Đánh Giá Thực Trạng Công Tác Thống Kê Y Tế Ở Tuyến Y Tế Cơ Sở Tại Huyện Lương Sơn, Hòa Bình Năm 1998

Công tác thống kê y tế tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và lập kế… 100 trang · Trường Cán Bộ Quản Lý Y Tế · 1999.

• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hùng Lâm
• Trường học: Trường Cán Bộ Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Thống Kê Y Tế Tại Tuyến Y Tế Cơ Sở Huyện Lương Sơn, Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 1999
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Hệ thống báo cáo thống kê y tế hiện nay
• 1.2. Mô hình thu thập thông tin đang áp dụng
• 1.3. Hệ thống thông tin của các chương trình y tế ngành dọc
• 1.4. Hệ thống thông tin điều tra, nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Kỹ thuật đánh giá các chỉ tiêu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.6. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu
• 2.7. Xử lý thống kê
• 2.8. Lưu ý về mặt đạo đức
• 2.9. Đóng góp của đề tài
• 2.10. Hạn chế của đề tài
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Tác Thống Kê Y Tế Tại Huyện Lương Sơn

Công tác thống kê y tế tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và lập kế hoạch y tế. Thống kê y tế cung cấp thông tin cần thiết để đánh giá tình hình sức khỏe cộng đồng và đề xuất các biện pháp can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, hiện nay, chất lượng dữ liệu thống kê còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác y tế tại địa phương.

1.1. Ý Nghĩa Của Thống Kê Y Tế Tại Tuyến Cơ Sở

Thống kê y tế tại tuyến cơ sở giúp cung cấp thông tin chính xác về tình hình sức khỏe của cộng đồng. Điều này không chỉ hỗ trợ trong việc lập kế hoạch y tế mà còn giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn trong việc phân bổ nguồn lực.

1.2. Các Chỉ Số Thống Kê Quan Trọng

Các chỉ số thống kê như tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong và tình hình tiêm chủng là những thông tin quan trọng. Những chỉ số này giúp đánh giá hiệu quả của các chương trình y tế và xác định các vấn đề cần giải quyết.

II. Vấn Đề Trong Công Tác Thống Kê Y Tế Tại Huyện Lương Sơn

Công tác thống kê y tế tại huyện Lương Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức. Chất lượng dữ liệu thu thập còn thấp, nhiều thông tin không được báo cáo đầy đủ và kịp thời. Điều này gây khó khăn cho việc quản lý và lập kế hoạch y tế hiệu quả.

2.1. Thiếu Chính Xác Trong Dữ Liệu Thống Kê

Nhiều báo cáo thống kê không chính xác do thiếu sót trong quá trình thu thập thông tin. Điều này dẫn đến việc các nhà quản lý không có đủ dữ liệu để đưa ra quyết định đúng đắn.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Đào Tạo Cán Bộ Y Tế

Cán bộ y tế tại tuyến cơ sở thường thiếu kiến thức và kỹ năng trong việc thu thập và báo cáo dữ liệu. Việc đào tạo chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng báo cáo không đầy đủ và thiếu chính xác.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Thống Kê Y Tế

Để cải thiện công tác thống kê y tế tại huyện Lương Sơn, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc nâng cao chất lượng dữ liệu thống kê sẽ giúp cải thiện công tác quản lý y tế tại địa phương.

3.1. Đào Tạo Cán Bộ Y Tế Về Thống Kê

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ y tế về kỹ năng thu thập và báo cáo dữ liệu. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng thông tin thống kê và đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

3.2. Cải Tiến Hệ Thống Báo Cáo

Cần cải tiến hệ thống báo cáo thống kê để đơn giản hóa quy trình thu thập dữ liệu. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong thống kê y tế sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công Tác Thống Kê Y Tế

Công tác thống kê y tế không chỉ là nhiệm vụ của các cán bộ y tế mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Việc ứng dụng thông tin thống kê vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại huyện Lương Sơn.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Y Tế

Thông tin thống kê giúp đánh giá hiệu quả của các chương trình y tế quốc gia. Điều này cho phép các nhà quản lý điều chỉnh các chương trình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng.

4.2. Tăng Cường Sự Hợp Tác Giữa Các Đơn Vị

Việc chia sẻ thông tin thống kê giữa các đơn vị y tế sẽ giúp tăng cường sự hợp tác và phối hợp trong công tác y tế. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới thông tin mạnh mẽ, hỗ trợ cho công tác quản lý y tế hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Công Tác Thống Kê Y Tế Tại Huyện Lương Sơn

Công tác thống kê y tế tại huyện Lương Sơn cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác quản lý y tế. Việc nâng cao chất lượng dữ liệu thống kê sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Công Tác Thống Kê Y Tế

Trong tương lai, công tác thống kê y tế cần được chú trọng hơn nữa. Việc áp dụng công nghệ thông tin và cải tiến quy trình thu thập dữ liệu sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công của công tác này.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cụ thể để cải tiến công tác thống kê y tế, bao gồm việc tăng cường đào tạo cán bộ, cải tiến hệ thống báo cáo và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của thông tin y tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án "Đánh giá thực trạng công tác thống kê y tế ở tuyến y tế cơ sở và xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác" được tác giả Hoàng Đình Huệ thực hiện tại Trường Cán bộ Quản lý Y tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Y tế), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Hùng Lâm và PTS. Phùng Văn Hoàn, hoàn thành vào tháng 1 năm 1999. Luận án thuộc lĩnh vực quản lý y tế và y tế công cộng, tiếp cận theo hướng nghiên cứu định lượng kết hợp định tính (nghiên cứu hỗn hợp).

Về tính cấp thiết, thông tin y tế thu thập từ tuyến cơ sở là nguồn dữ liệu ban đầu phục vụ công tác lập kế hoạch, đề xuất biện pháp can thiệp và đánh giá kết quả hoạt động y tế. Tuy nhiên, chất lượng số liệu báo cáo từ cơ sở còn nhiều bất cập: số lượng chỉ số yêu cầu thu thập quá nhiều, phương pháp thu thập và xử lý chưa được chuẩn hóa, cán bộ y tế chưa hiểu rõ ý nghĩa của các chỉ số dẫn đến số liệu thiếu tính đầy đủ, thiếu chuẩn xác và chậm trễ. Vào cuối năm 1997, Bộ Y tế mới chỉ tổng hợp được tỷ lệ mắc và tử vong của 10 bệnh cao nhất ở khối bệnh viện mà chưa ghi nhận được đầy đủ tại cộng đồng; tính đến tháng 10 năm 1996 mới có 43 trong số 53 tỉnh, thành phố nộp báo cáo về 5 tai biến sản khoa. Nghiên cứu thực nghiệm năm 1994 của chính tác giả tại xã Thủy Dương (huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế) đã ghi nhận sự sai lệch dân số giữa báo cáo hành chính của trạm y tế và kết quả điều tra thực địa lên tới 433 người (tương đương 5,6% dân số xã). Khảo sát sơ bộ tháng 2 năm 1998 tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình cho thấy thông tin y tế giữa các ban ngành và giữa các bộ phận trong Trung tâm Y tế huyện có sự chênh lệch lớn; cuối quý 1 năm 1998 chỉ có 9/18 trạm y tế xã nộp báo cáo đúng hạn, nhiều biểu mẫu báo cáo bị bỏ trống từ 47% đến 82% nội dung. Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả đã tiến hành nghiên cứu này.

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá thực trạng công tác thống kê y tế ở tuyến y tế cơ sở của huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình và xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác này tại địa phương. Các mục tiêu cụ thể được đánh số như sau:

1. Xác định tình hình hoạt động và mạng lưới cán bộ làm công tác thống kê y tế ở tuyến y tế cơ sở tại huyện Lương Sơn vào tháng 4, tháng 5 năm 1998.
2. Liệt kê các loại sổ sách, biểu mẫu, phương tiện hiện đang được sử dụng cho công tác thống kê tại tuyến y tế cơ sở của huyện Lương Sơn.
3. Xác định các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội ảnh hưởng đến việc thu thập số liệu thống kê y tế ở tuyến y tế cơ sở của huyện Lương Sơn.
4. So sánh một số chỉ số thu thập được của y tế cơ sở với điều tra thực tế tại cộng đồng.
5. Đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng công tác thống kê y tế ở tuyến y tế cơ sở tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.

Đối tượng nghiên cứu của luận án gồm:

• Toàn bộ 60 cán bộ y tế trực tiếp làm công tác thống kê tại các trạm y tế xã, thị trấn của huyện Lương Sơn.
• Hệ thống sổ sách, biểu mẫu thống kê y tế được áp dụng tại địa phương.
• 420 hộ gia đình (với 2.095 nhân khẩu) cư trú trên địa bàn huyện tại thời điểm khảo sát.
• Cán bộ Đội Vệ sinh phòng dịch, cán bộ thống kê Trung tâm Y tế huyện và cán bộ chủ chốt tại các xã.

Phạm vi không gian nghiên cứu được giới hạn tại 17 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình — một huyện miền núi bán sơn địa có diện tích 360,5 km², mật độ dân số 203 người/km², dân tộc Mường chiếm 68,3%, người Kinh chiếm 31,4% và người Dao chiếm 0,3%. Phạm vi thời gian nghiên cứu: thu thập số liệu phỏng vấn cán bộ và rà soát sổ sách trạm y tế diễn ra trong tháng 4, tháng 5 và tháng 10 năm 1998; cuộc điều tra dịch tễ học tại hộ gia đình được tiến hành vào tháng 11 năm 1998.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan, tác giả đã điểm lại các hệ thống thông tin y tế quốc tế và mô hình quản lý thông tin tại Việt Nam:

• Tại Philippines, từ năm 1989 hệ thống thông tin y tế đã được cải tổ trên quy mô toàn quốc nhằm thu nhận dữ liệu từ cơ sở, sử dụng lực lượng nữ hộ sinh và y tá đã qua đào tạo làm nhân lực thu thập nòng cốt với hai phương pháp chính là báo cáo thường quy và theo dõi hoạt động cơ sở.
• Tại Thái Lan, trong Kế hoạch phát triển y tế lần thứ tư (1977-1981), mạng lưới thông tin y tế được thiết lập đồng bộ từ thôn, xã, huyện, tỉnh đến Bộ Y tế có sự hỗ trợ của máy tính, kết hợp giữa báo cáo định kỳ và điều tra nghiên cứu cộng đồng.
• Tại Hoa Kỳ, hệ thống thu thập thông tin y tế được tích hợp từ nhiều nguồn độc lập gồm báo cáo của bác sĩ thực hành, bệnh viện công lập và tư nhân, trường học, phòng xét nghiệm và hệ thống thống kê sinh tử.
• Tại Việt Nam, hệ thống thống kê y tế hình thành từ năm 1964 với sự ra đời của Phòng Thống kê tổng hợp thuộc Bộ Y tế (nay là Phòng Thống kê - Tin học thuộc Vụ Kế hoạch). Dữ liệu y tế quốc gia được cấu thành từ 5 nguồn chính: hệ thống báo cáo định kỳ tuyến y tế cơ sở tổng hợp qua huyện, tỉnh; báo cáo định kỳ trực tiếp từ 61 huyện trọng điểm của UNICEF; báo cáo của các chương trình y tế ngành dọc; báo cáo của Tổng cục Thống kê; và báo cáo của các bộ, ngành liên quan cùng các cuộc điều tra chọn mẫu.

Về quy định sổ sách và biểu mẫu, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 882/Bộ Y Tế-QĐ ngày 15-8-1992 quy định hệ thống 7 sổ ghi chép ban đầu tại xã (từ sổ A1 đến A7). Quyết định này được sửa đổi lần thứ ba vào năm 1996, sửa đổi lần thứ tư vào năm 1997 và ban hành hệ thống biểu mẫu mới vào đầu năm 1998, chuyển đổi từ 3 biểu mẫu cũ (1/BCX, 2/BCX, 3/BCX) sang 8 biểu mẫu chuyên biệt (từ biểu mẫu 1/BCX đến 8/BCX).

Tác giả đã chỉ rõ các khoảng trống nghiên cứu và hạn chế mang tính hệ thống của thông tin y tế tuyến cơ sở:

• Sự thiếu thống nhất trong công tác điều phối: Vụ Kế hoạch là đơn vị ban hành biểu mẫu chuẩn, nhưng các vụ, viện và chương trình ngành dọc vẫn duy trì hệ thống thu thập riêng rẽ.
• Tình trạng quá tải chỉ số nhưng thiếu hụt dữ liệu: trạm y tế xã phải triển khai 15-20 chương trình mục tiêu, ghi chép từ 40 đến 50 loại sổ sách, biểu mẫu khác nhau; trong khi đó, trên 50% người ốm không tiếp cận dịch vụ y tế nhà nước khiến số liệu báo cáo thụ động bỏ sót phần lớn thực trạng sức khỏe cộng đồng.
• Chất lượng thông tin thấp và ít được sử dụng: cán bộ cơ sở ghi chép chủ yếu để đối phó báo cáo tuyến trên, ít khi phân tích dữ liệu phục vụ lập kế hoạch hoạt động tại chỗ. Vị trí của luận án được xác định là công trình khảo sát thực chứng tại một huyện miền núi đại diện, trực tiếp tiến hành đối chiếu kiểm chứng số liệu báo cáo hành chính của trạm y tế với số liệu điều tra dịch tễ học thực địa tại hộ gia đình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết quản lý thông tin y tế cơ bản được định nghĩa bởi Bộ Y tế và Phòng Thống kê - Tin học (tháng 1 năm 1998):

