Đặt vấn đề Việt Nam hiện nay là một trong những thị trường phát triển năng ổn định, với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, chế độ chính trị ổn định. Các dự án đầu tư ngày một tăng, kèm theo đó là tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ trên cả nước là cơ sở thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển. Đất đai ngày càng có giá trị cao, nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng lên, để có mặt bằng thực hiện các dự án bắt buộc chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai. Vì vậy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) là hết sức cần thiết, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý Nhà nước về đất đai.
Dự án sẽ không thực hiện được nếu các vấn đề của người dân bị mất đất và những người bị ảnh hưởng từ dự án không được quan tâm, giải quyết thỏa đáng. Thực tế cho thấy công tác bồi thường GPMB là công việc rất khó khăn, phức tạp và tồn tại nhiều bất cập. Bởi công tác bồi thường GPMB là một hoạt động mới đươc thực hiện, nên còn ít kinh nghiệm trong điều hành, tổ chức chưa linh động giải quyết các vấn đề nhạy cảm. Điều đó đã làm chậm tiến độ GPMB, ảnh hưởng nhiều đến thời gian hoàn thành dự án.
Dự án Đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai là 1 dự án chiến lược của quốc gia, là một phần của đường Xuyên Á AH14, đi qua địa phận của năm tỉnh và Thành phố là Hà Nội, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai. Tuyến đường hoàn thành sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng; phục vụ cho việc phân bố lại dân cư phía hữu ngạn sông Hồng, khu vực Tây Bắc, tạo đà dịch chuyển cơ cấu kinh tế của đồng bào dân tộc nói riêng và của cả nước nói chung. Xuất phát từ thực tế nêu trên, được sự đồng ý và giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên, cùng với sự giúp 2 đỡ của Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Trấn Yên. Đặc biệt dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Th.S Trương Thành Nam, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng tiểu dự án công trình đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai đoạn qua địa phận huyện Trấn Yên – tỉnh Yên Bái”.
Mục đích của đề tài - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội, tình hình quản lý và sử dụng đất của huyện Trấn Yên. - Đánh giá công tác bồi thường GPMB tại tiểu dự án công trình đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai đoạn qua địa phận huyện Trấn Yên. Đặc biệt là công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ đó tìm ra những khó khăn và vấn đề vướng mắc còn tồn tại. - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB.
Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc luật đất đai, các nghị định, thông tư văn bản luật dưới luật, các quyết định có liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng. - Điều tra, thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng từ đó phân tích và nhận xét. - Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác, trung thực, khách quan. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho người học tập nghiên cứu, củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoành thành khóa luận tôt nghiệp. 3 - Đề tài giúp sinh viên củng cố và hoàn thiện các kiến thức về Luật Đất đai. Thực trạng hiện nay của công tác bồi thường GPMB, những thuận lợi và khó khăn khi bồi thường dự án.
- Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng trực tiếp vào thực tế. Ý nghĩa trong thực tiễn Từ quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài chúng ta có thể đánh giá được thực trạng sử dụng đất, nắm được những thuận lợi và khó khăn , xác định những tồn tại chủ yếu trong công tác thực hiện bồi thường GPMB, nguyên nhân và giải pháp khắc phục để công tác này đạt được hiệu quả cao nhất. Từ đó đề ra các giải pháp góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ bồi thường GPMB cho các dự án tiếp theo. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái quát về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2.1 Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng Đất đai ngày càng có giá trị cao, nhu cầu sử dụng đất thì ngày càng tăng lên, đồng thời nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và phát triển cơ sở hạ tầng rất mạnh. Vì vậy, việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi. Bồi thường thiệt hại có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho chủ thể nào đó thiệt hại về một hành vi của chủ thể khác. Việc bồi thường có thể bằng tiền mặt hoặc vật chất khác, có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thỏa thuận của các chủ thể.
Bồi thường thiệt hại về đất đai thực tế là việc giải quyết mỗi quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất. Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của Nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán. Việc thu hồi về đất không giống với việc trao đổi mua bán tài sản, hàng hoá trên thị trường. Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi, đồng thời cũng phải đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người mất đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hòa lợi ích của cả ba đối tượng này [8] 2.
Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng Quá trình bồi thường GPMB là qúa trình đa dạng hóa và phức tạp nó thể hiện khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Do đó, quá trình bồi thường GPMB có các đặc điểm sau: + Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. 5 Do vậy, quá trình bồi thường GPMB cũng mang những đặc điểm riêng biệt đối với từng dự án. + Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân.
Đối với từng vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp. Còn đối với đô thị, thì Đất đai là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp tới đời sống và sinh hoạt của người dân. Do vậy, dựa vào các đặc điểm trên mà chúng ta thấy quá trình bồi thường thiệt hại ở mỗi dự án là khác nhau. Những quy định về trình tự, thủ tục của công tác giải phóng mặt bằng 2.
Trình tự, thủ tục thu hồi đất Luật đất đai 2003 quy định trình, thủ tục thu hồi đất như sau: -Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án đầu tư có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt. - Trước khi thu hồi đất, chậm nhất là chín mươi ngày đối với đất nông nghiệp và một trăm tám mươi ngày đối với đất phi nông nghiệp. Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải thông báo cho người bị thu hồi biết lý do thu hồi, thời gian và kế hoạch di chuyển, phương án tổng thể về bồi thường GPMB tái định cư. - Sau khi có quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường GPMB, tái định cư đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt, được công bố công khai, có hiệu lực thi hành, người bị thu hồi đất phải chấp hành quyết định thu hồi đất.
Trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư - Nhà nước quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người có đất bị thu hồi như sau: 1. Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của Luật Đất đai năm 2003 thì người bị thu hồi đất được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 5 , 6, 7, 8, 9, 10 và 12 Điều 38 và các Điểm b, c, d, đ và khoản 1 Điều 43 của Luật này. Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi. UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở.
Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần đất chênh lệch đó. Trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo nghề, bố trí việc làm mới.