Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Tại Mỏ Than Núi Béo

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính đa dạng sinh học thực vật tại mỏ than Núi Béo, góp phần bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý.

• Tác giả: Đoàn Thị Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: Ts. Đoàn Hoàng Giang
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Tính Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Của Mỏ Than Núi Béo Làm Cơ Sở Khoa Học Cho Bảo Vệ Môi Trường Và Sử Dụng Hợp Lý
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài luận văn
• 0.2. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu và đối tượng khảo sát
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.3. Hiện trạng khu vực khai thác tại mỏ than Núi Béo
• 1.4. Tổng quan hệ thực vật khu vực nghiên cứu
• 1.4.1. Khái quát về hệ thực vật tại TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 1.4.2. Khái quát hệ thực vật tại mỏ than Núi Béo
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả điều tra, khảo sát đánh giá khu vực mỏ than Núi Béo
• 3.2. Đánh giá kết quả QTMT không khí, nước, đất của khu vực mỏ than Núi Béo bị ảnh hưởng từ hoạt động khai thác than
• 3.2.1. Hiện trạng môi trường không khí
• 3.2.2. Hiện trạng môi trường nước mặt
• 3.2.3. Hiện trạng môi trường đất
• 3.3. Thống kê các hợp phần chính của đa dạng sinh học hệ thực vật
• 3.3.1. Hệ thực vật tại TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.2. Hệ thực vật của khu vực nghiên cứu tại mỏ than Núi Béo
• 3.4. Đánh giá tác động của quá trình khai thác than của mỏ than Núi Béo tới đa dạng sinh học hệ thực vật của khu vực
• 3.5. Đề xuất các giải pháp phục hồi đa dạng sinh học hệ thực vật trong khu vực khai thác than của mỏ than Núi Béo
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Tại Mỏ Than Núi Béo

Đánh giá đa dạng sinh học thực vật tại mỏ than Núi Béo là một nghiên cứu quan trọng nhằm hiểu rõ hơn về hệ sinh thái nơi đây. Mỏ than Núi Béo, nằm ở tỉnh Quảng Ninh, không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật đa dạng. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên mà còn hỗ trợ cho việc phát triển bền vững trong khu vực.

1.1. Định nghĩa và Ý nghĩa của Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học được định nghĩa là sự phong phú của các loài sinh vật trong một khu vực nhất định. Nó bao gồm đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Việc bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ quan trọng cho môi trường mà còn cho sự phát triển kinh tế bền vững.

1.2. Tình hình Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Mỏ than Núi Béo có hệ thực vật phong phú với nhiều loài đặc hữu. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học tại đây. Việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

II. Vấn Đề và Thách Thức Đối Với Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Hoạt động khai thác than tại mỏ Núi Béo đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng đối với đa dạng sinh học thực vật. Các tác động từ ô nhiễm môi trường, mất môi trường sống và sự suy giảm số lượng loài là những thách thức lớn. Việc nhận diện và đánh giá các vấn đề này là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp khắc phục.

2.1. Tác Động Của Khai Thác Than Đến Môi Trường

Khai thác than gây ra ô nhiễm không khí, nước và đất, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thực vật. Các chất thải từ quá trình khai thác làm giảm chất lượng môi trường sống của nhiều loài thực vật.

2.2. Suy Giảm Số Lượng Loài Thực Vật

Nhiều loài thực vật tại mỏ than Núi Béo đang bị đe dọa do mất môi trường sống và ô nhiễm. Việc suy giảm số lượng loài không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đến các hoạt động kinh tế của địa phương.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Để đánh giá đa dạng sinh học thực vật tại mỏ than Núi Béo, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát hiện trường, phân tích mẫu và sử dụng công nghệ thông tin để thu thập và phân tích dữ liệu.

3.1. Khảo Sát Hiện Trường

Khảo sát hiện trường là phương pháp chính để thu thập thông tin về các loài thực vật có mặt tại khu vực mỏ than. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành ghi chép và phân loại các loài thực vật trong khu vực.

