CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Cho vay là một trong những hoạt động chính yếu của ngân hàng. Cho vay được phân chia làm nhiều loại dựa trên các tiêu thức đánh giá khác nhau, nếu dựa vào mục đích sử dụng vốn vay, người ta đưa ra loại hình cho vay tiêu dùng, và trên thực tế có nhiều các định nghĩa khác nhau về cho vay tiêu dùng.
Cho vay tiêu dùng là các khoản vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ,…hoặc các nhu cầu tiêu dùng có liên quan đến giáo dục, y tế và du lịch. Đặc điểm của cho vay tiêu dùng Theo Bùi Diệu Anh (2011) tín dụng tiêu dùng có các đặc điểm sau: Quy mô của từng món vay nhỏ nhưng số lượng các món vay nhiều; Lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất của các loại cho vay khác do rủi ro của cho vay tiêu dùng cao hơn so với cho vay trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại; Nhu cầu tiêu dùng của khách hàng thường ít co giãn với lãi suất. Đa phần người đi vay ít khi quan tâm đến lãi suất mà họ phải chịu, khách hàng chỉ quan tâm đến số tiền phải thanh toán.
Nhu cầu tiêu dùng của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Khi nền kinh tế trong giai đoạn tăng trưởng thì nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng cũng tăng lên để đáp ứng phù hợp mức sống của họ và ngược lại. 23 Nguồn tài trợ chủ yếu của người đi vay có thể biến động lớn, phụ thuộc vào kỹ năng, quá trình lao động và kinh nghiệm đối với vị trí công tác của những người này. Trình độ học vấn và mức thu nhập là hay yếu tố có quan hệ mật thiết với nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng.
Đối với những người có trình độ học vấn và mức thu nhập cao, họ thường có nhu cầu vay tiêu dùng cao để đáp ứng mức sống cao hơn của bản thân. Chất lượng thông tin tài chính của khách hàng vay thường không cao. Vì một số khách hàng có trình độ còn thấp khiến vấn đề hoạch toán tài chính nhiều lúc chưa chi tiết, rõ ràng nên các thông tin tài chính được cung cấp cho ngân hàng để thẩm định và xét duyệt thường không đảm bảo chất lượng. Tư cách khách hàng là yếu tố khó xác định nhưng lại rất quan trọng trong quá trình thẩm định và xét duyệt hồ sơ, là yếu tố quyết định khả năng hoàn trả khoản vay.
Trong cho vay tiêu dùng yêu cầu chuyên viên tín dụng phải là người có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế và sự nhạy bén khi phân tích và đánh giá khách hàng vay. Các hình thức cho vay tiêu dùng 1. Dựa vào mục đích vay vốn Căn cứ vào mục đích vay vốn, cho vay tiêu dùng được chia thành hai loại: Cho vay tiêu dùng cư trú: là khoản vay tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. Cho vay phi cư trú: là khoản vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí học hành, giải trí và du lịch, chi phí mua sắm, xe cộ, đồ dùng gia đình,… (Nguyễn Tuyết Anh 2018).
Dựa vào tính chất đảm bảo của khoản vay Căn cứ vào tính chất đảm bảo, cho vay tiêu dùng có hai loại chính là cho vay có tài sản đảm bảo và cho vay không có tài sản đảm bảo: Cho vay có TSĐB: là loại hình cho vay dựa trên cơ sở có các bảo đảm như hình thức thế chấp, cầm cố TSĐB hoặc phải có sự bảo lãnh của bên thứ ba. Đối với 24 khách hàng mới hoặc không có uy tín cao đối với ngân hàng khi vay vốn yêu cầu phải có bảo đảm. Sự bảo đảm này là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm nguồn đảm bảo thu hồi được khoản vay, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn. Cho vay có TSĐB được thực hiện chủ yếu bởi các hình thức sau: Cho vay cầm cố: là hình thức ngân hàng cho vay với điều kiện khách hàng phải chuyển quyền kiếm soát TSĐB cho ngân hàng trong khoản thời gian cam kết.
Cho vay thế chấp: là hình thức ngân hàng cho vay với điều kiện khách hàng phải chuyển giao các giấy tờ chứng nhận sở hữu của các TSĐB sang cho ngân hàng nắm giữ trong khoản thời gian cam kết. Đối với thế chấp bằng TSĐB thì đa phần tài sản thế chấp là bất động sản như nhà cửa, quyền sử dụng đất và các động sản mà ngân hàng không thuận tiện trong việc nắm giữ như xe ô tô, mô tô. Cho vay không có TSĐB: là loại hình cho vay mà ngân hàng không yêu cầu khách hàng có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Trong trường hợp này, ngân hàng cho vay dựa trên uy tín của khách hàng.
Đối với những khách hàng có lịch sử tín dụng tốt, có khả năng tài chính mạnh, có khả năng hoàn trả khoản vay cao, ngân hàng có thể cấp tín dụng dựa vào uy tín của khách hàng mà không cần một nguồn thu bổ sung thứ hai đảm bảo cho khoản vay. Mức vay tối đa của loại hình này được ngân hàng nhà nước quy định trong từng thời kỳ. Vai trò của cho vay tiêu dùng 1. Đối với khách hàng Người hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động kinh doanh là chính KHCN và hộ gia đình.
