Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu đánh giá chức năng tai giữa ở bệnh nhân khe hở vòm miệng

Chức năng tai giữa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức nghe và cân bằng áp lực trong hòm nhĩ. 174 trang · Trường Đại Học Y Dược · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Đánh Giá Chức Năng Tai Giữa Ở Bệnh Nhân Khe Hở Vòm Miệng
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng, biểu đồ, sơ đồ, hình vẽ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu về chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng
• 1.3. Nghiên cứu về phẫu thuật đặt ống thông khí trên bệnh nhân khe hở vòm miệng
• 1.4. Giải phẫu, chức năng tai giữa và vòm miệng
• 1.4.1. Giải phẫu tai giữa
• 1.4.2. Vòi nhĩ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Chức năng tai giữa qua nội soi, thính lực và nhĩ lượng
• 3.2. Sự cải thiện chức năng tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Chức năng tai giữa qua nội soi, thính lực và nhĩ lượng
• 4.2. Sự cải thiện chức năng tai giữa sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí
• NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá chức năng tai giữa

Chức năng tai giữa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức nghe và cân bằng áp lực trong hòm nhĩ. Đối với bệnh nhân khe hở vòm miệng, chức năng này thường bị ảnh hưởng nghiêm trọng do rối loạn chức năng vòi nhĩ. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh lý tai giữa ở trẻ em có khe hở vòm miệng lên tới 94%. Viêm tai giữa thường diễn biến âm thầm, gây khó khăn trong việc phát hiện và điều trị kịp thời. Việc đánh giá chức năng tai giữa qua các phương pháp như nội soi, đo nhĩ lượng và thính lực là cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề liên quan. Theo Paradise, điều trị nội khoa không giúp cải thiện tình trạng rối loạn chức năng vòi nhĩ, do đó, phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí hòm nhĩ là những biện pháp cần thiết để cải thiện chức năng tai giữa.

1.1. Phương pháp đánh giá chức năng tai giữa

Các phương pháp đánh giá chức năng tai giữa bao gồm nội soi, đo nhĩ lượng và thính lực. Nội soi cho phép quan sát trực tiếp tình trạng của hòm nhĩ và vòi nhĩ, từ đó phát hiện các bất thường. Đo nhĩ lượng giúp đánh giá độ di động của màng nhĩ và áp lực trong hòm nhĩ, trong khi đo thính lực giúp xác định mức độ nghe của bệnh nhân. Những phương pháp này không chỉ giúp chẩn đoán bệnh lý tai giữa mà còn theo dõi hiệu quả của các can thiệp phẫu thuật. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ cung cấp thông tin toàn diện về chức năng tai giữa, từ đó đưa ra các quyết định điều trị hợp lý.

II. Tác động của khe hở vòm miệng đến chức năng tai giữa

Khe hở vòm miệng gây ra nhiều vấn đề về chức năng tai giữa do sự rối loạn trong việc thông khí và dẫn lưu dịch. Rối loạn chức năng vòi nhĩ dẫn đến tình trạng viêm tai giữa ứ dịch, ảnh hưởng đến sức nghe và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Nghiên cứu cho thấy, sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng, tỷ lệ viêm tai giữa vẫn còn cao, cho thấy sự cần thiết phải kết hợp đặt ống thông khí để cải thiện tình trạng này. Việc theo dõi và đánh giá chức năng tai giữa sau phẫu thuật là rất quan trọng để phát hiện sớm các biến chứng và điều chỉnh phương pháp điều trị.

2.1. Biến chứng sau phẫu thuật

Biến chứng sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí có thể bao gồm viêm tai giữa tái diễn, chảy tai và tình trạng dịch hòm nhĩ. Những biến chứng này có thể ảnh hưởng đến sức nghe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo dõi định kỳ và đánh giá chức năng tai giữa sau phẫu thuật là cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề và điều chỉnh phương pháp điều trị. Việc phối hợp giữa các chuyên ngành như Tai Mũi Họng, Phẫu thuật Hàm mặt và Phẫu thuật Tạo hình sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về chức năng tai giữa ở bệnh nhân khe hở vòm miệng không chỉ cung cấp thông tin giá trị về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng điều trị. Việc đánh giá chức năng tai giữa qua các phương pháp hiện đại giúp phát hiện sớm các vấn đề và đưa ra các can thiệp kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc cải thiện sức nghe và phát triển ngôn ngữ cho trẻ em. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải có một chiến lược điều trị toàn diện cho bệnh nhân khe hở vòm miệng, bao gồm cả phẫu thuật và theo dõi định kỳ.

3.1. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn để đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau. Việc nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa khe hở vòm miệng và các bệnh lý tai giữa sẽ giúp cải thiện các phương pháp điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên ngành để đảm bảo việc điều trị được thực hiện một cách toàn diện và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Khe hở vòm miệng (KHVM) là dị tật bẩm sinh vùng hàm mặt với tỷ lệ xuất hiện khoảng 0,1% – 0,2% tại Việt Nam. Bệnh lý này gây gián đoạn cấu trúc giải phẫu vòm miệng, làm thay đổi điểm bám và hướng đi của cơ nâng màn hầu cùng cơ căng màn hầu, dẫn đến rối loạn chức năng vòi nhĩ mạn tính. Kết hợp với tình trạng viêm nhiễm ngược dòng từ vùng mũi họng do thiếu hụt khẩu cái, tỷ lệ mắc các bệnh lý tai giữa ở trẻ KHVM được ghi nhận lên tới 94%. Bệnh lý tai giữa ở nhóm bệnh nhân này chủ yếu là thể màng nhĩ đóng kín, diễn biến âm thầm qua các giai đoạn: viêm tai giữa ứ dịch (VTGƯD), viêm tai giữa cấp tính (VTGCT) tái diễn, xẹp nhĩ, túi co kéo, xơ nhĩ và nguy cơ hình thành cholesteatoma. Sự suy giảm thính lực kéo dài trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng giao tiếp và học tập của trẻ.