3.2. Phân Tích Mẫu Và Dữ Liệu

Sau khi thu thập mẫu, các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích mẫu để xác định thành phần loài và đánh giá tình trạng sức khỏe của hệ thực vật. Dữ liệu thu thập được sẽ được sử dụng để đưa ra các kết luận và khuyến nghị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Kết quả nghiên cứu cho thấy mỏ than Núi Béo có sự đa dạng sinh học cao với nhiều loài thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, các tác động từ khai thác than đã làm giảm đáng kể số lượng và chất lượng của các loài thực vật này. Việc đánh giá kết quả nghiên cứu là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo tồn.

4.1. Thống Kê Các Loài Thực Vật Tại Mỏ Than

Nghiên cứu đã thống kê được nhiều loài thực vật có mặt tại mỏ than Núi Béo, trong đó có nhiều loài đặc hữu và quý hiếm. Số liệu này sẽ giúp ích cho việc bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học.

4.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường cho thấy rằng hoạt động khai thác than đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật. Các kết quả này cần được xem xét để đưa ra các biện pháp khắc phục.

V. Giải Pháp Phục Hồi Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Để phục hồi đa dạng sinh học thực vật tại mỏ than Núi Béo, cần có các giải pháp cụ thể và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc trồng lại cây, bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và cải thiện chất lượng môi trường.

5.1. Trồng Lại Cây Và Phục Hồi Môi Trường

Trồng lại cây là một trong những giải pháp quan trọng để phục hồi đa dạng sinh học. Việc này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn tạo điều kiện cho các loài thực vật phát triển trở lại.

5.2. Bảo Vệ Các Loài Thực Vật Quý Hiếm

Bảo vệ các loài thực vật quý hiếm là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để ngăn chặn sự suy giảm số lượng loài.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Mỏ Than Núi Béo

Đánh giá đa dạng sinh học thực vật tại mỏ than Núi Béo là một bước quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các chính sách bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học

Đánh giá đa dạng sinh học không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn hỗ trợ cho việc phát triển các chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả.

6.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học

Nghiên cứu đa dạng sinh học cần được tiếp tục và mở rộng để đáp ứng các thách thức trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại mỏ than Núi Béo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác than đá là ngành công nghiệp mũi nhọn đóng góp quan trọng vào an ninh năng lượng quốc gia, trong đó tỉnh Quảng Ninh chiếm hơn 67% sản lượng than toàn quốc với tổng tài nguyên dự báo đạt 6,287 tỷ tấn. Tuy nhiên, hoạt động khai thác quy mô lớn trong nhiều thập kỷ đã gây ra những tác động sinh thái sâu sắc. Thống kê lịch sử tại khu vực Hòn Gai cho thấy độ che phủ rừng tự nhiên đã suy giảm nghiêm trọng từ 33,7% năm 1970 xuống còn 6,7% năm 1985 và chạm mức 4,7% vào năm 1997, làm mất hơn 2.900 ha rừng do việc mở vỉa và đổ đất đá thải.

Mỏ than Núi Béo (thuộc Công ty Cổ phần Than Núi Béo - Vinacomin) có tổng diện tích khai trường 397,4 ha cùng diện tích bãi thải lên tới 188 ha, nằm liền kề khu dân cư đô thị của thành phố Hạ Long. Việc chuyển đổi từ khai thác lộ thiên sang hầm lò với khối lượng đất đá bóc tích lũy vượt 72,97 triệu m³ đã làm biến dạng địa hình, xói mòn tầng đất mặt và thu hẹp sinh cảnh sống của các quần xã thực vật.

Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường của tác giả Đoàn Thị Quỳnh Trang được thực hiện nhằm kiểm kê, đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học hệ thực vật tại mỏ than Núi Béo, phân tích mức độ tác động của quá trình khai thác khoáng sản đến môi trường đất, nước, không khí, từ đó xây dựng cơ sở khoa học vững chắc để đề xuất các giải pháp phục hồi sinh thái. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ khu vực khai trường và bãi thải Chính Bắc trong giai đoạn từ tháng 5/2017 đến năm 2018. Kết quả nghiên cứu đóng vai trò nền tảng giúp doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu hoàn nguyên môi trường cho 188 ha đất bãi thải, giảm thiểu 80% nguy cơ sạt lở và bồi lắng cho các thủy vực lân cận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết đa dạng sinh học theo định nghĩa của FAO và Quỹ Bảo vệ Thiên nhiên Quốc tế (WWF), tiếp cận ở 3 cấp độ: đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết diễn thế sinh thái phục hồi của Clements và quan điểm phân loại thảm thực vật theo điều kiện thổ nhưỡng sinh thái của Warming (1896) và Thái Văn Trừng (1999).

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Hệ sinh thái nhân tác vùng mỏ: Hệ thống sinh thái bị xáo trộn mạnh bởi hoạt động cơ giới hóa, mất hoàn toàn thảm thực vật nguyên sinh và cấu trúc phẫu diện đất.
• Loài tiên phong phục hồi: Các loài thực vật có biên độ sinh thái rộng, khả năng chịu hạn, chịu chua phèn và cải tạo đất nghèo dinh dưỡng.
• Độ che phủ thảm thực vật: Tỷ lệ phần trăm diện tích bề mặt đất được che chắn bởi tán lá của quần xã thực vật.
• Chỉ số đa dạng sinh học: Thước đo định lượng về mức độ phong phú và đồng đều của các loài trong sinh cảnh nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế:

• Cỡ mẫu và phương pháp điều tra thực địa: Thiết lập 30 ô tiêu chuẩn định lượng (kích thước 10m x 10m đối với tầng cây bụi, tái sinh và 20m x 20m đối với tầng cây gỗ) theo quy trình điều tra thực vật của Trường Đại học Lâm nghiệp. Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại các sinh cảnh đặc trưng gồm bãi thải Chính Bắc đã hoàn nguyên 10 năm, bãi thải mới đổ và thảm cây tự nhiên xung quanh khai trường.
• Phương pháp thu thập và phân tích mẫu đất, nước: Thu thập 15 vị trí mẫu đất ở tầng sâu 10–20 cm tuân thủ TCVN 5297:1995 và TCVN 7538-2:2005; thu thập 12 vị trí mẫu nước mặt tại suối Hà Tu, suối Lại và hồ Khe Cá theo TCVN 5992:1995, TCVN 6663-1:2011.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Các chỉ tiêu kim loại nặng trong đất được phân tích bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) để đạt độ nhạy cao; hàm lượng mùn xác định bằng phương pháp Tiurin, đạm tổng số theo Kjeldahl, lân dễ tiêu theo Oniani và kali theo Matlova nhằm đánh giá chính xác độ phì nhiêu của giá thể mỏ. Các thông số nước mặt (pH, DO, TSS, COD) được đo trực tiếp bằng máy HQd Field Case và máy quang phổ Hach DR2800 đảm bảo độ tin cậy đạt chuẩn ISO/IEC 17025.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu khảo sát và kết quả phân tích hóa lý được tổng hợp, xử lý thống kê bằng phần mềm MS Excel nhằm phân tích tương quan giữa chất lượng môi trường nền và khả năng thích nghi của hệ thực vật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và phân tích thực địa đã ghi nhận các kết quả nổi bật về cấu trúc hệ thực vật và chất lượng môi trường nền tại khu vực mỏ Núi Béo:

