Khóa luận đánh giá bồi thường giải phóng mặt bằng Khu dân cư số 5 phường Thịnh Đán Thái Nguyên

Luận văn đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên.

• Tác giả: Triệu Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính Môi trường
• Đề tài: Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở lý luận
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.3. Cơ sở pháp lý của đề tài
• 2.3.1. Những văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường và GPMB
• 2.3.2. Những văn bản của UBND tỉnh Thái Nguyên về công tác bồi thường và GPMB
• 2.4. Một số nội dung chính liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 2.4.1. Một số khái niệm
• 2.4.1.1. Khái niệm về thu hồi đất và giải phóng mặt bằng
• 2.4.1.2. Khái niệm hỗ trợ, tái định cư
• 2.4.2. Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Tóm tắt

I. Đánh giá công tác bồi thường

Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng (GPMB) là một phần quan trọng trong quá trình triển khai dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên. Đánh giá công tác này không chỉ giúp xác định hiệu quả của việc thực hiện chính sách bồi thường mà còn phản ánh sự hài lòng của người dân bị ảnh hưởng. Theo nghiên cứu, công tác bồi thường đã được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần khắc phục. Một trong những vấn đề chính là sự chậm trễ trong việc chi trả bồi thường, dẫn đến tâm lý không hài lòng của người dân. "Việc bồi thường không kịp thời có thể gây ra sự bất ổn trong cộng đồng và ảnh hưởng đến tiến độ dự án". Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

1.1. Quy trình bồi thường

Quy trình bồi thường trong dự án này được thực hiện theo các bước rõ ràng, từ việc xác định diện tích đất thu hồi đến việc chi trả bồi thường cho các hộ dân. Tuy nhiên, một số hộ dân cho rằng quy trình này còn thiếu minh bạch. "Chúng tôi không được thông báo đầy đủ về các bước trong quy trình bồi thường, điều này khiến chúng tôi cảm thấy không được tôn trọng". Để nâng cao tính minh bạch, cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong quá trình này.

II. Tình hình giải phóng mặt bằng

Tình hình giải phóng mặt bằng tại khu dân cư số 5 phường Thịnh Đán đã diễn ra trong bối cảnh phức tạp. Dự án đã thu hồi một diện tích lớn đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến đời sống của nhiều hộ gia đình. Theo số liệu thống kê, khoảng 70% hộ dân trong khu vực đã bị ảnh hưởng bởi dự án. "Chúng tôi đã mất đi nguồn thu nhập chính từ đất nông nghiệp, trong khi đó, việc bồi thường chưa đủ để chúng tôi tái định cư". Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ hợp lý cho người dân bị thu hồi đất.

2.1. Chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ cho các hộ dân bị thu hồi đất là một yếu tố quan trọng trong công tác giải phóng mặt bằng. Dự án đã áp dụng một số chính sách hỗ trợ như hỗ trợ tiền mặt và tái định cư. Tuy nhiên, nhiều hộ dân cho rằng mức hỗ trợ chưa đủ để họ ổn định cuộc sống. "Chúng tôi cần thêm thời gian và hỗ trợ để có thể khôi phục cuộc sống sau khi bị thu hồi đất". Việc cải thiện chính sách hỗ trợ sẽ giúp người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống và tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai dự án.

III. Tác động của dự án đến đời sống người dân

Dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5 đã có những tác động rõ rệt đến đời sống của người dân trong khu vực. Mặc dù dự án hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích về phát triển kinh tế, nhưng thực tế, nhiều hộ dân đã phải đối mặt với khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và thu nhập. "Chúng tôi đã mất đi đất canh tác, trong khi đó, việc tìm kiếm công việc mới rất khó khăn". Điều này cho thấy cần có các chương trình hỗ trợ việc làm cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự án.

3.1. Phương thức sử dụng tiền bồi thường

Phương thức sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân cũng là một vấn đề đáng lưu ý. Nhiều hộ dân đã sử dụng tiền bồi thường để đầu tư vào các hoạt động kinh doanh nhỏ, trong khi một số khác lại sử dụng để trang trải chi phí sinh hoạt hàng ngày. "Chúng tôi cần được tư vấn về cách sử dụng tiền bồi thường một cách hiệu quả nhất". Việc cung cấp thông tin và tư vấn cho người dân về cách sử dụng tiền bồi thường sẽ giúp họ ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đất đai giữ vị trí là tư liệu sản xuất đặc biệt và là tài sản quốc gia có giá trị lớn. Sự gia tăng nhanh chóng của các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, khu công nghiệp và khu dân cư đô thị đòi hỏi việc chuyển dịch mục đích sử dụng đất diễn ra trên diện rộng. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) đóng vai trò là khâu mở đầu mang tính quyết định đến tiến độ triển khai dự án đầu tư. Tuy nhiên, hoạt động này tác động trực tiếp đến quyền lợi kinh tế, nơi cư trú và sinh kế của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, do đó tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu kiện và mất ổn định an ninh trật tự xã hội nếu không được giải quyết thỏa đáng, đúng pháp luật.

