MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây chè là cây trồng có nguồn gốc nhiệt đới và Á nhiệt đới, sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng và ẩm. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của khoa học kỹ thuật, cây chè đã được trồng ở cả những nơi khá xa với nguyên sản của nó. Trên thế giới, cây chè phân bố từ 42 vĩ độ Bắc đến 27 vĩ độ Nam và tập trung chủ yếu ở khu vực từ 16 vĩ độ Bắc đến 20 vĩ độ Nam [5].
Một giá trị đặc biệt của chè được phát hiện gần đây là tác dụng chống phóng xạ, điều này đã được các nhà khoa học Nhật bản thông báo qua việc chứng minh chè có tác dụng chống được chất Stronti (Sr) 90 là một đồng vị phóng xạ rất nguy hiểm, qua việc giám sát thống kê nhận thấy nhân dân ở một vùng ngoại thành Hirôsima có trồng nhiều chè, thường xuyên uống nước chè, vì vậy rất ít bị nhiễm phóng xạ hơn các vùng chung quanh không có chè [6]. Hiện nay trên thế giới đã có 58 nước trồng chè cùng với việc đẩy mạnh mậu dịch và hợp tác quốc tế nên đã làm cho nền khoa học cây chè phồn vinh. Đến nay đã có 163 quốc gia và lãnh thổ có nhu cầu sử dụng chè. Nền văn minh nhân loại phát triển, chất lượng cuộc sống càng cao thì nhu cầu dùng chè càng nhiều, đặc biệt là chè xanh và chè chất lượng cao.
Không thể phủ nhận cây chè mang lại giá trị kinh tế không nhỏ cho xã hội. Cây chè phát triển tốt ở vùng miền núi và đây cũng là nơi có kinh tế kém phát triển. Cuộc sống người dân gặp nhiều khó khăn và có sự cách biệt lớn giữa thành thị và miền núi. Ngành chè đã mở ra nhiều cơ hội việc làm, nâng cao đời sống người dân miền núi, giúp họ được xóa đói giảm nghèo.
Đồng thời, góp phần cải thiện đáng kể kinh tế địa phương và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp nước ta. 2 Ngoài ra, trồng chè còn nâng cao khả năng sử dụng đất hiệu quả ở vùng trung du và miền núi. Giúp người nông dân có thể dần chuyển dịch sang phương pháp Nông nghiệp định canh định cư thay vì phương pháp du canh du cư. Điều này góp phần tăng thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.
Đồng thời, giảm đi sự cách biệt giữa vùng miền núi và vùng thành thị. Ở Việt Nam, chè là cây công nghiệp truyền thống và là cây có giá trị cao về mặt kinh tế. Người dân trồng chè đã có nhiều kinh nghiệm trồng và chế biến đồng thời đã biết tận dụng những điều kiện về khí hậu, đất đai. Cây chè được trồng nhiều ở các tỉnh trung du miền núi phía bắc như: Sơn La, Phú Thọ, Yên Bái, Thái Nguyên, Tuyên Quang.
Trong đó có sự phát triển của hợp tác xã chè. Hợp tác xã (HTX) đã là một loại hình kinh tế phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, có ý nghĩa to lớn về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội đối với mỗi quốc gia. Thái Nguyên - xứ sở của những cánh đồng chè xanh bạt ngàn. Cùng với nhiều địa phương trên cả nước Thái Nguyên đã biết tận dụng lợi thế của đất đai, khí hậu tạo nên hương vị chè Thái Nguyên đặc trưng không thể lẫn với chè khác.
Thị trường trong nước và nhiều nước trên thế giới đã biết đến chè Thái Nguyên, là điểm dừng chân vô cùng thú vị dành cho những bạn thích du lịch và tìm hiểu văn hóa miền Bắc. Mặc dù là trung tâm kinh tế mới của vùng Tây Bắc, Thái Nguyên vẫn giữ được những nét đẹp thiên nhiên tiềm ẩn của mình, với Hồ Núi Cốc độc đáo, hang Phượng Hoàng hùng vĩ và những di tích lịch sử oanh liệt như An toàn khu Việt Bắc – ATK, rừng Khuôn Mánh, … Ngoài ra, hệ thống chùa chiền tại Thái Nguyên cũng là một trong những nét văn hóa tôn giáo đặc sắc, thu hút nhiều du khách đến khám phá, tìm tòi. Trong những HTX thành công, HTX Tâm Trà Thái là m. Tâm Trà Thái là Hợp tác xã (HTX) chuyên sản xuất và cung cấp chè đặc sản vùng Tân Cương Thái Nguyên.
Từ nguồn nguyên liệu chè Tân Cương nổi tiếng với kinh nghiệm 3 lâu năm, HTX Tâm Trà Thái tuân thủ quy trình sản xuất, an toàn lao động, đảm bảo sức khoẻ và vệ sinh thực phẩm tạo nên các dòng sản phẩm trà sạch, an toàn, chất lượng cao cho người tiêu dùng. Sau những nỗ lực không ngừng, HTX Tâm Trà Thái đã khẳng định được chỗ đứng của mình, được vinh danh trên nhiều diễn đàn lớn. Sản phẩm Tâm Trà Thái được các chuyên gia, doanh nghiệp bạn, khách hàng đánh giá cao về chất lượng và hương vị, hiện các sản phẩm của HTX Tâm Trà Thái tại hầu hết các tỉnh thành trên cả nước như: Lạng Sơn, Bắc Ninh, Tuyên Quang, Hà Giang, Hà Nội, Hải Phòng, các hội chợ quốc tế ở TP.HCM, Trung Quốc, … Tâm Trà Thái đã khẳng định được chất lượng và gợi mở triển vọng cho xuất khẩu chè đặc sản của tỉnh Thái Nguyên đối với các thị trường lớn. Nhiều năm qua cây chè được xã coi là cây trồng chủ lực, mũi nhọn trong phát triển nông nghiệp, là cây giúp cho nông dân thoát nghèo và tiến tới làm giàu.
