Đánh Giá Các Điều Kiện Tự Nhiên Phục Vụ Phát Triển Cây Cao Su Ở Huyện Mường La, Tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá các điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển cây cao su với sự trợ giúp của viễn thám và, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trần Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Quang Thành
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Các Điều Kiện Tự Nhiên Phục Vụ Phát Triển Cây Cao Su Với Sự Trợ Giúp Của Viễn Thám Và Gis Ở Huyện Mường La, Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái quát về GIS
• 1.2. Khái niệm GIS
• 1.3. Các thành phần GIS
• 1.4. Chức năng GIS
• 1.5. Khái quát về viễn thám
• 1.5.1. Giới thiệu về viễn thám
• 1.5.2. Đặc trưng của ảnh viễn thám
• 1.5.3. Các loại ảnh viễn thám
• 1.5.3.1. Khuôn mẫu dữ liệu ảnh viễn thám
• 1.5.3.2. Một số hệ thống vệ tinh và loại ảnh viễn thám
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÍCH NGHI CÂY CAO SU HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG VIỄN THÁM VÀ GIS CHO ĐÁNH GIÁ PHÂN HẠNG CÂY CAO SU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Kiện Tự Nhiên Phát Triển Cây Cao Su Tại Huyện Mường La

Huyện Mường La, tỉnh Sơn La, nổi bật với điều kiện tự nhiên đa dạng, là một trong những khu vực tiềm năng cho việc phát triển cây cao su. Địa hình nơi đây chủ yếu là núi cao và trung bình, với khí hậu đặc trưng của vùng núi phía Bắc. Việc đánh giá các yếu tố tự nhiên như địa hình, khí hậu, và thổ nhưỡng là rất quan trọng để xác định khả năng phát triển cây cao su tại đây. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các điều kiện tự nhiên, từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp cho việc phát triển cây cao su.

1.1. Đặc Điểm Địa Hình Và Địa Mạo Của Huyện Mường La

Địa hình huyện Mường La rất phức tạp, với nhiều đồi núi và thung lũng. Địa mạo này ảnh hưởng lớn đến khả năng phát triển cây cao su. Các khu vực có độ dốc thấp thường có tiềm năng cao hơn cho việc trồng cây cao su, trong khi các khu vực dốc đứng có thể gặp khó khăn trong việc canh tác.

1.2. Khí Hậu Và Thủy Văn Ảnh Hưởng Đến Cây Cao Su

Khí hậu huyện Mường La có sự biến đổi lớn giữa các mùa. Nhiệt độ trung bình và lượng mưa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cao su. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp xác định thời điểm và phương pháp trồng cây cao su hiệu quả nhất.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Cây Cao Su Tại Huyện Mường La

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển cây cao su tại huyện Mường La cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như sương muối, nhiệt độ thấp và tình trạng đất đai không đồng nhất có thể ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Đặc biệt, các đợt rét đậm trong mùa đông có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho cây cao su non.

2.1. Ảnh Hưởng Của Sương Muối Đến Cây Cao Su

Sương muối là một trong những yếu tố gây hại lớn nhất cho cây cao su tại Mường La. Nghiên cứu cho thấy, sương muối có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của cây, dẫn đến năng suất thấp hơn. Việc theo dõi và dự báo thời tiết là cần thiết để bảo vệ cây trồng.

2.2. Tình Trạng Đất Đai Và Thổ Nhưỡng

Đất đai tại huyện Mường La có sự đa dạng về thành phần và chất lượng. Một số khu vực có đất phù hợp cho cây cao su, trong khi những khu vực khác lại không thích hợp. Việc đánh giá chất lượng đất là rất quan trọng để xác định các khu vực tiềm năng cho việc trồng cây cao su.

III. Phương Pháp Đánh Giá Điều Kiện Tự Nhiên Phát Triển Cây Cao Su

Để đánh giá điều kiện tự nhiên phục vụ cho phát triển cây cao su, nghiên cứu sử dụng các phương pháp hiện đại như viễn thám và GIS. Những công nghệ này cho phép thu thập và phân tích dữ liệu một cách chính xác và nhanh chóng, từ đó đưa ra các bản đồ đánh giá thích nghi cho cây cao su.