Tại thành phố Thái Nguyên, phường Thịnh Đán nằm ở cửa ngõ phía Tây với tốc độ đô thị hóa nhanh, áp lực chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp ngày một lớn. Việc triển khai dự án xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5 đòi hỏi phải thu hồi đất và giải phóng mặt bằng liên quan đến nhiều hộ dân. Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Triệu Thị Lan (ngành Địa chính Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) được thực hiện nhằm phân tích thực trạng công tác này tại địa phương dưới sự hướng dẫn của TS. Vũ Thị Thanh Thủy.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định theo 4 nội dung cụ thể:

1. Đánh giá kết quả công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
2. Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng.
3. Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án.
4. Đề xuất các phương án, giải pháp trên cơ sở các nghị định, quy định hiện hành và kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế địa phương, mang tính khả thi.

Nhiệm vụ nghiên cứu gắn liền với việc thu thập và phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội phường Thịnh Đán, khảo sát ý kiến người dân chịu tác động và nhận diện các vướng mắc trong cơ chế, chính sách áp dụng tại hiện trường.

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Địa điểm thu thập số liệu chuyên môn: Trung tâm Phát triển quỹ nhà - đất và Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 14/8/2017 đến ngày 12/11/2017.

Cơ sở pháp lý, lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các khái niệm pháp lý cốt lõi của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành:

• Khái niệm "thu hồi đất" (Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất vi phạm);
• Khái niệm "bồi thường về đất" và "bồi thường tài sản gắn liền với đất" (trả lại giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên diện tích đất bị thu hồi);
• Khái niệm "giải phóng mặt bằng" (di dời nhà ở, cây cối, hoa màu, công trình để bàn giao đất sạch);
• Khái niệm "hỗ trợ, tái định cư" (trợ giúp người có đất thu hồi ổn định đời sống, sản xuất thông qua giao đất ở mới, nhà ở hoặc bồi thường tiền để tự lo chỗ ở);
• Thẩm quyền thu hồi đất theo Điều 66, nguyên tắc bồi thường theo Điều 74 và điều kiện bồi thường đất theo Điều 75 Luật Đất đai năm 2013.

Về cơ sở pháp lý, đề tài vận dụng hai cấp độ văn bản quy phạm pháp luật:

• Văn bản trung ương: Luật Đất đai số 45/2013/QH13; các Nghị định của Chính phủ gồm Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, Nghị định số 44/2014/NĐ-CP (quy định phương pháp xác định giá đất và khung giá đất), Nghị định số 47/2014/NĐ-CP (bồi thường, hỗ trợ, tái định cư); các Thông tư của Bộ Tài nguyên và Môi trường gồm Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT, Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT, Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT, Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT; Thông tư số 75/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính về lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
• Văn bản địa phương của UBND tỉnh Thái Nguyên: Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND (ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh); Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND (phê duyệt bảng giá đất giai đoạn 2015–2019); Quyết định số 13/2015/QĐ-UBND (quy định trình tự, thủ tục xác định giá đất và thẩm định giá đất cụ thể); Quyết định số 110/QĐ-UBND (về việc ủy quyền thu hồi đất); Quyết định số 56/2014/QĐ-UBND và Quyết định số 06/2016/QĐ-UBND (đơn giá cây trồng, vật nuôi là thủy sản); Quyết định số 01/2016/QĐ-UBND (đơn giá bồi thường nhà và công trình kiến trúc); Quyết định số 582/QĐ-UBND và Quyết định số 658/QĐ-HĐBT năm 2015 (thành lập và kiện toàn Hội đồng Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và Tổ công tác giúp việc).

Về phương diện so sánh quốc tế, tác giả tổng thuật chính sách bồi thường lấy con người làm trung tâm của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB); kinh nghiệm của Indonesia (Luật số 20 năm 1961 và các nguyên tắc phục hồi thu nhập); Trung Quốc (nguyên tắc hạn chế tối đa thu hồi đất, phân tách phương thức bồi thường thành thị và nông thôn); Hàn Quốc (chủ đầu tư bồi thường trước khi thi công, cơ chế thuê tối thiểu 2 cơ quan định giá độc lập để lấy giá trị trung bình cộng).

