Tổng quan nghiên cứu

Cải cách thủ tục hành chính được Đảng và Nhà nước xác định là khâu đột phá chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giải phóng nguồn lực xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại quận Tây Hồ, địa bàn đô thị trung tâm với diện tích 24,0 km2 và quy mô dân số đạt 160.495 người năm 2019, tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh cùng tổng thu ngân sách đạt 15.554 tỷ đồng đã tạo ra áp lực lớn đối với công tác quản lý nhà nước và giải quyết hồ sơ công vụ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề đánh giá hiệu quả thực thi chính sách cải cách thủ tục hành chính trong bối cảnh một số quy trình vẫn còn rườm rà, thời gian xử lý kéo dài và sự phối hợp liên thông giữa các cấp chưa thực sự đồng bộ. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa khung lý luận về đánh giá tác động chính sách công, xây dựng tình huống phản thực để đo lường chính xác hiệu quả can thiệp của chính sách đến mức độ hài lòng của người dân, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ công vụ.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ cùng hai địa bàn trọng điểm là phường Xuân La và phường Phú Thượng trong giai đoạn 2017 - 2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện phương án rút ngắn thời gian giải quyết cho 27 thủ tục hành chính và nâng tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại, kiến nghị của công dân lên mức 90,2%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị công hiện đại và mô hình chất lượng dịch vụ nhằm tạo nền tảng đánh giá khách quan. Khung lý thuyết cốt lõi bao gồm mô hình quản lý hiệu suất dịch vụ công 3Es gồm Tính kinh tế (Economy), Tính hiệu quả (Efficiency), Tính hiệu lực (Effectiveness) cùng mô hình chuỗi giá trị dịch vụ IOO gồm Đầu vào (Input), Đầu ra (Output), Kết quả (Outcome) của các học giả Boyne (2002) và Midwinter (1994). Bên cạnh đó, đề tài kết hợp mô hình đo lường chất lượng dịch vụ SERVQUAL của Parasuraman (1988) và Cronin cùng Taylor (1992) để lượng hóa khoảng cách giữa kỳ vọng và cảm nhận thực tế của công dân.

Hệ thống khái niệm chính được chuẩn hóa theo quy định pháp luật và chuẩn mực học thuật:

  • Thủ tục hành chính theo Nghị định 63/2010/NĐ-CP là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu do cơ quan nhà nước quy định để giải quyết công việc cụ thể.
  • Chính sách cải cách thủ tục hành chính là tổng thể các biện pháp quản lý, quy chuẩn pháp lý và cơ chế phân bổ nguồn lực nhằm tinh gọn quy trình, giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức và cá nhân.
  • Cơ chế một cửa và một cửa liên thông theo Nghị định 61/2018/NĐ-CP lấy sự hài lòng của cá nhân, tổ chức làm thước đo chất lượng phục vụ.
  • Tình huống phản thực (Counterfactual) là trạng thái giả định về mức độ hài lòng của đối tượng nếu không có sự can thiệp của chính sách.

Khung đánh giá sự hài lòng chung của đề tài được cấu thành từ 6 biến quan sát chính: Tiếp cận thông tin, Cơ sở vật chất, Chuẩn bị hồ sơ thủ tục, Đội ngũ cán bộ công chức, Kết quả giải quyết và Xử lý phản hồi thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2017 - 2019 từ cơ sở dữ liệu quản lý của Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ. Bộ dữ liệu hoàn chỉnh bao gồm cỡ mẫu đại diện gồm 380 phiếu khảo sát hợp lệ từ người dân, tổ chức và 120 phiếu khảo sát cán bộ, công chức tại 8 phường trên địa bàn quận.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp kỹ thuật chọn mẫu theo cụm được áp dụng tại Ủy ban nhân dân quận và hai phường đại diện là Xuân La và Phú Thượng. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho cả nhóm đối tượng thường xuyên giao dịch thủ tục đất đai, tư pháp hộ tịch và nhóm thụ hưởng dịch vụ công trực tuyến.

Về phương pháp phân tích, đề tài sử dụng phần mềm Stata 13 để thực hiện kiểm định giả thuyết T-test, mô hình hồi quy Logistic nhằm ước lượng xác suất tham gia chương trình và xác định điểm xu hướng (PSM). Nghiên cứu kết hợp phương pháp sai biệt kép (DID) và thiết kế gián đoạn hồi quy (RDD) để bóc tách tác động can thiệp bình quân (ATE) và tác động can thiệp trên nhóm được can thiệp (TOT/ATET). Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm kiểm soát triệt để hiện tượng thiên lệch nội sinh và loại bỏ các yếu tố nhiễu không quan sát được theo thời gian, giúp kết quả ước lượng đạt độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc thực thi chính sách đã cắt giảm đáng kể gánh nặng thời gian cho người dân. Căn cứ Quyết định số 1300/QĐ-UBND ngày 28/8/2018 của Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ, địa phương đã phê duyệt phương án rút ngắn thời gian giải quyết đối với 15 thủ tục hành chính cấp quận (trong đó có 11 thủ tục thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo, 3 thủ tục thuộc Phòng Nội vụ, 1 thủ tục thuộc Phòng Văn hóa và Thông tin) và 12 thủ tục hành chính cấp phường (gồm 5 thủ tục nông nghiệp, 2 thủ tục văn hóa, 2 thủ tục lao động - thương binh và xã hội, 2 thủ tục bồi thường nhà nước, 1 thủ tục công thương). Thời gian xử lý thực tế giảm từ 30% đến 50% so với quy định khung của thành phố.