3.1. Ứng Dụng Viễn Thám Trong Đánh Giá Điều Kiện Tự Nhiên

Viễn thám cung cấp thông tin về điều kiện tự nhiên mà không cần tiếp xúc trực tiếp. Các hình ảnh vệ tinh giúp xác định các khu vực có tiềm năng phát triển cây cao su, từ đó hỗ trợ quy hoạch sử dụng đất hiệu quả.

3.2. Sử Dụng GIS Để Phân Tích Dữ Liệu

Hệ thống thông tin địa lý (GIS) cho phép tích hợp và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Việc sử dụng GIS trong nghiên cứu này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cao su, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phát Triển Cây Cao Su Tại Huyện Mường La

Kết quả nghiên cứu cho thấy, một số khu vực tại huyện Mường La có điều kiện tự nhiên phù hợp cho việc phát triển cây cao su. Các bản đồ đánh giá thích nghi đã được xây dựng, giúp xác định các khu vực tiềm năng và đề xuất các giải pháp canh tác hiệu quả.

4.1. Bản Đồ Đánh Giá Thích Nghi Cây Cao Su

Bản đồ đánh giá thích nghi cho cây cao su đã được xây dựng dựa trên các yếu tố như địa hình, khí hậu và thổ nhưỡng. Những bản đồ này sẽ là công cụ hữu ích cho các nhà quản lý trong việc quy hoạch và phát triển cây cao su.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Cây Cao Su

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp đã được đề xuất để phát triển cây cao su tại huyện Mường La. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện chất lượng đất, áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại và tăng cường công tác quản lý.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phát Triển Cây Cao Su Tại Huyện Mường La

Phát triển cây cao su tại huyện Mường La là một hướng đi tiềm năng, nhưng cần có sự đầu tư và nghiên cứu kỹ lưỡng. Việc đánh giá điều kiện tự nhiên là bước đầu tiên quan trọng để đảm bảo sự thành công của dự án. Tương lai của cây cao su tại đây phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ hiện đại và quản lý hiệu quả.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Điều Kiện Tự Nhiên

Nghiên cứu điều kiện tự nhiên không chỉ giúp xác định khả năng phát triển cây cao su mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc hiểu rõ các yếu tố tự nhiên sẽ giúp đưa ra các quyết định đúng đắn trong quy hoạch sử dụng đất.

5.2. Triển Vọng Phát Triển Cây Cao Su Tại Mường La

Với những điều kiện tự nhiên thuận lợi và sự hỗ trợ của công nghệ, cây cao su có thể trở thành một trong những cây trồng chủ lực tại huyện Mường La. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân để đảm bảo sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng hợp lý, hiệu quả và bền vững nguồn tài nguyên đất đai là mục tiêu trọng tâm trong chiến lược phát triển nông lâm nghiệp của Việt Nam, nơi có hơn 66% diện tích đất tự nhiên thuộc vùng đồi núi. Cây cao su (Hevea brasiliensis) vốn là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao, truyền thống được canh tác tại Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Tuy nhiên, chủ trương đưa cây cao su lên các tỉnh miền núi phía Bắc đã đối mặt với nhiều thách thức khắc nghiệt về điều kiện tự nhiên. Điển hình vào mùa đông năm 2010, đợt rét đậm rét hại kéo dài đã khiến gần 60 ha cao su mới trồng tại tỉnh Sơn La bị chết hoàn toàn và hơn 380 ha bị hư hại nghiêm trọng phải tiến hành trồng dặm.

Huyện Mường La thuộc tỉnh Sơn La có tổng diện tích tự nhiên là 142.205 ha với 16 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn. Đây là địa bàn miền núi có địa hình chia cắt phức tạp, chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa, nền nhiệt độ thấp và nguy cơ sương muối thường trực. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là ứng dụng tích hợp công nghệ Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) và Viễn thám (Remote Sensing) nhằm phân tích, đánh giá toàn diện các yếu tố tự nhiên bao gồm địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và thảm phủ thực vật. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học vững chắc phục vụ quy hoạch không gian phát triển cây cao su bền vững, giúp giảm thiểu rủi ro khí hậu trên 90% diện tích quy hoạch mới, tạo sinh kế ổn định cho hơn 16.230 hộ dân tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp các khung lý thuyết sinh thái học cây trồng và khoa học thông tin không gian:

1. Khung đánh giá mức độ thích nghi đất đai theo FAO (1976): Phân chia khả năng thích nghi của cây trồng thành các cấp độ từ rất thích nghi (S1), thích nghi trung bình (S2), kém thích nghi (S3) đến không thích nghi (N) dựa trên các giới hạn sinh thái học nghiêm ngặt của cây cao su nhiệt đới.
2. Quy trình phân tích thứ bậc đa tiêu chí (AHP - Analytic Hierarchy Process) của Saaty: Xây dựng ma trận so sánh cặp để chuẩn hóa trọng số của các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất mủ.
3. Các khái niệm khoa học cốt lõi:
   • Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS): Công cụ thu thập, lưu trữ, truy vấn, phân tích và hiển thị dữ liệu không gian đa tầng.
   • Viễn thám (Remote Sensing): Thu nhận thông tin phổ phản xạ của vỏ bọc bề mặt Trái Đất từ xa qua cảm biến vệ tinh.
   • Đơn vị đất đai (Land Mapping Unit - LMU): Khu vực đồng nhất về đặc tính thổ nhưỡng, địa hình và vi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu không gian và thuộc tính:
  • Dữ liệu ảnh vệ tinh Landsat đa phổ với độ phân giải không gian 30m phục vụ giải đoán và thành lập bản đồ thảm phủ thực vật.
  • Mô hình số độ cao (DEM) nội suy từ hệ thống đường bình độ khoảng cao đều 10m trên nền bản đồ địa hình tỷ lệ 1:50.000 để chiết xuất bản đồ phân cấp độ dốc và độ cao.
  • Chuỗi số liệu khí tượng quan trắc 10-50 năm về nhiệt độ trung bình năm, lượng mưa, tần suất sương muối và nhiệt độ tối thấp từ các trạm khí tượng thủy văn trong khu vực.
  • Bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ hiện trạng rừng và số liệu thống kê sử dụng đất giai đoạn 2007–2012 của huyện Mường La.
• Phương pháp phân tích và chọn mẫu:
  • Phương pháp chọn mẫu điều tra thực địa: Khảo sát theo 5 tuyến và 18 điểm đại diện tại 3 xã trọng điểm gồm Mường Bú, Mường Chùm và Nậm Păm. Đào và phân tích 12 phẫu diện đất để xác định tầng dày canh tác, độ phì, thành phần cơ giới và phản ứng pH.
  • Phương pháp nội suy và chồng xếp không gian: Chuyển đổi toàn bộ các lớp dữ liệu chuyên đề sang định dạng Raster kích thước ô lưới 30m x 30m, áp dụng trọng số AHP với chỉ số nhất quán (CR) kiểm soát dưới ngưỡng 0,10.
  • Lý do lựa chọn phương pháp: Phân tích không gian trên GIS kết hợp AHP cho phép xử lý đồng thời 7 lớp dữ liệu tự nhiên phức tạp trên toàn bộ 142.204,1 ha diện tích, rút ngắn 70% thời gian so với khảo sát thực địa thủ công và hạn chế tối đa các sai số chủ quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự chi phối nghiêm ngặt của yếu tố địa hình và độ dốc: Địa hình Mường La bị phân hóa sâu sắc với độ cao dao động từ 300m đến gần 3.000m. Diện tích đất có độ dốc từ 8°–15° chỉ chiếm khoảng 13% đất sản xuất nông nghiệp (khoảng 60–80 ha phân bố rải rác), đất dốc từ 15°–25° chiếm khoảng 17%, còn lại hơn 70% diện tích là đồi núi dốc trên 25° không thuận lợi cho cơ giới hóa và rất dễ bị xói mòn nếu thiếu biện pháp canh tác bảo vệ.

2. Ranh giới an toàn nhiệt độ và sương muối: Nghiên cứu xác định rõ vành đai độ cao trên 600m là vùng có nguy cơ cao chịu ảnh hưởng của các đợt rét đậm, sương muối với nhiệt độ tối thấp có thể giảm xuống dưới 5°C, gây cháy lá, chết ngọn và nứt vỏ cao su. Vùng an toàn nhiệt độ chỉ tập trung tại các thung lũng đồi thấp dưới 600m dọc lưu vực sông Đà và các phụ lưu lớn.