Khoảng trống nghiên cứu thực tế cho thấy điều trị nội khoa không giải quyết được tình trạng rối loạn chức năng vòi nhĩ mạn tính. Sau phẫu thuật tạo hình vòm miệng (THVM) đơn thuần, tỷ lệ VTGƯD vẫn ở mức cao (lên tới 85,7% sau 6 tháng). Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây về tai giữa ở trẻ KHVM chủ yếu dừng lại ở mô tả cắt ngang với cỡ mẫu nhỏ, thời gian theo dõi ngắn và chưa đánh giá can thiệp phối hợp đa chuyên khoa giữa phẫu thuật THVM và đặt ống thông khí (OTK) hòm nhĩ. Luận án "Đánh giá chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng" được thực hiện nhằm giải quyết các khoảng trống này với các nội dung cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu (đánh số theo văn bản):
  1. Mục tiêu 1: Đánh giá chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng qua nội soi, thính lực và nhĩ lượng.
  2. Mục tiêu 2: Đánh giá sự cải thiện chức năng tai giữa sau đặt ống thông khí và phẫu thuật tạo hình khe hở vòm miệng.
• Đối tượng nghiên cứu: Trẻ em dưới 16 tuổi mắc khe hở vòm miệng thứ phát (có hoặc không kết hợp khe hở môi), có chỉ định phẫu thuật tạo hình vòm miệng và được chẩn đoán có bệnh lý tai giữa (VTGƯD, VTGCT tái diễn, xẹp nhĩ độ II–III).
• Phạm vi không gian: Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba, Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 01 năm 2016 đến tháng 12 năm 2019; thời gian theo dõi bệnh nhân sau can thiệp tối thiểu là 12 tháng.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến chức năng tai giữa và phẫu thuật đặt ống thông khí ở bệnh nhân KHVM:

Các nghiên cứu quốc tế

• Lịch sử bệnh lý tai giữa ở trẻ KHVM: Alt (1897) lần đầu mô tả liên quan giữa KHVM và nghe kém. Graham (1964) ghi nhận 48,42% bệnh nhân KHVM có tiền sử bệnh tai giữa. Paradise (1969, 1976) nhận thấy bệnh lý xuất hiện từ những tháng đầu đời, đề xuất đặt OTK sớm và chỉ ra điều trị nội khoa không cải thiện rối loạn chức năng vòi. Bluestone (1972) làm rõ cơ chế mở vòi bất thường. Moller (1975, 1981) khảo sát áp lực tai giữa (thường dưới -150 mmH2O) và ghi nhận nhĩ đồ dạng B ở 85% trường hợp VTGƯD. Fria và cộng sự (1987), Broen và cộng sự (1996) chứng minh 90% – 93% trẻ KHVM có nghe kém dẫn truyền và tình trạng này tồn tại đến tuổi vị thành niên.
• Can thiệp đặt ống thông khí: Politzer (1860) thử nghiệm đặt ống cao su; Armstrong (1954) sử dụng ống polyethylene qua màng nhĩ điều trị VTGƯD thành công. Zheng (2003) phối hợp đặt OTK và THVM giúp sức nghe tăng 17 dB. Sheahan (2003), Rivelli (2018), Lou (2018), Tengroth (2019), Jin (2020), Acharya (2021) khẳng định can thiệp sớm cải thiện thính lực và phục hồi chức năng vòi nhĩ. Rieu-Chevreau (2019), Inoue (2020), Schwarz (2021), Martins (2021) và phân tích tổng quan của Chang (2022) trên 929 trẻ KHVM xác nhận việc kết hợp đặt OTK đồng thời với THVM giúp ngăn ngừa VTGƯD hiệu quả hơn hẳn THVM đơn thuần (OR = 3,4).

Các nghiên cứu tại Việt Nam

Nguyễn Thị Hoài An (1998) phát hiện tỷ lệ VTGƯD ở trẻ KHVM là 76,4%. Nguyễn Đình Trường (2013) khảo sát 50 trẻ KHVM ghi nhận 70% tai mắc bệnh lý, nhĩ đồ dạng phẳng/hình đồi chiếm 51,5%; sau đặt OTK 3 tháng có 60% tai ổn định nhưng 34,3% tái ứ dịch sau rơi ống. Nguyễn Văn Ninh và cộng sự (2016) nhận thấy tỷ lệ bệnh lý tai giữa ở nhóm chưa THVM (91,0%) cao hơn nhóm đã THVM (73,8%). Đỗ Quý Linh (2016) khảo sát các phân loại giải phẫu; Khiếu Hữu Thanh và Lương Thị Minh Hương (2019) chứng minh nếu THVM đơn thuần không đặt OTK thì tỷ lệ VTGƯD sau 6 tháng vẫn tồn tại ở mức 85,7%. Các nghiên cứu về kỹ thuật đặt OTK của Đỗ Thành Chung (1999), Nguyễn Lệ Thủy (2001), Mai Ý Thơ (2012), Châu Chiêu Hòa (2015), Hoàng Phước Minh (2016), Nguyễn Văn Học (2017), Hoàng Văn Thành (2019), Tăng Xuân Hải (2022) chủ yếu thực hiện trên trẻ không có dị tật sọ mặt.

Tác giả / Năm	Cỡ mẫu & Đối tượng	Phương pháp can thiệp	Kết quả chính
Paradise (1976)	138 trẻ KHVM	Đặt OTK sớm	Điều trị nội khoa không hiệu quả; khuyến cáo đặt OTK sớm
Nguyễn Thị Hoài An (1998)	170 trẻ KHVM±M	Khám lâm sàng	Tỷ lệ viêm tai giữa ứ dịch đạt 76,4%
Zheng (2003)	39 tai VTGƯD ở trẻ KHVM	Đặt OTK phối hợp THVM	48,7% tai cải thiện, sức nghe tăng 17 dB sau 6 tháng
Nguyễn Đình Trường (2013)	50 trẻ KHVM±M	Đặt OTK	70% tai có bệnh lý; 34,3% ứ dịch lại sau khi rơi ống
Nguyễn Văn Ninh (2016)	93 bệnh nhân KHVM	Khảo sát lâm sàng	Bệnh lý tai giữa: nhóm chưa THVM là 91%, nhóm đã THVM là 73,8%
Khiếu Hữu Thanh (2019)	56 bệnh nhân KHVM	THVM không đặt OTK	Tỷ lệ VTGƯD sau 6 tháng vẫn ở mức 85,7%
Chang (2022)	Tổng quan 9 nghiên cứu (929 trẻ)	Tổng quan hệ thống	Đặt OTK đồng thời với THVM giảm VTGƯD rõ rệt (OR = 3,4)