• Thống kê y tế là hoạt động nghiệp vụ bao gồm thu thập, lưu trữ và xử lý thông tin thông qua các chỉ số để đưa ra quyết định quản lý. Ba yêu cầu cơ bản của thông tin y tế là tính kịp thời, tính đầy đủ và tính chính xác, đáng tin cậy.
• Chỉ số y tế được định nghĩa là số đo giúp đo lường và so sánh sự thay đổi theo chiều hướng, mức độ và phạm vi. Một chỉ số chuẩn cần đảm bảo các đặc tính: tính sử dụng, tính thực thi và đơn giản, tính nhạy, tính đặc hiệu và tính khách quan. Hệ thống chỉ số y tế gồm 4 nhóm: chỉ số đầu vào, chỉ số hoạt động, chỉ số đầu ra và chỉ số tác động. Tuyến y tế cơ sở phải theo dõi 17 chỉ tiêu dân số, các chỉ tiêu môi trường và 19 chỉ tiêu chuyên môn tối thiểu do Bộ Y tế quy định trong tổng số 89 chỉ số cơ bản của ngành.
• Tiêu chí đánh giá chất lượng báo cáo:
  • Tính kịp thời: nộp báo cáo quý trước ngày 30 của tháng cuối quý.
  • Tính đầy đủ: tỷ lệ các chỉ số được báo cáo trên tổng số 485 chỉ số yêu cầu (xếp loại kém: < 40%; trung bình: 40% - < 60%; khá: > 60%; từ trung bình trở lên được tính là đạt).
  • Tính chuẩn xác: xem xét sự phù hợp giữa chỉ số báo cáo với giá trị thực tế qua kiểm tra hồi cứu và điều tra thực địa dựa trên độ tin cậy (chọn ngưỡng 95%) và độ chính xác (sai số 5% - 10% theo tài liệu của S. Lwanga và Lemeshow).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai:

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu quan sát mô tả có phân tích dựa trên cuộc điều tra cắt ngang tại một thời điểm nhất định, kết hợp điều tra định lượng và các cuộc thảo luận nhóm định tính.
• Kỹ thuật chọn mẫu:
  • Chọn mẫu toàn bộ cán bộ y tế xã: trong tổng số 78 cán bộ tại 18 trạm y tế của huyện Lương Sơn, loại trừ 8 người đi học, 4 người nghỉ thai sản và 6 người mới nhận công tác, lấy toàn bộ 60 cán bộ trực tiếp tham gia thống kê để phỏng vấn bằng bảng hỏi cấu trúc.
  • Chọn mẫu chùm hai bậc (two-stage cluster sampling) điều tra cộng đồng: áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng tỷ lệ của S. Lwanga và Lemeshow với $z = 1,96$ (độ tin cậy 95%), tỷ lệ mắc bệnh dự kiến $p = 0,1$, sai số tuyệt đối $d = 0,02$, hệ số hiệu lực thiết kế (design effect) bằng 2. Cỡ mẫu tính ra là 1.800 người. Với quy mô nhân khẩu bình quân tại địa phương là 4,9 người/hộ, số hộ cần điều tra là 368 hộ; cộng thêm 10% dự phòng, tổng cỡ mẫu thực tế là 420 hộ gia đình. Tác giả lập danh sách tích lũy dân số của 18 xã/thị trấn để chọn ngẫu nhiên 30 cụm (thôn, bản). Tại mỗi cụm, chọn 14 hộ gia đình bằng kỹ thuật quay cán bút tại trung tâm thôn để xác định hướng ngẫu nhiên, sau đó chọn hộ đầu tiên nhìn thấy cổng và tiếp tục theo phương pháp gõ cửa từng nhà liền kề (door-to-door).
  • Nghiên cứu định tính: tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm gồm nhóm cán bộ Đội Vệ sinh phòng dịch và cán bộ thống kê huyện, nhóm trưởng trạm y tế xã, và nhóm cán bộ lãnh đạo chủ chốt xã (chủ tịch, phó chủ tịch xã, ban ngành văn hóa, dân số, trưởng bản).
• Nguồn dữ liệu: phiếu phỏng vấn 60 cán bộ y tế; bảng kiểm quan sát thực địa sổ sách và cơ sở vật chất của 18 trạm y tế; phiếu điều tra 420 chủ hộ gia đình; biên bản 3 cuộc thảo luận nhóm; số liệu báo cáo quý 1 năm 1998 lưu tại Trung tâm Y tế huyện.
• Công cụ và kỹ thuật phân tích: Số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm EPI-INFO phiên bản 6.04; sử dụng các thuật toán thống kê mô tả, kiểm định Chi bình phương ($\chi^2$), kiểm định phi tham số Van der Waarden, tính tỷ suất chênh OR (Odds Ratio) kèm khoảng tin cậy 95%.
• Đạo đức nghiên cứu: Các thông tin cá nhân của người trả lời được cam kết bảo mật tuyệt đối, ý kiến phản ánh không làm ảnh hưởng đến vị trí công tác của cán bộ y tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về mạng lưới thống kê y tế trong và ngoài nước. Tác giả phân tích mô hình quản lý thông tin tại Philippines, Thái Lan và Hoa Kỳ nhằm rút ra các bài học về chuẩn hóa quy trình và tích hợp nguồn dữ liệu. Tại Việt Nam, chương này mô tả chức năng của Phòng Thống kê - Tin học (Vụ Kế hoạch, Bộ Y tế), phòng Kế hoạch nghiệp vụ Sở Y tế, cán bộ thống kê Trung tâm Y tế huyện và trưởng trạm y tế xã. Tác giả phân tích cụ thể sự chuyển đổi giữa biểu mẫu báo cáo y tế xã cũ và mới theo Quyết định số 882/Bộ Y Tế-QĐ: từ 3 biểu mẫu ban đầu mở rộng thành 8 biểu mẫu (1/BCX đến 8/BCX), bổ sung thêm các chỉ tiêu về diện tích, dân tộc thiểu số, vệ sinh môi trường, người tàn tật, nhiễm HIV/AIDS, tai biến kế hoạch hóa gia đình, tử vong chu sinh, tai nạn lao động, tai nạn giao thông và chi phí khám chữa bệnh cho người nghèo. Tác giả chỉ ra 4 điểm yếu cốt lõi của hệ thống thông tin y tế cơ sở: thiếu đồng bộ trong điều phối giữa các chương trình dọc, số liệu quá nhiều nhưng không bao quát được đối tượng không đến trạm, chất lượng thông tin thấp do năng lực cán bộ và cơ sở vật chất hạn chế, và tình trạng ít sử dụng số liệu trong lập kế hoạch. Đồng thời, chương này xác lập định nghĩa 89 chỉ số cơ bản, 19 chỉ tiêu tối thiểu của trạm y tế xã và tiêu chuẩn đánh giá báo cáo (tính kịp thời, tính đầy đủ, tính chuẩn xác).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu là huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình với 3 tiểu vùng địa lý: vùng bắc (5 xã), vùng trung tâm (8 xã, 1 thị trấn) và vùng nam (4 xã, cách huyện lỵ 25-35 km đường đồi núi, 2 xã chưa có điện lưới). Toàn huyện có 73.202 nhân khẩu, 14.927 hộ gia đình; mạng lưới y tế gồm 1 bệnh viện huyện 50 giường (75 cán bộ), 2 phòng khám đa khoa khu vực và 18 trạm y tế (78 cán bộ). Chương này trình bày chi tiết quy trình chọn mẫu toàn bộ 60 cán bộ y tế xã và phương pháp chọn mẫu chùm hai bậc chọn 30 cụm gồm 420 hộ gia đình. Tác giả xác lập rõ các tiêu chí đo lường thực địa: quy ước phân loại tính đầy đủ của báo cáo (khá, trung bình, kém), quy ước tính thâm niên công tác và thu nhập hàng tháng của cán bộ y tế. Phương pháp thu thập dữ liệu đa nguồn kết hợp quan sát bảng kiểm, phỏng vấn trực tiếp, thảo luận nhóm và quy trình xử lý số liệu bằng phần mềm EPI-INFO 6.04 được trình bày chi tiết. Cuối chương, tác giả nêu rõ những đóng góp dự kiến và thẳng thắn xác định các giới hạn nghiên cứu: chưa thể hồi cứu toàn bộ 485 chỉ số và chưa khảo sát được các trạm y tế xí nghiệp, nông trường trên địa bàn.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu thập được qua 25 bảng thống kê và các biểu đồ phân tích. Về nhân khẩu học của 60 cán bộ y tế làm thống kê: 95,0% là người dân tộc Mường (57 người), 5,0% là người Kinh (3 người); nữ giới chiếm 66,7% (40 người); chức vụ trưởng trạm chiếm 23,3% (14 người). Trình độ văn hóa: tốt nghiệp cấp 3 chiếm 78,3%, cấp 2 chiếm 20,0%, đại học chỉ có 1,7% (1 người). Trình độ chuyên môn: y sỹ chiếm 86,6% (52 người), y tá chiếm 6,7% (4 người), dược tá chiếm 3,3% (2 người), nữ hộ sinh chiếm 1,7% (1 người) và bác sỹ chiếm 1,7% (1 người). Độ tuổi trung bình là 32,5 ± 6,6 tuổi (nhóm 30-39 tuổi chiếm 46,6%). Thâm niên công tác trung bình là 5,7 ± 4,6 năm (nhóm 1-5 năm chiếm 61,7%).

