Luận văn đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại các dự án trên địa bàn huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, phân tích hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Lâm Thành Dân
• Người hướng dẫn: PGS. Lương Văn Hinh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của một số dự án trên địa bàn huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Cơ sở thực tiễn
• 1.1.2. Cơ sở pháp lí của đề tài
• 1.2. Một số nguyên nhân nảy sinh đến công tác bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
• 1.2.1. Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai
• 1.2.2. Thị trường bất động sản
• 1.2.3. Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội
• 1.3. Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.3.1. Tổng quan về các chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.3.2. Tình hình bồi thường ở một số nước trên thế giới
• 1.4. Thực tiễn công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam và tỉnh Hà Giang
• 1.4.1. Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam
• 1.4.2. Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ở tỉnh Hà Giang
• 1.4.3. Tình hình một số dự án đang thực hiện trong tỉnh Hà Giang
• 1.5. Các chính sách thực hiện khi bồi thường GPMB
• 1.5.1. Từ trước Luật đất đai năm 1993
• 1.5.2. Từ sau Luật đất đai năm 1993 đến ngày 01 tháng 07 năm 2004
• 1.5.3. Từ 2004 đến nay
• 1.6. Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8 năm 2014 đến tháng 8 năm 2015
• 2.1.2. Địa điểm, đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nội dung 1: Sơ lược tình hình cơ bản của huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp khảo sát, điều tra, thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, xử lý số liệu bằng phần mềm Excel và so sánh các trường hợp khác nhau trong bồi thường
• 2.3.3. Phương pháp điều tra khảo sát trực tiếp từ các cơ quan, ban ngành, tổ chức và hộ gia đình cá nhân có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.1.1. Các nguồn tài nguyên
• 3.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội
• 3.1.2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.1.2.2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 3.2. Tình hình quản lý sử dụng đất đai
• 3.2.1. Tình hình quản lý đất đai
• 3.2.2. Hiện trạng sử dụng và biến động các loại đất
• 3.2.3. Đánh giá kết quả quy hoạch sử dụng đất
• 3.2.4. Nguyên nhân, tồn tại trong việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất
• 3.3. Công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại hai dự án nghiên cứu
• 3.3.1. Đánh giá chung
• 3.3.2. Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người có đất bị thu hồi
• 3.3.3. Kết quả chi tiết điều tra, phỏng vấn các hộ dân về tình hình thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tại 02 dự án
• 3.3.4. Thu hồi đất tác động đến một số chỉ tiêu cơ bản
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp
• 3.4.1. Giải pháp về chính sách
• 3.4.2. Giải pháp về đào tạo nghề, việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống cho người có đất bị thu hồi
• 3.4.3. Giải pháp về tổ chức thực hiện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá công tác bồi thường

Đánh giá công tác bồi thường tại huyện Đồng Văn, Hà Giang cho thấy nhiều vấn đề phức tạp. Công tác này liên quan trực tiếp đến việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng cho các dự án phát triển. Quá trình bồi thường chưa đáp ứng được kỳ vọng của người dân, dẫn đến nhiều khiếu nại kéo dài. Các chính sách bồi thường hiện hành chưa phản ánh đúng giá trị thị trường, gây bất bình trong cộng đồng.

1.1. Thực trạng bồi thường

Thực trạng bồi thường tại huyện Đồng Văn cho thấy nhiều hạn chế. Các dự án phát triển hạ tầng thường bị chậm tiến độ do vướng mắc trong quy trình giải phóng mặt bằng. Người dân không nhận được mức đền bù đất đai tương xứng, dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài. Các bên liên quan trong bồi thường chưa có sự phối hợp hiệu quả, gây khó khăn trong việc triển khai dự án.

1.2. Tác động của giải phóng mặt bằng

Tác động của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân là rất lớn. Việc thu hồi đất ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là những hộ phụ thuộc vào đất nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ tái định cư chưa đủ để đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân. Điều này dẫn đến nhiều bức xúc trong cộng đồng, ảnh hưởng đến tiến độ các dự án phát triển hạ tầng.

