ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, đứng trƣớc yêu cầu tồn tại và phát triển các nền kinh tế, các doanh nghiệp đều tìm mọi cách để nâng cao năng lực cạnh tranh, trong các phƣơng cách đó việc đổi mới công nghệ nhằm tăng năng lực cạnh tranh bằng cách sử dụng công nghệ tiêu hao ít vật tƣ, nguyên nhiên liệu, năng lƣợng; tạo ra các sản phẩm mới có giá thành thấp, có chất lƣợng cao… luôn là lựa chọn số một của các doanh nghiệp, các quốc gia. Đối với từng doanh nghiệp để đổi mới công nghệ mang lại hiệu quả thì phải trực tiếp đánh giá công nghệ của từng doanh nghiệp, từ đó có những đổi mới công nghệ bằng cách cải tiến và nâng cao công nghệ hiện có của các doanh nghiệp này. Làm vậy sẽ tăng năng suất, chất lƣợng và tính cạnh tranh của sản phẩm, đồng thời làm giảm sức ép về nguồn vốn cho đầu tƣ đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp của Việt Nam. Trong ngành chế biến gỗ, một dây chuyền công nghệ sử dụng nhiều thiết bị công nghệ khác nhau và một loại thiết bị có thể sử dụng trong nhiều dây chuyền công nghệ khác nhau.
Vòng đời công nghệ và vòng đời thiết bị không trùng nhau. Với cùng một số lƣợng máy móc, thiết bị nhƣng cách bố trí dây chuyền, quy trình công nghệ của các công ty sẽ có sự khác nhau. Xuất phát từ thực tế nêu ở trên, đƣợc sự đồng ý của Nhà trƣờng, Khoa Chế biến lâm sản; thầy giáo hƣớng dẫn PGS. Nguyễn Phan Thiết, tôi đã tiến hành thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Đánh giá công nghệ sản xuất tại công ty TNHH Hòa Phát”.
1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử về các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu. Ngoài nƣớc đã có một số nghiên cứu về năng lực công nghệ, nhƣ: Ngân hàng thế giới, M. Fransman…, các nghiên cứu này đi sâu vào nghiên cứu năng lực công nghệ ở tầm vĩ mô (nghành kinh tế, Quốc gia).
Trung tâm chuyển giao công nghệ Châu Á – Thái Bình Dƣơng (APCTTT), đề cập một số yếu tố đánh giá năng lực công nghệ của các ngành công nghiệp. Trong nƣớc, một số nhà khoa học nhƣ: Vũ Cao Đàm, Đặng Mộng Lân, Đặng Ngọc Dinh, Mai Hà, Trần Ngọc Ca… đã có một số nghiên cứu về công nghệ và năng lực công nghệ; Trần Ngọc Ca, đã nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ, nghiên cứu và triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam” (năm 2000). Nguyễn Hoài Giang, Trần Văn Bình, Phạm Minh Việt (2007) với đề tài: “Mô hình dữ liệu trong quản lý, đánh giá công nghệ cho các doanh nghiệp và các nghành kinh tế quốc dân”. Tạ Doãn Trịnh, nghiên cứu đề tài: “Xác định các chỉ tiêu thống kê để đánh giá chỉ số chung về năng lực công nghệ”.
Sở khoa học và công nghệ Phú Thọ (năm 2008) Báo cáo tổng hợp kết quả đề tài: “Điều tra, đánh giá hiện trạng công nghệ của các ngành công nghiệp và đề xuất các giải pháp để nâng cao trình độ công nghệ, tăng khả năng cạnh tranh các sản phẩm công nghiệp của tỉnh Phú Thọ”. Sở khoa học và công nghệ tỉnh hải Dƣơng (năm 2008), đề tài “Đánh giá trình độ và năng lực công nghệ của các lĩnh vực sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương”. 2 Nguyễn Võ Hƣng với đề tài: “Nghiên cứu cơ chế, chính sách khoa học và công nghệ khuyến khích đổi mới công nghệ đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam có vốn nhà nước”. Nguyễn Thanh Duy với đề tài: “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu và triển khai trong hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp ở Bình Định”.
Nguyễn Hoàng Anh (2009), với đề tài “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp”, luận văn Thạc sỹ Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đối với trƣờng Đại học Lâm nghiệp và Khoa Chế biến lâm sản thì đây là một vấn đề mới chƣa có đề tài nào nguyên cứu. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu. Khái niệm công nghệ.
Theo các cách tiếp cận, nhu cầu sử dụng và quan điểm khác nhau nên có rất nhiều khái niệm về công nghệ. Có thể nói công nghệ xuất hiện đồng thời với sự hình thành xã hội loài ngƣời. Từ “công nghệ” xuất phát từ chữ Hy Lạp, (teknve – Tenkhne) có nghĩa là kỹ năng, và (λoyoσ –logos ) có nghĩa là một khoa học, hay sự nghiên cứu. Nhƣ vậy thuật ngữ technology (Tiếng Anh) hay technologie (Tiếng Pháp) có ý nghĩa là khoa học về kỹ thuật hay sự nghiên cứu có hệ thống về kỹ thuật – thƣờng đƣợc gọi là Công nghệ học.