Trong tiêu dùng hàng ngày và trong hoạt động sản xuất không phải lúc nào khách hàng cũng đủ nguồn tiền để tiêu dùng hay phục vụ sản xuất, cũng có khi khả năng tài chính của khách hàng có giới hạn, nhất thời họ không thể có một khoản tiền lớn để đáp ứng ngay lập tức mà cần có một khoảng thời gian. Vì vậy, các gói sản phẩm cho vay tiêu dùng cá nhân sẽ đáp ứng được nhu cầu đó, giúp khách hàng đáp ứng được nhu cầu của mình, nâng cao được chất lượng cuộc sống và điều hòa được nguồn vốn cho các nhân mình. Đối với ngân hàng 25 Với bản chất là tổ chức tài chính trung gian Ngân hàng đứng ra huy động tiền gửi từ người dân và các tổ chức kinh tế xã hội để thực hiện cho vay. Các hoạt động cho vay của ngân hàng phải được đảm bảo bù đắp cho các khoản chi phí có liên quan, tạo ra một khoản sinh lời cần thiết để ngân hàng có nguồn lãi và tăng trưởng.
Lãi suất cho vay tiêu dùng KHCN hấp dẫn theo từng sản phẩm nên thu hút được lượng KHCN vay lớn nên rủi ro sẽ được phân tán, vì vậy thu nhập từ cho vay KHCN là một nguồn thu không nhỏ đối với ngân hàng và có thể bù đắp cho nguồn chi phí hoạt động mang lại thu nhập cho ngân hàng. Đối với nền kinh tế Việc tài trợ cho vay cá nhân đối với nhu cầu chi tiêu hàng hóa - dịch vụ trong nước có tác dụng kích cầu nền kinh tế, tạo nguồn lực thúc đẩy khách hàng kinh doanh, tận dụng tiềm năng về vốn để góp phần thúc đẩy phát triển kinh doanh tiêu dùng, nâng cao đời sống của người dân. Nhằm tạo cơ hội cho người dân tiếp xúc với dịch vụ của ngân hàng, phát triển hệ thống NHTM và tạo nguồn khách hàng tiềm năng. Tuy nhiên, nếu các khoản vay tiêu dùng không được sử dụng hợp lý thì nguy cơ giảm khả năng tiết kiệm trong nước sẽ có thể tăng cao.
Hiệu quả cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hiệu quả cho vay tiêu dùng của NHTM Thực chất, tín dụng ngân hàng là thể hiện mối quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, các tổ chức tín dụng với các doanh nghiệp và cá nhân. Trong sự phát triển của nền kinh tế, ngân hàng đóng vai trò là tổ chức tài chính trung gian. Vì vậy, nói đến mối quan hệ với khách hàng, ngân hàng vừa là người đi vay vừa là người cho vay.
Trong vai trò là người đi vay, ngân hàng nhận tiền gửi của các doanh nghiệp và cá nhân hoặc dưới hình thức phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu để huy động vốn trong xã hội. Ngược lại với vai trò là người cho vay, ngân hàng cung cấp các sản phẩm tín dụng cho khách hàng doanh nghiệp và cá nhân để đáp ứng nhu cầu về vốn của khách hàng. Hiệu quả cho vay tiêu dùng, một cách trực diện, thể hiện hiện tương quan các kết quả hoạt động tín dụng ứng với một mức chi phí thực hiện hoạt động tín dụng 26 nhất định. Cho vay tiêu dùng càng hiệu quả, thì kết quả tín dụng mà ngân hàng đạt được càng lớn ứng với một sơ sở vật chất, hạ tầng phần cứng, phần mềm, số lượng lao động và lượng nguồn vốn đầu vào nhất định.
Tuy nhiên, khác các hoạt động sản xuất kinh doanh khác, sản phẩm tín dụng không cho ra kết quả ngay khi ngân hàng bán sản phẩm tín dụng cho khách hàng. NH chỉ thu được chi phí đã bỏ ra và lãi khi khách hàng kết thúc việc sử dụng khoản tín dụng, do vậy, doanh thu, lãi tại một thời điểm chưa phản ánh đúng kết quả, chi phí của hoạt động tín dụng. Các yếu tố quyết định khả năng thu hồi gốc và lãi khoản cho vay là vấn đề quyết định. Xét ở góc độ ngân hàng: Hiệu quả tín dụng đòi hỏi các hoạt động tín dụng ngân hàng phải đem lại mục tiêu lợi ích kinh tế nhất định, nhưng đồng thời phạm vi, mức độ giới hạn, cơ cấu… tín dụng phải phù hợp với năng lực của bản thân ngân hàng, đảm bảo nguyên tắc tín dụng, hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro trong quá trình hoạt động kinh doanh, vấn đề thanh khoản và cạnh tranh của ngân hàng, đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng.
Tóm lại, ta có khải niệm tổng quát về hiệu quả cho vay tiêu dùng là sự đáp ứng tốt nhất của ngân hàng yêu cầu về vốn của khách hàng để triển khai thực hiện hoạt động cho vay tiêu dùng, phù hợp với sự tồn tại và phát triển của ngân hàng nói riêng và kinh tế, xã hội nói chung. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay tiêu dùng 1.