Đặt vấn đề Việt Nam là một nước có 76% dân số sống ở nông thôn. Trong quá trình phát triển kinh tế nhiều thế kỷ qua, nông nghiệp luôn giữ vị trí quan trọng. Nền nông nghiệp nước ta ngày càng phát triển vững mạnh và đạt được thành tích đáng khích lệ. Nếu như trước đây chúng ta chỉ sản xuất đủ ăn thì hiện nay chúng ta trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo đứng đầu trên thế giới.
Đạt được kết quả đó do nhiều yếu tố mang lại, trong đó có công rất lớn của ngành khuyến nông. Từ khi Việt Nam ra nhập WTO (11/1/2007), thì việc sản xuất hàng hóa theo nhu cầu thị trường là việc phát triển kinh tế theo xu thế của thế giới, từ bỏ hoàn toàn kiểu sản xuất theo kiểu tự túc tự cấp. Phát triển sản xuất theo nhu cầu của thị trường là sản xuất theo cơ chế cung - cầu, tức là lượng hàng hóa sản xuất phụ thuộc vào nhu cầu của thị trường. Việc sản xuất theo cơ chế này sẽ giúp nền kimh tế của nước ta nhanh chóng chạy theo nền kinh tế của các nước phát triển trên thế giới, tuy nhiên tính rủi ro lại cao.
Vì vậy việc tính toán trong sản xuất là rất quan trọng để vừa đảm bảo tăng trưởng nền kinh tế vĩ mô, vừa đảm bảo đem lại lợi nhuận cho người dân, nâng cao dần chất lượng cuộc sống của người dân. Để thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển thì việc chuyển giao khoa học kỹ thuật tới người nông dân là việc làm cần thiết và cấp bách. Ngày 2/3/1993, chính phủ ra Chỉ thị 13/CP kèm theo thông tư liên bộ số 02/LB/TT hướng dẫn thi hành nghị định 13/CP và các quy định, các hoạt động khác nhằm cải tiến một cách có hiệu quả công tác khuyến nông từ TW đến địa phương. Nghị định 13/CP ra đời đã phát triển hệ thống khuyến nông mạnh mẽ và đem lại hiệu quả to lớn cho nền nông nghiệp nước nhà.
Ngày 26/4/2005 nghị định 56/CP của chính phủ được ban hành thay cho nghị định 13/CP về công tác khuyến nông đã đạt được rất nhiều thành tựu to lớn. Ngày 8/1/2010 Nghị định số 02/2010/NĐ-CP của Chính phủ: Về khuyến nông được ban hành, Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 3 năm 2010 và thay thế Nghị định số 56/2005/NĐ-CP ngày 26 tháng 4 năm 2005 của n 2 Chính phủ quy định về khuyến nông, khuyến ngư với những mục tiêu và hoạt động mới phù hợp với sự phát triển của đất nước. Xã Tiên Phong thuộc huyện Phổ Yên là xã có diện tích đất đai rộng lớn, địa hình bằng phẳng, người dân cần cù chịu khó, đoàn kết thu nhập chủ yếu là nông nghiệp. Vì vậy, chương trình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật (TBKT) trồng trọt trong những năm qua được chú trọng tiến hành với nhiều nỗ lực nhằm mục tiêu đảm bảo an ninh lương thực; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; nâng cao năng suất chất lượng cây trồng; tạo nên những vùng sản xuất hàng hoá có quy mô, chất lượng tốt; tăng giá trị thu nhập trên mỗi héc ta đất.
Trên cơ sở đó để phân bổ lại lao động trong nông nghiệp, mở rộng ngành nghề. Để đánh giá hiệu quả của công tác khuyến nông trong chuyển giao TBKT vào sản xuất, một mặt phát huy thế mạnh, mặt khác khắc phục những tồn tại yếu kém nhằm phát triển các giống cây trồng mới ra diện rộng. Xuất phát từ thực tiễn, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về trồng trọt tại xã Tiên Phong - huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu được công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về trồng trọt tại xã Tiên Phong - huyện Phổ Yên, từ đó đề xuất được một số giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông trong trồng trọt.
Mục tiêu nghiên cứu - Điều tra được điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của xã Tiên Phong. - Nghiên cứu được tình hình công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ KHKT về trồng trọt tại xã Tiên Phong. - Phân tích được thuận lợi, khó khăn trong hoạt động khuyến nông của xã Tiên Phong về lĩnh vực trồng trọt. - Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ KHKT về lĩnh vực trồng trọt tại địa phương.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Củng cố lý thuyết cho sinh viên. - Giúp sinh viên tiếp xúc với thực tế, nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng. - Là tài liệu tham khảo sinh viên ngành khuyến nông.
Ý nghĩa thực tiễn Đề tài đánh giá một cách tổng quát thực trạng công tác khuyến nông ở xã Tiên Phong do vậy đây có thể là một tài liệu tham khảo góp phần củng cố thêm về mặt lý luận và thực tiễn trong công tác khuyến nông cho xã trong việc triển khai thực hiện chương trình hoạt động khuyến nông về lĩnh vực trồng trọt. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Những kiến thức lý luận cơ bản của khuyến nông 2.