Tuy nhiên việc đầu tư phát triển cho cây chè chưa nhiều, chưa khai thác hết tiềm năng, thế mạnh trong phát triển cây chè của xã. Chính vì vậy, tôi tiến hành thực hiện chuyên đề: “Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất kinh doanh chè của hợp tác xã Tâm Trà Thái, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”. Để góp phần giải quyết vấn đề và đánh giá đúng thực trạng và đưa ra giải pháp đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho vùng đất chè Tân Cương nói chung và HTX Tâm Trà Thái nói riêng. Mục tiêu của nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Đánh giá được đầy đủ, chính xác hiệu quả trong sản xuất và kinh doanh chè của HTX Tâm Trà Thái. Qua đó nhằm đưa ra các giải pháp hiệu quả phát triển sản xuất chè và nâng cao hiệu quả trong sản xuất và kinh doanh tại HTX Tâm Trà Thái, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể Tìm hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã chè Tâm Trà Thái. Đánh giá thực trạng, phân tích thuận lợi và khó khăn trong sản xuất chè cũng như nguồn tiêu thụ và hướng tiêu thụ của người dân tại xã Tân Cương.
Đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh chè của HTX. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Giúp bản thân vận dụng kiến thức đã được học vào thực tiễn. Nhằm nâng cao tinh thần học hỏi, tìm tòi, phát huy tính tự giác chủ động trong hoạt động nghiên cứu.
Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về phát triển sản xuất, kinh doanh chè tại HTX Tâm Trà Thái. Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn Làm cơ sở công tác nghiên cứu, lập kế hoạch nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh chè, mang lại hiệu quả kinh tế cho HTX Tâm Trà Thái và các thành viên của HTX. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Khái niệm đánh giá Đánh giá là “Quá trình có hệ thống, độc lập và được lập thành văn bản để thu được bằng chứng khách quan và xem xét đánh giá chúng một cách khách quan để xác định mức độ thực hiện các chuẩn mực đánh giá” [7]. Khái niệm về hiệu quả Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn. Khi cái gì đó được coi là có hiệu quả, nó có nghĩa là nó có một kết quả mong muốn hoặc mong đợi, hoặc tạo ra một ấn tượng sâu sắc, sinh động [9].
Khái niệm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế quan trọng biểu hiện quan hệ so sánh giữa kết quả kinh tế mà xã hội đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được hiệu quả đó [8]. Khái niệm kinh doanh Theo luật định nghĩa kinh doanh là một hành động được thực hiện có hệ thống và độc lập với danh nghĩa và trách nhiệm riêng nhằm mục đích sinh lợi và theo các điều kiện do pháp luật quy định [10]. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là các chỉ tiêu được xác định bằng tỉ lệ so sánh giữa kết quả và chi phí, định nghĩa này chỉ đưa ra cách xác lập các chỉ tiêu hiệu quả chứ không toát lên bản chất của vấn đề. Nếu tỉ lệ so sánh giữa kết quả và chi phí mà kết quả lớn lớn hơn chi phí tức là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả [8].
Cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã 2.1 Kinh tế hợp tác Kinh tế hợp tác là hình thức tự nguyện của những người lao động những người sản xuất nhỏ dưới các hình thức đa dạng, để kết hợp sức mạnh của các thành viên tạo nên sức mạnh tập thể để giải quyết các vấn đề sản xuất kinh doanh và đời sống tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh có hiệu quả bền vững. Ở nước ta trong những những năm gần đây có nhiều quan niệm mới về kinh tế hợp tác đó là: Thứ nhất, kinh tế hợp tác là sự liên kết tự nguyện của những chủ thể độc lập trong sản xuất, lưu thông hoặc tiêu dùng. Thứ hai, các chủ thể hợp này hợp tác với nhau dưới nhiều cấp độ khác nhau như: hợp tác trong từng công đoạn của quá trình sản xuất, liên kết nhau lại thành tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân tự chịu trách nhiệm về hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hoặc hợp tác với nhau ở một số khâu dịch vụ phục vụ sản xuất. Trong điều kiện hiện tại ở nước ta, hộ nông nghiệp ở nước ta nhỏ bé, sản xuất tự cung tự cấp và hoạt động sản xuất chịu nhiều thiên tai.
Trong điều kiện hội nhập, sự cạnh tranh này càng trở nên gay gắt do kinh tế nông dân muốn tồn tại thì cần phải có sự hợp tác để cùng phát triển. Bên cạnh đó, sự hợp tác này còn giúp giải quyết các vấn đề xã hội như việc làm, tăng thu nhập cho một bộ phận dân cư và tiềm lực kinh tế địa phương [3].