II. Quy trình giải phóng mặt bằng

Quy trình giải phóng mặt bằng tại huyện Đồng Văn còn nhiều bất cập. Các bước thực hiện chưa được rõ ràng, dẫn đến sự chậm trễ trong việc triển khai các dự án. Các chính sách bồi thường chưa được áp dụng đồng bộ, gây khó khăn cho cả người dân và các nhà đầu tư. Việc thiếu minh bạch trong quy trình giải phóng mặt bằng cũng là nguyên nhân chính gây ra các khiếu nại kéo dài.

2.1. Các vấn đề trong giải phóng mặt bằng

Các vấn đề trong giải phóng mặt bằng tại huyện Đồng Vân bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chính sách bồi thường và sự chậm trễ trong việc thực hiện các bước của quy trình giải phóng mặt bằng. Người dân thường không nhận được thông tin đầy đủ về các chính sách hỗ trợ tái định cư, dẫn đến sự bất mãn và khiếu kiện. Các bên liên quan trong bồi thường cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn để giải quyết các vấn đề này.

2.2. Pháp lý bồi thường

Pháp lý bồi thường tại huyện Đồng Văn cần được cải thiện để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Các chính sách bồi thường hiện hành chưa phản ánh đúng giá trị thị trường, gây bất bình trong cộng đồng. Việc áp dụng các quy định pháp lý cần được thực hiện một cách nghiêm ngặt để đảm bảo quyền lợi của người dân và tiến độ của các dự án phát triển hạ tầng.

III. Chính sách bồi thường và hỗ trợ

Chính sách bồi thường và hỗ trợ tại huyện Đồng Văn cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của người dân. Các chính sách hỗ trợ tái định cư hiện nay chưa đủ để đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân sau khi thu hồi đất. Việc cải thiện các chính sách bồi thường sẽ giúp giảm thiểu các khiếu nại và đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển hạ tầng.

3.1. Đề xuất giải pháp

Đề xuất giải pháp để cải thiện công tác bồi thường tại huyện Đồng Văn bao gồm việc cập nhật các chính sách bồi thường để phản ánh đúng giá trị thị trường. Các chính sách hỗ trợ tái định cư cần được mở rộng để đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân. Việc tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan trong bồi thường cũng là yếu tố quan trọng để giải quyết các vấn đề hiện tại.

3.2. Tác động của chính sách

Tác động của chính sách bồi thường và hỗ trợ đến đời sống người dân là rất lớn. Các chính sách hỗ trợ tái định cư hiện nay chưa đủ để đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân sau khi thu hồi đất. Việc cải thiện các chính sách bồi thường sẽ giúp giảm thiểu các khiếu nại và đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển hạ tầng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng là khâu then chốt, quyết định trực tiếp đến tiến độ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật và phát triển kinh tế - xã hội. Theo thống kê thực tế tại tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2011 - 2013, toàn tỉnh triển khai 40 dự án thu hồi đất với quy mô ảnh hưởng lớn, tuy nhiên mới chỉ hoàn thành bàn giao 18 dự án, còn lại 22 dự án gặp vướng mắc kéo dài. Quỹ đất tái định cư toàn tỉnh mới chỉ đáp ứng 350 trên tổng số 821 suất được phê duyệt, đạt tỷ lệ khiêm tốn khoảng 42,6%.

Huyện Đồng Văn là địa bàn miền núi cao đặc thù với diện tích tự nhiên 44.497,55 ha, phân chia thành 19 đơn vị hành chính gồm 17 xã và 02 thị trấn. Hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn phụ thuộc chặt chẽ vào quỹ đất canh tác màu mỡ ít ỏi giữa các thung lũng đá vôi. Khi Nhà nước thu hồi đất để triển khai các công trình phúc lợi và hạ tầng, người dân chịu tác động sâu sắc về tư liệu sản xuất và không gian sinh tồn. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm rõ các xung đột lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người sử dụng đất, từ đó tìm ra nguyên nhân của tình trạng giải phóng mặt bằng chậm trễ.

