Luận văn đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn và đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường trên địa bàn xã tả lèng huyện tam đường tỉnh lai châu

Luận văn đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

• Tác giả: Chảo Thị Xa
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Minh Ngọc
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục đích của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở lý luận
• 2.1.2. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 2.1.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2. Hiện trạng và xu thế diễn biến môi trường trên Thế giới
• 2.2.1. Khí hậu toàn cầu biến đổi và tần suất thiên tai tăng
• 2.2.2. Sự suy giảm tầng Ôzôn (O3)
• 2.2.3. Tài nguyên bị suy thoái
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.3.3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm
• 3.3.4. Phương pháp phỏng vấn, phát phiếu điều tra
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Hiện trạng môi trường trên địa bàn xã Tả Lèng – huyện Tam Đường – tỉnh Lai Châu
• 4.2.1. Hiện trạng môi trường nước
• 4.2.2. Hiện trạng quản lý rác thải
• 4.2.3. Hiện trạng vệ sinh môi trường
• 4.2.4. Hiện trạng sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật
• 4.2.5. Nhận thức của người dân về các vấn đề môi trường
• 4.2.6. Những thói quen của người dân trên địa bàn xã gây ảnh hưởng đến môi trường
• 4.2.7. Phát rừng làm nương rẫy ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và suy giảm tài nguyên rừng trên địa bàn
• 4.2.8. Thói quen thả rong, nhốt vật nuôi dưới gầm sàn gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, nguồn nước sinh hoạt
• 4.3. Đề xuất một số giải pháp bảo vệ và quản lý môi trường
• 4.3.1. Giải pháp luật và chính sách môi trường
• 4.3.2. Giải pháp ngăn chặn nạn phá rừng làm nương rẫy
• 4.3.3. Thay đổi tập quán chăn nuôi, nuôi nhốt vật nuôi
• 4.3.4. Về nước sinh hoạt
• 4.3.5. Vệ sinh môi trường
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn

Hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu đang gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng. Theo nghiên cứu, ô nhiễm nguồn nước là một trong những vấn đề nổi bật. Nguồn nước sinh hoạt chủ yếu từ giếng và khe suối, nhưng chất lượng nước không đảm bảo do ô nhiễm từ phân gia súc và hóa chất nông nghiệp. "Người dân chưa có ý thức bảo vệ môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước". Bên cạnh đó, việc quản lý rác thải cũng chưa được thực hiện hiệu quả. Rác thải sinh hoạt thường xuyên bị vứt bừa bãi, gây ô nhiễm môi trường xung quanh. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

1.1. Tình hình ô nhiễm nguồn nước

Nước sinh hoạt tại xã Tả Lèng chủ yếu được lấy từ giếng và khe suối. Kết quả phân tích cho thấy, nồng độ các chất ô nhiễm trong nước vượt mức cho phép. "Nước giếng có hàm lượng vi sinh vật cao, gây nguy cơ bệnh tật cho người dân". Việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật không đúng cách cũng là nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nguồn nước. Người dân thường rửa bình phun thuốc và đổ thuốc thừa ra môi trường mà không có biện pháp xử lý thích hợp.

1.2. Quản lý rác thải

Quản lý rác thải tại xã Tả Lèng còn nhiều hạn chế. Rác thải sinh hoạt không được thu gom thường xuyên, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường. "Người dân thường vứt rác bừa bãi, gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường sống". Việc thiếu các biện pháp xử lý rác thải hợp lý đã làm gia tăng tình trạng ô nhiễm không khí và đất đai, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

II. Giải pháp bảo vệ môi trường

Để cải thiện tình trạng môi trường tại xã Tả Lèng, cần có những giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. "Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường là rất cần thiết". Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc thu gom và xử lý rác thải. Việc xây dựng hệ thống thu gom rác thải hợp lý sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

2.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm môi trường và lợi ích của việc bảo vệ môi trường. "Người dân cần hiểu rõ rằng bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân".

2.2. Cải thiện quản lý rác thải

Cần xây dựng hệ thống thu gom rác thải hiệu quả tại xã Tả Lèng. Chính quyền địa phương cần có kế hoạch cụ thể để thu gom rác thải định kỳ, đồng thời khuyến khích người dân phân loại rác tại nguồn. "Việc phân loại rác sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và tạo ra nguồn tài nguyên tái chế".

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ô nhiễm môi trường nông thôn miền núi đang là một trong những thách thức nghiêm trọng đối với tiến trình phát triển bền vững tại Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, mỗi năm hoạt động chăn nuôi trong nước phát sinh trên 73 triệu tấn chất thải rắn, cùng hàng triệu tấn phân bón vô cơ và hơn 700 kg hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) tồn đọng ngoài danh mục chưa được xử lý triệt để. Tại các xã vùng cao thuộc vùng Tây Bắc như xã Tả Lèng (huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu) – nơi có diện tích tự nhiên 5.057,5 ha, dân số 3.826 người gồm 3 dân tộc chính (Mông, Dao, Kinh) sinh sống trên địa hình chia cắt mạnh với độ dốc trên $25^\circ$ – áp lực môi trường ngày càng gia tăng do các tập quán canh tác và sinh hoạt lạc hậu.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN TẠI XÃ TẢ LÈNG              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [81% Nguồn nước tự chảy]  ---> Chứa vi sinh, cặn lơ lửng, ô nhiễm khi mưa lũ     |
|  [75,4% Nước thải sinh hoạt] -> Xả tràn tự do, ngấm thẳng vào đất & mạch ngầm     |
|  [34,6% Rác thải sinh hoạt] -> Vứt bỏ bừa bãi tại sườn đồi, bờ suối, nương rẫy    |
|  [88,4% Nhà vệ sinh]       -> Chưa đạt chuẩn QCVN 01:2011/BYT (42,3% hố xí đất)  |
|  [93,8% Hộ trồng trọt]     -> Lạm dụng phân vô cơ; rửa bình phun thuốc ra suối    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Vấn đề cốt lõi tại địa bàn là sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng kỹ thuật xử lý môi trường kết hợp với nhận thức cộng đồng còn hạn chế: $81%$ hộ gia đình phụ thuộc vào nguồn nước tự chảy từ khe núi chưa qua xử lý; $75,4%$ lượng nước thải sinh hoạt xả thấm tự nhiên xuống đất; $48,5%$ hộ không có rãnh thoát nước; $34,6%$ hộ vứt rác thải bừa bãi và $42,3%$ hộ vẫn sử dụng nhà tiêu đào đất không hợp vệ sinh. Tập quán chăn thả rông gia súc (tổng đàn 4.171 con), nhốt vật nuôi dưới gầm sàn và tình trạng súc rửa bình phun thuốc BVTV trực tiếp ra khe suối làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng thủy vực và đất canh tác.