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm bốn nhóm công cụ:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu khí tượng, thủy văn, địa hình, các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội phường Thịnh Đán; các hồ sơ địa chính, báo cáo quy hoạch, quyết định phê duyệt phương án bồi thường từ Trung tâm Phát triển quỹ nhà - đất và Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên cùng các phòng ban liên quan.
• Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp: Điều tra thực địa, tiến hành phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình, cá nhân chịu tác động của dự án Khu dân cư số 5 bằng bộ phiếu điều tra với quy mô mẫu n = 40 phiếu, kết hợp trao đổi với cán bộ phụ trách công tác bồi thường.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu: Phân loại, tổng hợp và xử lý dữ liệu thống kê bằng các phần mềm Microsoft Word, Excel để lập các bảng cơ cấu diện tích, kinh phí và tỷ lệ phân bố ý kiến.
• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến giáo viên hướng dẫn (TS. Vũ Thị Thanh Thủy), các chuyên gia thực hiện bồi thường, lãnh đạo phòng ban chuyên môn và cán bộ địa chính phường Thịnh Đán.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Cấu trúc khóa luận được tổ chức thành 5 phần chuyên môn mạch lạc theo đề cương chuẩn của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên:

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bối cảnh phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm rõ tính tất yếu của việc chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất và vai trò của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Phần này công bố mục đích nghiên cứu, 4 nhiệm vụ trọng tâm cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc tiếp cận công tác quản lý đất đai tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan cung cấp cơ sở khoa học, thực tiễn và cơ sở pháp lý hoàn chỉnh. Tác giả phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bồi thường (chính sách nhà nước, điều kiện kinh tế - xã hội địa phương, công tác quản lý nhà nước về đất đai, tổ chức thực hiện, nhận thức của người dân). Bên cạnh kinh nghiệm quốc tế (WB, ADB, Indonesia, Trung Quốc, Hàn Quốc), tác giả hệ thống hóa lịch sử bồi thường ở Việt Nam qua 5 thời kỳ:

• Giai đoạn trước năm 1987 (Nghị định số 151-TTg năm 1959 về trưng dụng ruộng đất);
• Giai đoạn 1987–1993 (Luật Đất đai 1987, Quyết định số 186/HĐBT năm 1990);
• Giai đoạn 1993–2003 (Luật Đất đai 1993, Nghị định số 90/NĐ-CP, Nghị định số 22/1998/NĐ-CP);
• Giai đoạn 2003–2013 (Luật Đất đai 2003, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, Nghị định số 69/2009/NĐ-CP);
• Giai đoạn từ năm 2013 đến nay (Luật Đất đai 2013 với các điểm mới về cơ chế giá đất cụ thể, đào tạo nghề, tái định cư trước khi thu hồi).

Tổng quan cũng trình bày số liệu thực tiễn tại Hà Nội (giai đoạn 2010 đến tháng 6/2016 thực hiện GPMB 1.711 dự án, diện tích hơn 8.462 ha, chi trả trên 54.829 tỷ đồng cho 213.554 đối tượng), Thành phố Hồ Chí Minh (quỹ nhà tái định cư 41.703 căn hộ và nền đất), Lạng Sơn và tỉnh Thái Nguyên. Tại Thái Nguyên, số liệu các giai đoạn được tổng hợp: giai đoạn 2000–2003 và 2005–2008 thành phố có 332 dự án GPMB (thu hồi gần 397 ha, liên quan 15.338 hộ, kinh phí 185,6 tỷ đồng); năm 2013 toàn tỉnh GPMB 176 dự án với diện tích 391,6 ha, kinh phí 716,9724 tỷ đồng (nổi bật là dự án Tổ hợp Công nghệ cao Samsung Phổ Yên); thị xã Sông Công năm 2011 chi trả 74,6 tỷ đồng cho 44 dự án với 24,2 ha đất.