Mục tiêu cụ thể của công trình là đánh giá toàn diện công tác bồi thường, hỗ trợ tại 02 dự án trọng điểm trên địa bàn thị trấn Phó Bảng gồm: Dự án xây dựng Hồ chứa nước sinh hoạt thôn Xóm Mới và Dự án giao bổ sung đất cho Trung tâm Giống cây trồng và gia súc Phó Bảng. Nghiên cứu được thực hiện trong khung thời gian từ tháng 8 năm 2014 đến tháng 8 năm 2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị đất đai, hướng tới mục tiêu rút ngắn 30% thời gian giải phóng mặt bằng và bảo đảm 100% hộ dân sau thu hồi đất duy trì sinh kế ổn định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết địa tô kinh tế của David Ricardo - Karl Marx và Khung sinh kế bền vững của Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh. Lý thuyết địa tô giải thích cơ chế hình thành chênh lệch giá trị đất đai tại các khu vực giáp ranh, vùng trung tâm huyện lỵ và các khu đất nông nghiệp chuyển đổi mục đích sang đất chuyên dùng. Khung sinh kế bền vững cung cấp lăng kính phân tích 05 nguồn vốn sinh kế gồm: vốn tự nhiên (đất đai), vốn tài chính (tiền bồi thường), vốn con người (trình độ văn hóa, kỹ năng nghề), vốn vật chất (nhà ở, hạ tầng) và vốn xã hội (quan hệ gia đình, làng bản).

Nghiên cứu làm rõ 04 khái niệm cốt lõi theo quy định của pháp luật Việt Nam:

1. Thu hồi đất: Quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm thu lại quyền sử dụng đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội.
2. Bồi thường khi thu hồi đất: Việc Nhà nước hoàn trả lại giá trị quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất theo giá trị thực tế tại thời điểm có quyết định thu hồi.
3. Hỗ trợ tái định cư: Các chính sách trợ cấp của Nhà nước nhằm ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm mới cho người dân.
4. Giải phóng mặt bằng: Chuỗi hoạt động đo đạc, kiểm đếm, áp giá, chi trả kinh phí và di dời các công trình, hoa màu để bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê đất đai giai đoạn 2005 - 2014 của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đồng Văn, các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Đất đai năm 2003, Luật Đất đai năm 2013, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP, Nghị định số 69/2009/NĐ-CP và Quyết định số 1129/2012/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 20 hộ gia đình, đại diện cho 100% tổng số hộ bị thu hồi đất tại 02 dự án nghiên cứu trên địa bàn thị trấn Phó Bảng (12 hộ thuộc Dự án Hồ chứa nước sinh hoạt Xóm Mới và 08 hộ thuộc Dự án Trung tâm Giống cây trồng và gia súc Phó Bảng). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ sai số chọn mẫu, bảo đảm dữ liệu phản ánh chính xác từng trường hợp cụ thể.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp chéo. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính tương thích cao trong việc lượng hóa các biến động về cơ cấu chi tiêu, diện tích đất canh tác bị mất và mức độ biến động thu nhập của người dân trước và sau khi thu hồi đất trong giai đoạn 2014 - 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thu hồi đất và kinh phí bồi thường được thực hiện tương đối đầy đủ theo phương án phê duyệt nhưng còn kéo dài về thủ tục. Tại Dự án 1 (Hồ chứa nước sinh hoạt thôn Xóm Mới), tổng diện tích đất thu hồi là 7.150 m2 của 12 hộ gia đình với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ hơn 1,2 tỷ đồng. Tại Dự án 2 (Khu đồng cỏ Trung tâm Giống cây trồng và gia súc Phó Bảng), diện tích thu hồi là 12.800 m2 thuộc 08 hộ dân với tổng số tiền bồi thường hơn 1,8 tỷ đồng. 100% diện tích thu hồi tại cả hai dự án đều là đất sản xuất nông nghiệp trồng ngô và hoa màu màu mỡ.