• Mức độ đa dạng loài suy giảm mạnh: Tổng số loài thực vật ghi nhận tại khu vực mỏ than Núi Béo chỉ có khoảng 126 loài thuộc 52 họ thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, họ Đậu (Fabaceae) chiếm tỷ lệ ưu thế cao nhất với 22,2%, tiếp theo là họ Cúc (Asteraceae) chiếm 11,5% và họ Hòa thảo (Poaceae) chiếm 9,8%. Toàn bộ các loài thực vật gỗ lớn bản địa quý hiếm đã biến mất hoàn toàn khỏi khu vực khai trường.
• Suy thoái nghiêm trọng tính chất lý hóa của đất bãi thải: Đất bãi thải tại mỏ than Núi Béo có phản ứng chua đến rất chua với độ pH dao động trong khoảng 4,2 đến 5,3; hàm lượng chất hữu cơ (mùn) cực kỳ nghèo nàn, chỉ đạt dưới 1,15%; hàm lượng lân dễ tiêu thấp hơn 2,8 mg/100g đất và dung tích hấp thu cation thấp, gây cản trở nghiêm trọng cho quá trình tự tái sinh tự nhiên của hạt giống.
• Ô nhiễm nước mặt và bồi lắng cục bộ: Vào mùa mưa, lượng nước chảy tràn qua khai trường và bãi thải đổ dồn về moong khai thác lên tới 267.206 m³/ngày đêm tại vỉa 14 cánh Đông. Hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) tại các điểm suối Hà Tu và suối Lại vượt từ 1,8 đến 3,5 lần so với QCVN 08-MT:2015/BTNMT, kéo theo hiện tượng bồi lắng lòng suối dày từ 0,3 đến 0,8 m.
• Hiệu quả phục hồi của mô hình sinh thái 10 năm: Tại khu vực bãi thải Chính Bắc được cải tạo trồng rừng thử nghiệm từ năm 2008 bằng các loài Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) và Keo tai tượng (Acacia mangium), độ che phủ sinh học đã đạt trên 75%. Mật độ cây bụi và thảm tươi tái sinh dưới tán keo đạt bình quân 850 cây/ha, chứng minh khả năng cải tạo môi trường vượt trội của thảm thực vật nhân tạo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy thoái thảm thực vật tại mỏ Núi Béo xuất phát từ việc bóc tách toàn bộ thảm phủ và lớp đất mặt để khai thác các vỉa than 14, 11 và 13 ở độ sâu đáy mỏ xuống tới -135 m. Hệ số bóc đất đá trung bình lên tới 6,76 m³/tấn than đã tạo ra các khối bãi thải khổng lồ với độ dốc sườn tầng lên tới 65–70 độ, gây sạt lở bề mặt và rửa trôi chất dinh dưỡng.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan qua bảng so sánh đặc tính dinh dưỡng đất giữa bãi thải chưa phục hồi và bãi thải sau 10 năm trồng cây họ Đậu. Qua đó, hàm lượng mùn tại bãi thải 10 năm tăng từ 0,8% lên 2,4%, độ pH được cải thiện từ 4,3 lên 5,8. Biểu đồ diễn thế sinh thái cũng thể hiện rõ sự chuyển dịch từ thảm thực vật tiên phong đơn loài sang cấu trúc 2 tầng tán gồm tầng cây gỗ keo và tầng cây bụi bản địa (như ráy, chuối rừng, dương xỉ).

So sánh với các nghiên cứu của Hiệp hội RAME (CHLB Đức) tại bể than Quảng Ninh, kết quả của luận văn khẳng định sự đồng thuận cao: việc đưa các loài cây họ Đậu có khả năng cố định đạm sinh học vào đất bãi thải là mắt xích quyết định để tái tạo chu trình dinh dưỡng, tạo bước đệm sinh thái cho các loài thực vật bản địa quay trở lại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận khoa học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phục hồi đa dạng sinh học hệ thực vật tại mỏ than Núi Béo:

1. Cải tạo địa hình và ổn định nền móng bãi thải:

   • Hành động: Bạt giảm độ dốc sườn tầng bãi thải từ 65 độ xuống 30–32 độ, thiết kế các mặt tầng phân cấp có chiều rộng từ 15–20 m và độ dốc ngược 2–3% về phía chân taluy để thu gom nước chảy tràn.
   • Mục tiêu & Timeline: Ổn định cơ học cho toàn bộ 188 ha bãi thải, hoàn thành phân tầng 100% diện tích trước năm 2024.
   • Chủ thể: Công ty Cổ phần Than Núi Béo phối hợp cùng các đơn vị tư vấn địa kỹ thuật mỏ.

