Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng. Đất đai được coi là tư liệu sản xuất bởi nó không chỉ là đối tượng lao động mà còn là tư liệu lao động. Không chỉ vậy, đất đai còn có vị trí cố định, tính giới hạn về không gian, tính vô hạn về thời gian sử dụng. Những đặc tính đó không một loại tư liệu nào có thể thay thế trong quá trình sản xuất.
Tốc độ đô thị hoá đang diễn ra mạnh mẽ, dân số đông nhu cầu sử dụng đất vào các mục đích như: là địa bàn phân bổ dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng và một số mục đích khác ngày càng tăng. Mặt khác đất đai là tài sản có giá trị lớn, quản lý về đất đai vẫn tồn tại nhiều hạn chế và còn nhiều bất cập. Do vậy tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai phát sinh là điều không thể tránh khỏi. Tình trạng này diễn ra ở tất cả các địa phương trong cả nước.
Việc thực hiện, giải quyết công tác này là rất quan trọng vì nếu thực hiện tốt sẽ đem lại sự tin tưởng của người dân về quản lý của Nhà nước. Nhưng trên thực tế việc giải quyết công tác này ở một số vụ việc còn chưa đúng, còn chậm, chưa mạnh và dứt điểm, số vụ phát sinh nhiều, số vụ được giải quyết hiệu quả chưa cao dẫn đến tình trạng khiếu nại, tố cáo vượt cấp ngày càng tăng. Lục Yên là huyện miền núi nằm ở phía đông bắc của tỉnh Yên Bái. Gồm 24 đơn vị hành chính cấp xã.
Trong những năm gần đây công việc quản lý Nhà nước về đất đai đã đạt được một số kết quả góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Song bên cạnh đó, tồn tại nhiều nguyên nhân phát sinh tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai gây mất ổn định chính trị, kìm hãm sự phát triển đời sống xã hội nói chung, trong khi đất đai là vấn đề nhạy cảm và phức tạp. Vậy nên, công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một yêu cầu rất cấp bách, có ý nghĩa hết sức quan trọng và 2 thiết thực, cần tìm ra những giải pháp phù hợp, chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc phát sinh mới các tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai theo hướng giảm dần đầu vào và kiên quyết giải quyết hết các trường hợp tồn đọng. Xuất phát từ những yêu cầu đó, được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa quản lý Tài nguyên và sự hướng dẫn của thầy PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông - Phó hiệu trưởng Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện Lục Yên – tỉnh Yên Bái giai đoạn 2010 - 2013”.
Mục đích của đề tài - Đánh giá thực trạng công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai của huyện Lục Yên – Tỉnh Yên Bái giai đoạn 2010 - 2013. - Tìm hiểu và phân tích những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai và đề xuất những giải pháp phù hợp với tình hình thực tế của địa phương nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn huyện Lục Yên trong thời gian tới. Yêu cầu của đề tài - Điều tra, thu thập và hệ thống các số liệu, tài liệu liên quan đến công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Lục Yên và việc điều tra, thu thập số liệu phải khách quan, trung thực, tuân theo quy định của pháp luật. - Tổng hợp và phân tích được những thuận lợi, khó khăn, ưu điểm, khuyết điểm trong quá trình thực hiện công tác đồng thời đề xuất và kiến nghị một số giải pháp để giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương.
Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập - Giúp sinh viên gắn lý thuyết với thực tiễn để củng cố thêm cho bài học trên lớp. 3 - Cơ hội tìm hiểu thêm những vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước về đất đai nói chung và công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo đất đai nói riêng.2 Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá thực trạng công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai nói riêng. - Tìm ra những mặt đạt được và hạn chế của công tác quản lý Nhà nước về đất đai, công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo của địa phương từ đó đưa ra cách khắc phục khó khăn trong thời gian tới. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận của đề tài Từ năm 1945, ngay sau khi đất nước giành độc lập, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm đến việc sử dụng đất. Với sự ra đời của các Luật Đất đai 1988, Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003, cùng với sự thay đổi liên tục nhằm hoàn thiện các chính sách về đất đai, cũng như những chính sách để phát triển, đổi mới đất nước và phù hợp với tình hình thực tế về kinh tế - văn hóa- xã hội- chính trị nên đã phát sinh nhiều mâu thuẫn trong quan hệ đất đai (Nguyễn Thị Lợi, 2007) [4]. Những mâu thuẫn này được thể hiện thông qua các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các mâu thuẫn nói trên có thể do lịch sử, các chính sách, chế độ từ trước để lại. Tuy nhiên, sự quản lý của nhà nước về đất đai của nước ta là theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Luật Đất đai 2003 ban hành kèm theo nhiều văn bản pháp lý bổ sung, hướng dẫn thi hành nên đây là những văn kiện có tính chất pháp lý rất quan trọng nhằm quy định chế độ quản lý và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả, đảm bảo quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất, cho những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất diễn ra phù hợp hơn với quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, góp phần ổn định xã hội, tăng cường quan hệ sản xuất. Đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các mối quan hệ về đất đai trong thời kỳ CNH- HĐH, hội nhập nền kinh tế thế giới của đất nước (Nguyễn Thị Lợi, 2007) [4].
Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về đất đai đã được quy định trong Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003. Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai với ý nghĩa là một nội dung của công tác quản lý nhà nước đối với đất đai, là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm Luật Đất đai (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007) [5]. Cơ sở thực tiễn của đề tài Trong những năm gần đây tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai diễn ra thường xuyên có nơi tạo thành điểm nóng, đặc biệt là khiếu kiện đông người, vượt cấp. Tình trạng khiếu kiện vượt cấp lên Trung ương về lĩnh vực đất đai có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp, tập trung vào nhiều các nội dung về thu hồi đất; đòi lại đất; thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư, tố cáo cán bộ vi phạm pháp luật, mất dân chủ, tham nhũng, cố ý làm trái chính sách pháp luật…Nhiều vụ việc mang tính chất nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan nhưng chủ yếu là do việc giải quyết vụ việc của một số địa phương chưa tốt trái với quy định của Pháp luật khiến người dân bất bình.
Những vụ việc này được sự quan tâm đặc biệt của các cấp các ngành cũng như người dân đối với kết quả giải quyết các vụ việc như trên. Do số vụ ngày càng nhiều và tính chất của các vụ việc ngày càng phức tạp nên công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai của các cấp, các ngành gặp rất nhiều khó khăn. Do vậy đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai để tìm ra những giải pháp hiệu quả, nâng cao chất lượng quản lý, cũng như nhận thức của người dân là một việc cần thực hiện hiện nay.