Thứ hai, hành vi sử dụng tiền bồi thường của người dân mang tính ngắn hạn. Kết quả điều tra chỉ ra rằng trên 65% tổng số tiền bồi thường được các hộ gia đình ưu tiên dùng vào việc sửa chữa nhà cửa, mua sắm tiện nghi sinh hoạt và trả nợ ngân hàng. Tỷ lệ vốn tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp hoặc chuyển đổi mô hình chăn nuôi chỉ chiếm dưới 15%. Số tiền còn lại khoảng 20% được gửi tiết kiệm hoặc dự phòng chi tiêu hàng ngày.

Thứ ba, cơ cấu lao động và thu nhập có sự xáo trộn đáng kể. Sau khi mất từ 25% đến 40% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, tỷ lệ lao động tham gia sản xuất thuần nông giảm từ 85% xuống còn khoảng 62%. Tỷ lệ lao động làm thuê tự do và dịch vụ tăng từ 10% lên 28,5%. Tuy nhiên, mức thu nhập bình quân đầu người của các hộ bị thu hồi đất không có sự bứt phá bền vững do thiếu trình độ chuyên môn, với hơn 70% chủ hộ chỉ có trình độ học vấn cấp tiểu học và trung học cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Đồng Văn bắt nguồn từ sự bất cập giữa bảng giá đất quy định của Nhà nước và giá trị chuyển nhượng thực tế. Bảng giá đất do Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành thường thấp hơn giá trị trao đổi thực tế tại địa phương từ 20% đến 35%. Điều này tạo ra tâm lý so bì, bức xúc ở các hộ dân bị thu hồi đất, nhất là khi các dự án liền kề do doanh nghiệp tự thỏa thuận thường có mức chi trả cao hơn.

Khi so sánh với thực trạng chung của tỉnh Hà Giang (nơi chỉ đáp ứng được 42,6% nhu cầu tái định cư tương đương 350/821 suất), huyện Đồng Văn cũng phản ánh nút thắt tương tự về công tác hỗ trợ chuyển đổi nghề. Chính sách hỗ trợ chủ yếu thực hiện bằng tiền mặt mà thiếu các chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tiễn của vùng cao nguyên đá.

Các số liệu phân tích được hệ thống hóa qua hệ thống 22 bảng biểu chi tiết (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.22) và 03 biểu đồ biến động lao động, giáo dục (Hình 3.1 đến Hình 3.3). Cách trình bày trực quan này minh chứng rõ nét rằng việc bồi thường chỉ dừng lại ở giá trị tài sản trước mắt mà chưa kiến tạo được chuỗi giá trị sinh kế mới cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và điều chỉnh cơ chế định giá đất bồi thường tiệm cận thị trường: Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang cùng Hội đồng thẩm định giá đất cấp huyện cần áp dụng phương pháp định giá độc lập, bảo đảm mức bồi thường đạt tối thiểu 85% đến 90% giá thị trường trong điều kiện bình thường. Thời gian hoàn thiện khung giá đất bổ sung cần hoàn thành trong giai đoạn 2016 - 2018.

2. Thiết lập chương trình đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm thực chất: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Đồng Văn chủ trì phối hợp với các cơ sở dạy nghề triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi bò hàng hóa, trồng trọt rau màu công nghệ cao và phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm Công viên Địa chất. Mục tiêu bảo đảm 100% lao động trong độ tuổi có đất bị thu hồi được học nghề miễn phí, nâng tỷ lệ có việc làm ổn định sau đào tạo lên trên 80% từ năm 2016.