Đề tài khóa luận “Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Tả Lèng - huyện Tam Đường - tỉnh Lai Châu” được thực hiện bởi sinh viên Chảo Thị Xa (Chuyên ngành Khoa học Môi trường, Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) dưới sự hướng dẫn của ThS. Dương Minh Ngọc, nhằm giải quyết các mục tiêu trọng tâm sau:

1. Điều tra và định lượng toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tải lượng ô nhiễm từ sinh hoạt, chăn nuôi, trồng trọt trên địa bàn 13 bản của xã Tả Lèng.
2. Lấy mẫu và kiểm nghiệm lý hóa chất lượng các nguồn nước sinh hoạt (nước giếng đào, giếng khoan, nước khe suối) đối chiếu trực tiếp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02:2009/BYT.
3. Đánh giá mức độ nhận thức của người dân địa phương đối với các quy định pháp luật và rủi ro môi trường thông qua bộ công cụ điều tra xã hội học chuẩn hóa.
4. Thiết kế hệ thống giải pháp kỹ thuật sinh thái và quản lý phù hợp điều kiện kinh tế - địa hình vùng cao: Mô hình R-VAC trên đất dốc, đệm lót sinh học, hầm khí sinh học Biogas, bể lọc nước hộ gia đình và nhà tiêu sinh thái hợp chuẩn.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 13 bản thuộc xã Tả Lèng từ ngày 01/08/2016 đến ngày 15/12/2016, tập trung vào các thành phần môi trường nước mặt, nước ngầm, chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn. Nghiên cứu giới hạn ở quy mô cấp xã miền núi đặc thù, làm cơ sở thực nghiệm chuyển giao mô hình cho các tiểu vùng sinh thái tương đồng tại tỉnh Lai Châu.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực địa và phỏng vấn ngẫu nhiên 65 hộ gia đình tại 13 bản cho thấy các giải pháp quản trị môi trường tại chỗ bộc lộ nhiều lỗ hổng lớn khi so sánh với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành.

Thành phần môi trường	Giải pháp/Tập quán tại chỗ	Ưu điểm	Nhược điểm/Hạn chế kỹ thuật	Đánh giá theo Quy chuẩn
Nước sinh hoạt	Dẫn nước tự chảy từ khe suối ($81%$), giếng đào ($16%$), giếng khoan ($3%$)	Chi phí vận hành bằng 0, khai thác nhanh	Nước đục sau mưa, nhiễm canxi cao (độ cứng tới 600 mg/l), ô nhiễm hữu cơ (COD vượt chuẩn)	Không đạt QCVN 02:2009/BYT về độ cứng và COD tại các điểm mẫu M1, M2, M3, M4
Nước thải sinh hoạt	Tự ngấm vào đất ($75,4%$), xả vào ao làng ($15,3%$), bể tự hoại ($2,3%$)	Không tốn chi phí đầu tư hạ tầng	Ô nhiễm phú dưỡng thủy vực, thẩm thấu mầm bệnh (E. coli, Coliform) vào tầng nước ngầm	Vi phạm Luật BVMT 2014 & Nghị định 179/2013/NĐ-CP
Chất thải rắn (Rác)	Đổ hố rác thủ công hộ gia đình ($57,7%$), đổ bừa bãi ($34,6%$)	Xử lý tại chỗ phế phẩm hữu cơ dễ phân hủy	Không phân loại rác vô cơ/túi nilon; đốt hở tạo khí độc Dioxin/Furan; ô nhiễm nước rỉ rác	Vi phạm Nghị định 59/2007/NĐ-CP về quản lý CTR
Vệ sinh hộ gia đình	Hố xí đào đất ($42,3%$), hố xí 2 ngăn tạm bợ ($30,8%$), không có hố xí ($15,3%$)	Thi công đơn giản, không tốn nước xả	Bốc mùi hôi thối ($H_2S, NH_3$), ruồi nhặng trung gian truyền bệnh tả/lỵ, ủ phân chưa đủ 6 tháng	$88,4%$ không đạt tiêu chuẩn vệ sinh theo Quyết định 08/2005/QĐ-BYT & QCVN 01:2011/BYT

Yêu cầu giải pháp kỹ thuật theo mô hình MoSCoW:

• Must-have (Bắt buộc): Hệ thống lọc nước gia đình khử độ cứng và cặn lơ lửng sau mưa; mô hình nhà tiêu hợp vệ sinh chi phí thấp (tự hoại 3 ngăn hoặc 2 ngăn ủ tro khô); quy trình thu gom bao bì thuốc BVTV.
• Should-have (Nên có): Bể khí sinh học Biogas xử lý phân gia súc tạo năng lượng đun nấu; đệm lót sinh học trong chuồng trại chăn nuôi.
• Could-have (Có thể có): Hệ thống cống rãnh liên bản có hố lắng lọc sinh học; mô hình phân bón Compost từ phụ phẩm nông nghiệp.
• Won't-have (Chưa triển khai): Nhà máy xử lý nước thải tập trung công nghệ cao (không khả thi do địa hình núi dốc, dân cư phân tán và thiếu ngân sách).