Phần 3: Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Văn bản quy định rõ đối tượng nghiên cứu là công tác bồi thường GPMB của dự án Khu dân cư số 5; địa bàn nghiên cứu tại phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên; cơ quan thu thập dữ liệu là Trung tâm Phát triển quỹ nhà - đất và Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên; thời gian từ ngày 14/8/2017 đến ngày 12/11/2017. Thiết kế nghiên cứu bao gồm 4 nội dung công việc và quy trình 4 phương pháp: thu thập số liệu thứ cấp, điều tra sơ cấp (n = 40 phiếu), phân tích tổng hợp số liệu và tham vấn chuyên gia.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung giải quyết các mục tiêu đề ra:

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội phường Thịnh Đán: Diện tích tự nhiên toàn phường là 646,39 ha (theo thống kê năm 2015 là 651,73 ha), chiếm 3,47% diện tích thành phố Thái Nguyên. Địa hình đồi bát úp dốc thoải nghiêng dần theo hướng Đông Bắc – Tây Nam. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình năm 22–23°C, lượng mưa trung bình năm 1.764 mm (tập trung 85% vào các tháng 6, 7, 8, 9), độ ẩm trung bình 82%, số giờ nắng 1.600–1.700 giờ/năm. Thủy văn chịu ảnh hưởng của kênh đào Hồ Núi Cốc, hồ Đầm Rốn, hồ Sen. Dân số gồm 23 tổ dân phố, 16.813 hộ gia đình, 10.162 nhân khẩu thường trú và khoảng 6.121 người tạm trú (học sinh, sinh viên, công nhân Samsung). Thu nhập bình quân đạt 10.000.000 đồng/người/năm, toàn phường còn 47 hộ nghèo (tỷ lệ 2,1%). Giá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp năm 2016 ước đạt 22 tỷ đồng; số hộ kinh doanh dịch vụ do thuế quản lý trên 800 hộ.
• Hiện trạng sử dụng đất phường Thịnh Đán năm 2015 (Bảng 4.1): Tổng diện tích đất tự nhiên là 651,73 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 457,23 ha (70,61%); đất phi nông nghiệp đạt 177,87 ha (27,29%); đất chưa sử dụng là 16,63 ha (2,55%).
• Công tác bồi thường GPMB dự án Khu dân cư số 5: Trình bày giới thiệu chung, quy mô dự án, căn cứ pháp lý, tổng hợp diện tích thu hồi, cơ cấu đất thu hồi, kết quả chi trả tiền bồi thường đất nông nghiệp, tài sản, vật kiến trúc, cây cối hoa màu, và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định đời sống.
• Đánh giá qua ý kiến nhân dân: Phân tích kết quả điều tra 40 phiếu về mức độ hài lòng đối với quy trình kiểm đếm, áp giá bồi thường; đánh giá tác động của dự án tới việc làm, thu nhập và khảo sát phương thức sử dụng nguồn tiền bồi thường của các hộ dân.
• Phân tích thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp: Đánh giá tính chủ động của các ban ngành, đồng thời nêu rõ các trở ngại về sự thay đổi của cơ chế chính sách, công tác quản lý hiện trạng xây dựng và tiến độ bố trí hạ tầng kỹ thuật.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn diện kết quả đạt được của dự án, đánh giá tính đúng đắn trong việc thực thi chính sách và gửi văn bản kiến nghị lên UBND tỉnh, UBND thành phố Thái Nguyên cùng các đơn vị chủ đầu tư nhằm hoàn thiện quy trình GPMB trong các dự án tiếp theo.

Kết quả và đóng góp của khóa luận

Số liệu thực trạng đất đai và công tác GPMB tại địa bàn nghiên cứu

Cơ cấu đất đai phường Thịnh Đán năm 2015 được tác giả trích xuất từ tài liệu quản lý địa chính phục vụ làm nền tảng đánh giá tiềm năng thu hồi đất:

STT	Nhóm đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
1	Đất nông nghiệp	457,23	70,61
2	Đất phi nông nghiệp	177,87	27,29
3	Đất chưa sử dụng	16,63	2,55
Tổng		651,73	100,00

Về bối cảnh triển khai công tác bồi thường tại địa phương, văn bản ghi nhận quy mô công tác GPMB tại thành phố Thái Nguyên:

• Giai đoạn 2000–2003 và 2005–2008: khoảng 332 dự án liên quan đến GPMB, thu hồi gần 397 ha đất, tác động tới 15.338 hộ dân với tổng kinh phí bồi thường khoảng 185,6 tỷ đồng.
• Năm 2013: Toàn tỉnh Thái Nguyên thực hiện bồi thường GPMB cho 176 công trình, thu hồi 391,6 ha đất với tổng kinh phí chi trả 716,9724 tỷ đồng.