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Luận án tập trung đánh giá đồng bộ chức năng tai giữa bằng nội soi, nhĩ lượng đồ và thính lực đồ trên một cỡ mẫu thuần tập trẻ KHVM thứ phát; đồng thời kiểm chứng hiệu quả lâm sàng của quy trình can thiệp phối hợp thì đầu giữa phẫu thuật tạo hình vòm miệng và đặt ống thông khí hòm nhĩ với thời gian theo dõi dọc 12 tháng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Giải phẫu và sinh lý vòi nhĩ – tai giữa: Hòm nhĩ, vòi nhĩ và hệ thống thông bào xương chũm tạo thành khoang chứa khí kín thể tích từ 2 – 28 ml. Vòi nhĩ (dài 31–38 mm ở người lớn, 15–30 mm ở trẻ em) gồm 1/3 xương và 2/3 sụn sợi. Cơ chế mở vòi chủ động nhờ cơ căng màn hầu (kéo thành bên xuống dưới và ra trước) kết hợp cơ nâng màn hầu và cơ căng màng nhĩ; đóng vòi là hiện tượng thụ động. Niêm mạc tai giữa liên tục hấp thu khí, tạo áp lực âm nhẹ (Sade, 1997). Khi vòi nhĩ mở (lúc nuốt, ngáp), không khí bù đắp lượng oxy bị tiêu thụ.
• Cơ chế bệnh sinh ở bệnh nhân KHVM: Ở trẻ KHVM, cơ nâng và cơ căng màn hầu không đan chéo ở đường giữa mà chạy dọc bám vào bờ sau xương khẩu cái, sụn vòi mềm và dễ xẹp, gây tắc vòi cơ năng. Áp lực âm kéo dài trong hòm nhĩ dẫn đến giãn mạch, thoát dịch, dị sản niêm mạc tăng tiết nhầy và liệt chuyển động lông chuyển. Hậu quả làm màng nhĩ bị mất lớp sợi, xẹp lõm vào trong hòm nhĩ, hình thành túi co kéo, xơ nhĩ hoặc cholesteatoma (Sơ đồ cơ chế của Khiếu Hữu Thanh, 2012 và Nguyễn Tấn Phong, 2000).
• Phân loại khe hở vòm miệng: Áp dụng sơ đồ chữ Y của Kernahan (1971) phân chia dị tật theo mốc lỗ răng cửa: Dạng A (khe hở tiên phát), Dạng B (khe hở không toàn bộ vòm thứ phát), Dạng C (khe hở toàn bộ vòm thứ phát), Dạng D (khe hở toàn bộ tiên phát và thứ phát hai bên).
• Phương pháp tạo hình vòm miệng: Các kỹ thuật đóng vòm đơn thuần (Von Langenbeck) hoặc kéo dài vòm miệng (đẩy lùi V-Y kiểu Veau – Wardill – Kilner, tạo vạt Z của Furlow, hai vạt của Bardach – Salyer) kết hợp tạo hình cơ màn hầu trực tiếp.
• Hệ thống phân loại chức năng:
  • Nhĩ lượng đồ: Phân loại theo Jerger (1970) (các dạng A, As, Ad, B, C) và phân loại biến động đồ thị theo Nguyễn Tấn Phong (2000, 2009) gồm tung đồ, hoành đồ (sơ cấp, thứ cấp, tam cấp).
  • Thính lực đồ: Phân loại mức độ nghe kém theo ngưỡng nghe trung bình đường khí (PTA) và khoảng cách khí - cốt đạo (Air-Bone Gap - ABG) ở các tần số 500, 1000, 2000, 4000 Hz. Kỹ thuật đo thính lực thích ứng theo lứa tuổi: quan sát hành vi (BOA: 0–6 tháng), tăng cường thị giác (VRA: 6–30 tháng), trò chơi (CPA: 30–48 tháng) và bấm nút chủ quan (trên 4–5 tuổi).
  • Phân độ xẹp nhĩ: Phân loại 4 độ theo Sadé (1979).

Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế: Nghiên cứu tiến cứu, mô tả loạt ca bệnh có can thiệp lâm sàng, không nhóm chứng.
• Cỡ mẫu:
  • Mục tiêu 1: 106 bệnh nhân KHVM thứ phát có chỉ định phẫu thuật THVM, được đánh giá chức năng tai giữa qua khám nội soi (212 tai), đo nhĩ lượng (209 tai có màng nhĩ đóng kín) và đo thính lực đơn âm.
  • Mục tiêu 2: 183 tai mắc bệnh lý (VTGƯD, VTGCT tái diễn, xẹp nhĩ độ II–III) trên 106 bệnh nhân được thực hiện can thiệp phẫu thuật THVM kết hợp đặt OTK (gồm 77 trẻ đặt hai bên và 29 trẻ đặt một bên).
• Quy trình 3 bước:
  • Bước 1: Thông qua đề cương nghiên cứu và xây dựng mẫu bệnh án nghiên cứu thống nhất.
  • Bước 2: Khám nội soi tai mũi họng, đánh giá hình thái màng nhĩ, đo nhĩ lượng tự động, đo thính lực đơn âm tại ngưỡng, chẩn đoán xác định bệnh lý tai giữa.
  • Bước 3: Tiến hành phẫu thuật tạo hình vòm miệng đồng thời chích rạch màng nhĩ, hút dịch hòm nhĩ và đặt ống thông khí; theo dõi định kỳ sau phẫu thuật (đánh giá tình trạng màng nhĩ, sự lưu thông của ống, thính lực, nhĩ lượng và biến chứng tại các thời điểm đến 12 tháng).
• Trang thiết bị nghiên cứu: Hệ thống nội soi tai mũi họng; bộ dụng cụ phẫu thuật đặt OTK; máy đo nhĩ lượng Interacoustics AT235; máy đo thính lực Interacoustics AD226; các loại ống thông khí chuyên dụng (ống nấm, ống chữ T, chất liệu fluoroplastic/silicone).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày chi tiết cơ sở lý luận và tổng quan y văn gồm 6 nội dung chính:

1. Lịch sử nghiên cứu: Tổng kết các cột mốc nghiên cứu trên thế giới từ Alt (1897) đến các phân tích tổng quan của Chang (2022); phân tích các nghiên cứu trong nước của Nguyễn Thị Hoài An, Nguyễn Đình Trường, Nguyễn Văn Ninh, Khiếu Hữu Thanh về thực trạng bệnh lý tai giữa tại Việt Nam.
2. Giải phẫu, chức năng tai giữa và vòm miệng: Mô tả chi tiết 6 thành hòm nhĩ, cấu tạo màng căng – màng chùng, cấu trúc sụn – xương vòi nhĩ, hoạt động đồng vận của hệ thống cơ màn hầu (cơ căng màn hầu, cơ nâng màn hầu, cơ vòi hầu, cơ căng màng nhĩ) và giải phẫu khẩu cái cứng, khẩu cái mềm.
3. Sinh lý tai giữa: Trình bày cơ chế dẫn truyền âm thanh qua hệ đòn bẩy xương con, hiện tượng trở kháng âm học, quá trình trao đổi khí qua niêm mạc hòm nhĩ và 3 chức năng chính của vòi nhĩ (thông khí cân bằng áp lực, dẫn lưu làm sạch, bảo vệ hòm tai).
4. Phương pháp đánh giá chức năng tai giữa: Phân tích nguyên lý, ưu nhược điểm của phương pháp soi tai (kết hợp bơm hơi), đo nhĩ lượng (Jerger và Nguyễn Tấn Phong), đo âm lượng vòi (Sonotubometry) và các kỹ thuật đo thính lực đơn âm thích ứng theo lứa tuổi trẻ em (BOA, VRA, CPA, PTA, ABG).
5. Khe hở vòm miệng: Trình bày bệnh sinh theo thuyết nụ mặt ở tuần thứ 8 thai kỳ, phân loại Kernahan theo sơ đồ chữ Y, các ảnh hưởng đa chuyên khoa (dinh dưỡng, phát âm, biến dạng hàm mặt) và các kỹ thuật phẫu thuật tạo hình vòm (Von Langenbeck, Veau – Wardill – Kilner, Furlow Z-plasty).
6. Bệnh lý tai giữa và điều trị trên bệnh nhân KHVM: Phân tích cơ chế bệnh sinh của vòng xoắn bệnh lý rối loạn chức năng vòi; phân loại các thể bệnh (VTGƯD, VTGCT tái diễn, xẹp nhĩ theo Sadé, xơ nhĩ, VTGMT); đánh giá các phương pháp điều trị nội khoa, nghiệm pháp tăng áp lực (Valsalva, bóng Otovent, Politzer) và vai trò của phẫu thuật đặt OTK phối hợp THVM.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận thực nghiệm:

• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ được xác lập riêng cho hai mục tiêu nghiên cứu, thực hiện trên 106 bệnh nhân (212 tai) và 183 tai can thiệp tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba giai đoạn 2016 – 2019.
• Thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng tiến cứu theo dõi dọc tối thiểu 12 tháng.
• Mô tả chi tiết kỹ thuật chích rạch màng nhĩ ở 1/4 trước dưới hoặc sau dưới, hút sạch dịch trong hòm nhĩ và luồn ống thông khí qua kính hiển vi/nội soi kết hợp trong cùng cuộc mổ tạo hình vòm miệng.
• Xác định hệ thống các biến số nghiên cứu: đặc điểm dị tật vòm miệng, hình thái màng nhĩ, tính chất dịch hòm nhĩ (thanh dịch, dịch nhầy, dịch keo), dạng nhĩ lượng đồ, ngưỡng nghe PTA, khoảng cách khí - cốt đạo ABG, thời gian lưu ống thông khí và các tai biến, biến chứng sau mổ.
• Quy trình khống chế sai số và đảm bảo y đức nghiên cứu y sinh học.

Nhóm chỉ số	Công cụ / Tiêu chuẩn đánh giá	Các biến số / Phân loại chính
Hình thái màng nhĩ & Tai giữa	Nội soi tai mũi họng	Màng nhĩ bình thường, lõm, đục, dày, đổi màu; xẹp nhĩ độ I–IV (Sadé); tính chất dịch (thanh dịch, nhầy, keo)
Độ thông thuận & Áp lực hòm nhĩ	Máy đo nhĩ lượng Interacoustics AT235	Phân loại Jerger (A, As, Ad, B, C); phân loại biến động đồ thị theo Nguyễn Tấn Phong (tung đồ, hoành đồ)
Sức nghe & Khoảng cách dẫn truyền	Máy đo thính lực Interacoustics AD226	Ngưỡng nghe đường khí (PTA), khoảng cách khí cốt đạo (ABG), phân loại mức độ nghe kém dẫn truyền
Kết quả can thiệp vòm & Tai	Khám theo dõi định kỳ (đến 12 tháng)	Liền vòm miệng (tốt, trung bình, kém); tình trạng lưu/tắc/rơi OTK; biến chứng chảy dịch tai, xơ nhĩ, thủng màng nhĩ

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu thập qua 30 bảng số liệu và 6 biểu đồ, chia thành hai nhóm kết quả chính:

1. Chức năng tai giữa trước can thiệp (N = 106 bệnh nhân, 212 tai):
   • Phân bố nhóm tuổi, giới tính và các bệnh lý tai mũi họng kèm theo (Bảng 3.1 – 3.2).
   • Phân loại đặc điểm KHVM và mối liên quan với số bên tai bị tổn thương (Bảng 3.3 – 3.5).
   • Hình thái màng nhĩ qua nội soi: tỷ lệ màng nhĩ đục, đổi màu, các thể VTGƯD và mức độ xẹp nhĩ theo Sadé (Bảng 3.6 – 3.8; Biểu đồ 3.1 – 3.2).
   • Đặc điểm nhĩ lượng đồ (N = 209 tai): phân bố các dạng nhĩ đồ theo Jerger (dạng B chiếm ưu thế, kế tiếp là C và As) và theo Nguyễn Tấn Phong; mối liên quan giữa dạng nhĩ đồ với thể ứ dịch và mức độ xẹp nhĩ (Bảng 3.10 – 3.11; Biểu đồ 3.3 – 3.4).
   • Đặc điểm thính lực đồ: tỷ lệ nghe kém dẫn truyền, phân bố hình dạng thính lực đồ, so sánh chỉ số PTA và ABG theo từng nhóm bệnh lý tai giữa (Bảng 3.12 – 3.14).
2. Sự cải thiện sau phẫu thuật THVM và đặt OTK (N = 183 tai can thiệp):
   • Đặc điểm bệnh nhân, kết quả phẫu thuật tạo hình vòm miệng sau 6 tháng (Bảng 3.15).
   • Đặc điểm dịch hòm nhĩ khi chích rạch màng nhĩ (Bảng 3.17) và phân bố bệnh lý được đặt OTK (Bảng 3.16).
   • Diễn biến lâm sàng màng nhĩ, tình trạng lưu thông hoặc tắc/rơi của ống thông khí sau phẫu thuật (Bảng 3.20 – 3.22; Biểu đồ 3.5).
   • Mối liên quan giữa viêm tai giữa tái diễn với kết quả phẫu thuật vòm miệng, thời gian lưu ống và dạng nhĩ đồ ban đầu (Bảng 3.23 – 3.25).
   • Sự thay đổi về chức năng nghe: phân bố hình thái thính lực đồ, mức độ cải thiện chỉ số PTA và ABG trung bình sau can thiệp theo từng thể bệnh lý và theo tình trạng viêm tai tái diễn (Bảng 3.26 – 3.29; Biểu đồ 3.6).
   • Tỷ lệ các biến chứng sau phẫu thuật: chảy dịch tai qua ống thông khí, tắc ống, rơi ống sớm, xơ nhĩ hoặc lỗ thủng màng nhĩ tồn dư (Bảng 3.30).