Về kinh tế và điều kiện làm việc: 91,7% cán bộ có mức lương từ 200.000 đến 300.000 đồng/tháng. Thu nhập bình quân hàng tháng (bao gồm phụ cấp dân số, dinh dưỡng, làm ruộng) là 269.000 đồng; 91,7% cán bộ tự đánh giá thu nhập ở mức thấp so với khối lượng công việc. Đáng lưu ý, có 41,7% cán bộ y tế (25 người) bị nợ lương tại thời điểm khảo sát (31,7% bị nợ 3 tháng và 10,0% bị nợ 1 tháng). Về đào tạo: 55,0% cán bộ từng được tập huấn về thống kê trước khi làm việc, nhưng 63,7% trong số đó chỉ được tập huấn lồng ghép từ 1 đến 2 giờ do Trung tâm Y tế huyện tổ chức; từ đầu năm 1998 chỉ có 35,0% cán bộ được tập huấn lại.

Về nhận thức và thực hành chuyên môn: 96,7% làm thống kê theo phân công hành chính; 66,7% cho rằng công việc này vất vả; 53,3% nhận định việc báo cáo sai lệch chỉ ảnh hưởng một phần đến công tác y tế chung; 23,3% cán bộ không hiểu rõ ít nhất một chỉ số (trong đó 64,3% không hiểu chỉ số tử vong bà mẹ và tử vong chu sinh; 14,3% không hiểu chỉ số AFB(+)); 70,0% cán bộ thừa nhận từng phỏng đoán số liệu để nộp báo cáo (nhiều nhất là bệnh xã hội với 23,8% và công trình vệ sinh với 19,0%). Chỉ số bị cán bộ đánh giá kém tin cậy nhất là bệnh xã hội (26,9%) và biện pháp tránh thai (15,3%). Nguồn số liệu báo cáo dựa hoàn toàn vào sổ sách tại trạm (100%), cộng tác viên dân số (91,6%) và trưởng bản (61,6%), hoàn toàn không thu thập được từ y tế tư nhân (0%). Khó khăn lớn nhất được 59,0% cán bộ chỉ ra là không nắm được số người bệnh tại cộng đồng. 98,3% đề nghị được tập huấn bài bản, 91,6% đề nghị cấp thêm sổ điều trị và sổ khám phụ khoa, 85,0% đề nghị trang bị máy tính bỏ túi.

Về cơ sở vật chất: 15/18 trạm có tủ đựng tài liệu nhưng 3 tủ quá cũ nát không chống được gián chuột; 11 trạm có tủ hồ sơ có khóa; 1 trạm duy nhất có máy tính bỏ túi; 2 trạm bị dột nát; 11/18 trạm có điện lưới (61,1%); không có trạm y tế nào có điện thoại liên lạc.

Đánh giá chất lượng báo cáo: chỉ có 9/18 xã (50%) nộp báo cáo đúng hạn; chỉ 5 xã (27,7%) nộp báo cáo đạt mức đầy đủ từ 40% chỉ số trở lên; không có xã nào đạt chuẩn tin cậy đối với toàn bộ chỉ số.

Nhóm chỉ tiêu đánh giá	Số liệu điều tra thực địa (n = 2.095 người / 420 hộ)	Số liệu báo cáo của y tế xã (n = 2.840 trẻ / 73.202 dân)	Mức ý nghĩa thống kê (p) / Độ chênh lệch
Tỷ lệ sinh trong 2 năm	2,96 ± 0,8% (62 trẻ)	1,99% (1.455 trẻ)	p < 0,05
Tỷ lệ sinh tại trạm y tế	75,8 ± 1,8% (47 trẻ)	80,0% (1.161 trẻ)	p < 0,05
Tỷ lệ sinh tại nhà	24,2 ± 1,8% (15 trẻ)	20,0% (294 trẻ)	p < 0,05
Tỷ lệ tử vong trong 2 năm	0,71 ± 0,3% (15 ca)	0,58% (425 ca)	p > 0,05
Người ốm tháng 10/1998	16,3% (338 người mắc / 343 lượt)	Không thống kê được toàn diện	—
Cảm sốt, cúm	5,05% (106 ca)	0,21% (152 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 24 lần)
Sốt rét	0,76% (16 ca)	0,11% (79 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 7 lần)
Viêm phổi	0,67% (14 ca)	0,18% (131 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 3,7 lần)
Phế quản phế viêm	0,43% (9 ca)	0,07% (51 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 6 lần)
Bệnh về mắt	0,19% (4 ca)	0,02% (14 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 10 lần)
Hội chứng lỵ	0,14% (3 ca)	0,01% (10 ca)	p < 0,05 (chênh lệch 10 lần)

