó việc tìm ra giải pháp kỹ thuật và sử dụng hợp lý tài nguyên đất nhằm xem xét và lựa chọn những kiểu sử dụng đất mang lại lợi ích cho con người trở nên cần thiết. Thực tế cho thấy nước ta có diện tích đất đai vô cùng hạn hẹp (chỉ có gần 33 triệu ha, trong đó 3/4 là đồi núi và cao nguyên), khoảng 70% dân số sống bằng nghề nông nghiệp. Chính vì vậy, trong suốt quá trình xây dựng đất nước của từng địa phương của từng thời kỳ, nhà nước giao cho UBND các cấp phải quản lý đất đai trên toàn lãnh thổ của mình đối với từng loại đất, mọi hình thức sử dụng theo đúng quy hoạch, kế hoạch. Nhằm đưa ra công tác quản lý và sử dụng đất đủ mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Hiệu quả sử dụng đất và tính bền vững trong sử dụng đất 2. Vấn đề hiệu quả sử dụng đất Hiệu quả chính là kết quả như yêu cầu của việc sử dụng đất mang lại. Do sự đối lập giữa nguồn tài nguyên hữu hạn với nhu cầu ngày càng cao của con người mà ta phải xem xét kết quả phải tạo ra như thế nào? Phải bỏ ra bao nhiêu chi phí để tạo ra kết quả đó? Có đem lại kết quả hữu như mong muốn không? Chính vì thế khi đánh giá hoạt động sản xuất không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả mà còn phải đánh giá chất lượng các hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra sản phẩm đó. Để xác định bản chất và khái niệm hiệu quả cần xuất phát từ những luận điểm của Mác và những luận điểm lý thuyết sau: 6 - Thứ nhất: Bản chất của hiệu quả là yêu cầu tiết kiệm thời gian, thể hiện trình độ nguồn lực của xã hội.
Các Mác cho rằng quy luật tiết kiệm thời gian là quy luật có tầm quan trọng đặc biệt tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất. Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật đó, nó quyết định động lực phát triển của lực lượng sản xuất, tạo điều kiện phát triển văn minh xã hội và nâng cao đời sống của con người qua mọi thời đại.