CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ VÀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về hiệu quả Hiệu quả trong tiếng Anh gọi là: Efficiency. - Hiệu quả xét ở góc độ kinh tế học vĩ mô: + Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loại hàng hóa mà không cắt giảm sản lượng một loại hàng hóa khác.
Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó. + Hiệu quả là không lãng phí. - Hiệu quả xét ở góc độ chung và doanh nghiệp: + Hiệu quả được xác định bởi tỉ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. + Mối quan hệ tỉ lệ giữa chi phí kinh doanh phát sinh trong điều kiện thuận nhất và chi phí kinh doanh thực tế phát sinh được gọi là hiệu quả xét về mặt giá trị + Là phạm trù phản ánh trình độ của các nguồn lực để đạt được mục tiêu xác định.
Công thức : H=K/C Trong đó : H : Hiệu quả K : Kết quả đạt được C : Hao phí nguồn lực cần thiết gắn với kết quả đó. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh - danh từ, trong tiếng Anh gọi là Business Efficiency. Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu kinh doanh xác định. Chỉ các doanh nghiệp kinh doanh mới nhằm vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và vì thế mới cần đánh giá hiệu quả kinh doanh.
(Theo Giáo trình Quản trị kinh doanh, NXB Đại học Kinh tế quốc dân) Hiệu quả kinh doanh có thể được khái quát bằng công thức: (1) Hiệu quả kinh doanh = Kết quả đầu ra / Yếu tố đầu vào Hoặc (2) Hiệu quả kinh doanh = Yếu tố đầu vào / Kết quả đầu ra 1. Khái niệm Đánh giá hiệu quả kinh doanh Đánh giá hiệu quả kinh doanh là việc nghiên cứu quá trình sản xuất kinh doanh, bằng những phương pháp riêng kết hợp với các lý thuyết kinh tế và các phương pháp kỹ thuật nhằm đến việc đánh giá tình hình kinh doanh và những nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, phát hiện những quy luật của các mặt hoạt động trong doanh nghiệp dựa vào các dữ liệu lịch sử làm cơ sở cho các dự báo và hoạch định các chính sách. Bất kì hoạt động kinh doanh trong các điều kiện hoạt động khác nhau như thế nào đi nữa cũng còn những tiềm ẩn, khả năng tiềm tàng chưa được phát hiện, chỉ thông qua đánh giá hiệu quả kinh doanh mới có thể phát hiện được và khai thác chúng để mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn .Đánh giá hiệu quả kinh doanh cho phép các doanh nghiệp nhìn nhận đúng đắn về khả năng sức mạnh cũng như những hạn chế trong doanh nghiệp của mình .Chính trên cơ sở này các doanh nghiệp sẽ xác định đúng đắn các mục tiêu cùng các chiến lược kinh doanh có hiệu quả. Để quản lý doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường hiện nay , đòi hỏi các doanh nghiệp không những phải tổ chức hoạch toán kinh doanh một cách chính xác mà còn phải tích cực tổ chức công tác đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh.Cùng với kế toán và các nhà kinh tế khác, đánh giá hiệu quả kinh doanh là một trong những công cụ đắc lực để quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp.
Đánh giá hiệu quả kinh doanh hướng đến thị trường không phải nhằm xây dựng những kế hoạch một cách máy móc , cứng nhắc mà còn là công cụ phục vụ cho những quyết định ngắn hạn và dài hạn, đòi hỏi chủ động linh hoạt ngay cả đối với các mặt hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp. Như vậy đánh giá hiệu quả kinh doanh là quá trình nhận thức và cải tạo hoạt động kinh doanh một cách tự giác và có ý thức, phù hợp với điều kiện cụ thể và với yêu cầu của quy luật kinh tế khách quan nhằm đem lại hiệu quả kinh doanh cao hơn. Sau khi đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh, việc gắn liền hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp với toàn xã hội giúp điều chỉnh mối quan hệ cung ứng – nhu cầu để có nhận biết cải tạo chất lượng sản phẩm, dịch vụ và quy mô hoạt động tốt nhất. Tầm quan trọng của việc phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh: Khi tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào thì các doanh nghiệp đều phải huy động và sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng có thể tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra.
Ở mỗi giai đoạn phát triển của doanh nghiệp thì doanh nghiệp đều có nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng bao trùm toàn bộ quá trình SXKD của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở sử dụng tối ưu các nguồn lực của doanh nghiệp. Để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như các mục tiêu khác, các nhà doanh nghiệp phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị của mình. Thông qua việc tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh không những cho phép các nhà quản trị kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (các hoạt động có hiệu quả hay không và hiệu quả đạt ở mức độ nào), mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, để từ đó đưa ra được các biện pháp điều chỉnh thích hợp trên cả hai phương diện giảm chi phí tăng kết quả nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động SXKD của doanh nghiệp.