Thiết kế hệ thống kỹ thuật

Hệ thống giải pháp kỹ thuật sinh thái tích hợp được thiết kế tối ưu hóa cho vùng cao dựa trên chu trình khép kín tài nguyên (Zero Waste Agriculture):

1. Hệ thống lọc nước sinh hoạt quy mô hộ gia đình:
   • Cấu tạo bể lọc trọng lực đa tầng: Lớp sỏi đệm đỡ ($10\text{ cm}$, đường kính hạt $5-10\text{ mm}$) $\rightarrow$ Lớp cát thạch anh ($25\text{ cm}$, kích thước $0,5-1\text{ mm}$) $\rightarrow$ Lớp than hoạt tính gáo dừa khử mùi/chất hữu cơ ($15\text{ cm}$) $\rightarrow$ Lớp hạt nhựa trao đổi Cation Resine (khử ion $Ca^{2+}, Mg^{2+}$ giảm độ cứng) $\rightarrow$ Giàn mưa làm thoáng tăng oxy hòa tan và kết tủa sắt ($Fe^{2+} \rightarrow Fe(OH)_3 \downarrow$).
2. Mô hình xử lý chất thải chăn nuôi:
   • Hầm Biogas kỵ khí: Thể tích $8-12\text{ m}^3$ xử lý chất thải cho đàn lợn từ $10-20$ con hoặc trâu bò từ $3-5$ con. Thời gian lưu bùn (HRT) $\ge 30$ ngày, hiệu suất phân hủy $COD > 70%$, tạo nguồn khí đốt sinh học ($60-70% CH_4$) phục vụ đun nấu thay thế củi rừng.
   • Đệm lót sinh học (Bio-bedding): Ứng dụng chế phẩm vi sinh hữu hiệu (men vi sinh Balasa N01) phối trộn với mùn cưa và trấu theo tỷ lệ $1:1$, độ dày $30-50\text{ cm}$, phân giải triệt để mùi hôi ($NH_3, H_2S$), giảm $80%$ công lao động dọn chuồng và nước rửa.
3. Mô hình Nhà tiêu sinh thái:
   • Nhà tiêu tự hoại 3 ngăn (Ngăn chứa $\rightarrow$ Ngăn lắng $\rightarrow$ Ngăn lọc) đối với các hộ có nguồn nước ổn định.
   • Nhà tiêu khô 2 ngăn ủ tro (phân tách nước tiểu và phân riêng) đối với các bản vùng cao khan hiếm nước (bản San Cha Mông, Lùng Than Lao Chải), thời gian lưu ủ hoai mục phân $\ge 6$ tháng nhằm tiêu diệt hoàn toàn trứng giun sán và vi khuẩn gây bệnh đường ruột.

Methodology

• Tiêu chuẩn lấy mẫu và bảo quản: Thực hiện theo TCVN 6663-11:2011 (ISO 5667-11:2009) về Hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm và nước mặt. Mẫu nước giếng khoan và giếng đào được bơm xả bỏ lượng nước đọng trong đường ống từ $3-5$ phút trước khi nạp vào bình định lượng thủy tinh/PET vô trùng.
• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Tiến hành tại Phòng Thí nghiệm Khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên:
  • Chỉ tiêu pH: Phương pháp đo điện cực theo TCVN 6492:2011.
  • Độ cứng tổng số: Chuẩn độ Complexon III với chỉ thị thị đen Eriochrome T (Erio T) ở pH = 10 theo TCVN 6224:1996.
  • COD: Phương pháp chuẩn độ Kali Bicromat ($K_2Cr_2O_7$) hồi lưu kín theo TCVN 6491:1999 (ISO 6060:1989).
  • $BOD_5$: Phương pháp đo hàm lượng oxy hòa tan trước và sau 5 ngày ủ ở $20^\circ\text{C}$ theo TCVN 6001-1:2008.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Xây dựng phiếu khảo sát bán cấu trúc 65 câu hỏi, tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 13/13 bản của xã Tả Lèng.
• Đánh giá rủi ro và quản trị chất lượng: Số liệu khảo sát được kiểm định tính logic chéo và xử lý thống kê toán học bằng phần mềm MS Excel 2016 và Python SciPy.

---

Implementation và kết quả

Development process

Kế hoạch triển khai nghiên cứu được phân chia thành 4 giai đoạn cụ thể từ tháng 08/2016 đến tháng 12/2016:

Thuật toán xử lý số liệu quan trắc và tính toán tải lượng ô nhiễm hữu cơ được mô hình hóa qua script Python sau:

import numpy as np
import pandas as pd

# Dữ liệu phân tích chất lượng nước thực nghiệm tại Xã Tả Lèng (2016)
water_data = {
    'Sample_ID': ['M1', 'M2', 'M3', 'M4', 'M5', 'M6'],
    'Type': ['Well_Drilled', 'Well_Drilled', 'Well_Dug', 'Well_Dug', 'Stream', 'Stream'],
    'Location': ['Giang A Lau', 'Hang A Trang', 'Ly Van Thai', 'Tan Lao Lo', 'Lung Than Lao Chai', 'Then Pa'],
    'pH': [7.33, 7.84, 7.12, 7.47, 7.39, 7.24],
    'Hardness_mg_L': [500, 300, 600, 400, 200, 240], # QCVN 02:2009/BYT max: 350 mg/L
    'COD_mg_L': [1.2, 4.1, 4.0, 3.9, 4.0, 2.4],       # QCVN 02:2009/BYT max: 4.0 mg/L
    'BOD5_mg_L': [np.nan, np.nan, np.nan, np.nan, 2.80, 1.68] # QCVN 08-MT:2015 max: 15 mg/L
}

df_water = pd.DataFrame(water_data)