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, đối chiếu các phát hiện nghiên cứu với y văn trong và ngoài nước:

1. Bàn luận về chức năng tai giữa trước phẫu thuật: Phân tích tỷ lệ mắc bệnh lý tai giữa cao ở trẻ KHVM; đối chiếu hình thái màng nhĩ đục dày và sự phổ biến của nhĩ đồ dạng B, C với các nghiên cứu của Paradise, Moller, Nguyễn Đình Trường, Nguyễn Văn Ninh. Thảo luận về cơ chế suy giảm chức năng vòi nhĩ do bất thường giải phẫu cơ nâng và cơ căng màn hầu làm giảm dẫn truyền âm thanh (tăng PTA và giãn rộng ABG).
2. Bàn luận về hiệu quả phẫu thuật phối hợp: Phân tích giá trị của việc đặt OTK đồng thời trong mổ THVM; OTK đóng vai trò vòi nhĩ nhân tạo giúp cân bằng áp lực ngay lập tức, dẫn lưu dịch nhầy, từ đó cải thiện nhanh chỉ số PTA và thu hẹp ABG. Đối chiếu tỷ lệ thành công và thời gian khô tai với các công bố của Zheng, Rivelli, Chang. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến viêm tai giữa tái diễn (kết quả liền vòm, thời gian lưu ống). Đánh giá nguyên nhân và biện pháp xử trí các biến chứng thường gặp như chảy dịch tai, tắc ống, rơi ống sớm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Kết quả chính và đóng góp mới về mặt lý luận

• Luận án cung cấp bức tranh toàn diện và hệ thống về đặc điểm bệnh lý tai giữa ở trẻ KHVM thứ phát tại Việt Nam: khẳng định bệnh lý tai giữa màng nhĩ đóng kín (chủ yếu là VTGƯD và xẹp nhĩ) chiếm tỷ lệ rất cao và diễn biến âm thầm.
• Làm sáng tỏ mối tương quan chặt chẽ giữa mức độ tổn thương thực thể màng nhĩ với các biến đổi cận lâm sàng (nhĩ lượng đồ phẳng dạng B/lệch âm dạng C và nghe kém dẫn truyền với khoảng cách khí - cốt đạo ABG giãn rộng).
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định phẫu thuật tạo hình vòm miệng đơn thuần chưa thể phục hồi ngay chức năng mở vòi nhĩ sinh lý, do đó việc can thiệp hỗ trợ thông khí hòm nhĩ là bắt buộc về mặt cơ chế bệnh sinh.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp can thiệp

• Chứng minh tính an toàn và hiệu quả vượt trội của quy trình phối hợp hai phẫu thuật trong cùng một thì gây mê: Phẫu thuật tạo hình vòm miệng kết hợp chích rạch màng nhĩ đặt ống thông khí hòm nhĩ giúp cải thiện rõ rệt sức nghe (giảm PTA, thu hẹp ABG) và bình thường hóa áp lực hòm tai trong thời gian theo dõi 12 tháng.
• Đề xuất áp dụng quy trình khám sàng lọc tai mũi họng thường quy (nội soi tai, đo nhĩ lượng, đo thính lực) cho tất cả trẻ em mắc dị tật khe hở vòm miệng ngay từ giai đoạn chuẩn bị phẫu thuật tạo hình vòm.
• Xây dựng mô hình phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ giữa Phẫu thuật Hàm mặt – Tạo hình và Tai Mũi Họng nhằm theo dõi, phát hiện sớm biến chứng (chảy dịch, rơi ống, viêm tái diễn) và quản lý toàn diện sức nghe trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Thiết kế nghiên cứu là mô tả loạt ca bệnh có can thiệp lâm sàng không có nhóm chứng đối đầu ngẫu nhiên (do vấn đề y đức không thể trì hoãn can thiệp ở những tai có tổn thương ứ dịch nặng); cỡ mẫu nghiên cứu được thực hiện tại một trung tâm phẫu thuật; thời gian theo dõi dừng ở mức tối thiểu 12 tháng nên chưa đánh giá được toàn bộ các biến đổi sau khi toàn bộ ống thông khí tự đào thải hoàn toàn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm; theo dõi dọc dài hạn (trên 3 – 5 năm) để đánh giá chức năng vòi nhĩ tự nhiên sau tuổi trưởng thành; khảo sát sâu hơn về sự phát triển ngôn ngữ, khả năng phát âm và kết quả học tập của trẻ KHVM sau khi được can thiệp bảo tồn sức nghe sớm.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng: Cung cấp cơ sở lý luận, quy trình chẩn đoán chức năng tai giữa qua nhĩ lượng đồ, thính lực đồ và kỹ thuật đặt OTK trên bệnh nhân có dị tật sọ mặt.
• Phẫu thuật viên Hàm mặt và Tạo hình: Cung cấp góc nhìn toàn diện về sự tương tác giữa phục hồi giải phẫu cơ vòm miệng và chức năng vòi nhĩ, thúc đẩy phối hợp liên chuyên khoa trong một thì mổ.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu can thiệp lâm sàng tiến cứu, cách thiết kế bảng biến số và hệ thống y văn chuyên sâu về bệnh lý tai giữa trong dị tật bẩm sinh.
• Các nhà quản lý y tế và chuyên gia ngôn ngữ trị liệu: Làm căn cứ xây dựng phác đồ điều trị toàn diện đa chuyên khoa cho trẻ KHVM nhằm bảo vệ "giai đoạn vàng" phát triển lời nói của trẻ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao trẻ em mắc khe hở vòm miệng lại có tỷ lệ mắc bệnh lý tai giữa rất cao (lên tới 94%)?

