MỞ ĐẦU Ô nhiễm môi trƣờng đang trở thành vấn đề lớn đối với toàn nhân loại. Ngoài ô nhiễm môi trƣờng do hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp., ô nhiễm môi trƣờng từ quá trình hoạt động sống của con ngƣời cũng đang đƣợc quan tâm rất lớn đặc biệt là ô nhiễm môi trƣờng do rác thải sinh hoạt và nƣớc thải sinh hoạt. Những ngu n rác sinh hoạt và nƣớc thải sinh hoạt thải ra hàng ngày nếu không đƣợc quản lý và xử lý triệt để sẽ trở thành ngu n ô nhiễm và lây truyền bệnh nguy hiểm cho cộng đ ng thông qua việc ngấm vào ngu n nƣớc ngầm, đất, bay hơi vào không khí. Tại các trại giam, xử lý ô nhiễm môi trƣờng đang đƣợc quan tâm đặc biệt.
Đây là nơi tập trung đông phạm nhân trong một không gian nhỏ hẹp, hàng nghìn phạm nhân trong một trại giam. Do vậy, lƣợng rác thải sinh hoạt và nƣớc thải sinh hoạt thải ra hàng ngày rất lớn đ i hỏi công tác thu gom, xử lý hiệu quả nếu không sẽ gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng. Các phƣơng pháp xử lý môi trƣờng ở các đơn vị trại giam đa số thô sơ nhƣ rác thải sinh hoạt đƣợc thu gom, chôn và đốt lộ thiên gây mất mĩ quan, mùi hôi thối, về lâu dài nƣớc rỉ từ các khu chôn lấp làm ảnh hƣởng tới ngu n nƣớc ngầm và nƣớc mặt trong khu vực; ngu n nƣớc thải từ sinh hoạt của cán bộ chiến s và phạm nhân cùng với nƣớc thải y tế từ các bệnh xá của trại giam hiện đƣợc thu gom và xử lý chung dẫn đến hiệu quả xử lý chƣa đƣợc triệt để, có những nơi ngu n nƣớc đƣợc thải xả thẳng ra môi trƣờng gây ô nhiễm môi trƣờng xung quanh, ảnh hƣởng tới, đời sống, sức khỏe của cán bộ chiến s , phạm nhân và cộng đ ng vùng lân cận. Một số các trại giam đã đƣợc xây dựng hệ thống xử lý nhƣng một phần vì thiếu nhiên liệu, hóa chất, một phần thiếu cán bộ đƣợc đào tạo chuyên môn về môi trƣờng hoặc chƣa đƣợc sự quan tâm đúng mức của lãnh đạo đơn vị nên quá trình vận hành c n gặp nhiều khó khăn, hạn chế.
Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan, chủ quan khác cũng tác động không nhỏ đến môi trƣờng trong các cơ sở giam giữ, tình trạng xử lý ô nhiễm môi trƣờng đang trở nên cấp thiết. Xuất phát từ thực tế và môi trƣờng công tác nhƣ vậy, học viên lựa chọn đề tài “Đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả công tác bảo vệ môi trƣờng một số trại giam khu vực phía Bắc Việt Nam” với mục tiêu đánh giá hiện trạng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com môi trƣờng tại các trại giam, qua đó hoàn thiện hơn công tác bảo vệ môi trƣờng, đ ng thời đề xuất giải pháp nâng cao công tác bảo vệ môi trƣờng tại các trại giam do T ng cục Cảnh sát thi hành ánh hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp – Bộ Công an quản lý. Căn cứ Nghị định số 01 2018 NĐ-CP ngày 06 8 2018 của Ch nh Phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu t chức của Bộ Công an; Ngày 06 8 2018, Bộ trƣởng Bộ Công an có quyết định số 4001 QĐ-BCA quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và t chức bộ máy của Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trƣờng giáo dƣỡng (Cục C10). Nhƣ vậy Bộ Công an không c n các cấp T ng cục trong đó có T ng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp (T ng cục VIII), giao trực tiếp cho Cục C10 là đơn vị giúp Bộ trƣởng quản lý các trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trƣờng giáo dƣỡng.
Trong quá trình thực hiện đề tài, quá trình triển khai luận văn các tên, phiên hiệu vẫn đƣợc lấy tên cũ do đã đƣợc triển khai từ trƣớc. Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng tới hiệu quả công tác bảo vệ môi trƣờng tại một số trại giam khu vực phía Bắc Việt Nam, từ đó đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trƣờng trong các trại giam khu vực phía Bắc Việt Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. Tổng quan về trại giam 1.
Khái niệm về trại giam Trại giam là cơ quan thi hành án phạt tù, có chức năng tiếp nhận, t chức quản lý, giam giữ, giáo dục cải tạo những ngƣời chấp hành án tù có thời hạn và tù chung thân (gọi chung là phạm nhân) theo đúng đƣờng lối, ch nh sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc và các quy định của Bộ Công an [10]. Theo Nghị Định 113 2008 NĐ-CP ngày 28 10 2008 của Ch nh Phủ Ban hành Quy chế trại giam, tại Điều 1: “Trại giam là nơi chấp hành hình phạt của ngƣời bị kết án tù có thời hạn và tù chung thân. Ngƣời đang chấp hành hình phạt tù gọi là phạm nhân”. Sau thắng lợi của cuộc T ng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ch nh quyền cách mạng đƣợc thành lập, các t chức đầu tiền của lực lƣợng Công an trong đó có lực lƣợng Quản lý trại giam ra đời ở cả 3 miền Bắc - Trung - Nam.