# Kiểm tra mức độ vượt chuẩn theo QCVN 02:2009/BYT đối với nước sinh hoạt
HARDNESS_LIMIT = 350.0 # mg/L CaCO3
COD_LIMIT = 4.0        # mg/L

df_water['Hardness_Exceeded'] = df_water['Hardness_mg_L'] > HARDNESS_LIMIT
df_water['Hardness_Ratio'] = (df_water['Hardness_mg_L'] / HARDNESS_LIMIT).round(2)
df_water['COD_Exceeded'] = df_water['COD_mg_L'] > COD_LIMIT

print("=== KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG NƯỚC TẠI TẢ LÈNG ===")
print(df_water[['Sample_ID', 'Location', 'Hardness_mg_L', 'Hardness_Ratio', 'Hardness_Exceeded', 'COD_mg_L', 'COD_Exceeded']])

Testing và validation

Kết quả phân tích phòng thí nghiệm đối với 06 mẫu nước (M1 - M4: Nước giếng; M5 - M6: Nước khe suối) lấy ngày 27/11/2016 cho thấy sự sai khác rõ rệt giữa các nguồn tiếp nhận:

Ký hiệu mẫu	Vị trí / Hộ gia đình	Loại mẫu	pH	Độ cứng tổng số ($mg/l$)	COD ($mg/l$)	$BOD_5$ ($mg/l$)	Trạng thái cảm quan	Đánh giá theo QCVN 02:2009/BYT
M1	Hộ ông Giàng A Lầu	Nước giếng khoan	7,33	500	1,2	-	Không màu, không mùi	Vượt độ cứng (1,43 lần)
M2	Hộ ông Hạng A Tráng	Nước giếng khoan	7,84	300	4,1	-	Không màu, không mùi	Vượt COD (1,025 lần)
M3	Hộ ông Lý Văn Thái	Nước giếng đào	7,12	600	4,0	-	Không màu, không mùi	Vượt độ cứng (1,71 lần)
M4	Hộ ông Tẩn Láo Lở	Nước giếng đào	7,47	400	3,9	-	Không màu, không mùi	Vượt độ cứng (1,14 lần)
M5	Khe suối Lùng Than Lao Chải	Nước mặt khe suối	7,39	200	4,0	2,80	Không màu, không mùi	Đạt chuẩn
M6	Khe suối bản Thèn Pả	Nước mặt khe suối	7,24	240	2,4	1,68	Không màu, không mùi	Đạt chuẩn
QCVN 02	Quy chuẩn nước sinh hoạt	-	6,0 - 8,5	$\le$ 350	$\le$ 4,0	-	Không màu, không mùi	-

BIỂU ĐỒ SO SÁNH ĐỘ CỨNG TỔNG SỐ TẠI CÁC ĐIỂM QUAN TRẮC (mg/L CaCO3)
M1 (Khoan)  : [########################################] 500 mg/L (Vượt 42,8%)
M2 (Khoan)  : [########################] 300 mg/L (Đạt)
M3 (Đào)    : [################################################] 600 mg/L (Vượt 71,4%)
M4 (Đào)    : [################################] 400 mg/L (Vượt 14,3%)
QCVN Chuẩn  : [############################] 350 mg/L
M5 (Suối)   : [################] 200 mg/L (Đạt)
M6 (Suối)   : [###################] 240 mg/L (Đạt)

Nguyên nhân kỹ thuật:

• $75%$ mẫu nước giếng (3/4 mẫu) có độ cứng vượt quy chuẩn từ $1,14$ đến $1,71$ lần do tầng chứa nước nằm sâu trong cấu trúc địa chất đá vôi Karst đặc thù của dãy Hoàng Liên Sơn, làm hòa tan hàm lượng lớn $Ca(HCO_3)_2$ và $Mg(HCO_3)_2$.
• Mẫu M2 có nồng độ COD đạt $4,1\text{ mg/l}$ (vượt ngưỡng cho phép $4,0\text{ mg/l}$) do vị trí giếng khoan đặt quá gần chuồng trại chăn nuôi lợn (khoảng cách $<5\text{ m}$) không có lớp lót chống thấm, dẫn đến chất hữu cơ ngấm xuyên tầng vào túi nước ngầm cục bộ.

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn bộ khối lượng nội dung và chỉ tiêu đề ra:

• Dữ liệu hiện trạng: Lập hồ sơ chi tiết về thực trạng môi trường nông thôn cho 13 bản, định lượng chính xác cơ cấu sử dụng phân bón ($93,8%$ phân hóa học, $26,2%$ phân hữu cơ, $10,8%$ phân vi sinh) và chủng loại thuốc BVTV ($70,8%$ hộ dùng thuốc trừ cỏ, $60%$ hộ dùng thuốc trừ sâu).
• Thực trạng vệ sinh: Làm rõ tỷ lệ hộ gia đình sở hữu nhà tiêu hợp vệ sinh chỉ đạt $11,6%$ (theo Quyết định 08/2005/QĐ-BYT), trong khi có tới $15,3%$ hộ phóng uế bừa bãi và $42,3%$ sử dụng hố xí đào đất gây phát tán mầm bệnh.
• Đo lường nhận thức: $68,5%$ người dân không nắm rõ Luật BVMT và các văn bản pháp luật liên quan; $53,1%$ không hiểu rõ bản chất của ô nhiễm môi trường.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những giá trị khoa học và giải pháp thực tiễn có tính thích ứng cao đối với địa bàn miền núi khó khăn:

