chương 1, điều 3 xác định: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. * Chức năng của môi trường - Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật. - Môi trường là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất của con người. - Môi trường là nơi chứa đựng phế thải do con người tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất.
- Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên Trái Đất. - Chức năng lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người. * Ô nhiễm môi trường là gì? Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì “Ô nhiễm môi trường là sự đưa vào môi trường các chất thải nguy hại hoặc năng lượng đến mức ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏe con người hoặc làm suy thoái chất lượng môi trường ”. * Vai trò của cộng đồng trong việc tham gia bảo vệ môi trường Ở nước ta, cộng đồng dân cư đều nằm trong tổ chức của mình là Mặt trận tổ quốc, đoàn thể chính trị xã hội hoặc xã hội nghề nghiệp như: Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
từ Trung Ương đến cơ sở là thôn, làng, tổ dân phố, khu dân cư, xã, phường. Chính vì vậy, đẩy mạnh phong trào cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường chỉ đạt hiệu quả cao khi được thông qua sự vận động, tuyên truyền, giáo dục của các tổ chức mà cộng đồng, mỗi người dân tham gia. h 6 Hiện nay, một số địa phương ở nước ta đã có một số mô hình bảo vệ môi trường dựa vào cộng đồng và đạt được hiệu quả tích cực. Đó là các mô hình cam kết bảo vệ môi trường, tổ chức tự quản xử lý ô nhiễm môi trường, lồng ghép xoá đói giảm nghèo với bảo vệ môi trường, vệ sinh môi trường, các phong trào tình nguyện và bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp.
Trong đó, các tổ chức chính trị - xã hội (Hội Phụ nữ, Nông dân, Đoàn Thanh niên.) đóng một vai trò quan trọng. Các thành phố, thị trấn, thị tứ đã xuất hiện các phong trào tự chủ, tự quản giải quyết các vấn đề môi trường, phổ biến với hình thức là hợp tác xã dịch vụ môi trường, nước sạch, vệ sinh môi trường đã và đang hoạt động có hiệu quả. Trong thời gian tới, để đẩy mạnh hơn nữa phong trào cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường, các cấp các ngành nên quan tâm thực hiện một số biện pháp sau: - Đổi mới nội dung, hình thức công tác tuyên truyền về bảo vệ môi trường để tiến tới xây dựng chuẩn mực đạo đức cao đẹp, có những phong tục đẹp về hành động bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên trong đời sống hàng ngày. Thông qua các phương tiện truyền thông như phát thanh, truyền hình, báo in, pano, áp phích, tờ gấp, tranh cổ động.
cùng với các hoạt động tuyên tuyền khác như biểu diễn văn nghệ, hội thảo, triển lãm. để chuyển tải thông tin, thông điệp môi trường tới các nhóm đối tượng khác nhau. Hình thức tổ chức nâng cao nhận thức cộng đồng cần đa dạng, phù hợp với từng đối tượng cộng đồng như thông qua các cuộc trao đổi, thảo luận chính thức hoặc không chính thức, lôi kéo cộng đồng tham gia vào những sự kiện như ngày Môi trường thế giới 5/6, ngày làm cho thế giới sạch hơn, giờ Trái đất. để từ đó lồng ghép công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức trong bảo vệ môi trường, tạo cơ hội khuyến khích cộng đồng phát huy các sáng kiến, nâng cao vai trò, trách nhiệm của cộng đồng tham gia công tác bảo vệ môi trường h 7 đặc biệt là ở cơ sở.
- Xây dựng các mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường gắn với từng đối tượng cụ thể. - Hội Liên hiệp Phụ nữ cần bồi dưỡng nâng cao kiến thức, nhận thức và từng bước làm chuyển biến về hành vi của cán bộ, hội viên phụ nữ tự giác tham gia bảo vệ môi trường. Xây dựng và nhân rộng các phong trào, mô hình phù hợp, thiết thực và hiệu quả góp phần bảo vệ môi trường như: phong trào “Vì môi trường trong sạch, không đổ rác, phế thải ra đường và nơi công cộng” , mô hình đoạn đường phụ nữ tự quản; nhóm liên gia tự quản, cầu thang, số nhà, khu phố, xóm, cụm dân cư tự quản; phân loại, xử lý rác thải tại gia đình; câu lạc bộ “Phụ nữ tham gia bảo vệ môi trường” ở các phường, xã, thị trấn. - Hội Nông dân cần tổ chức các lớp truyền thông về vệ sinh môi trường, luật bảo vệ môi trường, quản lý môi trường nông thôn, thu gom, phân loại, xử lý rác thải, sử dụng nguồn nước sạch cho cán bộ, hội viên nông dân.