Trẻ KHVM bị gián đoạn giải phẫu đường giữa vòm miệng, làm cơ nâng màn hầu và cơ căng màn hầu mất điểm bám bình thường, chạy dọc bám vào bờ sau xương khẩu cái cứng. Sự bất thường về hướng đi và giảm trương lực cơ, kết hợp với sụn vòi nhĩ mềm dễ xẹp, làm mất khả năng chủ động mở vòi nhĩ khi nuốt hoặc ngáp. Tình trạng tắc vòi cơ năng kéo dài cùng với hiện tượng trào ngược thức ăn, vi khuẩn từ họng mũi gây viêm niêm mạc mạn tính, dẫn đến áp lực âm và ứ đọng dịch trong hòm nhĩ.

2. Vì sao phẫu thuật tạo hình vòm miệng đơn thuần không giải quyết triệt để được bệnh lý tai giữa trong giai đoạn đầu?

Dù phẫu thuật tạo hình vòm miệng đã phục hồi lại giải phẫu và đan chéo các bó cơ màn hầu, nhưng chức năng vòi nhĩ cần thời gian dài để hồi phục và phụ thuộc vào sự trưởng thành cấu trúc sọ mặt của trẻ khi lớn lên. Trong thời gian ngắn (như mốc 6 tháng sau mổ), tỷ lệ VTGƯD sau THVM đơn thuần vẫn còn rất cao (lên tới 85,7%), do đó cần có biện pháp hỗ trợ thông khí nhân tạo qua màng nhĩ.

3. Phẫu thuật đặt ống thông khí đồng thời với tạo hình vòm miệng mang lại lợi ích gì?

Việc đặt OTK qua màng nhĩ có vai trò như một vòi nhĩ nhân tạo:

• Giải phóng ngay lập tức áp lực âm trong hòm nhĩ và dẫn lưu dịch ứ đọng ra ngoài.
• Cải thiện tức thì sức nghe (giảm ngưỡng nghe PTA, thu hẹp khoảng cách khí - cốt đạo ABG), giúp trẻ tiếp nhận âm thanh bình thường để phát triển ngôn ngữ.
• Phòng ngừa các biến chứng mạn tính nguy hiểm như xẹp nhĩ nặng, viêm tai dính, tiêu xương con và hình thành túi co kéo hay cholesteatoma.
• Thực hiện đồng thời trong một lần gây mê giúp giảm thiểu số lần phẫu thuật và chi phí điều trị cho bệnh nhân.

4. Những biến chứng nào có thể gặp sau khi đặt ống thông khí ở trẻ KHVM?

Các biến chứng được ghi nhận trong y văn và theo dõi lâm sàng gồm có: chảy dịch tai qua ống thông khí (biến chứng thường gặp nhất, liên quan đến các đợt viêm mũi họng), tắc lòng ống thông khí do dịch nhầy hoặc máu khô, ống thông khí bị đào thải/rơi ra ngoài sớm trước khi chức năng vòi phục hồi, xơ nhĩ tại vị trí chích rạch màng nhĩ và tỷ lệ nhỏ lỗ thủng màng nhĩ không tự liền sau khi rơi ống.

---

Kết luận

Luận án "Đánh giá chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng" đã giải quyết trọn vẹn hai mục tiêu nghiên cứu thông qua việc khảo sát chi tiết thực trạng tổn thương tai giữa và kiểm chứng hiệu quả can thiệp trên 106 bệnh nhân (183 tai can thiệp) tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba giai đoạn 2016 – 2019. Kết quả nghiên cứu khẳng định bệnh lý tai giữa màng nhĩ đóng kín ở trẻ KHVM có tỷ lệ mắc rất cao, biểu hiện kín đáo nhưng gây giảm sức nghe rõ rệt qua đo thính lực và nhĩ lượng. Việc thực hiện quy trình phối hợp phẫu thuật tạo hình vòm miệng đồng thời với đặt ống thông khí hòm nhĩ là giải pháp can thiệp hiệu quả, an toàn, giúp phục hồi thính lực kịp thời và ngăn ngừa các biến chứng phá hủy cấu trúc tai giữa mạn tính. Công trình là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để chuẩn hóa quy trình điều trị toàn diện đa chuyên khoa cho trẻ em mắc dị tật khe hở vòm miệng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 1.1 Nghiên cứu về chức năng tai giữa trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 1.1 Trên thế giới Năm 1897, Alt20 lần đầu tiên mô tả mối liên quan của KHVM với tình trạng nghe kém và bệnh lý tai giữa ở trẻ. Năm 1964, Graham21 nghiên cứu 190 bệnh nhân khe hở vòm miệng có hoặc không kết hợp khe hở môi (KHVM±M) thấy có 48,42% có tiền sử bệnh lý tai giữa, trong đó có 39,47% bị cả 2 tai. Năm 1969, Paradise22 thấy bệnh lý tai giữa xuất hiện ở những tháng đầu tiên ở tất cả trẻ KHVM. Năm 1972, Bluestone23 cho rằng những yếu tố như mở vòi nhĩ bất thường và doãng rộng của vòi dẫn đến tình trạng VTGƯD cao ở trẻ KHVM.

Năm 1975, Moller24 thấy tỷ lệ VTGƯD giảm đi khi trẻ lớn lên nhưng còn cao ở mức 13-49%. Năm 1981, Moller25 nghiên cứu 261 bệnh nhân KHVM thấy áp lực tai giữa thường giảm hơn -150 mmH2O, sức nghe dưới 20dB. Nhĩ đồ dạng B gặp ở 85% trường hợp bị VTGƯD. Năm 1987, Fria và cộng sự26 thấy trẻ em có KHVM nghe kém hơn so với trẻ không có KHVM.

