Nghiên Cứu Đánh Giá Điều Kiện Địa Lý và Sử Dụng Tài Nguyên Bền Vững Tại Huyện Kim Bảng, Tỉnh Hà Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá điều kiện địa lý nhằm sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam.

• Tác giả: Vũ Thị Ngọc Diễm
• Người hướng dẫn: GS.TS Trương Quang Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trƣờng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Điều Kiện Địa Lý Cho Mục Đích Sử Dụng Hợp Lý Tài Nguyên Và Bảo Vệ Môi Trƣờng Huyện Kim Bảng, Tỉnh Hà Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 0.2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ TÀI LIỆU THỰC HIỆN LUẬN VĂN
• 0.5. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đánh giá tổng hợp các điều kiện địa lý
• 1.1.1. Các công trình theo hướng nghiên cứu, đánh giá cảnh quan
• 1.1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về đánh giá đất đai
• 1.1.2.1. Các nghiên cứu đánh giá đất đai trên thế giới
• 1.2. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CÁC HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI KHU VỰC HỮU NGẠN SÔNG ĐÁY HUYỆN KIM BẢNG
• 2.1. Vị trí địa lý khu vực hữu ngạn sông Đáy huyện Kim Bảng
• 2.2. Đặc điểm và vai trò của các điều kiện tự nhiên đối với sự hình thành hệ thống sử dụng đất đai khu vực nghiên cứu
• 2.2.1. Các điều kiện tự nhiên
• 2.2.2. Vai trò của các điều kiện tự nhiên trong thành tạo hệ thống sử dụng đất khu vực nghiên cứu
• 2.3. Dân cư và các hoạt động sử dụng đất đối với sự hình thành hệ thống sử dụng đất đai khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Dân cư và nguồn lao động
• 2.3.2. Đặc điểm các hoạt động sử dụng đất đai
• 2.3.3. Vai trò của các hoạt động nhân sinh đối với sự hình thành hệ thống sử dụng đất khu vực nghiên cứu
• 2.4. Đặc điểm các hệ thống sử dụng đất khu vực nghiên cứu
• 2.4.1. Đặc điểm đơn vị đất đai
• 2.4.2. Đặc điểm các loại hình sử dụng đất
• 2.4.3. Phân vùng lãnh thổ khu vực nghiên cứu
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÁC HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT CHO PHÁT TRIỂN NÔNG – LÂM NGHIỆP KHU VỰC HỮU NGẠN SÔNG ĐÁY HUYỆN KIM BẢNG
• 3.1. Cơ sở lý luận và phương pháp đánh giá
• 3.2. Đánh giá thích nghi sinh thái các hệ thống sử dụng đất cho phát triển nông, lâm nghiệp khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Nhu cầu sinh thái của một số loại cây trồng trong các loại hình sử dụng đất
• 3.2.2. Lựa chọn và phân cấp các yếu tố đánh giá
• 3.2.3. Kết quả phân tích, đánh giá mức độ thích nghi các hệ thống sử dụng đất phục vụ phát triển nông, lâm nghiệp khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường các hệ thống sử dụng đất
• 3.3.1. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 3.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 3.3.3. Đánh giá hiệu quả xã hội
• 3.4. Định hướng không gian sử dụng hợp lý tài nguyên theo các hệ thống sử dụng đất và bảo vệ môi trường phục vụ phát triển nông lâm nghiệp khu vực nghiên cứu
• 3.5. Cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc đề xuất các hệ thống sử dụng đất
• 3.6. Định hướng không gian các hệ thống sử dụng đất cho phát triển nông, lâm nghiệp và bảo vệ môi trường khu vực nghiên cứu
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Điều Kiện Địa Lý Tại Huyện Kim Bảng

Huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, nổi bật với điều kiện địa lý đa dạng và phong phú. Việc đánh giá các điều kiện này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tiềm năng phát triển mà còn là cơ sở cho việc sử dụng tài nguyên bền vững. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các yếu tố địa lý ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Kim Bảng.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Của Huyện Kim Bảng

Huyện Kim Bảng nằm ở phía tây bắc tỉnh Hà Nam, với diện tích tự nhiên 9661,5 ha. Địa hình chủ yếu là đồi núi, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp. Các yếu tố như khí hậu, đất đai và nguồn nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các hệ thống sử dụng đất.

1.2. Vai Trò Của Điều Kiện Địa Lý Trong Phát Triển Kinh Tế

Điều kiện địa lý không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động đến các lĩnh vực khác như du lịch và công nghiệp. Việc khai thác hợp lý các tài nguyên thiên nhiên sẽ giúp huyện Kim Bảng phát triển bền vững hơn.

II. Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Tài Nguyên Bền Vững Tại Kim Bảng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Kim Bảng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc sử dụng tài nguyên bền vững. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và khai thác tài nguyên không hợp lý đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái địa phương.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Các nông dân cần áp dụng các biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường Từ Hoạt Động Sản Xuất

Hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp tại Kim Bảng đã dẫn đến ô nhiễm đất và nước. Việc quản lý chất thải và sử dụng hóa chất cần được cải thiện để bảo vệ môi trường.

III. Phương Pháp Đánh Giá Điều Kiện Địa Lý Tại Kim Bảng

Để đánh giá điều kiện địa lý một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của huyện Kim Bảng.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Địa Lý

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để thu thập dữ liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội. Các công cụ như khảo sát, phân tích số liệu và mô hình hóa sẽ được áp dụng.

3.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Việc này giúp xác định các rủi ro và cơ hội trong việc phát triển bền vững tại Kim Bảng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tại Kim Bảng

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp huyện Kim Bảng phát triển bền vững hơn trong tương lai.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Tài Nguyên

Các giải pháp quản lý tài nguyên cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Việc này bao gồm việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý và bảo vệ môi trường.

4.2. Tăng Cường Giáo Dục Về Bảo Vệ Môi Trường

Giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và tuyên truyền sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Điều Kiện Địa Lý Tại Kim Bảng

Việc đánh giá điều kiện địa lý tại huyện Kim Bảng là rất quan trọng cho sự phát triển bền vững. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở cho việc hoạch định chính sách và quy hoạch sử dụng tài nguyên hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Phát Triển Bền Vững Tại Kim Bảng

Huyện Kim Bảng có tiềm năng lớn để phát triển bền vững nếu các điều kiện địa lý được khai thác hợp lý. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Để Bảo Vệ Môi Trường

Các chính sách cần được xây dựng để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Việc này bao gồm việc áp dụng các công nghệ xanh và phát triển các mô hình sản xuất bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Đặc điểm các hệ thống sử dụng đất đai khu vực hữu ngạn sông Đáy huyện Kim Bảng Chƣơng 3: Đánh giá các hệ thống sử dụng đất cho phát triển nông – lâm nghiệp khu vực hữu ngạn sông Đáy huyện Kim Bảng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đánh giá tổng hợp các điều kiện địa lý Nghiên cứu, đánh giá tổng hợp các điều kiện địa lý theo tiếp cận tổng hợp và hệ thống đƣợc thể hiện rõ trong nghiên cứu, đánh giá cảnh quan, đánh giá đơn vị đất đai và đánh giá các đơn vị sinh thái cảnh. Các công trình theo hƣớng nghiên cứu, đánh giá cảnh quan Nghiên cứu, đánh giá cảnh quan là sự biểu hiện của các nghiên cứu, đánh giá tổng hợp các điều kiện địa lý trong nghiên cứu ứng dụng. a) Trên thế giới Khoa học về cảnh quan ngày càng phát triển và đƣợc ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trƣờng của nhiều nƣớc trên thế giới.

- Ở Liên Xô cũ, có nhiều công trình ứng dụng cho viêc đánh giá tổng hợp cho các mục đích thực tiễn. Mukhina (1973) là ngƣời đã đƣa ra phƣơng pháp, nguyên tắc ứng dụng để tiến hành quy trình đánh giá tổng thể tự nhiên cũng nhƣ các thành phần của chúng. Bên cạnh đó là một số mô hình đánh giá kinh tế - xã hội của Kunhixki (1973), mô hình đánh giá thiết kế lãnh thổ của Cộng hòa Ucraina của Sisenco P.G (1983) và nhiều công trình khác,…[1] - Ở Anh, đánh giá cảnh quan đƣợc nhấn mạnh nhằm tạo ra các phƣơng pháp “khách quan” trong nghiên cứu khu vực. Nổi bật là các nghiên cứu của Appleton, Robinson (1976),.