2. Cải tạo thổ nhưỡng và xử lý hóa tính đất mỏ:

   • Hành động: Bổ sung lớp đất mặt màu mỡ dày 20–30 cm từ các khu vực bóc phủ mới; bón vôi nông nghiệp với liều lượng 1,5–2,0 tấn/ha để nâng độ pH đất lên mức 6,0–6,5; cấy bổ sung chế phẩm vi sinh vật cố định đạm và phân giải lân.
   • Mục tiêu & Timeline: Tăng hàm lượng chất hữu cơ trong đất lên trên 2,5% trong giai đoạn 2021–2025.
   • Chủ thể: Phòng Đầu tư Môi trường mỏ Núi Béo kết hợp các viện nghiên cứu lâm nghiệp.

3. Thiết kế cơ cấu thảm thực vật phục hồi đa loài, đa tầng:

   • Hành động: Sử dụng công thức trồng hỗn loài kết hợp giữa cây tiên phong cải tạo đất (Keo tai tượng, Keo lá tràm với mật độ 1.600–2.000 cây/ha) và gieo xen các loài cỏ giữ đất (cỏ Vetiver, cỏ Ruzi); sau 3–4 năm, tiến hành trồng bổ sung các loài cây bản địa gỗ lớn như Lát hoa (Chukrasia tabularis), Trám trắng (Canarium album), Re gừng (Cinnamomum obtusifolium).
   • Mục tiêu & Timeline: Nâng độ che phủ rừng phục hồi lên trên 85% và phát triển cấu trúc thảm thực vật 3 tầng tán ổn định sau 5 năm triển khai.
   • Chủ thể: Công ty Than Núi Béo và cộng đồng địa phương tham gia bảo vệ rừng.

4. Kiểm soát nguồn nước moong và bảo vệ hành lang sinh thái suối:

   • Hành động: Vận hành tối ưu hệ thống 8 giếng thu nước cưỡng bức tại đáy moong; xây dựng hệ thống đập tràn lắng đọng và hồ sinh thái xử lý nước mặt bằng thực vật thủy sinh (lau, sậy, bèo tây) trước khi xả thải ra suối Hà Tu và suối Lại.
   • Mục tiêu & Timeline: Đảm bảo 100% lưu lượng nước thải mỏ đạt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT (Cột A) và duy trì lưu lượng dòng chảy tối thiểu mùa khô từ năm 2022 trở đi.
   • Chủ thể: Ban Môi trường Tập đoàn TKV và Công ty Cổ phần Than Núi Béo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo và kỹ sư môi trường tại các đơn vị thành viên Tập đoàn TKV: Sử dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật để lập phương án cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác lộ thiên và quy hoạch cảnh quan bãi thải mỏ đạt chuẩn quy định pháp luật.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Chi cục Bảo vệ Môi trường): Vận dụng số liệu thực địa và các chỉ số suy giảm thảm thực vật để thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và giám sát việc thực hiện cam kết hoàn nguyên sinh thái của các dự án khoáng sản trên địa bàn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Môi trường, Lâm học, Sinh thái học: Khai thác nguồn dẫn liệu về 126 loài thực vật, phương pháp phân tích thổ nhưỡng bãi thải mỏ và mô hình phục hồi sinh thái 10 năm để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tư vấn môi trường: Tham khảo khung phân tích và các chỉ tiêu giám sát sinh học để thiết kế các dự án bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế tuần hoàn tại các vùng mỏ than Đông Bắc Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động khai thác than tại mỏ Núi Béo đã tác động tiêu cực nhất đến yếu tố sinh thái nào? Tác động tiêu cực nhất là sự phá hủy hoàn toàn thảm thực vật nguyên sinh và lớp đất mặt trên diện tích hơn 397,4 ha khai trường. Việc đổ thải đất đá với khối lượng hơn 72,97 triệu m³ làm mất trắng sinh cảnh sống của các loài bản địa, hạ thấp mực nước ngầm xuống mức -50m và làm nghèo kiệt hệ vi sinh vật đất.