Kết quả điều tra thực địa tại dự án Khu dân cư số 5

Thông qua việc khảo sát 40 hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5, khóa luận đã lượng hóa các khía cạnh:

• Quy trình đo đạc, kiểm đếm diện tích đất nông nghiệp, thống kê tài sản, vật kiến trúc và cây cối, hoa màu trên đất;
• Tình hình thực hiện các chính sách hỗ trợ theo quy định của tỉnh (hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, hỗ trợ ổn định đời sống);
• Xu hướng sử dụng tiền bồi thường của các hộ gia đình (sử dụng xây sửa nhà ở, mua sắm vật dụng, gửi tiết kiệm hoặc đầu tư chuyển đổi sang ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại);
• Sự biến động về việc làm và thu nhập của người dân nông nghiệp sau khi tư liệu sản xuất bị thu hồi.

Đề xuất giải pháp của tác giả

Dựa trên các vướng mắc thực tế tại dự án Khu dân cư số 5, tác giả đưa ra các nhóm giải pháp:

• Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đất đai, bảo đảm công khai, dân chủ từ khâu thông báo thu hồi đất, kiểm đếm đến niêm yết phương án áp giá bồi thường;
• Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai ở cấp cơ sở, ngăn chặn tình trạng xây dựng trái phép, tự ý chuyển mục đích sử dụng hoặc tạo lập tài sản đón bồi thường;
• Phối hợp chặt chẽ giữa Chủ đầu tư, Trung tâm Phát triển quỹ nhà - đất và chính quyền địa phương trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại, kiến nghị ngay tại cơ sở;
• Hoàn thiện chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, giới thiệu việc làm cụ thể gắn với các cơ sở kinh tế, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn phường để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân mất đất sản xuất.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã hệ thống hóa các mốc pháp lý về thu hồi đất từ Luật Đất đai 1987 đến Luật Đất đai 2013 và các văn bản của UBND tỉnh Thái Nguyên áp dụng cho dự án. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp bộ số liệu khảo sát thực chứng (40 phiếu) về tác động kinh tế - xã hội của công tác GPMB tại phường Thịnh Đán, phản ánh khách quan mức độ chấp hành chính sách, nhận thức của người dân và những điểm nghẽn trong công tác phối hợp giữa các đơn vị liên quan.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của nghiên cứu: Tác giả tự đánh giá trong lời cảm ơn rằng do hạn chế về thời gian thực tập và kinh nghiệm chuyên môn, đề tài không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Quy mô khảo sát ý kiến người dân còn hạn chế ở cỡ mẫu 40 hộ gia đình thuộc phạm vi dự án Khu dân cư số 5. Bên cạnh đó, số liệu nghiên cứu về địa chất công trình và tài nguyên nước ngầm trên địa bàn phường Thịnh Đán chưa có tài liệu khảo sát, thống kê đầy đủ (địa chất công trình mới chỉ đánh giá ngoại suy qua các công trình đã xây dựng lân cận; nước ngầm chưa có phân tích trữ lượng và chất lượng hóa học mà người dân khai thác qua giếng khơi).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng phạm vi điều tra sang các dự án hạ tầng đô thị khác trên địa bàn thành phố Thái Nguyên để so sánh; tiến hành nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal study) nhằm đánh giá biến động thu nhập, sinh kế của người dân sau thời gian dài (3–5 năm) kể từ khi nhận tiền bồi thường và bàn giao mặt bằng; khảo sát sâu hơn về mô hình giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp bị thu hồi đất tại các vùng ven đô.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên môn hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Địa chính Môi trường, Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên, Luật học chuyên ngành đất đai và Kinh tế phát triển khi thực hiện đề tài tốt nghiệp hoặc tiểu luận nghiên cứu về thu hồi đất.
• Giá trị đối với cơ quan thực tiễn: Cung cấp thông tin thực tế cho cán bộ làm công tác bồi thường, cán bộ Trung tâm Phát triển quỹ đất, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật và cán bộ địa chính cấp xã, phường trong việc nhận diện tâm lý người dân, các dạng tranh chấp, khiếu nại thường gặp và trình tự áp giá bồi thường tài sản, cây cối, hoa màu trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
• Nội dung tham khảo nổi bật: Mục tổng quan lịch sử chính sách bồi thường tại Việt Nam từ năm 1959 đến năm 2013; bảng tổng hợp danh mục văn bản pháp quy của UBND tỉnh Thái Nguyên về bồi thường, hỗ trợ đất đai; phương pháp xây dựng bảng hỏi điều tra nông hộ chịu tác động bởi dự án hạ tầng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại dự án cụ thể nào?