Có tới 90-93% trẻ có nghe kém dẫn truyền. Năm 1996, Broen và cộng sự27 chứng minh nghe kém tiếp tục tồn tại ở trẻ vị thành niên có KHVM với tỷ lệ 20-39% bị nghe kém truyền âm. Năm 2018, Lou28 thấy THVM sớm giúp trẻ KHVM có chức năng tai giữa và sức nghe tốt hơn. 4 Năm 2019, Tengroth29 thấy sức nghe của trẻ KHVM±M tương đương với trẻ bị VTGƯD không có KHVM.

Năm 2019, Jin30 nghiên cứu 30 trẻ KHVM không toàn bộ thấy tỷ lệ VTGƯD cải thiện 26% sau phẫu thuật THVM 6 tháng. Độ rộng của KHVM không có mối liên quan tới chức năng vòi nhĩ. Năm 2021, Acharya31 thực hiện một nghiên cứu thuần tập trên 60 trẻ KHVM thấy sau THVM 12 tháng có sự cải thiện chức năng vòi nhĩ, tình trạng ứ dịch tai giữa so với nhóm đối chứng.2 Tại Việt Nam Năm 1998, Nguyễn Thị Hoài An18 khám cho 170 trẻ KHVM±M và nhận thấy tỷ lệ trẻ bị VTGƯD lên tới 76,4%. Năm 2013, Nguyễn Đình Trường19 khảo sát về bệnh lý tai giữa trên 50 trẻ KHVM±M thấy 70% tai bị VTG.

Chủ yếu là VTGƯD với màng nhĩ phồng dày đục 55,5%, màu trắng đục 49,5%. Nhĩ đồ hình đồi và phẳng gặp 51,5%. Năm 2016, Nguyễn Văn Ninh và cộng sự32 nghiên cứu 93 bệnh nhân KHVM thấy tỷ lệ VTG ở nhóm chưa THVM là 91,0% cao hơn nhóm đã THVM là 73,8%. Chủ yếu gặp VTG màng nhĩ đóng kín.

Năm 2016, Đỗ Quý Linh33 nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng trẻ khe hở môi – vòm miệng có dấu hiệu VTGƯD thấy khe hở thứ phát đơn thuần gặp nhiều hơn loại khe hở tiên phát phối hợp khe hở thứ phát. Trong nhóm khe hở thứ phát, KHVM toàn bộ là hay gặp nhất (37,84%). Trong nhóm khe hở tiên phát và thứ phát hay gặp nhất loại khe hở thông suốt (68,97%). Năm 2019, Khiếu Hữu Thanh và cộng sự3 nghiên cứu 56 bệnh nhân KHVM bị VTGƯD được THVM mà không đặt OTK, sau phẫu thuật 6 tháng, tỷ lệ VTGƯD còn cao đến 85,7%.2 Nghiên cứu về phẫu thuật đặt ống thông khí trên bệnh nhân khe hở vòm miệng 1.1 Trên thế giới Năm 1860, Politzer34 là người đầu tiên sử dụng ống thông khí bằng cao su đặt qua màng nhĩ (MN) để thông khí lâu dài cho hòm tai.

Tuy nhiên nghiên cứu này thất bại do ống thông khí bị đào thải rất sớm. Năm 1954 Amstrong35 sử dụng một ống nhựa polyethylene đặt qua màng nhĩ để điều trị viêm tai giữa ứ dịch thấy duy trì hiệu quả tốt khi ống còn trên màng nhĩ và thông thoáng. Năm 1976, Paradise8 nghiên cứu 138 trẻ KHVM, khuyến cáo nên đặt OTK từ sớm ở trẻ KHVM. Trẻ đặt OTK cần được theo dõi định kỳ, đặt lại khi OTK rơi, điều trị nội khoa khi có biến chứng chảy tai.

Năm 2003, Zheng36 nghiên cứu 39 tai VTGƯD ở trẻ KHVM được phối hợp đặt OTK và THVM thấy 48,7% tai được cải thiện, sức nghe tăng 17dB sau phẫu thuật (PT) 6 tháng. Năm 2003, Sheahan37 thấy đặt OTK nâng cao khả năng nhận biết ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ KHVM trong những năm đầu đời. Năm 2018, Rivelli38 thấy đặt OTK sớm ngay khi THVM giúp cải thiện sức nghe 14,2dB ở nhóm đặt ống chữ T và 19,4 dB ở nhóm ống suốt chỉ. Năm 2019, Yang39 thấy độ tuổi khi phẫu thuật THVM và tần xuất đặt OTK là những yếu tố có ảnh hưởng tới sức nghe của trẻ KHVM.

Năm 2019, Rieu-Chevreau40 theo dõi 98 trẻ được đặt OTK trên 123 trẻ THVM trong 104 tháng. Tác giả thấy thời gian lưu ống trên màng nhĩ là yếu tố nguy cơ cao nhất dẫn đến VTGƯD tái phát với OR=0,97, p=0,021. 6 Năm 2020, Inoue và cộng sự41 thấy ở nhóm KHVM tỷ lệ đặt lại OTK là 31,1% cao hơn nhóm không bị KHVM, PTA trung bình sau phẫu thuật là 15,6dB so với 14,3dB của nhóm chứng. Năm 2021, Schwarz42 chứng minh mức độ và đặc điểm của KHVM không có liên quan tới tỷ lệ đặt OTK của trẻ KHVM.

Thậm chí, KHVM với phân độ Veau thấp hơn lại được đặt OTK thường xuyên hơn. Năm 2021, Martins43 thấy đặt OTK sàn ống tai cho trẻ KHVM có thời gian lưu ống lâu 76,3% sau 42 tháng. Phẫu thuật giúp cải thiện sức nghe và tình trạng xẹp nhĩ,. Biến chứng hay gặp là chảy tai (13,5%), tắc ống (7,7%).