3. Phân bố các cấp thích nghi đất đai cho cây cao su:

   • Cấp rất thích nghi (S1): Chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 3,8% diện tích tự nhiên, phân bố tập trung ở các xã vùng thấp như Mường Bú, Tạ Bú và Mường Chùm nơi có tầng đất dày trên 100 cm và độ dốc dưới 15°.
   • Cấp thích nghi trung bình (S2): Chiếm khoảng 11,4% diện tích, yêu cầu đầu tư công trình chống xói mòn theo đường đồng mức.
   • Cấp kém thích nghi (S3) và Không thích nghi (N): Chiếm trên 84,8% tổng diện tích toàn huyện do bị hạn chế bởi địa hình núi cao, sườn dốc hiểm trở, tầng đất mỏng và thời tiết mùa đông quá lạnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân hạng thích nghi chỉ ra rằng việc phát triển cao su đại trà tại miền núi Tây Bắc không thể áp dụng các tiêu chuẩn canh tác vùng Đông Nam Bộ. Sự tương quan giữa sương muối, nhiệt độ tối thấp và độ cao địa hình giữ trọng số quyết định cao nhất (trọng số AHP đạt 0,38), tiếp theo là độ dốc (trọng số 0,26) và tầng dày thổ nhưỡng (trọng số 0,18).

Dữ liệu đánh giá được hiển thị trực quan thông qua hệ thống bản đồ đơn tính dạng raster và biểu đồ phân bổ diện tích thích nghi giữa 16 xã. So sánh với các mô hình trồng cao su cận nhiệt đới tại tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) ở vĩ độ 21°–24° Bắc, cây cao su tại Mường La có thể sinh trưởng được nếu bố trí đúng các tiểu vùng đồi kín gió, tuyệt đối tránh các thung lũng đón gió mùa đông bắc hoặc các đỉnh núi cao trên 600m. Nghiên cứu thực địa tại vườn cao su Mường Bú và Bản Ún 1 (xã Mường Chùm) khẳng định cây cao su sinh trưởng tốt tại các dải đất thoải feralit phát triển trên đá phiến sét, có tầng đất dày trên 80 cm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Điều chỉnh quy hoạch không gian vùng trồng: Khoanh định ranh giới và nghiêm cấm tuyệt đối việc mở rộng diện tích trồng cao su tại các sườn dốc trên 25° và độ cao trên 600m so với mực nước biển; tập trung quỹ đất 2.500–3.000 ha thuộc vùng S1 và S2 tại các xã Mường Bú, Mường Chùm, Chiềng San trước năm 2016 nhằm hạ tỷ lệ cây chết do rét xuống dưới 3%. (Chủ thể: UBND huyện Mường La và Sở Nông nghiệp & PTNT Sơn La).

2. Cơ cấu bộ giống chịu lạnh tiên tiến: Thay thế dần các giống cao su cũ mẫn cảm với nhiệt độ thấp bằng các dòng vô tính có khả năng chống chịu rét và kháng bệnh phấn trắng đã được khảo nghiệm thành công như IAN 873, RRIV 124, Vân Nghiên 77-2 và Vân Nghiên 77-4, đảm bảo chiếm tỷ trọng trên 80% diện tích trồng mới giai đoạn 2015–2020. (Chủ thể: Công ty Cổ phần Cao su Sơn La phối hợp Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam).

3. Thiết lập quy trình canh tác chống xói mòn và rét hại: Triển khai đồng bộ 100% diện tích trồng trên đất dốc từ 15°–25° theo mô hình làm đất bậc thang cục bộ, đào hố theo đường đồng mức kết hợp trồng đai rừng chắn gió và cây họ đậu che phủ đất; thực hiện quét vôi gốc cây và tủ gốc giữ ẩm trước mùa đông trong vòng 12 tháng đầu sau khi trồng. (Chủ thể: Các nông trường cao su và hộ nông dân liên kết).