Với tư cách là một công cụ quản trị kinh doanh hiệu quả sản xuất kinh doanh không chỉ được sử dụng để kiểm tra, đánh giá và phân tích trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá trình độ sử dụng từng yếu tố đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp. Do vậy xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì phạm trù hiệu quả SXKD đóng vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được trong việc kiểm tra đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp đã đề ra. Ngoài ra, trong nhiều trường hợp các nhà quản trị còn coi hiệu quả kinh tế như là các nhiệm vụ, các mục tiêu để thực hiện. Vì đối với các nhà quản trị khi nói đến các hoạt động sản xuất kinh doanh thì họ đều quan tâm đến tính hiệu quả của nó.
Từ đó, chúng ta có thể thấy hiệu quả sản xuất kinh doanh có vai trò là công cụ để thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh đồng thời vừa là mục tiêu để quản trị kinh doanh. Ý nghĩa của phân tích hiệu quả kinh doanh Phân tích hiệu quả chiếm một vị trí quan trọng trong qúa trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp .Đó là công cụ quản lý có hiệu quả mà các doanh nghiệp sử dụng từ trước đến nay Kiểm tra đánh giá hoạt động kinh doanh thông qua các chỉ tiêu kinh tế đã xây dựng. Giúp doanh nghiệp nhìn nhận đúng đắn khả năng, sức mạnh và hạn chế của mình. Phát hiện những khả năng tiềm tàng cuả DN.
Là cơ sở quan trọng để ra quyết định kinh doanh. Phân tích kinh doanh giúp dự báo, đề phòng và hạn chế những rủi ro nhất định trong kinh doanh. Hữu dụng cho cả những đối tượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Phân tích hiệu quả hoạt động không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với bản thân công ty mà còn có ý nghĩa đối với những ai quan tâm đến công ty đặc biệt là nhà đầu tư, ngân hàng , nhà cung cấp,vì phân tích hiệu quả hoạt động sẽ giúp cho họ có những thông tin để có những quyết định chính xác và kịp thời.
Các chỉ tiêu phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh 1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh tổng hợp Nhóm chỉ tiêu tổng hợp dùng để phản ánh về kết quả từ toàn bộ hoạt động chung của DN hoặc để so sánh hiệu quả SXKD của các DN với nhau qua từng thời kì , từ đó đánh giá tồng quan kết quả và những biến động về hiệu quả SXKD của DN. Nhóm chỉ tiêu bao gồm : Lợi nhuận ròng (LNST) Lợi nhuận ròng =DTT + LNT từ hoạt động tài chính + Các khoản thu nhập bất thường + GVHB + CPBH + Các khoản chi phí bất thường +thuế TNDN phải nộp. Lợi nhuận ròng cho biết khoản thu nhập cuối cùng của DN sau khi trừ đi các khoản chi phí sản xuất kinh doanh và thuế phải nộp.
Doanh nghiệp được gọi là kinh doanh có lãi khi chỉ số này dương và luôn dương với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu 𝐷𝑜𝑎𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑢 𝑘ì 𝑠𝑎𝑢−1 Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu = 𝐷𝑜𝑎𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑢 𝑘ì 𝑡𝑟ướ𝑐 Chỉ tiêu này cho biết mức độ tăng trưởng doanh thu qua các kỳ hoạt động của DN. Doanh thu càng lớn doanh nghiệp càng có nhiều lãi .Để đạt được kết quả doanh thu cao còn phải phụ thuộc vào các khoản giảm trừ doanh thu .Tuy nhiên không hẳn giảm các khoản giảm trừ doanh thu đã là phương án tốt thay vào đó doanh nghiệp nên áp dụng các chính sách chiết khấu , giảm giá ,….một cách linh hoạt cho cả lợi ích trước mắt cũng như lâu dài vì ảnh hưởng tới việc thu hút khách hàng và doanh số bán. Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận 𝐿ợ𝑖 𝑛ℎ𝑢ậ𝑛 𝑘ì 𝑠𝑎𝑢−1 Tỉ lệ tăng trưởng lợi nhuận = 𝐿ợ𝑖 𝑛ℎ𝑢ậ𝑛 𝑘ì 𝑡𝑟ướ𝑐 Chỉ tiêu này cho biết mức độ tăng trưởng lợi nhuận qua các kỳ hoạt động của DN.
Nếu kết quả âm chính tỏ doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả hơn năm trước và ngược lại. Vì vậy doanh nghiệp luôn mong chỉ tiêu này dương và tăng dần qua các năm .