3. Số hóa và chuẩn hóa hệ thống hồ sơ địa chính: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đồng Văn cần khẩn trương hoàn thành công tác đo đạc địa chính chính quy và cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 19 xã, thị trấn. Mục tiêu số hóa 100% dữ liệu địa chính nhằm giảm 60% thời gian xác minh nguồn gốc đất trong giai đoạn 2016 - 2020.

4. Minh bạch hóa quy trình công khai thông tin và tham vấn cộng đồng: Ban Quản lý bồi thường giải phóng mặt bằng huyện phải tổ chức họp dân công khai phương án chi trả trước tối thiểu 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Đạt chỉ tiêu 100% hộ dân được đối thoại trực tiếp, phấn đấu giảm trên 90% các vụ việc khiếu nại vượt cấp trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước và công chức địa chính cấp huyện, xã: Nắm vững quy trình nghiệp vụ kiểm đếm, áp giá và xây dựng phương án bồi thường đúng quy định tại 19 đơn vị hành chính của các huyện miền núi.

2. Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án công trình hạ tầng: Tiếp cận phương pháp nhận diện rủi ro xã hội, dự trù kinh phí giải phóng mặt bằng chính xác cho các dự án thủy lợi, giao thông và phát triển nông thôn sử dụng vốn ngân sách hoặc vốn ODA của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý đất đai: Sử dụng bộ số liệu thực chứng từ 20 hộ dân khảo sát chuyên sâu tại huyện Đồng Văn làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về kinh tế tài nguyên đất và chính sách an sinh xã hội vùng cao nguyên đá.

4. Các tổ chức phát triển và chuyên gia tư vấn tái định cư: Vận dụng các bài học kinh nghiệm từ 02 dự án thực tế để xây dựng các khung chính sách bồi thường có sự tham gia của cộng đồng dân tộc thiểu số tại 11 huyện, thành phố thuộc vùng núi cao phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Đồng Văn gặp nhiều khó khăn đặc thù? Địa hình huyện Đồng Văn có tới 14.199 ha đất dốc trên 25 độ, quỹ đất sản xuất nông nghiệp rất hạn chế với 25.047 ha được phân loại. Đất đai là tư liệu sản xuất cốt lõi duy nhất của 17 dân tộc thiểu số, khiến việc thu hồi đất tác động trực tiếp đến an ninh lương thực của từng hộ dân.

Hai dự án nghiên cứu trong luận văn có quy mô thu hồi đất và kinh phí thế nào? Dự án Hồ chứa nước sinh hoạt Xóm Mới thu hồi 7.150 m2 đất của 12 hộ với kinh phí hơn 1,2 tỷ đồng. Dự án mở rộng đồng cỏ Trung tâm Giống bò Phó Bảng thu hồi 12.800 m2 của 08 hộ với kinh phí hơn 1,8 tỷ đồng tại thị trấn Phó Bảng.

Đa số người dân sau khi nhận tiền bồi thường chi tiêu vào những việc gì? Khảo sát thực tế cho thấy trên 65% hộ gia đình dùng tiền bồi thường để xây sửa nhà ở, mua sắm đồ dùng gia đình và trả nợ. Chỉ có dưới 15% nguồn vốn được người dân tái đầu tư vào việc học nghề hoặc chuyển đổi sang mô hình sản xuất dịch vụ mới.

Văn bản pháp luật nào làm cơ sở chính cho công tác bồi thường giai đoạn nghiên cứu? Các căn cứ pháp lý then chốt bao gồm Luật Đất đai năm 2003, Luật Đất đai năm 2013, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, Nghị định số 69/2009/NĐ-CP và Quyết định số 1129/2012/QĐ-UBND quy định mức bồi thường, hỗ trợ của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang.