4. Số hóa hệ thống giám sát và cảnh báo rủi ro vi khí hậu: Ứng dụng cơ sở dữ liệu GIS hiện có để quản lý chi tiết đến từng lô trạng thái cao su, tích hợp dữ liệu trạm khí tượng cảnh báo sương muối tự động trước 24–48 giờ để chủ động các biện pháp phòng chống rét kịp thời. (Chủ thể: Phòng Nông nghiệp & PTNT kết hợp Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Mường La).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý quy hoạch nông nghiệp và tài nguyên môi trường: Nắm bắt quy trình xây dựng bản đồ đơn vị đất đai, tối ưu hóa công tác phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất lâm nghiệp trên 16 đơn vị hành chính cấp xã.
• Doanh nghiệp và ban chỉ đạo phát triển cây cao su: Sử dụng các bản đồ phân vùng S1, S2 để xác định chính xác vị trí lập dự án đầu tư vườn ươm, nhà máy chế biến và vùng nguyên liệu an toàn, giảm thiểu rủi ro tài chính.
• Giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Địa lý, GIS và Viễn thám: Tiếp cận phương pháp luận mẫu mực trong việc tích hợp dữ liệu raster đa nguồn (ảnh vệ tinh Landsat 30m, DEM 10m) kết hợp giải thuật AHP để giải quyết bài toán quy hoạch cây trồng phức tạp.
• Sinh viên, học viên cao học ngành Quản lý Đất đai và Môi trường: Tham khảo cấu trúc luận văn chuẩn mực, kỹ thuật xử lý ma trận so sánh cặp Saaty và phương pháp điều tra thực địa phẫu diện đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cây cao su vốn là cây nhiệt đới lại bị chết hàng loạt tại Mường La năm 2010? Do mùa đông năm 2010 xuất hiện đợt rét đậm kéo dài với nhiệt độ xuống dưới 5°C kèm sương muối, trong khi cây cao su mới trồng chưa hình thành tầng vỏ bảo vệ vững chắc và giống cây trồng chưa được chọn lọc kỹ về tính chịu lạnh, dẫn đến gần 60 ha bị chết hoàn toàn.

2. Công nghệ GIS và Viễn thám đóng vai trò then chốt nào trong nghiên cứu này? GIS và Viễn thám cho phép trích xuất mô hình số độ cao DEM 10m, giải đoán ảnh vệ tinh Landsat 30m và tự động chồng lớp 7 yếu tố môi trường (độ dốc, độ cao, thổ nhưỡng, khí hậu, thảm phủ), tạo ra bản đồ thích nghi chính xác cho toàn bộ 142.205 ha đất tự nhiên.

3. Ngưỡng sinh thái giới hạn của địa hình để trồng cao su tại Mường La là gì? Cây cao su tại Mường La chỉ phát triển an toàn ở độ cao dưới 600m so với mực nước biển và độ dốc sườn đồi dưới 25°. Độ cao trên 600m có tần suất xuất hiện rét hại và sương muối dày đặc vượt quá ngưỡng chịu đựng sinh học của cây.

4. Ma trận AHP được kiểm soát chất lượng như thế nào trong bài toán phân hạng? Phương pháp AHP sử dụng ma trận so sánh cặp giữa các yếu tố ảnh hưởng, trong đó chỉ số ngẫu nhiên (RI) và tỷ số nhất quán (CR) luôn được duy trì dưới 0,10 nhằm đảm bảo tính logic và độ tin cậy khoa học của các trọng số đánh giá.

5. Giải pháp nào bảo vệ đất trồng cao su trên địa hình đồi núi dốc? Cần áp dụng kỹ thuật thiết kế hàng cây theo đường đồng mức, tạo băng ruộng bậc thang hẹp, kết hợp trồng các loài cây họ đậu phủ đất và duy trì đai rừng phòng hộ chắn gió để chống rửa trôi, xói mòn đất mặt trong mùa mưa lũ.

Kết luận

• Luận văn đã ứng dụng thành công công nghệ GIS và Viễn thám Landsat 30m để đánh giá toàn diện các điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển cây cao su trên toàn bộ 142.205 ha diện tích huyện Mường La.
• Xác định rõ mối tương quan giữa độ cao trên 600m, độ dốc trên 25° và nguy cơ sương muối là những yếu tố hạn chế sinh thái nghiêm ngặt nhất đối với cây cao su tại vùng Tây Bắc.
• Xác lập bản đồ phân hạng thích nghi đất đai với 3,8% diện tích rất thích nghi (S1) và 11,4% thích nghi trung bình (S2), chỉ rõ các vùng tiềm năng tại Mường Bú, Mường Chùm và Tạ Bú.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về phân vùng quy hoạch, cơ cấu giống chịu lạnh (IAN 873, Vân Nghiên 77-2) và kỹ thuật canh tác bảo vệ đất dốc định hướng giai đoạn 2015–2020.
• Đây là tài liệu khoa học giá trị cao giúp các nhà quản lý và doanh nghiệp chuyển đổi cơ cấu cây trồng hiệu quả; hãy liên hệ cơ quan quản lý chuyên ngành hoặc thư viện học thuật để khai thác toàn bộ tập bản đồ không gian và cơ sở dữ liệu chi tiết của đề tài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về GIS 1. Khái niệm GIS Khái niệm “thông tin” đề cập đến phần dữ liệu được quản lý bởi GIS.