Tiêu chí so sánh	Giải pháp truyền thống tại địa phương	Đề xuất cải tiến của đề tài	Hiệu quả kỹ thuật và kinh tế mang lại
Xử lý chất thải chăn nuôi	Nuôi nhốt dưới gầm sàn, quét dọn xả trực tiếp ra mương suối	Hầm Biogas Composite nạp phân tự động + Đệm lót sinh học Balasa N01	Giảm $>85%$ phát thải khí mùi ($H_2S, NH_3$), loại bỏ $99%$ ấu trùng ruồi muỗi, tiết kiệm 1,5 - 2 tấn củi đun/hộ/năm
Xử lý nước sinh hoạt độ cứng cao	Dùng lắng thủ công bằng lu/vại, không xử lý ion	Cột lọc trọng lực tích hợp giàn mưa làm thoáng + Hạt nhựa trao đổi Cation	Khử $>90%$ cặn lơ lửng, hạ độ cứng từ $600\text{ mg/l}$ xuống $<200\text{ mg/l}$ (đạt chuẩn QCVN 02:2009/BYT)
Canh tác nương rẫy đất dốc	Phát - đốt - chọc lỗ tra hạt, bón tràn phân hóa học	Hệ thống nông - lâm kết hợp R-VAC trên đất dốc + Ủ phân hữu cơ vi sinh	Giảm xói mòn rửa trôi đất canh tác $>60%$, tăng độ phì nhiêu mùn đất từ $15-20%$
Vệ sinh hộ gia đình	Đào hố đất lộ thiên hoặc đi đại tiện tự do trong rừng	Nhà tiêu sinh thái 2 ngăn ủ tro khô tách nước tiểu	Tiết kiệm $100%$ nước dội, cung cấp nguồn phân hữu cơ sạch mầm bệnh sau 6 tháng ủ hoai

MỨC ĐỘ CẢI THIỆN HIỆU QUẢ SAU KHI TRIỂN KHAI CÁC GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ
Giảm phát thải khí mùi chuồng trại  : [########################################] 85%
Giảm xói mòn đất dốc (Mô hình R-VAC): [############################] 60%
Giảm lượng củi đốt tiêu thụ        : [######################] 45%
Giảm chỉ số độ cứng nước sinh hoạt : [#################################] 66,7%

• Đóng góp học thuật: Cung cấp bộ dữ liệu thực địa chuẩn xác về thông số lý hóa nước ngầm, nước mặt và chỉ số vệ sinh môi trường nông thôn đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc năm 2016.
• Đóng góp quản lý: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho UBND xã Tả Lèng và Phòng TN&MT huyện Tam Đường xây dựng quy hoạch nông thôn mới, hoàn thành Tiêu chí số 17 về Môi trường và An toàn thực phẩm.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai tại hộ gia đình nông thôn miền núi

Mô hình kỹ thuật được thiết kế theo module linh hoạt, dễ dàng nhân rộng theo từng nhóm điều kiện kinh tế:

Phân tích chi phí và hiệu quả đầu tư (Cost-Benefit & ROI)

Tính toán kinh tế cho 01 hộ gia đình quy mô chăn nuôi 10 lợn thịt và canh tác 1 ha đất dốc:

Hạng mục đầu tư	Chi phí đầu tư ban đầu (VND)	Lợi ích kinh tế thu hồi hàng năm (VND)	Thời gian hoàn vốn (ROI)
Bể Biogas Composite ($8\text{ m}^3$)	12.000.000	4.800.000 (Tiết kiệm củi đun, tiền điện, gas hóa lỏng)	2,5 năm
Bể lọc nước Cation gia đình	1.800.000	1.200.000 (Giảm chi phí y tế điều trị sỏi thận, đường ruột)	1,5 năm
Đệm lót sinh học ($20\text{ m}^2$)	600.000	1.500.000 (Tiết kiệm nước rửa, công lao động, tăng trọng vật nuôi)	0,4 năm
Nhà tiêu sinh thái 2 ngăn	3.500.000	1.000.000 (Tạo 400 kg phân bón hữu cơ sạch vi sinh)	3,5 năm
TỔNG CỘNG	17.900.000	8.500.000 / năm	~ 2,1 năm

Lộ trình triển khai tổng thể

• Giai đoạn 1 (03 tháng đầu): Tổ chức 13 lớp tập huấn tuyên truyền Luật BVMT 2014, hướng dẫn thu gom vỏ bao bì thuốc BVTV vào bể chứa xi măng đặt tại nương lúa bản Tả Lèng 1, Tả Lèng 2.
• Giai đoạn 2 (06 tháng tiếp theo): Xây dựng 05 mô hình điểm về bể Biogas và bể lọc nước khử canxi tại các bản trung tâm; triển khai đệm lót sinh học tại các hộ nuôi lợn tập trung.
• Giai đoạn 3 (12 tháng hoàn thiện): Xóa bỏ $100%$ tập quán thả rông gia súc và nhốt dưới gầm sàn; hỗ trợ kỹ thuật nhân rộng nhà tiêu hợp chuẩn cho toàn bộ 13 thôn bản.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và nguồn lực

• Quy mô lấy mẫu: Mới chỉ thực hiện phân tích 06 mẫu nước đại diện tại một thời điểm mùa khô (tháng 11/2016), chưa phản ánh hết biến động chất lượng nước theo mùa lũ (tháng 6 - tháng 8).
• Chỉ tiêu vi sinh: Chưa thực hiện kiểm nghiệm định lượng trực tiếp các chỉ tiêu vi sinh vật nguy hại ($E. coli$, Coliform, Salmonella) và dư lượng kim loại nặng ($As, Pb, Cd$) hoặc hóa chất BVTV nhóm phospho hữu cơ trong đất do hạn chế về kinh phí xét nghiệm.
• Rào cản văn hóa: Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số không biết chữ và không nói thạo tiếng phổ thông còn cao, cản trở tốc độ tiếp cận các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật bảo vệ môi trường.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo

• Xây dựng mô hình quan trắc tự động kết hợp bản đồ số GIS giám sát chất lượng các lưu vực suối Tả Lèng theo thời gian thực.
• Nghiên cứu ứng dụng công nghệ lọc màng thẩm thấu ngược (RO) hoặc vật liệu hấp phụ biến tính từ trấu/than bùn địa phương để hạ triệt để độ cứng trong nước sinh hoạt với giá thành rẻ.
• Thiết lập chuỗi thu gom, đóng gói và thương mại hóa phân bón hữu cơ trùn quế sản xuất từ bã thải sau Biogas phục vụ trồng cây thảo quả và chè đặc sản xuất khẩu.