Từ những năm 60 của thế kỷ XX, khởi đầu từ Mỹ rồi Tây Âu đã sử dụng thuật ngữ “công nghệ” để chỉ các hoạt động ở mọi lĩnh vực, các hoạt động này áp dụng những kiến thức là kết quả của nghiên cứu khoa học ứng dụng – một sự phát triển của khoa học trong thực tiễn – nhằm mang lại hiệu quả cao hơn trong hoạt động của con ngƣời.Root, “Công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng được vào việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới”, định nghĩa này nói lên bản chất của công nghệ là kiến thức, mục tiêu là để áp dụng vào sản xuất tạo ra sản phẩm mới. + Ngân hàng thế giới World Bank (1985) định nghĩa “Công nghệ là phương pháp chuyển hóa các nguồn lực thành sản phẩm, gồm 3 yếu tố: thông tin về phương pháp; phương tiện, công cụ sử dụng phương pháp để thực hiện việc chuyển hóa; sự hiểu biết phương pháp hoạt động như thế nào và tại sao”. + Theo Sharif (1986), “Công nghệ bao gồm khả năng sáng tạo, đổi mới và lựa chọn nhưng kỹ thuật khác nhau và sử dụng chúng một cách tối ưu vào tập hợp các yếu tố bao gồm vật chất, xã hội và văn hóa. Công nghệ tập hợp cả phần cứng và phần mềm, thể hiện ở 4 dạng cơ bản sau: * Vật thể (vật liệu, công cụ, sản xuất, thiết bị và máy móc, sản phẩm hoàn chỉnh).
* Con người (kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm). * Dạng ghi chép (bí quyết, quy trình, phương pháp, dữ liệu…được mô tả trong các ấn phẩm, tài liệu…). * Dạng thiết chế tổ chức (dịch vụ, truyền bá, cơ cấu quản lý…). Ở Việt Nam, cho đến nay công nghệ thƣờng đƣợc hiểu là quá trình tiến hành một công đoạn sản xuất, là thiết bị để thực hiện một công việc (do đó công nghệ thƣờng là tính từ của cụm thuật ngữ nhƣ: quy trình công nghệ, thiết bị công nghệ, dây chuyền công nghệ).
Cách hiểu này có xuất xứ từ định nghĩa trong từ điển kỹ thuật của Liên Xô trƣớc đây: “Công nghệ là tập hợp các phương pháp gia công, chế tạo, làm thay đổi trạng thái, tính chất, hình dáng nguyên, vật liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo 4 ra sản phẩm hoàn chỉnh”. Theo những quan niệm này, công nghệ chỉ liên quan đến sản xuất vật chất. Theo Luật khoa học và công nghệ năm 2000, thì “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành các sản phẩm”. Luật chuyển giao công nghệ định nghĩa công nghệ là: “giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”.
Có nhiều khái niệm về công nghệ, nhƣng có thể thấy khái niệm công nghệ đƣợc định nghĩa theo hai quan điểm: Quan điểm thứ nhất, công nghệ là kiến thức (phần mềm), tức là các quy trình, giải pháp, bí quyết (tri thức); Quan điểm thứ hai, công nghệ bao gồm cả phần cứng và phần mềm, trong đó các quy trình, giải pháp, bí quyết là phần mềm và thiết bị công nghệ là phần cứng. Trong các khái niệm này tác giả sử dụng khái niệm theo quan điểm thứ hai (công nghệ bao gồm cả phần cứng và phần mềm), khái niệm đƣợc ghi trong Luật khoa học và công nghệ, năm 2000. Khái niệm đánh giá công nghệ. Đánh giá là một hoạt động đƣợc sử dụng ở rất nhiều lĩnh vực nhƣ kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học và công nghệ, an ninh, quốc phòng… đánh giá đƣợc thực hiện trong các hoạt động kiểm tra, xác định, nhận xét… Mục tiêu của đánh giá, tùy thuộc vào tính chất, đối tƣợng mà xác định các mục tiêu khác nhau, nhƣ: đánh giá sự tác động, đánh giá kết quả, đánh giá hiệu quả của chƣơng trình, dự án hoặc chính sách nào đó; đánh giá hiện trạng, đánh giá năng lực… việc đánh giá các đối tƣợng khác nhau đƣợc xác định theo những tiêu chí, phƣơng pháp, không gian, thời gian khác nhau.
5 Đánh giá là công cụ của quản lý đƣợc các Quốc gia, chính quyền, tổ chức và cả nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách sử dụng trong hoạt động của mình, đánh giá là việc xem xét một cách có hệ thống và khách quan về hiện trạng một vấn đề, hay một chƣơng trình, dự án nào đó. Mục đích của đánh giá là nhằm xác định tính hợp lý và tính hiện thực của các mục tiêu, tính hiệu quả và khả năng phát triển bền vững của chƣơng trình hoặc dự án. Đánh giá công nghệ. Cho đến nay chƣa có một định nghĩa thống nhất về đánh giá công nghệ.
Dƣới đây là một số định nghĩa về đánh giá công nghệ. - Đánh giá công nghệ là một dạng nghiên cứu chính sách nhằm cung cấp sự hiểu biết toàn diện về một công nghệ hay một hệ thống công nghệ cho đầu vào của quá trình ra quyết định. - Đánh giá công nghệ là quá trình tổng hợp xem xét tác động giữa công nghệ với môi trƣờng xung quanh nhằm đƣa ra các kết luận về khả năng thực tế và tiềm năng của một công nghệ hay một hệ thống công nghệ. - Đánh giá công nghệ là việc phân tích định lƣợng hay định tính các tác động của một công nghệ hay một hệ thống công nghệ đối với các yếu tố của môi trƣờng xung quanh.
6 Chƣơng 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát: Có đƣợc bức tranh về công nghệ sản xuất tại công ty TNHH Hòa Phát tỉnh Bình Dƣơng. Mục tiêu cụ thể: - Xác định đƣợc hiện trạng công nghệ sản xuất đồ gỗ tại công ty TNHH Hòa Phát.