Kết quả khảo sát hành vi xử trí ban đầu của 338 người bệnh lý giải căn nguyên của sự chênh lệch số liệu:

Hình thức xử trí đầu tiên khi có người ốm	Số trường hợp ghi nhận	Tỷ lệ phần trăm (%)
Đến trạm y tế xã khám, điều trị	163	48,2
Tự mua thuốc tây điều trị	75	22,2
Đi thẳng lên bệnh viện huyện trở lên	52	15,4
Tự chữa bằng thuốc nam tại nhà	29	8,6
Không điều trị	9	2,7
Tìm đến thầy thuốc tư nhân	6	1,8
Cách xử trí khác	4	1,2
Tổng số	338	100,0

Phần thảo luận nhóm ghi nhận sự nhất trí cao giữa chính quyền xã, Trung tâm Y tế huyện, trạm y tế và mạng lưới cộng tác viên dân số, trưởng bản trong việc thiết lập cơ chế phối hợp phát hiện và báo cáo người ốm định kỳ hàng tuần.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích các mối liên hệ nhân quả từ số liệu thu được. Về nhân lực, tỷ lệ 95% cán bộ là người Mường mang lại lợi thế am hiểu văn hóa và ngôn ngữ, song việc thiếu hụt nữ hộ sinh (chỉ 1,7% so với mức 13,4% của toàn quốc) và bác sĩ (1,7% so với mục tiêu 40-50% của Bộ Y tế) tạo ra áp lực chuyên môn lớn, làm hạn chế tính chuẩn xác trong chẩn đoán và ghi chép thống kê sản khoa.

Về kinh tế, việc nợ lương diễn ra phổ biến (41,7%) do chính quyền cấp xã tạm ứng ngân sách y tế để đầu tư xây dựng các công trình thủy lợi, trường học. Phân tích thống kê chỉ ra mối liên quan có ý nghĩa giữa chế độ tiền lương và chất lượng báo cáo: các trạm y tế nhận lương đúng hạn có khả năng nộp báo cáo đầy đủ cao gấp 3,83 lần so với các trạm bị nợ lương (tỷ suất chênh OR = 3,83; khoảng tin cậy 95%: 0,9 < OR < 9,08; p < 0,05).

Về công tác đào tạo, tác giả phân tích việc tập huấn lồng ghép ngắn ngủi 1-2 giờ là nguyên nhân trực tiếp khiến cán bộ không nắm vững định nghĩa ca bệnh (như AFB(+), tử vong chu sinh), dẫn đến 70% cán bộ phải dùng trực giác để phỏng đoán số liệu.

Bàn luận về khoảng cách số liệu y tế, tác giả chỉ rõ nguyên nhân số liệu báo cáo thấp hơn điều tra thực địa từ 2,3 đến 24 lần là do phương thức thu thập hoàn toàn thụ động tại trạm. Khi có tới 51,8% người bệnh không tiếp cận trạm y tế xã (tự chữa thuốc tây, thuốc nam, lên thẳng tuyến trên hoặc khám tư nhân), hệ thống ghi chép tại trạm không thể phản ánh mô hình bệnh tật thực tế của địa phương. Cuối cùng, tác giả phân tích tính khả thi của giải pháp liên ngành: giao trách nhiệm cho cộng tác viên dân số và trưởng bản theo dõi sức khỏe hộ gia đình, đồng thời chuyển lịch nộp báo cáo thống kê xã về ngày mùng 1 đầu tháng trùng với ngày cán bộ lên huyện nhận vắc xin tiêm chủng mở rộng nhằm giảm bớt chi phí và thời gian đi lại.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã nêu ra các kết quả và đóng góp thực tiễn cụ thể:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về mạng lưới và thực trạng hoạt động thống kê y tế tuyến cơ sở tại một huyện miền núi đại diện (Lương Sơn, Hòa Bình) giai đoạn chuyển đổi biểu mẫu báo cáo năm 1998.
• Xác định định lượng mức độ chênh lệch giữa số liệu báo cáo hành chính thụ động của trạm y tế xã và số liệu điều tra dịch tễ học thực địa tại cộng đồng: tỷ lệ sinh thực tế cao hơn báo cáo (2,96% so với 1,99%, p < 0,05); tỷ lệ mắc các bệnh phổ biến cao hơn báo cáo từ 2,3 đến 24 lần (cảm cúm chênh 24 lần, sốt rét chênh 7 lần, phế quản phế viêm chênh 6 lần, viêm phổi chênh 3,7 lần, bệnh về mắt và lỵ chênh 10 lần).
• Xác định các yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến chất lượng thông tin:
  • Yếu tố kinh tế: tình trạng nợ lương làm giảm rõ rệt tính đầy đủ của báo cáo (OR = 3,83; p < 0,05).
  • Yếu tố đào tạo và nhận thức: thời lượng tập huấn quá ngắn (1-2 giờ) khiến 23,3% cán bộ chưa hiểu rõ chỉ số và 70% phải phỏng đoán số liệu; trên 53% chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của tính chính xác số liệu.
  • Yếu tố cơ sở vật chất: thiếu phương tiện lưu trữ bảo quản (tủ khóa), thiếu công cụ tính toán cơ bản (máy tính bỏ túi) và không có phương tiện liên lạc (điện thoại).
  • Yếu tố hành vi tiếp cận dịch vụ: hơn 50% người bệnh tự điều trị hoặc khám tuyến trên, vượt ngoài phạm vi ghi nhận thụ động của trạm y tế.