Đó là các dữ liệu về thuộc tính và không gian của đối tượng. GIS có tính “hệ thống” tức là hệ thống GIS được xây dựng từ các mô đun. Việc tạo các mô đun giúp thuận lợi trong việc quản lý và hợp nhất. GIS là một hệ thống có ứng dụng rất lớn.

Từ năm 1980 đến nay đã có rất nhiều các định nghĩa được đưa ra, tuy nhiên không có định nghĩa nào khái quát đầy đủ về GIS vì phần lớn chúng đều được xây dựng trên khía cạnh ứng dụng cụ thể trong từng lĩnh vực. [13]  Mô hình công nghệ Một cách khái quát, có thể hiểu một hệ GIS như là một quá trình sau: Hình1. Mô hình công nghệ GIS  Các lĩnh vực khoa học liên quan đến GIS GIS là sự hội tụ các lĩnh vực công nghệ và các ngành truyền thống, nó hợp nhất các số liệu mang tính liên ngành bằng tổng hợp, mô hình hoá và phân tích. Vì vậy có thể nói, GIS được xây dựng trên các tri thức của nhiều ngành khoa học khác nhau để tạo ra các hệ thống phục vụ mục đích cụ thể.

Các thành phần GIS GIS bao gồm 5 thành phần:  Con người   Dữ liệu   Phương pháp phân tích   Phần mềm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Phần cứng  Các thành phần này kết hợp với nhau nhằm tự động quản lý và phân phối thông tin thông qua biểu diễn địa lý. Chức năng GIS Một hệ GIS phải đảm bảo được 6 chức năng cơ bản sau:  Capture: thu thập dữ liệu. Dữ liệu có thể lấy từ rất nhiều nguồn, có thể là bản đồ giấy, ảnh chụp, bản đồ số…  Store: lưu trữ. Dữ liệu có thể được lưu dưới dạng vector hay raster.

 Query: truy vấn (tìm kiếm). Người dùng có thể truy vấn thông tin đồ hoạ hiển thị trên bản đồ.   Analyze: phân tích. Đây là chức năng hộ trợ việc ra quyết định của người dùng.

Xác định những tình huống có thể xảy ra khi bản đồ có sự thay đổi.   Display: hiển thị. Hiển thị bản đồ.  Output: xuất dữ liệu.

Hỗ trợ việc kết xuất dữ liệu bản đồ dưới nhiều định dạng:  giấy in, Web, ảnh, file…  1. Khái quát về Viễn thám 1. Giới thiệu về viễn thám Định nghĩa: Viễn thám tiếng anh gọi là Remote Sending được hiểu như một khoa học, nghệ thuật thu nhận thông tin về đối tượng, khu vực hay hiện tượng trên bề mặt Trái đất mà không tiếp xúc trực tiếp với chúng. Công việc này được thực hiện bởi cảm nhận (sensing) và lưu trữ các nặng lượng phản xạ hay được phát ra từ các đối tượng nghiên cứu.

Sau đó là thực hiện phân tích, xử lý và ứng dụng các thông tin nay vào nhiều lĩnh vực khác nhau. [3] Thuật ngữ viễn thám (Remote sensing) - điều tra từ xa, xuất hiện từ năm 1960 do một nhà địa lý người Mỹ là E.Pruit đặt ra (Thomas, 1999). Ngày nay kỹ thuật viễn thám đã được phát triển và ứng dụng rất nhanh và rất hiệu quả trong nhiều lĩnh vực. Như vậy viễn thám thông qua kỹ thuật hiện đại không tiếp cận với đối tượng mà xác định nó qua thông tin ảnh chụp từ khoảng cách vài chục mét tới vài nghìn km.

Kỹ thuật viễn thám là một kỹ thuật đa ngành, nó liên kết nhiều lĩnh vực khoa học và kỹ thuật khác nhau trong các công đoạn khác nhau như: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.