Khái niệm và triết lý khuyến nông * Khái niệm: Khuyến nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe các khó khăn, nhu cầu và giúp họ tự quyết định giải quyết vấn đề chính của họ. [3] Khuyến nông là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn. [1] Khuyến nông là cách giáo dục ngoài học đường cho nông dân, khuyến nông là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo kéo dài…cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, chứ không áp đặt, mệnh lệnh. Nó là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân.
[4] Khuyến nông hiểu theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. [6] Khuyến nông theo nghĩa hẹp, là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là người nông dân. Tiến trình này đem đến cho người nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ tự giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ sản xuất nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.
[6] Khuyến nông là một quá trình trao đổi học hỏi kinh nghiệm, truyền bá kiến thức, đào tạo kỹ năng và trợ giúp những điều kiện cần thiết trong sản xuất nông lâm nghiệp cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết được những công việc của chính mình, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình và cộng đồng. [4] * Triết lý khuyến nông Triết lý khuyến nông rất đề cao đối tượng người nông dân. n 5 Khuyến nông dựa trên quan điểm cho rằng nông dân là những người thông minh, có năng lực rất mong muốn nhận được thông tin và kiến thức mới để phát triển sản xuất nhằm đem lại hạnh phúc ấm no cho gia đình, cho cá nhân và cho cộng đồng của mình. Khuyến nông được thực hiện ở mọi nơi (trong nhà, ngoài đồng, trong lớp học,.) cùng với nông dân thông qua những cá nhân hay những nhóm hộ xuất phát từ những nhu cầu của họ, bắt đầu từ những gì họ có để giải quyết những vấn đề của họ trên cơ sở tự lực cánh sinh.
Vai trò của khuyến nông * Khuyến nông trong sự nghiệp phát triển nông thôn Ngày nay công tác khuyến nông không thể thiếu được ở mỗi quốc gia, địa phương và đối với từng hộ nông dân. Nước ta có trên 76% dân số sống ở các vùng nông thôn với 70% lao động xã hội để sản xuất ra những nông sản thiết yếu cung cấp cho toàn bộ xã hội như lương thực, thực phẩm… và sản xuất nông nghiệp chiếm 37% - 40% giá trị sản phẩm xã hội. Vì vậy, công tác khuyến nông rất cần thiết, giúp cho nền nông nghiệp nước ta phát triển mạnh, nâng cao đời sống của nông dân. [6] * Vai trò trong quá trình từ nghiên cứu đến phát triển nông nghiệp Khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong quá trình từ nghiên cứu đến phát triển nông nghiệp, những tiến bộ khoa học kỹ thuật đến được với người nông dân hay không, những kinh nghiệm và những đánh giá của nông dân về kỹ thuật mới có đến được với các nhà khoa học hay không, khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong đó.
Nhà nghiên cứu, viện nghiên cứu, trường Khuyến nông Nông dân đại học Biểu đồ 2.1: Vai trò của khuyến nông đến phát triển nông nghiệp. [6] n 6 * Vai trò của khuyến nông đối với nhà nước Khuyến nông khuyến lâm là một trong những tổ chức giúp nhà nước thực hiện các chính sách chiến lược và phát triển nông - lâm nghiệp, nông thôn và nông dân. Trực tiếp hay góp phần cung cấp thông tin về những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đến cơ quan nhà nước, trên cơ sở đó nhà nước hoạch định, cải tiến đề ra được các chính sách phù hợp vận động nhân dân tiếp thu và thực hiện các chính sách về nông - lâm nghiệp. [6] Khuyến nông là cầu nối giữa nông dân với: Nhà nước; nghiên cứu; môi trường; thị trường; nông dân giỏi; các doanh nghiệp; các đoàn thể; các ngành có liên quan và quốc tế.
Khuyến nông góp phần cho hộ nông dân “xóa đói, giảm nghèo, tiến lên khá và làm giàu hợp pháp”. Khuyến nông có vai trò quan trọng là: Tạo điều kiện cho nông dân phát huy tính tự lực, tự chủ và vai trò trách nhiệm của mình trong quá trình phát triển của chính họ. Nâng cao năng lực của người dân trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế, văn hóa và xã hội nhằm đảm bảo sự phát triển cộng đồng bền vững. Góp phần liên kết nông dân, thúc đẩy sự hợp tác của nông dân lại với nhau trong việc “Đổi mới quản lý kinh tế trong nông nghiệp”.
Nhiệm vụ của khuyến nông - Đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật theo các chương trình dự án, trang bị kiến thức, kinh nghiệm cho người dân. - Cung cấp những thông tin đúng về khoa học kỹ thuật, cơ chế chính sách, thị trường liên quan đến sản xuất cho người dân, giúp họ lựa chọn phương pháp sản xuất, kinh doanh. - Xây dựng mô hình trình diễn, hướng dẫn khuyến cáo kỹ thuật cho nông dân trong lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp.