MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia. Đất đai là yếu tố duy nhất của sự sống, nếu không có đất sẽ không có sản xuất và cũng không có sự tồn tại của con ngƣời, là nguồn tài nguyên thiên nhiên, là tài sản quốc gia, địa bàn để phân bố dân cƣ và các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia. Đất đai đƣợc coi là một loại bất động sản, là một loại hàng hóa đặc biệt vì những tính chất của nó nhƣ: Cố định về vị trí, giới hạn về không gian, vô hạn về thời gian sử dụng.
Cho nên việc bảo vệ nguồn tài nguyên đất đai là một vấn đề hết sức quan trọng. Việt Nam đang trong quá trình thực hiện Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020 trở thành một nƣớc Công nghiệp; cùng với tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa ngày càng tăng, nhu cầu đất cho xây dựng cơ sở hạ tầng, công nghiệp, nhà ở ngày càng lớn; Trong điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp, dân số ngày càng đông, nhu cầu sử dụng đất cho các ngành ngày càng cao, nhịp độ phát triển ngày càng lớn. Do đó nhu cầu giải phóng mặt bằng càng trở nên cấp thiết và trở thành một thách thức lớn đối với sự thành công của các Dự án. Vấn đề bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết để triển khai thực hiện Dự án có hiệu quả.
Vì vậy, đòi hỏi cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành một cách toàn diện đối với công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Trong điều kiện nƣớc ta hiện nay, “Giải phóng mặt bằng” là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đƣờng Công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc. Sự cần thiết triển khai xây dựng nhiều công trình cơ sở hạ tầng, nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, theo đó các cơ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 sở văn hóa giáo dục, thể dục thể thao cũng đƣợc phát triển, tốc độ đô thị hóa cũng diễn ra nhanh chóng. Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định tiến độ của các Dự án, là khâu đầu tiên thực hiện Dự án.
Có thể nói: “Giải phóng mặt bằng nhanh là một nửa Dự án”. Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là một việc làm hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến tài sản rất có giá trị là đất đai. Đất đai có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần. Nó ảnh hƣởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, cá nhân, các hộ gia đình và thực tế qua nhiều Dự án đó cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và gặp nhiều khó khăn.
Khó khăn chủ yếu của công tác GPMB là việc xác định giá trị bồi thƣờng. Giá trị bồi thƣờng thƣờng thấp hơn so với thực tế. Do vậy, nó đã tác động rất lớn đến tâm lý ngƣời dân, họ luôn cảm thấy mức bồi thƣờng nhƣ vậy là chƣa thỏa đáng và ảnh hƣởng trực tiếp đến quyền lợi của ngƣời dân dẫn đến họ không tự nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác bồi thƣờng GPMB cũng là điều dễ hiểu. Thái Nguyên là một tỉnh nằm trong vùng động lực phát triển kinh tế các tỉnh phía Bắc.
Trong những năm qua, đặc biệt trong những năm gần đây quá trình công nghiệp hóa , đô thị hóa đã phát triển nhanh. Phƣờng Trung Thành là mô ̣t phƣờng trung tâm phía Nam của thành phố Thái Nguyên, vị trí nằm dọc theo đƣờng Quốc lộ 3 và đƣờng CMT 8, có điều kiê ̣n về kinh tế - xã hội phát triển , vị trí thuâ ̣n lơ ̣i cho viê ̣c phát triể n cơ sở hạ tầng , đƣơ ̣c các nhà đầ u tƣ chú ý và đầ u tƣ phát triể n với nhiề u ngành , nghề đa da ̣ng. Do vậy, công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng để thực hiện các Dự án trên địa bàn rất đƣợc các Cấp, các Ngành của Tỉnh cũng nhƣ Thành phố quan tâm. Để công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng của Thái Nguyên nói chung và của phƣờng Trung Thành nói riêng trở thành yếu tố thực sự thúc đẩy sự phát triển kinh tế và phù hợp với cơ chế thị trƣờng vừa phải giải quyết các vấn đề xã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi chọn đề tài: Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số dự án trên địa bàn phường Trung Thành, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013. Mục tiêu của đề tài 2. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng công tác đền bù, giải phóng mặt bằng liên quan đến Dự án của Doanh nghiệp và Dự án của Nhà nƣớc thực hiện trên địa bàn phƣờng Trung Thành để thấy rõ đƣợc những thuận lợi và khó khăn giữa Dự án do Doanh nghiệp tƣ nhân làm chủ đầu tƣ và Dự án của Nhà nƣớc. Từ đó, đƣa ra những giải pháp cụ thể để tiếp tục thực hiện các Dự án tiếp theo.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng, ảnh hƣởng của hoạt động bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng của Dự án do Doanh nghiệp và Nhà nƣớc làm chủ đầu tƣ tới ngƣời dân bị ảnh hƣởng của Dự án. - Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng ở phƣờng Trung Thành nói riêng và thành phố Thái Nguyên nói chung. Yêu cầu - Nắm vững các quy định trong Luật đất đai và các văn bản dƣới luật về công tác bồi thƣờng GPMB, các Thông tƣ, Nghị định, các Quy định có liên quan đến công tác bồi thƣờng GPMB; - Số liệu thu thập phải chính xác, trung thực, khách quan; - Phân tích, đánh giá các số liệu điều tra; - Đƣa ra các giải pháp mang tính cụ thể, phù hợp với thực trạng của công tác bồi thƣờng GPMB hiện nay và phải có tính khả thi. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Cơ sở khoa học của công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm chung về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC * Thu hồi đất: “Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai’’ [22]. * Bồi thường: - "Bồi thƣờng" hay “ đền bù” có nghĩa là trả lại tƣơng xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác [22]. Điều này có nghĩa là: + Không phải mọi khoản bồi thƣờng đều chi trả đƣợc bằng tiền.
+ Sự mất mát của ngƣời bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trƣờng hợp còn mất mát cả về tinh thần nhất. + Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cƣỡng chế và vẫn là đòi hỏi sự "hy sinh", không thể là một sự bồi thƣờng ngang giá tuyệt đối. - Bồi thƣờng là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tƣơng xứng với giá trị hoặc công lao [22].
Nhƣ vậy, bồi thƣờng là trả lại tƣơng xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại. * Hỗ trợ: - Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất: “Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” [18]. * Tái định cư: Tái định cƣ là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trƣớc đây để sinh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 sống và làm ăn. Tái định cƣ bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nƣớc thu hồi hoặc trƣng thu đất đai để thực hiện các Dự án phát triển.
Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một Dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. - Tính đa dạng thể hiện: Mỗi Dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành.
mật độ dân cƣ khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trƣng riêng của vùng đó. Do đó, giải phóng mặt bằng cũng đƣợc tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. - Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị đặc biệt, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi ngƣời dân. Ở khu vực nông thôn, dân cƣ chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tƣ liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất.
Trƣớc tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cƣ tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cƣ sau này [7]. Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1. Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các nƣớc trên thế giới đều coi đất đai là một loại tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.