Các kiến nghị và giải pháp đề xuất bao gồm:

1. Đào tạo: Trung tâm Y tế huyện và Sở Y tế cần mở các lớp tập huấn chuyên biệt về thống kê y tế cho 100% cán bộ phụ trách, chuẩn hóa định nghĩa từng chỉ số và cách ghi chép 8 biểu mẫu mới, tránh hình thức lồng ghép sơ sài.
2. Chính trị - xã hội và kinh tế: Ủy ban nhân dân huyện và các xã phải bảo đảm chi trả lương đúng hạn cho cán bộ y tế, chấm dứt việc chiếm dụng ngân sách tiền lương cho các công trình xây dựng cơ bản khác.
3. Cơ sở vật chất: Trang bị tủ tài liệu có khóa chống mối mọt, cấp phát máy tính bỏ túi cho các trạm, bổ sung thêm sổ điều trị ngoại trú và sổ khám bệnh phụ khoa.
4. Cơ chế phối hợp liên ngành: Ban hành quy chế phối hợp giữa y tế xã, cộng tác viên dân số và trưởng bản; lồng ghép hoạt động thăm hộ gia đình của cộng tác viên dân số để phát hiện ca ốm hàng tuần; chuyển ngày nộp báo cáo hàng tháng về ngày mùng 1 trùng với lịch lĩnh vắc xin tiêm chủng mở rộng tại Trung tâm Y tế huyện.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án tự xác định hai điểm chưa thể giải quyết trọn vẹn:

• Do nguồn lực và kinh phí hạn chế, nghiên cứu chưa thể tiến hành điều tra hồi cứu cộng đồng để kiểm tra độ chuẩn xác của toàn bộ 485 chỉ số trong báo cáo, mà chỉ tập trung đánh giá được một số chỉ số lâm sàng và dịch tễ học cơ bản nhất; các chỉ số như cân nặng sơ sinh hay nguyên nhân tử vong chi tiết chưa thể hồi cứu đầy đủ.
• Nghiên cứu chưa khảo sát hoạt động thống kê y tế của các trạm y tế cơ quan, xí nghiệp, nông lâm trường đang đóng trên địa bàn huyện Lương Sơn.

Về hướng nghiên cứu tiếp, văn bản gợi mở sự cần thiết của việc triển khai thử nghiệm mô hình can thiệp phối hợp liên ngành (Trạm y tế - Cộng tác viên dân số - Trưởng thôn bản) trên diện rộng, sau đó tiến hành đánh giá lại chất lượng dữ liệu thống kê sau can thiệp. Đồng thời, cần mở rộng việc thẩm định độ chuẩn xác của các chỉ số y tế sang các cơ sở y tế ngoài công lập và y tế doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn rõ ràng cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý y tế, Y tế công cộng và Dịch tễ học: luận án là tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp định lượng và định tính; quy trình tính cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu chùm hai bậc (two-stage cluster sampling) ứng dụng thuật toán của S. Lwanga và Lemeshow cùng phương pháp chọn hộ gia đình door-to-door trên thực địa.
• Đối với cán bộ quản lý y tế tuyến huyện và tỉnh: luận án cung cấp các bằng chứng thực tiễn về khoảng cách giữa số liệu hành chính thụ động và mô hình bệnh tật thực tế tại cộng đồng miền núi, làm căn cứ để điều chỉnh hệ thống giám sát và hỗ trợ kỹ thuật cho tuyến xã.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Y tế (Vụ Kế hoạch, Cục Y tế dự phòng): các số liệu phân tích về gánh nặng ghi chép (40-50 loại sổ sách, 8 biểu mẫu mới với 485 chỉ số) và tác động của tình trạng nợ lương (OR = 3,83) là căn cứ thực tế để tinh giản hệ thống chỉ tiêu thống kê cơ sở, đồng thời hoàn thiện chính sách đãi ngộ cho cán bộ y tế tuyến xã. Phần đáng tham khảo nhất của công trình là Chương 2 (về quy trình chọn mẫu điều tra dịch tễ cộng đồng) và các Bảng 3.21, 3.23, 3.24 trong Chương 3 (về phương pháp đối chiếu định lượng giữa số liệu hành chính và dữ liệu thực tế).

Câu hỏi thường gặp

Độ chênh lệch giữa số liệu mắc bệnh ghi nhận qua báo cáo của trạm y tế và kết quả điều tra thực tế tại cộng đồng huyện Lương Sơn là bao nhiêu?
Kết quả điều tra 420 hộ gia đình cho thấy số mắc bệnh ước tính trên thực tế cao hơn số liệu báo cáo của các trạm y tế từ 2,3 đến 24 lần. Chênh lệch cao nhất là bệnh cảm sốt, cúm (điều tra ghi nhận tỷ lệ 5,05% trong khi báo cáo chỉ có 0,21%, chênh lệch ước tính 24 lần), tiếp theo là bệnh về mắt và hội chứng lỵ (chênh 10 lần), sốt rét (điều tra 0,76% so với báo cáo 0,11%, chênh 7 lần), phế quản phế viêm (chênh 6 lần), ngộ độc (chênh 5,8 lần) và viêm phổi (chênh 3,7 lần). Riêng sốt xuất huyết ghi nhận 5 ca trong cộng đồng nhưng trạm y tế báo cáo bằng 0.

Tình trạng nợ lương ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến chất lượng báo cáo thống kê y tế?
Khảo sát ghi nhận 41,7% cán bộ y tế xã bị nợ lương (31,7% bị nợ 3 tháng, 10,0% bị nợ 1 tháng) do chính quyền xã điều chuyển ngân sách sang các công trình xây dựng cơ bản. Phân tích thống kê cho thấy tình trạng trả lương đúng hạn có liên quan chặt chẽ đến tính đầy đủ của báo cáo: các trạm y tế được trả lương đầy đủ, đúng hạn có tỷ lệ nộp báo cáo đạt tiêu chuẩn cao gấp 3,83 lần so với các trạm bị nợ lương (OR = 3,83; khoảng tin cậy 95%: 0,9 < OR < 9,08; p < 0,05).

Nguyên nhân căn bản nào khiến trạm y tế xã bỏ sót trên 50% số người ốm tại địa phương?
Nguyên nhân chủ yếu do phương thức thu thập thông tin của trạm y tế hoàn toàn thụ động (dựa vào bệnh nhân đến khám tại trạm), trong khi khảo sát thực tế cho thấy chỉ có 48,2% người bệnh đến trạm y tế xã khi bị ốm. Số còn lại chọn các hình thức tự điều trị bằng thuốc tây (22,2%), đi thẳng lên bệnh viện tuyến trên (15,4%), tự dùng thuốc nam (8,6%), không điều trị (2,7%) hoặc khám thầy thuốc tư nhân (1,8%). Do đó, các trường hợp này không xuất hiện trong sổ khám bệnh A1 của trạm.

Thực trạng trình độ chuyên môn và công tác đào tạo về thống kê của cán bộ y tế xã ra sao?
Về chuyên môn, 86,6% cán bộ làm thống kê là y sỹ, trong khi nữ hộ sinh chỉ chiếm 1,7% và bác sĩ chiếm 1,7%. Về đào tạo, 55,0% cán bộ từng được tập huấn trước khi nhận việc nhưng có tới 63,7% chỉ được tập huấn lồng ghép trong thời gian rất ngắn từ 1 đến 2 giờ; từ đầu năm 1998 chỉ có 35,0% cán bộ được tập huấn lại. Thời lượng đào tạo quá ngắn dẫn đến 23,3% cán bộ không hiểu rõ các chỉ số chuyên môn (nhất là tử vong bà mẹ, tử vong chu sinh và AFB(+)), và 70,0% cán bộ thừa nhận phải phỏng đoán số liệu khi lập báo cáo.

Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ công tác lưu trữ và xử lý số liệu tại các trạm y tế thiếu thốn những gì?
Quan sát thực địa tại 18 trạm y tế cho thấy: 3 trạm không có tủ đựng tài liệu, 3 trạm có tủ nhưng quá cũ nát không ngăn được gián chuột phá hoại sổ sách; chỉ có 11 trạm có tủ hồ sơ có khóa; duy nhất 1 trạm y tế có máy tính bỏ túi để tính toán; 2 trạm bị dột nát ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo quản hồ sơ; 7/18 trạm (38,9%) chưa có điện thắp sáng; và 100% trạm y tế không có điện thoại liên lạc.

Kết luận

Luận án của tác giả Hoàng Đình Huệ đã phản ánh một cách hệ thống thực trạng công tác thống kê y tế tại tuyến cơ sở của huyện miền núi Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình trong giai đoạn áp dụng hệ thống biểu mẫu mới năm 1998. Bằng việc kết hợp nghiên cứu mô tả trên cán bộ y tế với cuộc điều tra dịch tễ học chùm hai bậc trên 420 hộ gia đình, công trình đã lượng hóa được khoảng cách chênh lệch lớn từ 2,3 đến 24 lần giữa số liệu hành chính thụ động và thực tế mắc bệnh trong cộng đồng. Luận án đã chỉ ra các mắt xích ảnh hưởng cốt lõi gồm phương thức thu thập thụ động, đào tạo ngắn hạn sơ sài, trang thiết bị thiếu thốn và tình trạng nợ lương cán bộ kéo dài. Các giải pháp đề xuất về tập huấn chuyên sâu, thanh toán tiền lương đúng hạn, bổ sung phương tiện lưu trữ và thiết lập quy chế phối hợp y tế - dân số - trưởng bản mang tính khả thi cao đối với công tác quản lý y tế cơ sở tại các địa bàn bán sơn địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN Trong giai đoạn hiện nay với sự tiến bộ nhanh chóng như vũ bão c ủa th ời đ ại khoa học-kỹ thuật, thông tin đã trở thành một nhu cầu không thể nào thi ếu trong m ọi lình vực của cuộc sống, đặc biệt trong công tác quản lý, l ập k ế ho ạch, theo dõi và đánh giá một công tác y tế thì thông tin y tế là một nhu cẩu bức thiết [58]. Các nước chung quanh chúng ta đã thấy được tầm quan trọng của thông tin y tế trong công tác quản lý nên đã nghiên cứu và hoàn chỉnh hệ thống này từ lâu. ở Philippines từ năm 1989 hệ thống thông tin y tế đã được cải tổ trên quy mô cả nước để thu nhân dữ liệu từ cơ sở, phần lớn người thu thập thông tin là các nữ hộ sinh và y tá đã được đào tạo theo quy trình thu thập dữ liệu c ủa ngành y t ế. Đây là h ệ th ống thông tin duy nhất của chính phủ xuống đến tận thôn xóm, là một hệ thống rất cần thiết cho cán bộ y tê' địa phương trong việc cải tiến có hiệu lực các dịch vụ y tế.

Hai phương pháp thu tháp dữ liệu phổ biến là báo cáo thường quy và theo dõi các hoạt động của cơ sở y tê' [47] Tại Thái Lan, hệ thống thông tin y tế đã bước vào kê' hoạch phát triển y tế lần thứ tư (1977-1981), hệ thống này đã cung cấp dữ liệu y tê' cần thiết cho việc lập kê' ho ạch chung. Một hệ thống thu thập thông tin được hình thành từ thôn, xã, huyện, tỉnh đến Bộ Y Tê' với sự hổ trợ của máy tính đã làm tô't công tác thu thập và xử lý thông tin y tế. Hai phương pháp thu thập dữ liệu được sử dụng là báo cáo định kỳ và điều tra nghiên c ứu cộng đổng [29]. ở nước ta, sự đổi mới từ cơ chê' bao câ'p sang cơ chế kinh tê' th ị tr ường đã làm cho nền kinh tế đất nước có những phát triển đáng kể, đời sống nhân 4 dân được cải thiện và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng tăng và đa dạng, phong phú hơn [13], Đổng thời với đổi mới về cơ chế kinh tê' thì hệ thống y tê' tư nhân cũng hình thành và phát triển rất nhanh.

Việc tự do lựa chọn cơ sở điều tr ị đã giúp ng ười b ệnh thuận lợi trong việc khám chữa bệnh nhưng lại gây ra một sô' trở ngại trong công tác thu thập thông tin y tê' nhữ khó thống kê sô' bệnh nhân đi khám b ệnh ở tháy thu ốc t ư, t ự mua thuốc hay tìm đến các dịch vụ y tê' không thuộc hệ thống nhà nước để điều trị [27]. Chăm sóc sức khỏe ban đầu luôn luôn là trọng điểm c ủa ngành y tê' n ước ta đ ể nâng cao sức khỏe nhân dân, do đó tại tuyên y tê' cơ sở (YTCS) đã tri ển khai nhi ều chương trình y tê' quốc gia và đã từng bước cải thiện sức khỏe của người dân [11]. Tuy vây, việc chậm trễ, chồng chéo, tràng lắp, mất thông tin là điều vẫn thường x ảy ra t ại tuyến YTCS một khi mà cán bộ y tê' (CBYT) phải thực hiện đổng thời nhiều chương trình y tê' tại xã. Tại tuyến huyện, những nguồn thông tin y tê' có được chủ yếu tìr báo cáo c ủa y tê' xã, báo cáo của đội vệ sinh - phòng dịch và báo cáo của bệnh viện huyện gửi đến.

Các thông tin ở bệnh viện huyện thường dễ thu thập vì bệnh nhân được theo dõi từ lúc vào cho đến lúc ra viện, bệnh nhân đến bệnh viện để điều trị nên sẩn sàng hợp tác với CBYT trong việc cung cấp thông tin để góp phần điều trị có hiệu quả. Ở bệnh viộn lại có nhiều phương tiện chẩn đoán và điều trị, bênh nhân chỉ khu trú trong bênh phòng nên việc thu tháp thông tin rất nhanh chóng, trái lại ở tuyến YTCS công t ầc này không đ ơn gi ản và thuận lợi như trong bệnh viện. Tại tuyến y tê' cơ sở, cán bộ y tê' thu tháp thông tin qua vi ệc khám ch ữa b ệnh bênh nhân tại trạm, qua báo cáo của y tô' thôn bản và cộng tác viên dân sô' đổng thời thu thập qua việc thăm viếng các hộ gia đình [10], Do tầm quan trọng của thông tin ở tuyến YTCS trong công tác quản lý của ngành nên chúng ta cần xem xét thực trạng của công tác thống kê tại 5 tuyến YTCS như thế nào để có thể tìm ra một số nguyên nhân gây ảnh hưởng không tốt đến công tác này và đề ra các biện pháp cải tiến thích hợp. -Hệ thống báo cáo thống kê y tế hiện nay: Mạng lưới thống kê y tế (TKYT) của nước ta đã hoạt động t ừ nhi ều năm nay, cùng với sự phát triển chung của toàn xã hội thì ngành TKYT cũng có những bước phát triển không ngừng.