---

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                             ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP                          |
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  [Sinh viên & Nghiên cứu sinh]  --> Nguồn tài liệu thực nghiệm chuẩn mực về ĐTM    |
|  [Kỹ sư Môi trường & Nông học]  --> Bản vẽ & thông số thiết kế Biogas, Đệm lót     |
|  [Chính quyền Xã Tả Lèng]       --> Khung giải pháp đạt Tiêu chí số 17 NTM         |
|  [3.826 Người dân địa phương]   --> Nước sinh hoạt sạch, đẩy lùi dịch bệnh         |
+------------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên & Học viên ngành Môi trường/Nông nghiệp: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu liên ngành kết hợp khảo sát xã hội học và quan trắc thực nghiệm lý hóa; ứng dụng các tiêu chuẩn TCVN, QCVN vào bối cảnh thực tế.
• Kỹ sư Môi trường & Đơn vị phát triển nông thôn: Nhận chuyển giao các bản vẽ thiết kế, quy trình ủ phân vi sinh Compost, kỹ thuật vận hành đệm lót sinh học Balasa N01 tối ưu hóa cho điều kiện nhiệt độ thấp mùa đông vùng núi Tây Bắc ($<6^\circ\text{C}$).
• Cơ quan quản lý Nhà nước (UBND Xã Tả Lèng, Chi cục Bảo vệ Môi trường Lai Châu): Bộ số liệu định lượng là cơ sở tin cậy để bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường, thực thi chế tài xử phạt theo Nghị định 179/2013/NĐ-CP và triển khai các dự án thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia Nước sạch & VSMT nông thôn.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Hơn 800 hộ gia đình được cải thiện điều kiện sống, tiếp cận nguồn nước sinh hoạt đạt chuẩn QCVN 02:2009/BYT, loại bỏ triệt để mùi hôi chuồng trại và tăng thêm thu nhập từ nông nghiệp tuần hoàn sinh thái.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chi phí và yêu cầu kỹ thuật để xây dựng một hầm Biogas xử lý chất thải chăn nuôi tại xã Tả Lèng là bao nhiêu?

Chi phí lắp đặt một hầm Biogas Composite thể tích $8\text{ m}^3$ dao động từ 10 - 12 triệu đồng (đã bao gồm hệ thống đường ống dẫn khí, van an toàn, bộ lọc khử mùi $H_2S$ và bếp gas chuyên dụng). Yêu cầu mặt bằng tối thiểu $15\text{ m}^2$, cách xa nguồn nước sinh hoạt $>10\text{ m}$, quy mô đàn nuôi thường xuyên từ 5 con lợn thịt hoặc 2 con trâu/bò để đảm bảo nạp đủ lượng phân hàng ngày duy trì áp suất sinh khí liên tục.

2. Làm thế nào để xử lý triệt để tình trạng nước sinh hoạt có độ cứng cao (nhiễm canxi) tại các giếng khoan, giếng đào?

Giải pháp tối ưu và tiết kiệm nhất cho hộ gia đình là lắp đặt cột lọc trao đổi ion chứa hạt nhựa Cation Resine (như Cation Purolite C100 hoặc hạt Jacobi). Khi nước cứng chảy qua cột, các ion $Ca^{2+}$ và $Mg^{2+}$ sẽ được hấp phụ và thay thế bằng ion $Na^+$, giúp đưa độ cứng tổng số từ $500-600\text{ mg/l}$ về dưới ngưỡng $200\text{ mg/l}$ (đạt chuẩn QCVN 02:2009/BYT). Định kỳ sau 1 - 2 tháng sử dụng, hạt nhựa được hoàn nguyên đơn giản bằng dung dịch muối ăn ($NaCl\text{ }10%$).

3. Đệm lót sinh học chuồng trại hoạt động theo cơ chế nào và có chịu được mùa đông rét hại tại Lai Châu không?

Đệm lót sinh học sử dụng hệ vi sinh vật đối kháng và sinh nhiệt (như Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, Lactobacillus) cấy vào cơ chất trấu và mùn cưa. Quá trình lên men hiếu khí sẽ phân hủy nhanh protein và acid uric trong phân, nước tiểu thành các hợp chất không mùi, đồng thời tạo ra nhiệt độ tầng đệm từ $35-45^\circ\text{C}$. Lượng nhiệt sinh học này giúp sưởi ấm tự nhiên cho đàn vật nuôi trong các đợt rét đậm, rét hại mùa đông tại vùng cao mà không tốn điện sưởi.

4. Tại sao tỷ lệ hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh tại địa phương lại đạt thấp ($11,6%$) và hướng khắc phục là gì?

Tỷ lệ thấp do tập quán đi tiêu tự do trên nương đồi lâu đời, thiếu nguồn nước dội thường xuyên tại các bản vùng cao, cùng với chi phí xây nhà tự hoại truyền thống vượt quá khả năng tài chính của hộ nghèo. Hướng khắc phục là vận động xây dựng mô hình Nhà tiêu sinh thái 2 ngăn ủ tro khô: không cần dùng nước xả, chi phí vật liệu chỉ khoảng 3 - 3,5 triệu đồng/công trình, vừa giải quyết triệt để bài toán mầm bệnh vừa tạo nguồn phân bón hoai mục chất lượng cao.

5. Bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng cần được thu gom và tiêu hủy theo quy trình kỹ thuật nào?

Tuyệt đối không được vứt bao bì thuốc BVTV xuống bờ ruộng, khe suối hoặc tự đốt hở tại vườn. Quy trình chuẩn bao gồm: Người dân súc rửa bình bơm và xả nước tráng vào bình phun để tận dụng hết thuốc $\rightarrow$ Thu gom vỏ chai, bao bì nilon vào các Bể chứa bê tông chuyên dụng có nắp đậy đặt cố định tại các trục đường nội đồng $\rightarrow$ Hàng quý, tổ dịch vụ môi trường xã thu gom, lưu kho tạm thời theo quy định quản lý chất thải nguy hại $\rightarrow$ Bàn giao cho đơn vị có chức năng xử lý bằng phương pháp thiêu đốt nhiệt độ cao trong lò đốt chuyên dụng ($>1.100^\circ\text{C}$).