Phát triển các câu lạc bộ nông dân tự quản, phát động hội viên nông dân thu gom, phân loại, xử lý, tái chế chất thải, khơi thông cống rãnh quét dọn vệ sinh đường làng, ngõ xóm, khu phố vào thứ 7 hàng tuần, thực hiện cuộc vận động “Toàn dân không vứt, đổ rác, phế thải ra đường và nơi công cộng”. Triển khai thực hiện các mô hình như: mô hình xử lý chất thải, nước thải trong chăn nuôi và làng nghề; mô hình thu gom, phân loại, chế biến rác thải tại khu vực sinh sống; phát triển các mô hình hầm ủ khí sinh biogas. - Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường như thu gom rác trên các địa bàn sinh sống; chiến dịch “Nghĩ xanh - sống xanh” kêu gọi xây dựng ý thức công dân về bảo vệ môi trường; xây dựng các đội tình nguyện thanh niên bảo vệ môi trường và tham gia tuyên h 8 truyền bảo vệ môi trường như câu lạc bộ xe đạp vì môi trường. Ngoài ra, chúng ta cần phát huy vai trò của các nhóm hoạt động tình nguyện môi trường như học sinh, sinh viên, cán bộ, những người về hưu, Hội Cựu chiến binh, các tổ chức xã hội, các phường, xã.
với nhiều hoạt động phong phú như dọn rác thải, trồng cây xanh, “sống xanh”, “tiêu dùng xanh”. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 [3] số 55/2014/QH13 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN) khóa XIII, kỳ họp thứ 7, thông qua ngày 23/6/2014. - Nghị định số 102/2008/ NĐ-CP ngày 15 tháng 9 năm 2008 của Chính phủ về việc thu thập, quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu về tài nguyên và môi trường. - Nghị định số 38/2015/ NĐ -CP ngày 24 tháng 4 năm 2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu.
- Nghị định số 179/2013/NĐ-CP của Chính phủ : Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường - Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của chính phủ hướng dẫn thi hành luật Bảo vệ môi trường - Nghị định 117/2009/NĐ - CP ngày 15/12/20011 của chính phủ về việc xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ moi trường. - QCVN 08/BTNMT ngày 31/12/2008: của Bộ Tài nguyên và Môi trường: Quy chuẩn quốc gia về bảo vệ nước mặt. - QCVN 09/BTNMT ngày 31/12/2008 :của Bộ Tài nguyên và Môi trường: Quy chuẩn quốc gia về bảo vệ nước ngầm. - QCVN 05BTNMT ngày 07/10/2009: Chất lượng không khí xung quanh - QCVN 026:2010/BTNMT ngày 16/12/2010: Quy chuẩn tiếng ồn h 9 2.
Cơ sở thực tiễn 2. Tình hình chung Theo đánh giá mới đây của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam, với 59 điểm trong bảng xếp hạng chỉ số hiệu quả trong hoạt động bảo vệ môi trường, Việt Nam đứng ở vị trí 85/163 các nước được xếp hạng. Các nước khác trong khu vực như Philippines đạt 66 điểm, Thái Lan đạt 62 điểm, Lào 62 điểm, Trung Quốc 49 điểm, Indonesia 45 điểm,. Còn theo kết quả nghiên cứu khác vừa qua tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Việt Nam nằm trong số 10 quốc gia có chất lượng không khí thấp và ảnh hưởng nhiều nhất đến sức khỏe.
Mới đây, hai trung tâm nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Yale và Columbia của Mỹ thực hiện báo cáo thường niên khảo sát ở 132 quốc gia. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Về ảnh hưởng của chất lượng không khí, Việt Nam đứng thứ 123/132 quốc gia khảo sát, về ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe đứng vị trí 77, về chất lượng nước Việt Nam xếp thứ 79. Đó là những đánh giá chung, còn nếu xem xét cụ thể trên từng khía cạnh thì sẽ càng thấy rõ hơn bức tranh chung của môi trường Việt Nam hiện nay. Rừng tiếp tục bị thu hẹp, đa dạng sinh học bị ảnh hưởng nghiêm trọng, ô nhiễm sông ngòi, ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp, ô nhiễm ở các làng nghề, khai thác khoáng sản, ô nhiễm không khí.
Một số vấn đề về môi trường cần quan tâm trên Thế giới - Rừng: " Là lá phổi của trái đất” đang bị phá hoại do hoạt động của loài người. Rừng xanh trên thế giới che phủ khoảng một phần ba diện tích đất liền của Trái đất, chiếm 40 triệu km2. Tuy nhiên, các vùng rừng rậm tốt tươi đã bị suy thoái trong những năm gần đây. Các hệ sinh thái rừng bao phủ khoảng 10% diện tích Trái đất, khoảng 30% diện tích đất liền.
Tuy nhiên,các vùng che phủ đã bị giảm đi khoảng 40% trong vòng 300 năm qua và theo đó các loài động, thực vật, thành phần quan h 10 trọng trong hệ sinh thái rừng, cũng bị mất mát đáng kể. Loài người đã làm thay đổi hệ sinh thái một cách hết sức nhanh chóng trong khoảng 50 năm qua, nhanh hơn bất kỳ thời kỳ nào trước đây. Rừng còn mang lại nhiều lợi ích khác cho chúng ta , trong đó việc ổn định chu trình oxy và cacbon khí quyển và trên mặt đất là rất quan trọng. Cây xanh hấp thụ CO2 và thải ra O2, rất cần thiết cho cuộc sống.
Từ trước đến nay, lượng CO2 có trong khí quyển luôn ổn định nhờ sự quang hợp cây xanh. Tuy nhiên trong những năm gần đây, một diện tích lớn rừng bị phá hủy, nhất là rừng rậm nhiệt đới, do đó hàng năm có khoảng 6 tỷ tấn CO2 được thải thêm vào khí quyển trên toàn thế giới, tương đương với 20% CO2 thải ra do sử dụng các nhiên liệu hóa thạch(26 tỷ tấn/năm).