Kể từ năm 1964 Phòng thống kê tổng hợp - Bộ Y Tế được chính thức thành lập và nay gọi là Phòng Thống kê-Tin học (TK-TH) trực thu ộc V ụ K ế ho ạch v ới nhiệm vụ như sau [14]: - TỔ chức xây dựng màng lưới thống kê-tin học, truyền tin ngành y tế từ trung ương đến địa phương. - Là cơ quan duy nhất có quyền ban hành và quản lý sổ sách, biểu mẫu báo cáo thống kê của ngành y tế, thống nhất và chuẩn hoá biểu mẫu thống kê, sổ sách ghi chép ban đầu và phần mếm tin học chuyên dụng. - TỔ chức thu thập, phân tích xử lý, cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành, giám sát, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. - Dự báo xu thế phát triển các mặt hoạt động chuyên môn y tế và xu thế bộnh tật, tử vong phục vụ cho định hướng phát triển trước mắt và lâu dài.

- TỔ chức đào tạo bổ túc chuyên môn nghiệp vụ và quản lý hệ thống thống kê tin học cho các tuyến. - Thống kê y tế ở các sở y tế : bộ phận thống kê - tin học của các sở y tế là một tổ gổm 1-2 người trong phòng kế hoạch tổng hợp của sở, hầu hết cán bộ có trình độ chuyên môn đại học, có chức năng và nhiệm vụ : - Tổ chức xây dựng màng lưới thống kê - tin học trong tỉnh, thành phô', cung cấp thông tin y tế trong địa phương, từng bước hiện đại hóa tiến tới thí điểm xử lý điều hành thông tin y tế trên mạng. - TỔ chức thu thập, phân tích xử lý, cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý thuộc địa bàn phụ trách. 6 - Tổ chức đào tạo, bổ túc chuyên môn nghiệp vụ và bảo quản hệ thống thống kê - tin học, thông tin phản hồi cho tuyêh dưới.

- Thống kê y tế ở các trung tâm y tế (TTYT) huyện: tại TTYT huyện chỉ có 1 cán bộ thống kê biên chế trong phòng thống kê-tổng hợp có chức năng chính là tổng hợp các hoạt động của bệnh viện, hoạt động dự phòng và hoạt động của các trạm y tê' xã phường thuộc tuyến huyện quản lý. Cán bộ thống kê y tê' huyện có nhiệm vụ: - Hướng dẫn việc cập nhạt thông tin cho y tá trưởng của các khoa, phòng trong bệnh viện, đội y học dự phòng, đội sinh đẻ có kê' hoạch, trưởng trạm y tê' xã. - Thu thập, xử lý và tổng hợp báo cáo gởi cho Sở y tê' và UBNĐ huyện. - Giám sát, chỉ đạo việc thực hiện chê' độ báo cáo của các đơn vị thuộc địa bàn quản lý.

- Thống kê ở trạm y tế xã phường: ở các trạm y tê' xã phường thì trưởng trạm là người trực tiếp làm công tác thống kê báo cáo cùng với sự trợ giúp của các cán bộ trong trạm. Khác với hệ thống thu thập thông tin ở Mỹ bao gổm báo cáo của các thầy thuốc, bệnh viện công và tư, trường học, phòng xét nghiệm, báo cáo thống kê sinh tử [50] thì hộ thống thu thập thông tin của ngành y tê' nước ta bao gổm từ 5 nguồn chính như sau : 1 .-Hệ thống báo cáo thống kê định kỳ của tuyến y tê' cơ sở tổng hợp tại huyện, tỉnh rồi chuyển cho Phòng TK-TH thuộc Vụ Kê' Hoạch, Bộ Y Tê 2 .-Báo cáo định kỳ trực tiếp từ 61 huyên trọng điểm của UNICEF.-Báo cáo của các chương trình y tế ngành dọc.-Báo cáo của Tổng Cục Thống Kê. 5,-Báo cáo của các bộ, ngành có liên quan, các điểu tra chọn mẫu. 7 [50] Sơ đổ 1: Hệ thống thu thập thông tin ở Mỹ 8 Sơ đổ 2: Sơ đồ hệ thống báo cáo thống kê y tế ở nước ta Ghi chú : (1), (2), (3), (4) và (5) được nêu ở trang 7.

-Mô hình thu thập thông tin đang áp (lụng: 1 .-Hệ thống chính thức: Phương tiện thu thập thông tin chính thức của Bộ Y T ế hi ện nay g ổm có 7 cuốn sổ như sau : 2 .- Sổ AI : sổ khám bệnh 3 .- Sổ A2 : sổ tiêm chủng vắc xin 4 .- Sổ A3 : sổ khám thai 5 .- Sổ A5 : sổ theo dõi các biện pháp KHHGĐ 7 .- Sổ A6 : sổ theo dõi nguyên nhân tử vong 8 .- Sổ A7 : sổ theo dõi các bệnh xã hội (sốt rét, lao, phong, mắt h ột- mù loà, tâm thần - nghiên hút, hoa liễu, bướu cổ) [1]. Theo quyết định của Bộ Y Tế số 882/Bộ Y Tê'-QĐ ngày 15-8-1992 thì cán bộ y tế trạm dùng các sổ này để ghi chép toàn bộ các hoạt động của trạm y tê' xã. Quyết định này đã được sửa đổi lần thứ ba vào năm 1996 và sửa đổi lại lần thứ tư vào năm 1997 và mâu mới nhất được ban hành vào đâu năm 1998, hiện nay các trạm y tê' xã phường thu tháp sô' liệu theo mâu mới ban hành này. Theo biểu mẫu cũ thì trạm y tế phải báo cáo các chỉ sô' theo 3 biểu mẫu 1/BCX, 2/BCX và 3/BCX trong khi biểu mẫu mới có 8 loại từ biểu 1/BCX đến biểu 8/BCX thì tách biệt ra từng nội dung cụ thể [1], Ta có thể xét sự khác nhau giữa 2 loại biểu mẫu cũ và mới, các nội dung ở biểu mẫu cũ được chuyển qua biểu mãu mới như dưới đây: Biểu mẫu cũ chuyển vào Biểu mẫu mới [Phụ lục 6] Biểu 1/BCX - Biểu 5/BCX và 6/BCX Biểu 2/BCX - Biểu 1/BCX, 2/BCX,3/BCX,4/BCX,7/BCX Biểu 3/BCX - Biểu 8/BCX 10 Giữa biển mẫu mới và cũ có một số thay đổi như sau: 9 Thêm nội dung “diện tích” và “dân tộc thiểu số” vào biểu 1/BCX.