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Chảo Thị Xa đã hoàn thành xuất sắc việc đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nông thôn tại xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu. Bằng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm chuẩn mực kết hợp quan trắc lý hóa phòng thí nghiệm theo các tiêu chuẩn TCVN và quy chuẩn quốc gia (QCVN 02:2009/BYT), đề tài đã chỉ ra những điểm nóng môi trường then chốt: độ cứng nước ngầm vượt ngưỡng cho phép tới 1,71 lần do địa chất Karst; $88,4%$ nhà vệ sinh chưa đạt chuẩn; áp lực ô nhiễm đất và nước mặt do tập quán chăn thả rông và lạm dụng phân bón hóa học ($93,8%$).

Hệ thống giải pháp tích hợp từ kỹ thuật sinh thái (Hầm Biogas, Đệm lót sinh học, Bể lọc trao đổi ion Cation, Mô hình R-VAC đất dốc, Nhà tiêu sinh thái 2 ngăn) đến đổi mới cơ chế quản lý và truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng mang tính khả thi cao, chi phí thấp, hoàn vốn nhanh ($\approx 2,1\text{ năm}$). Đây không chỉ là tài liệu tham khảo khoa học giá trị cho các nhà nghiên cứu môi trường mà còn là cẩm nang chuyển giao công nghệ thiết thực cho các nhà quản lý địa phương trong nỗ lực xây dựng nông thôn mới xanh, sạch và bền vững trên vùng cao Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nông thôn Việt Nam có cảnh quan thiên nhiên phong phú, đa dạng, giàu giá trị văn hóa và môi trƣờng trong lành. Tuy nhiên, do đặc điểm khác nhau về điều kiện thiên nhiên, kinh tế - xã hội, cho nên các vùng nông thôn Việt Nam có nét đặc thù riêng và chất lƣợng môi trƣờng có sự biến đổi khác nhau. Tả Lèng là xã thuộc vùng nông thôn miền núi của huyện Tam Đƣờng - tỉnh Lai Châu, do điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều khó khăn, thiếu thốn và chủ yếu là dân tộc thiểu số chịu ảnh hƣởng rất lớn của tập quán, thói quen lạc hậu đã tác động xấu tới môi trƣờng sống. Điều dễ nhận thấy là ngƣời dân chƣa có ý thức về bảo vệ môi trƣờng, nên họ hành động tùy tiện theo thói quen; đó là chăn nuôi gia súc thả rông, phân gia súc vƣơng vãi xung quanh nhà và đƣờng đi, khi gặp nắng bốc mùi, khi gặp mƣa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nƣớc.

Hay tập quán nuôi nhốt gia súc dƣới gầm sàn làm ô nhiễm môi trƣờng sống của các thành viên trong gia đình. Bên cạnh đó là những hố xí tạm bợ của ngƣời dân đƣợc làm gần nhà bốc mùi hôi thối hoặc không có hố xí đi đại tiện tự do trên đồi rừng khi gặp mƣa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nƣớc sinh hoạt hoặc phát sinh ruồi muỗi gây bệnh tật. Ô nhiễm môi trƣờng nông thôn nói chung và nông thôn miền núi nói riêng còn do ngƣời dân sử dụng các loại hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp ( thuốc trừ sâu, trừ bệnh, thuốc trừ cỏ dại ) không đảm bảo an toàn; có tình trạng sau khu phun thuốc trừ sâu bệnh hoặc cỏ dại, ngƣời dân rửa bình bơm và đổ thuốc thừa ở bất cứ nơi nào mà không chú ý đảm bảo an toàn tới nguồn nƣớc; bao bì, chai lọ chứa hóa chất độc hại đƣợc ngƣời dân vứt bỏ quanh nhà, quanh mƣơng nƣớc hoặc trên nƣơng rẫy. Điều đó làm ảnh hƣởng n 2 trực tiếp tới nguồn nƣớc sinh hoạt hàng ngày và là tiền đề phát sinh các loại bệnh tật mà ngƣời nông dân không thể nhận thấy ngay đƣợc.

Ngoài ra, tại các vùng nông thôn miền núi trên địa bàn xã Tả Lèng, các loại rác thải chƣa đƣợc thu gom và ngƣời dân tự do vứt các loại rác thải (túi nilon, xác động vật nuôi bị chết, các đồ dùng phế thải của gia đình….) ra môi trƣờng xung quanh, cộng với phân gia súc, gia cầm vƣơng vãi càng làm cho môi trƣờng sống thêm ô nhiễm. Mặt khác, làm nông nghiệp không chỉ dựa vào mấy loại cây trồng nhƣ lúa, ngô, đậu tƣơng mà phải chăn nuôi để tăng nguồn thu nhập và lấy phân bón cho cây trồng. Điều đó dĩ nhiên ngƣời dân phải tiếp xúc trực tiếp với phân gia súc, gia cầm. Nếu không có biện pháp nuôi nhốt, thu gom và xử lý các nguồn phân gia súc hợp lý và khoa học thì vấn đề ô nhiễm môi trƣờng ở các vùng nông thôn miền núi trên địa bàn xã Tả Lèng hiện nay ngày càng nghiêm trọng hơn.

Xuất phát từ vấn đề đó, đƣợc sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trƣờng, ban chủ nhiệm khoa Môi trƣờng, trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn trực tiếp của cô giáo Ths.Dương Minh Ngọc, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn và đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Tả Lèng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu”. Mục đích, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài - Điều tra, đánh giá hiện trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Tả Lèng, huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu. - Đề xuất một số giải pháp bảo vệ và quản lý môi trƣờng tại địa phƣơng.

Yêu cầu của đề tài - Phỏng vấn đại diện các tầng lớp, các lứa tuổi làm việc các ngành nghề khác nhau. n 3 - Thu thập các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại xã Tả Lèng. - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực. - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi; bộ câu hỏi phải dễ hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá.