Khóa luận nghiên cứu dự án xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5, tọa lạc tại phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, do sinh viên Triệu Thị Lan thực hiện trong giai đoạn từ ngày 14/8/2017 đến ngày 12/11/2017.

2. Các văn bản quy định đơn giá bồi thường tài sản và cây trồng của tỉnh Thái Nguyên được áp dụng trong khóa luận gồm những quyết định nào?

Tác giả đã viện dẫn các văn bản cụ thể của UBND tỉnh Thái Nguyên gồm: Quyết định số 56/2014/QĐ-UBND và Quyết định số 06/2016/QĐ-UBND (về đơn giá cây trồng, vật nuôi là thủy sản); Quyết định số 01/2016/QĐ-UBND (về đơn giá bồi thường nhà và các công trình kiến trúc gắn liền với đất); Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND (về bảng giá đất giai đoạn 2015–2019).

3. Quy mô khảo sát sơ cấp lấy ý kiến người dân trong đề tài là bao nhiêu phiếu?

Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp được tác giả thực hiện trực tiếp tại thực địa đối với các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân chịu ảnh hưởng bởi dự án thông qua bộ câu hỏi phỏng vấn gồm 40 phiếu điều tra.

4. Cơ cấu các loại đất tại phường Thịnh Đán năm 2015 trước thời điểm nghiên cứu có tỷ lệ như thế nào?

Theo số liệu thống kê năm 2015 của phường Thịnh Đán trong Bảng 4.1 của khóa luận, đất nông nghiệp chiếm 457,23 ha (70,61%), đất phi nông nghiệp chiếm 177,87 ha (27,29%), và đất chưa sử dụng chiếm 16,63 ha (2,55%) trên tổng diện tích tự nhiên 651,73 ha.

5. Kinh nghiệm bồi thường GPMB của những quốc gia nào đã được tác giả tổng thuật trong phần tổng quan?

Khóa luận đã tổng thuật chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư của Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), cùng kinh nghiệm thực tế từ ba quốc gia: Indonesia (nguyên tắc khôi phục sinh kế theo Luật số 20), Trung Quốc (hạn chế tối đa thu hồi đất và phân tách bồi thường nhà ở đô thị - nông thôn), và Hàn Quốc (chủ dự án bồi thường bằng tiền trước khi thi công, sử dụng 2–3 tổ chức định giá độc lập).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Thị Lan đã phản ánh chi tiết bức tranh thực tiễn về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng cơ sở hạ tầng Khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở thực thi Luật Đất đai năm 2013 và các quy định của tỉnh Thái Nguyên. Công trình kết hợp giữa việc tổng hợp hệ thống văn bản pháp quy, dữ liệu quản lý địa chính thứ cấp với điều tra thực địa 40 hộ dân bị thu hồi đất. Những thuận lợi, vướng mắc và giải pháp được tác giả đúc kết có giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác giải phóng mặt bằng tại các dự án phát triển đô thị ở địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn và vô cùng quý giá, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân; là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển. Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ. Đặc biệt những năm gần đây việc xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới,. đã phát triển nhanh đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH - HĐH) đất nước với mục tiêu sớm đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020.

Nước ta hiện nay là một trong những thị trường phát triển ổn định, với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, chế độ chính trị ổn định. Các dự án đầu tư ngày một tăng, kèm theo đó là tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ trên cả nước. Đó chính là cơ sở thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển. Đất đai ngày càng có giá trị cao, nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng lên, để có mặt bằng thực hiện các dự án bắt buộc chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai.

Vì vậy, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) là hết sức cần thiết, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý Nhà nước về đất đai, là điều kiện ban đầu để triển khai dự án đầu tư. Nó có thể là động lực thúc đẩy các dự án được triển khai nhanh, đúng tiến độ nhưng ngược lại nó cũng có thể trở thành rào cản và luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây khiếu kiện, mất ổn định an ninh vì khi thực hiện công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của tổ chức, cá nhân và hộ gia đình. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác GPMB, được sự đồng ý và giúp đỡ của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, cùng với sự giúp đỡ h 2 của Trung tâm phát triển quỹ nhà - đất và đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên và sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo TS. Vũ Thị Thanh Thủy em tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”.

Mục đích nghiên cứu - Đánh giá kết quả công tác BT&GPMB của dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư số 5, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên - Đánh giá ảnh hưởng của công tác GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực GPMB - Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án - Đề xuất các phương án, giải pháp trên cơ sở các Nghị định, Quy định, kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế của địa phương và mang tính khả thi 1. Ý nghĩa của đề tài 1.