Giải pháp nào mang tính đột phá để ổn định sinh kế cho người dân sau thu hồi đất? Giải pháp đột phá là chuyển từ hỗ trợ tiền mặt đơn thuần sang chính sách đào tạo nghề nông nghiệp đặc sản và du lịch sinh thái, bảo đảm 100% lao động bị ảnh hưởng có việc làm mới và nâng thu nhập tăng từ 15% đến 20% sau giải tỏa.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng tại 02 dự án trọng điểm với tổng diện tích thu hồi 19.950 m2 của 20 hộ dân tại thị trấn Phó Bảng, huyện Đồng Văn.
• Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch cơ cấu việc làm sau thu hồi đất còn thiếu tính bền vững khi tỷ lệ tái đầu tư sản xuất của người dân chỉ đạt dưới 15%.
• Đóng góp khoa học chính của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý đất đai vùng cao nguyên đá và đề xuất 04 nhóm giải pháp đồng bộ về giá đất, việc làm, hồ sơ địa chính và tham vấn cộng đồng.
• Lộ trình triển khai các giải pháp được xác định trọng tâm trong giai đoạn 2016 - 2020, tạo tiền đề nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai cho 19 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Đồng Văn.
• Các cơ quan quản lý và các nhà nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng kết quả của luận văn vào việc hoàn thiện chính sách bồi thường, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng người dân vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lí luận Nhà nước ta đã ý thức được rất sớm việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất, đã có những văn bản quy định, hướng dẫn việc thực hiện từ những thập kỷ 60 của thế kỷ trước. Đến nay tổng kết lại công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng đã đạt những hiệu quả nhất định, giải quyết được rất lớn mặt bằng cho công cuộc xây dựng đất nước hiện đại.

Đẩy nhanh công cuộc CNH-HĐH, bên cạnh đó vẫn đảm bảo quyền và lợi ích của người bị thu hồi đất, giúp sử dụng tiết kiệm và đúng mục đích quỹ đất hiện có. Đã thể hiện được tính toàn diện của các chính sách bồi thường, hỗ trợ, quy đinh rõ ràng về trình tự thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với Hiến pháp và các văn bản luật. Bên cạnh những mặt đã đạt được trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là những công trình, các khu công nghiệp, những hạng mục công trình lớn được triển khai xây dựng, đóng góp vào công cuộc cải cách đất nước thì tại nhiều địa phương có nhiều dự án được triển khai không đạt tiến độ với nguyên nhân chủ yếu vướng mắc về GPMB. Có những dự án không thể tiếp tục triển khai công tác GPMB do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Những nguyên nhân vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chủ yếu tập trung vào chế độ, chính sách chưa thực sự thể hiện tính thực tế khách quan, đồng bộ, chưa thể hiện được cả 03 lợi ích: Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân. Trong xây dựng chế độ, chính sách tại một số địa phương chưa bám sát với quy định của Chính phủ đã đề ra. Xây dựng giá bồi thường, hỗ trợ chưa sát với giá thị trường, chính sách đào tạo nghề sau khi thu hồi đất của người nông dân chưa thoả đáng không đáp ứng được mong mỏi của người dân. Quy trình thực hiện còn rườm rà cần được rút gọn lại.

Tại một số dự án lớn, trọng điểm tình trạng nhân dân bức xúc khiếu kiện kéo dài vẫn thường xuyên xảy ra gây mất ổn định về chính trị, xã hội. Cơ sở thực tiễn: Công tác giải phóng mặt bằng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nước ta thời gian qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng, miền trên cả nước, đặc biệt tại các thành phố lớn đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân. Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò không nhỏ để các dự án phát huy hiệu quả. Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội.

Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án. Thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư. Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp.

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình. Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các thời kỳ thể hiện tính đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta là đảm bảo mọi công dân Việt Nam đều có nhà ở, đất ở. Trong quá trình phát triển các chính sách bồi thường, hỗ trợ do yếu tố khách quan đã chưa thể hiện được tính toàn diện tuy nhiên đã phần nào đáp ứng được quyền lợi cho người bị thu hồi đất. Nhằm đáp ứng thực tế khách quan tốc độ phát triển CNH-HĐH nhanh đòi hỏi chính sách bồi thường, hỗ trợ của chúng ta phải luôn hoàn thiện để đáp ứng với thực tiễn.