Trải qua quá trình lịch sử “chiến đấu, xây dựng và trƣởng thành, lực lƣợng Cảnh sát Quản lý trại giam đã có nhiều đóng góp đáng kể trên mặt trận bảo vệ an ninh ch nh trị và trật tự an toàn xã hội. Với chức năng là quản lý giáo dục ngƣời phạm tội, lực lƣợng Cảnh sát Quản lý trại giam đã vận dụng các quy định của Đảng và Nhà nƣớc một cách sáng tạo, quản lý nghiêm ngặt các loại đối tƣợng từ số ngƣời bị kết án phạt tù cũng nhƣ đối tƣợng tập trung giáo dục cải tạo (sau này là đối tƣợng xử lý vi phạm hành ch nh đƣa vào cơ sở giáo dục) và học sinh hƣ ở các trƣờng ph thông nay là trƣờng giáo dƣỡng, bảo đảm các trại giam an toàn trong mọi tình huống, giảm đến mức tối thấp nhất phạm nhân trốn trại, chống phá bạo loạn. Trong công tác giáo dục cải tạo đã vận dụng các chủ trƣơng, ch nh sách hình sự nhân đạo đối với ngƣời phạm tội. Kết hợp một cách nhuần nhuyễn các biện pháp giáo dục: giáo dục cải tạo bằng ch nh trị với giáo dục bằng lao động làm cho ngƣời phạm tội nhận thức rõ tội lỗi của bản thân, từ đó quyết tâm cải tạo tốt để sớm đƣợc trở về đoàn tụ cùng gia đình và h a nhập với cuộc sống xã hội.
Những hoạt động của lực lƣợng Cảnh sát trại giam trên mặt trận quản lý và giáo dục ngƣời phạm tội đã mang lại kết quả to lớn trong sự nghiệp giáo dục lại 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những con ngƣời lầm lỗi để trả về cho xã hội hàng triệu con ngƣời lƣơng thiện, có ý thức chấp hành pháp luật và quy tắc xã hội” (Lực lƣợng Cảnh sát trại giam 60 năm xây dựng, chiến đấu và trƣởng thành – Nhà xuất bản ch nh trị Quốc gia 2005). Các đối tượng thuộc trại giam quản lý Đối tƣợng thuộc trại giam quản lý là các phạm nhân. Theo từ điển Tiếng Việt (Nhà xuất bản Khoa học xã hội - Hà Nội 1988), "phạm nhân là ngƣời có tội bị xử án và đang ở tù”. “Phạm nhân là ngƣời đang chấp hành các hình phạt tù trong các trại giam.
Phạm nhân là ngƣời đã có hành vi phạm tội, đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, đã xâm hại đến các quan hệ xã hội đƣợc pháp luật bảo vệ. Khái niệm phạm nhân chỉ rõ, ngƣời phạm tội, bị t a án kết án tù giam và chỉ khi nào đƣa vào chấp hành án tại trại giam thì mới gọi là phạm nhân. Ngƣời đã bị kết tội nhƣng chƣa đi chấp hành án đều không gọi là phạm nhân. Về vị tr pháp lý, phạm nhân là ngƣời bị pháp luật tƣớc bỏ hoặc hạn chế một số quyền cơ bản của công dân (theo Hiến pháp) nhƣ: quyền tự do đi lại và cƣ trú, quyền tham gia quản lý Nhà nƣớc và xã hội; quyền bầu cử, ứng cử; quyền tự do kinh doanh; quyền lập hội, biểu tình; quyền đảm bảo b mật thƣ t n, điện t n, bất khả xâm phạm về chỗ ở.Nhƣng phạm nhân vẫn đƣợc hƣởng các quyền cơ bản của công dân nhƣ quyền đƣợc sống, đƣợc bình đẳng trƣớc pháp luật; đƣợc pháp luật bảo hộ về t nh mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; quyền đƣợc khiếu nại, tố cáo, quyền đƣợc thông tin, đƣợc học tập và lao động, nghiên cứu khoa học, phát minh sáng kiến, cải tiến k thuật.
Hệ thống các trại giam do Bộ Công an quản lý Hiện nay, Bộ công an giao cho T ng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp quản lý 54 trại giam đóng quân xuyên suốt trên các tỉnh thành trên cả nƣớc, trong đó 25 trại giam ph a bắc (t nh từ Huế trở ra) và 29 trại giam đó quân ở miền trung Tây Nguyên và Miền nam với số lƣợng giam giữ hơn 120. Hầu hết các trại giam đóng quân nơi vùng xa xôi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn. Trong các trại giam, mỗi trại giam có nhiều phân trại tùy vào quy mô, thông thƣờng từ 1 đến 8 phân trại, mỗi phân trại thƣờng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có quy mô giam giữ khoảng 1000 phạm nhân, số phạm nhân đƣợc giam giữ ở những khu riêng, nam với nam, nữ với nữ. Số phạm nhân nhập trại có dấu hiệu ngày càng tăng về số lƣợng, phức tạp về t nh chất.
Đa số các phạm nhân có trình độ học vấn thấp, không có việc làm n định, tỷ lệ nghiện ma túy và các chất gây nghiện cao, chiếm gần 1 3 số phạm nhân đang chấp hành án [17]. Ngoài ra, tỷ lệ mắc các bệnh truyền nhiễm ngoài xã hội cao nhƣ: HIV AIDS, lao, viêm gan B, C.đây là một trong những khó khăn cho công tác quản lý, giam giữ tại các đơn vị.