Năm 2022, Chang44 nghiên cứu tổng quan trên 9 bài báo và 929 trẻ KHVM, thấy tỷ lệ tai không bị VTGƯD cao hơn ở nhóm có đặt OTK so với nhóm THVM đơn thuần (OR 3. Nghiên cứu cho thấy đặt OTK ngăn ngừa hiệu quả VTGƯD ở bệnh nhân KHVM và nên thực hiện đồng thời với phẫu thuật THVM.2 Tại Việt Nam Năm 1999, Đỗ Thành Chung45 đã nghiên cứu về kết quả điều trị viêm tai giữa ứ dịch ở viện Tai Mũi Họng. Năm 2001, Nguyễn Lệ Thủy46 nghiên cứu về chỉ định và kết quả đặt ống thông khí trong tắc vòi nhĩ tại viện Tai Mũi Họng từ 7/2000 – 10/2001 cho cả trẻ em và người lớn, thấy sức nghe cải thiện sau phẫu thuật là 14dB. Năm 2012, Mai Ý Thơ47 nghiên cứu về chỉ định và đánh giá kết quả của đặt ống thông khí qua màng nhĩ trong viêm tai tiết dịch ở trẻ em thấy trong nhóm PTA>30 dB trước phẫu thuật là 20/33 tai (60,6%) đã giảm xuống sau phẫu thuật là 2/25 tai sau 4 tháng (8%).

Năm 2013, Nguyễn Đình Trường19 khảo sát về phẫu thuật đặt OTK trên 50 trẻ KHVM±M ở cả nhóm đã THVM và chưa THVM với 70% tai bị VTG. 7 Kết quả sau 3 tháng, 60% tai có màng nhĩ bình thường. Có 34,3% tai ứ dịch trở lại sau rơi ống thông khí ra ngoài cần đặt lại. Năm 2015, Châu Chiêu Hòa và cộng sự48 nghiên cứu đặt OTK điều trị viêm tai giữa ứ dịch ở trẻ em thấy thời gian khô tai trung bình là 2,3 tuần.

Năm 2016, Hoàng Phước Minh và Lê Thanh Thái49 đánh giá kết quả điều trị viêm tai giữa ứ dịch bằng phương pháp đặt ống thông khí thấy tỷ lệ chảy tai sau 6 tháng là 16/109 tai, tụt ống là 20/109 tai. Năm 2017, Nguyễn Văn Học50 nghiên cứu đặc điểm lâm sàng viêm tai giữa tái diễn ở trẻ em sau đặt ống thông khí, thấy có 2/50 trẻ có KHVM. Năm 2019, Hoàng Văn Thành51 đặt OTK điều trị viêm tai giữa ứ dịch ở trẻ dưới 6 tuổi tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Ninh thấy tỷ lệ màng nhĩ có màu sắc bình thường sau 3 tháng là 88,5%. Năm 2022, Tăng Xuân Hải52 nghiên cứu các yếu tố nguy cơ viêm tai giữa ứ dịch tái diễn ở trẻ em sau đặt ống thông khí tại Bệnh Viện Sản Nhi Nghệ An thấy 5,7% có dị tật khe hở hàm ếch.

Những nghiên cứu về bệnh lý tai giữa ở bệnh nhân KHVM tại Việt Nam trước đây chủ yếu mới mô tả về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng mà chưa có các biện pháp can thiệp. Các nghiên cứu về phẫu thuật đặt OTK được thực hiện chủ yếu ở các bệnh lý không liên quan đến KHVM. Tác giả Nguyễn Đình Trường19 đã bước đầu đánh giá kết quả phẫu thuật đặt OTK cho trẻ KHVM±M nhưng cỡ mẫu chưa đủ lớn, đối tượng bao gồm cả nhóm tạo hình môi đơn thuần, thời gian theo dõi ngắn. Do đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm xây dựng được một cơ sở dữ liệu đầy đủ hơn trong điều trị bệnh lý tai giữa ở bệnh nhân KHVM, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị bệnh lý KHVM một cách toàn diện.2 GIẢI PHẪU, CHỨC NĂNG TAI GIỮA VÀ VÒM MIỆNG 1.1 Giải phẫu tai giữa 1.1 Hòm nhĩ Hòm nhĩ: hình thấu kính 2 mặt lõm, gồm 6 thành.

Thành ngoài là màng nhĩ. Thành trong liên quan với tai trong. Thành trên có khớp trai đá ngăn cách tai giữa với hố não giữa. Thành dưới liên quan với nóc vịnh cảnh.

Thành trước thông với thành bên họng mũi bởi vòi tai. Thành sau thông với hệ thống thông bào xương chũm bởi sào đạo.53 Màng nhĩ: là một màng mỏng, dai chắc, ngăn cách ống tai ngoài và hòm nhĩ, gồm hai phần có cấu trúc khác nhau là màng căng và màng chùng. Màng căng nằm ở phía dưới hai dây chằng nhĩ búa, căng giữa rãnh nhĩ và cán xương búa, cấu tạo bởi ba lớp: lớp biểu bì, lớp sợi xơ và lớp niêm mạc. Màng chùng nằm trên các dây chằng nhĩ búa, có hình tam giác với đỉnh tương đương với mỏm ngoài của xương búa, bám vào khuyết Rivinus ở phía trên, tương đương với bờ dưới của tường thượng nhĩ.

Nó kém đàn hồi và dễ bị co kéo vì không có lớp sợi xơ như ở phần màng căng.2 Vòi nhĩ Vòi nhĩ (vòi Eustachian): là một ống xương sụn, nối liền thành trước hòm nhĩ với thành bên họng, trong đó 1/3 sau ngoài là xương, 2/3 trước trong được cấu tạo bởi sụn và xơ, nối với nhau ở eo vòi.54,55 Ở người lớn vòi nhĩ tạo một góc 30-40 độ với mặt phẳng ngang, chiều dài khoảng 31-38 mm, ở trẻ em góc khoảng 10 độ, dài khoảng 15-30mm.56,57 Phần xương của vòi nhĩ nằm hoàn toàn trong phần đá xương thái dương và liên tiếp với thành trước của hòm nhĩ. Phần xương bình thường luôn mở, phần sụn sợi đóng lại khi nghỉ và mở ra khi nuốt nước bọt hoặc khi mở bằng áp lực. 9 Vòi nhĩ sụn: có hình lòng máng, lõm ở phía dưới, gồm 4–6 mảnh sụn riêng biệt, nối liền nhau bằng tổ chức xơ và xếp chồng lên nhau như ngói lợp.58 Lòng vòi chia làm 3 phần, tầng trên là vòm, tầng giữa hẹp hơn là cổ (eo vòi), tầng dưới là đáy có các nếp niêm mạc dọc nổi rõ hoặc xóa mở tùy theo vòi đóng hay mở.