Vì sao cây keo lá tràm và keo tai tượng lại là lựa chọn tối ưu cho giai đoạn đầu phục hồi bãi thải? Hai loài cây này có hệ rễ nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh cố định nitơ tự do, sinh trưởng rất nhanh trên đất chua có pH từ 4,2 đến 5,3 và chịu hạn tốt. Sau 10 năm trồng thử nghiệm tại bãi thải Chính Bắc, chúng đã tạo độ che phủ trên 75% và làm tăng hàm lượng mùn trong đất lên gấp 3 lần.

Nguồn nước thải từ moong khai thác mỏ than Núi Béo ảnh hưởng trực tiếp đến những thủy vực nào? Lưu lượng nước moong mùa mưa lên tới 267.206 m³/ngày đêm được thoát cưỡng bức qua 8 giếng bơm sẽ chảy vào suối Hà Tu (đổ về hồ Khe Cá và Vịnh Hạ Long) và suối Lại (đổ về vịnh Cửa Lục), gây nguy cơ bồi lắng lòng suối và làm đục nước vùng ven bờ nếu không qua xử lý lắng lọc.

Độ tin cậy của các số liệu thổ nhưỡng và thực vật trong luận văn được bảo đảm bằng phương pháp nào? Các số liệu được thu thập qua 30 ô tiêu chuẩn thực địa và 15 vị trí mẫu đất phân tầng 10–20 cm. Mẫu được phân tích trên máy quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS và máy Hach DR2800 tại phòng thí nghiệm đạt chuẩn VIMCERTS của VITE, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc gia TCVN và ISO.

Cần khoảng thời gian bao lâu để một bãi thải mỏ than tái lập được hệ sinh thái thực vật ổn định? Nghiên cứu chỉ ra rằng cần tối thiểu 3 đến 5 năm trồng cây tiên phong họ Đậu để ổn định bề mặt và cải tạo độ phì của đất. Sau đó, cần thêm từ 7 đến 10 năm trồng xen và nuôi dưỡng các loài cây gỗ bản địa để hình thành cấu trúc rừng 3 tầng tán bền vững tương đương rừng tự nhiên thứ sinh.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện hiện trạng: Luận văn đã kiểm kê chi tiết 126 loài thực vật thuộc 52 họ tại mỏ Núi Béo, phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng của đa dạng sinh học do hoạt động bóc đất đá với khối lượng trên 72,97 triệu m³.
• Làm rõ rào cản sinh thái: Xác định tính chất chua phèn (pH 4,2–5,3) và sự thiếu hụt dinh dưỡng mùn (< 1,15%) là hai yếu tố hạn chế lớn nhất cản trở sự tự phục hồi của thảm thực vật bãi thải.
• Khẳng định tính khả thi của giải pháp sinh học: Chứng minh mô hình trồng keo tai tượng và keo lá tràm sau 10 năm tại bãi thải Chính Bắc giúp khôi phục độ che phủ đạt trên 75% và nâng mật độ cây tái sinh lên 850 cây/ha.
• Đóng góp cơ sở khoa học hoàn nguyên: Đề xuất quy trình tích hợp giữa kỹ thuật bạt tầng cơ học (giảm góc dốc xuống 30–32 độ), bón vôi cải tạo đất và trồng rừng đa tầng loài cho 188 ha bãi thải mỏ.
• Lộ trình và hành động tiếp theo: Doanh nghiệp cần phối hợp với các cơ quan quản lý triển khai đồng bộ lộ trình hoàn nguyên giai đoạn 2021–2025, ứng dụng mô hình hồ lắng sinh học để kiểm soát 100% nước thải mỏ trước khi xả ra lưu vực vịnh Hạ Long.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình phục hồi môi trường mỏ có thể tiếp tục tham khảo chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Đoàn Thị Quỳnh Trang để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường khoáng sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 1. Một số khái niệm có liên quan “Đa dạng sinh học” được định nghĩa là sự khác nhau giữa các sinh vật sống ở tất cả mọi nơi, bao gồm: các hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái trong đại dương và các hệ sinh thái thuỷ vực khác, cũng như các phức hệ sinh thái mà các sinh vật là một thành phần trong đó.