Bên cạnh hƣớng đánh giá thích nghi sinh thái của L. Mukhina, hƣớng kinh tế sinh thái còn đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhƣ đánh giá hiệu quả kinh tế bằng phƣơng pháp sử dụng chi phí – lợi ích (Jules Dupuit, 1848; Alfed Mashall và Zvoruvkin K.B, 1968), ảnh hƣởng môi trƣờng (Leopold, 1972; Hudson, 1984, Petermann T, 1996,.) [1] b) Ở Việt Nam Các công trình nghiên cứu cảnh quan ở Việt Nam chủ yế dựa trên nền tảng lý luận khoa học của các nhà địa lý Nga và các nƣớc cộng hòa trong Liên Xô cũ. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các nghiên cứu mang tính lý luận và ứng dụng phục vụ các mục đích thực tiễn đƣợc đề cập nhiều, đặc biệt là ở các trƣờng đại học và học viện lớn nhƣ: Trƣờng Đại học Tổng hợp trƣớc đây, nay là trƣờng Đại học Khoa học Tự Nhiên – ĐHQGHN, Viện Địa lý, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam,. Trong đó, công trình rất đáng chú ý về mặt lý luận: “Cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam, 1976”, và nhiều công trình khác có ý nghĩa thực tiễn: Công trình phân vùng địa lý tự nhiên Tây Nguyên của tập thể tác giả do Trần Quang Ngãi, Hoàng Đức Triêm làm chủ biên tiến hành trong giai đoạn 1976 – 1980 và một lọat các công trình ra đời sau năm 1980: Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng lãnh thổ (Phạm Hoàng Hải (1997) ); Ứng dụng cảnh quan trong nghiên cứu lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch bảo vệ môi trƣờng (Nguyễn Cao Huần và nnk, 2003, 2004, 2005; Phạm Quang Anh, 1996; Nguyễn Văn Vinh, 1996; Phạm Quang Tuấn, 2004),.

Và cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại và sự phát triển của các ngành khoa học khác thì cảnh quan học đang khẳng định vị trí và vai trò quan trọng của mình.  Như vậy, thông qua các công trình về nghiên cứu, đánh giá cảnh quan trong và ngoài nƣớc đã giúp tác giả hình thành các quan điểm nghiên cứu, xác định cách tiếp cận của luận văn trên nguyên tắc quan điểm địa lý ứng dụng trong đánh giá tổng hợp các điều kiện địa lý. Các công trình nghiên cứu về đánh giá đất đai a) Các nghiên cứu đánh giá đất đai trên thế giới Xuất phát từ nghiên cứu riêng lẻ của từng quốc gia, công tác đánh giá đất đai trên thế giới hiện nay phổ biến với các hệ thống đánh giá đất đai sau: - Phương pháp đánh giá phân hạng đất ở Liên Xô cũ: Đánh giá đất đai theo Liên Xô gồm 3 bƣớc: Đánh giá lớp phủ thổ nhƣỡng (so sánh các loại thổ nhƣỡng theo tính chất tự nhiên); Đánh giá khả năng sản xuất của 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đất đai (yếu tố đƣợc xem xét kết hợp với khí hậu, độ ẩm, địa hình), Đánh giá đất đai dựa vào kinh tế (chủ yếu đánh giá khả năng sản xuất hiện tại của đất đai) [25]. - Phương pháp đánh giá phân hạng đất ở Mỹ: nổi bật với 2 hệ thống phân hạng sau: + Phân loại khả năng đất có tƣới (Irrigation land suitability classification) của Cục cải tạo đất đai – Bộ Nông nghiệp Mỹ (USBR) xây dựng năm 1951.

Phân loại gồm 6 lớp, từ lớp có thể trồng trọt đƣợc đến lớp có thể trồng trọt đƣợc một cách có giới hạn đến lớp không thể trồng trọt đƣợc [25]. + Phân hạng khả năng đất đai (The Land capability classification) của Cơ quan bảo vệ đất – Bộ Nông nghiệp Mỹ soạn thảo (USDA) xây dựng năm 1961. Hệ thống đánh giá đất, phân hạng đất với mức hạn chế đƣợc chia thành 2 mức: hạn chế tức thời, hạn chế lâu dài và hệ thống đánh giá đƣợc chia làm 3 cấp: lớp (class), lớp phụ (sub - class) và đơn vị (unit) [25]. Ngoài ra, ở các nước khác như Anh, Canada, Ấn Độ,… hệ thống đánh giá đất đai chủ yếu dựa trên yếu tố thổ nhƣỡng để phân cấp đất đai cho các mục tiêu sử dụng đất [25].

- Phương pháp đánh giá đất theo FAO: Năm 1976, phƣơng pháp đánh đất của FAO (A framework for land evaluation, FAO) ra đời, bên cạnh việc đánh giá tiềm năng đất còn đề cập đến vấn đề kinh tế, xã hội và kỹ thuật canh tác của từng loại sử dụng đất để lựa chọn phƣơng án thích hợp nhất. Tài liệu này đƣợc cả thế giới quan tâm thử nghiệm vận dụng và chấp nhận phƣơng tiện tốt nhất để đánh giá tiềm năng đất đai [8]. Bên cạnh đề cƣơng tổng quát 1976 [27]. là hàng loạt tài liệu hƣớng dẫn cụ thể khác về đánh giá khả năng thích hợp đất đai cho từng đối tƣợng: Đánh giá đất đai cho nền nông nghiệp nhờ nƣớc mƣa (Land evaluation for rained agriculture, 1983), đánh giá đất đai cho nền nông nghiệp đƣợc tƣới (Land evaluation for irrigated agriculture, 1985), đánh giá đất đai cho đồng cỏ quảng canh (Land evaluation for extensive gazing, 1989), đánh giá đất đai cho mục tiêu phát triển (Land evaluation for development, 1990), đánh giá đất đai và phân tích hệ thống 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] canh tác cho việc sử dụng đất (Land evaluation and farming system analysis for land use planning, Framework for land evaluating sustainable management, 1993) [25].

b) Đánh giá đất đai ở Việt Nam Công tác đánh giá, phân hạng đất đã đƣợc nhiều cơ quan khoa học nghiên cứu và thực hiện nhƣ: Tổng cục quản lý ruộng đất, các trƣờng Đại học Nông Nghiệp, Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp,… với các nghiên cứu nhƣ: Đánh giá phân hạng đất đai ở 23 huyện, 286 hợp tác xã và 9 vùng chuyên canh (Bùi Quang Toản, Vũ Cao Thái, Nguyễn Văn Thân, Đình Văn Tỉnh, 1970); dự thảo phƣơng pháp phân hạng đất của (Tổng cục quản lý Ruộng đất, 1981); Đánh giá và quy hoạch sử dụng đất hoang Việt Nam (Bùi Quang Toản và nkk. 1986); Đánh giá phân hạng đất khái quát toàn quốc (Tôn Thất Chiểu và nkk, 1986),…[25]. Bên cạnh đó, từ năm 1992 phƣơng pháp đánh giá đất đai của FAO và các hƣớng dẫn tiếp theo (1983, 1985, 1992) đƣợc Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp áp dụng rộng rãi trong các dự án quy hoạch phát triển ở các huyện và tỉnh đồng bằng khắp cả nƣớc. Từ đây, Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp đã biên soạn cuốn: Quy trình đánh giá đất đai phục vụ nông nghiệp – 10TCN, 1998 và cuốn: Cẩm nang sử dụng đất nông nghiệp, Tập 2: Phân hạng đánh giá đất (2009).

Đây là những tài liệu cung cấp phƣơng pháp phân hạng đánh giá tài nguyên đất phục vụ quy hoạch sử dụng đất bền vững trên phạm vi cả nƣớc.  Như vậy, hầu hết các nghiên cứu về đánh giá đất đai trên thế giới và Việt Nam sử dụng phƣơng pháp xây dựng bản đồ đơn vị đất đai, sau đó đánh giá từng đơn vị đất đai với yêu cầu của từng loại hình sử dụng đất để phân hạng thích nghi mà chƣa xem xét mối quan hệ tƣơng tác giữa đất đai với loại hình sử dụng đất trong hệ thống sử dụng đất đai [16]. Đã có một số công trình đề cập đến hệ thống sử dụng đất đai nhƣ một số công trình theo các nguồn [2], [15], [16]. Bên cạnh đó, qua các công trình nghiên cả ở trong và ngoài nƣớc, tác giả đã tham khảo đƣợc những khái niệm, nguyên tắc lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu, xây dựng đơn vị lãnh thổ đánh giá 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và các vấn đề khác liên quan đến sử dụng đất đai, đánh giá đất đai để vận dụng có chọn lọc trong quá trình nghiên cứu.

Các công trình nghiên cứu liên quan ở tỉnh Hà Nam và huyện Kim Bảng Năm 1960, Vụ Quản lý ruộng đất đã điều tra khảo sát đất đai lập bản đồ đất huyện Kim Bảng tỷ lệ 1/25.000 và tổng hợp lên bản đồ đất tỉnh Hà Nam tỷ lệ 1/50. Năm 2001, trong khuôn khổ của đề tài :“Điều tra, đánh giá quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp tỉnh Hà Nam đến năm 2010” ngoài xây dựng bản đồ đất cho các huyện, Viện Thổ nhƣỡng Nông hóa cũng đã tiến hành đánh giá đất đai phục vụ quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2010. Năm 2003 – 2003, chƣơng trình “Điều tra đánh giá thích nghi đất lúa phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng Đồng bằng sông Hồng” đã chọn Hà Nam là một trong 3 tỉnh điểm để nghiên cứu. Kết quả đánh giá thích nghi đất lúa ở Hà Nam trong năm 2003 cũng đã đề xuất đƣợc diện tích đất lúa ổn định và diện tích đất lúa cần nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến cấp huyện.

Năm 2005, Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp đã tiến hành “Điều tra bổ sung xây dựng bản đồ đất tỷ lệ 1/25.000 huyện Kim Bảng” [10].