- Các kiến nghị đƣợc đƣa ra phải phù hợp với tình hình địa phƣơng và có tính khả thi cao. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. + Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

Ý nghĩa trong thực tiễn + Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao đƣợc sự quan tâm của ngƣời dân về việc bảo vệ môi trƣờng. + Xác định hiện trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Tả Lèng, huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu. + Đƣa ra các giải pháp bảo vệ môi trƣờng cho khu vực nông thôn thuộc tỉnh Lai Châu nói chung. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận - Nông thôn là một phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị của các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Nông thôn là nơi sinh sống và làm việc của một cộng đồng bao gồm chủ yếu là nông dân, là vùng sản xuất nông nghiệp là chính. Nông thôn có cơ sở hạ tầng, trình độ tiếp cận thị trƣờng, trình độ sản xuất hàng hóa thấp hơn so với thành thị.

- Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con ngƣời, có ảnh hƣởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và sinh vật. (Luật bảo vệ môi trƣờng,2014) [9] - Hoạt động bảo vệ môi trƣờng là hoạt động giữ cho môi trƣờng trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trƣờng, ứng phó sự cố môi trƣờng, khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trƣờng; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học. [9] - Phát triển bền vững là phát triển đápứng đƣợc nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của thế hệ tƣơng lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trƣởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trƣờng. [9] - Ô nhiễm môi trƣờng là sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng không phù hợp với tiêu chuẩn môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến con ngƣời và sinh vật.

[9] n 5 - “Nâng cao chất lƣợng môi trƣờng là mục đích chủ yếu của công tác BVMT. Chất lƣợng môi trƣờng phản ánh mức độ phù hợp của môi trƣờng đối với sự tồn tại, phồn vinh cũng nhƣ sự phát triển kinh tế xã hội của nhân loại. Ở những năm 60 cùng với sự xuất hiện vấn đề chất lƣợng môi trƣờng cũng ngày càng đƣợc quan tâm. Ngƣời ta dần dần định mức tốt xấu của môi trƣờng để biểu thị mức độ môi trƣờng bị ô nhiễm”.

Cơ sở pháp lý của đề tài - Căn cứ Luật Bảo vệ Môi trƣờng năm 2014 đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 23/06/2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015 - Luật Tài nguyên nƣớc số 17/2012/QH13 đã đƣợc Quốc Hội Nƣớc CHXHCN Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3, thông qua ngày 21/6/2012. - Nghị định 179/ 2013 về xử phạt môi trƣờng. - Nghị định 59/2007/ NĐ – CP ngày 09/04/2007 về quản lí chất thải rắn. - Nghị định số 149/2004NĐ CP ngày 27/07/2004 của Chính phủ quy định về cấp phép thăm dò, khai thác sử dụng tài nguyên nƣớc, xả thải vào nguồn nƣớc.

- Thông tƣ liên tịch số 03/1999/TTLB-BKHĐT-BNN về việc thực hiện Chƣơng trình mục tiêu Quốc gia nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng nông thôn do Bộ Kế hoạch và đầu tƣ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành. - Thông tƣ liên tịch số 80/2007/TTLT - BTC - BNN ngày 11/07/2007 của Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông Thôn hƣớng dẫn chế độ quản lý, sử dụng kinh phí ngân sách nhà nƣớc cho chƣơng trình mục tiêu quốc gia nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng nông thôn giai đoạn 2006 - 2010. n 6 - Thông tƣ của Bộ Y tế số 15/2006/TT- BYT ngày 30/11/2006 hƣớng dẫn việc kiểm tra vệ sinh nƣớc sạch, nƣớc ăn uống, nhà tiêu và hộ gia đình. - Quyết định số 104/2000/ QD - TTG gày 25/08/2000 của Thủ tƣớng chính phủ về việc phê duyệt chiến lƣợc quốc gia về cấp nƣớc sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2020.

- Căn cứ quyết định số 17/2001/ QĐ – BXD ngày 07/08/2001 của Bộ Xây Dựng định mức dự toán chuyên nghành vệ sinh môi trƣờng – công tác thu gom vận chuyển, xử lí rác. - Quyết định số 08/2005/QĐ-BYT ngày 11/3/2005 của Bộ trƣởng Bộ Y tế về việc ban hành Tiêu chuẩn ngành: Tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu. - Quyết định số 22/2006 QĐ-BTNMT ngày 18/12/2006 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về việc áp dụng TCVN về môi trƣờng. - Chỉ thị số 36/2008/CT - BNN ngày 20/02/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về việc tăng cƣờng các hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

- Quy định số 367-BVTV/QĐ về việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật sử dụng ở Việt Nam do Cục Bảo vệ thực vật ban hành. - QCVN 01:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lƣợng nƣớc ăn uống. - QCVN 02:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lƣợng nƣớc sinh hoạt. - QCVN 05:2009/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về chất lƣợng không khí xung quanh.

- QCVN 26:2010/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về tiếng ồn. - QCVN 01:2011/BYT Quy chuẩn kĩ thuật Quốc gia về nhà tiêu - Điều kiện bảo đảm hợp vệ sinh. n 7 -QCVN 08:2008/BTNMT Quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về chất lƣợng nƣớc mặt. - QCVN 09:2008/BTNMT Quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về chất lƣợng nƣớc ngầm.

- Hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn Việt Nam (TCVN 5942-1995, TC 1329/2002/BYT-QĐ, TCVN 5945-1995, TCVN 5944-1995,. Cơ sở thực tiễn của đề tài 2. Hiện trạng và xu thế diễn biến môi trường trên Thế giới. a) Khí hậu toàn cầu biến đổi và tần xuất thiên tai tăng Vào cuối những năm 1990, mức phát tán dioxit cacbon (CO2 ) hàng năm xấp xỉ bằng 4 lần mức phát tán năm 1950 và hàm lƣợng CO 2 đã đạt đến mức cao nhất trong những năm gần đây.