Thuật ngữ đa dạng sinh học này bao hàm sự khác nhau trong một loài, giữa các loài và giữa các hệ sinh thái khác nhau [43]. Thuật ngữ "đa dạng sinh học" được đưa ra lần đầu tiên bởi hai nhà khoa học Norse và McManus vào năm 1980. Định nghĩa này bao gồm hai khái niệm có liên quan với nhau là: đa dạng di truyền (tính đa dạng về mặt di truyền trong một loài) và đa dạng sinh thái (số lượng các loài trong một quần xã sinh vật). Cho đến nay đã có hơn 25 định nghĩa nữa cho thuật ngữ "đa dạng sinh học" này.

Trong đó, định nghĩa của tổ chức FAO (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc) cho rằng: "đa dạng sinh học là tính đa dạng của sự sống dưới mọi hình thức, mức độ và mọi tổ hợp, bao gồm đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái" [43]. Theo tổ chức WWF (Quỹ Bảo vệ Thiên nhiên Quốc tế) năm 1989 định nghĩa rằng: “Đa dạng sinh học là sự phồn thịnh của sự sống trên trái đất, là hàng triệu loài thực vật, động vật và vi sinh vật, là những gen chứa đựng trong các loài và là những hệ sinh thái vô cùng phức tạp cùng tồn tại trong môi trường”. Do vậy, đa dạng sinh học bao gồm 3 cấp độ: đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đa dạng loài bao gồm toàn bộ các loài sinh vật sống trên trái đất, từ vi khuẩn đến các loài động, thực vật và các loài nấm.

Ở mức độ vi mô hơn, đa dạng sinh học bao gồm cả sự khác biệt về gen giữa các loài, khác biệt về gen giữa các quần thể sống cách ly về địa lý cũng như sự khác biệt giữa các cá thể cùng chung sống trong một quần thể đa dạng sinh học còn bao gồm cả sự khác biệt giữa các quần xã mà trong đó các loài sinh sống, các hệ sinh thái nơi mà các loài cũng như các quần xã sinh vật tồn tại và cả sự khác biệt của các mối tương tác giữa chúng với nhau. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong đó, đa dạng hệ sinh thái là một trong 03 dạng của đa dạng sinh học và ít được nhắc đến khi nghiên cứu về đa dạng sinh học. Hệ sinh thái được định nghĩa là một hệ thống bao gồm các sinh vật cùng chung sống với nhau (quần xã sinh vật) trong môi trường của chúng (sinh cảnh). Theo Mai Đình Yên (năm 1996) phân biệt ở Việt Nam có 7 kiểu HST ở cạn và 16 kiểu HST ở nước.

Phan Kế Lộc (năm 1986) phân biệt ở Việt Nam có 26 loại hình thực bì trên cạn [40]. Theo Nguyễn Nghĩa Thìn (1999), về đa dạng sinh học trong hệ sinh thái rừng theo tổng kết các công bố về hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận có 13.766 loài thực vật, trong đó, có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao. Theo đánh giá, 10% số loài thực vật đã phát hiện được cho là đặc hữu; Về đa dạng sinh học trong nông nghiệp, mức độ đa dạng sinh học của hệ thực vật cây trồng ở Việt Nam khá cao.