Cơ sở pháp lí của đề tài: - Căn cứ Luật Đất đai ngày 26/11/2003; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều 6 của Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai và Nghị định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần [2]. - Căn cứ Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về Hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định số 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ [3]. - Căn cứ Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ về Quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thi hành Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ [3]. - Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15 tháng 6 năm 2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ; - Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư [5].

- Căn cứ Quyết định số 1775/QĐ-UBND ngày 22 tháng 8 năm 2011 của UBND tỉnh Hà Giang, quy định về mức trích lập, sử dụng, quyết toán kinh phí và mức chi đặc thù cho việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Hà Giang [16]. - Căn cứ Quyết định số 1129/2012/QĐ-UBND, ngày 13/6/2012 của UBND tỉnh Hà Giang, về việc Quy định mức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Hà Giang [17]. - Căn cứ Quyết định số 1416/QĐ-UBND, ngày 19 tháng 7 năm 2013 của UBND tỉnh Hà Giang, về việc xét duyệt quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) huyện Đồng Văn [18]. - Căn cứ Quyết định số 2843/2012/QĐ-UBND, ngày 19 tháng 12 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Giang, về việc ban hành bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Hà Giang năm 2013 [19].

7 - Căn cứ Quyết định số 2768/UBND-NNTNMT, ngày 19 tháng 7 năm 2013 của UBND tỉnh Hà Giang, về việc chủ trương thu hồi đất để giao bổ sung cho Trung tâm giống cây trồng và gia súc Phó Bảng [20]. - Căn cứ Công văn số 1142/CV-SNN ngày 27 tháng 12 năm 2012 của Sở Nông nghiệp PTNT tỉnh Hà Giang, về việc ủy quyền làm chủ đầu tư [9]. - Căn cứ thông báo số 77/TB-UBND ngày 08 tháng 10 năm 2013 Của UBND huyện Đồng Văn, về việc thu hồi đất giao bổ sung cho Trung tâm giống cây trồng và gia súc Phó Bảng, sử dụng vào mục đích trồng cỏ phục vụ thức ăn cho đàn bò giống tại Trung tâm giống cây trồng và gia súc Phó Bảng, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang; - Xét đề nghị của Hội đồng thẩm định cấp Huyện tại Tờ trình số 22/TTr- HĐTĐ ngày 21/11/2013; - Căn cứ Quyết định số 683/QĐ-UBND, ngày 20 tháng 4 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Giang, về việc phê duyệt Dự án xây dựng công trình, Cụm Hồ chứa nước sinh hoạt huyện Đồng Văn, ( thuộc dự án phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn bền vững các tỉnh Miền núi phía Bắc vay vốn ADB) [21]. - Quyết đinh số 1454/QĐ-UBND ngày 28/5/2013 của UBND huyện Đồng Văn, về việc thu hồi đất của các hộ gia đình, cá nhân để thực hiện xây dựng công trình Hồ chứa nước sinh hoạt thôn Xóm Mới, thị trấn Phó Bảng, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang [22].

- Xét đề nghị của Hội đồng thẩm định cấp huyện tại Tờ trình số: 05/TTr- HĐTĐ ngày 29/05/2013.2 Một số nguyên nhân nảy sinh đến công tác bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai.1 Các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó. Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế. 8 Ở nước ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế - xã hội của đất nước trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổ sung.

Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất. Sau khi quốc hội thông qua Luật đất đai 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc sống. Với một hệ thống quy phạm khá hoàn chỉnh, chi tiết, cụ thể, rõ ràng, đề cập mọi quan hệ đất đai phù hợp với thực tế. Các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai của Nhà nước đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai, giải quyết tốt mối quan hệ đất đai ở khu vực nông thôn, bước đầu đã đáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa; hệ thống pháp luật đất đai luôn đổi mới, ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội [10], [11].