Thứ hai, công tác hiện đại hóa và chuyển đổi số ghi nhận bước tiến rõ nét. Tính đến ngày 01/4/2020, quận đã triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 cho 16 thủ tục và mức độ 4 cho 1 thủ tục trong lĩnh vực tư pháp cấp quận; đồng thời duy trì 16 thủ tục mức độ 3 và 1 thủ tục mức độ 4 tại cấp phường. Để hỗ trợ người dân tiếp cận, quận đã phát hành 35.000 tờ rơi hướng dẫn đến từng hộ gia đình và lắp đặt 300 pano tuyên truyền tại các khu dân cư.

Thứ ba, công tác giải quyết khiếu nại, phản ánh đạt kết quả tích cực. Trong năm 2019, toàn quận đã tiếp nhận và giải quyết dứt điểm 387 trên tổng số 429 đơn thư thuộc thẩm quyền, đạt tỷ lệ 90,2%. Về giải quyết khiếu nại, quận xử lý thành công 25 trên 33 vụ việc, đạt tỷ lệ 75,8%, không để phát sinh các điểm nóng phức tạp về an ninh trật tự.

Thứ tư, phân tích định lượng xác nhận can thiệp chính sách tạo ra tác động dương có ý nghĩa thống kê. Kết quả ước lượng chỉ số can thiệp bình quân (ATE) cho thấy mức độ hài lòng chung của người dân thuộc nhóm thụ hưởng chính sách cao hơn nhóm đối chứng từ 0,35 đến 0,42 điểm trên thang đo 5 điểm, trong đó yếu tố thái độ phục vụ của cán bộ công chức và tính tiện ích của bộ phận Một cửa đóng góp tỷ trọng cải thiện lớn nhất.

Thảo luận kết quả

Kết quả đạt được khẳng định tính đúng đắn của chủ trương đổi mới quy trình công vụ và đầu tư cơ sở hạ tầng thông tin từ Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ. Đội ngũ hơn 200 lượt cán bộ, công chức được tập huấn chuyên sâu về Luật Tố cáo năm 2018 và quy tắc ứng xử đã tạo nên chuyển biến căn bản trong kỷ cương hành chính.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số điểm nghẽn. Tồn đọng 42 đơn thư chưa giải quyết và 8 vụ khiếu nại phức tạp chủ yếu rơi vào lĩnh vực giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai và trật tự xây dựng. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự phối hợp liên thông giữa các phòng chuyên môn đôi lúc còn chậm trễ, tâm lý né tránh va chạm ở một số công chức cơ sở và hiểu biết pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế. So sánh với các nghiên cứu của Ali Farazmand (2001) và Frank Ohemeng (2005) về quản trị công tại các quốc gia đang phát triển, kết quả tại Tây Hồ củng cố luận điểm rằng cải cách thể chế cần đi đôi với minh bạch hóa thông tin và nâng cao năng lực giải trình của bộ máy hành chính.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa toàn diện thông qua bảng tổng hợp ma trận hệ số hồi quy đa biến thể hiện tương quan giữa 6 nhân tố dịch vụ với độ hài lòng chung, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch điểm số hài lòng trước và sau can thiệp giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý nhận diện trực quan mức độ tác động vượt trội của giải pháp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đầu tư nâng cấp đồng bộ cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ cần phân bổ nguồn vốn hằng năm để hiện đại hóa 100% trang thiết bị tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả của quận và 8 phường. Mục tiêu đến năm 2023 đạt tỷ lệ 95% hồ sơ thủ tục hành chính đủ điều kiện được xử lý qua dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4, bảo đảm đường truyền thông suốt và tính bảo mật dữ liệu công dân.

Thứ hai, rà soát và cắt giảm sâu các thủ tục hành chính không cần thiết. Phòng Tư pháp chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát định kỳ 6 tháng một lần toàn bộ danh mục thủ tục hành chính. Mục tiêu giai đoạn 2021 - 2025 là cắt giảm thêm tối thiểu 20% thời gian xử lý cho ít nhất 30 thủ tục hành chính liên thông, đặc biệt trong các lĩnh vực có tần suất giao dịch lớn như hộ tịch, chứng thực, xây dựng và đăng ký kinh doanh.

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức Một cửa. Phòng Nội vụ quận Tây Hồ định kỳ tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng số và văn hóa giao tiếp công vụ cho 100% công chức trực tiếp tiếp nhận hồ sơ trong quý 2 và quý 4 hằng năm. Thiết lập chỉ tiêu đánh giá hiệu suất công việc gắn với tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn, bảo đảm chỉ số hài lòng của người dân về tinh thần trách nhiệm của công chức đạt trên 95%.

Thứ tư, thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý phản hồi đa kênh. Thanh tra quận phối hợp với Ủy ban nhân dân các phường vận hành hệ thống tiếp nhận phản ánh, kiến nghị qua nền tảng số, mạng xã hội và tổng đài tự động. Đặt mục tiêu 100% phản ánh của công dân được xác minh và phản hồi công khai trong vòng 48 giờ làm việc, nâng tỷ lệ giải quyết đơn thư đúng hạn trên toàn địa bàn đạt trên 98% vào cuối năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

  1. Lãnh đạo và nhà quản lý tại các cơ quan hành chính nhà nước cấp quận, huyện, thị xã: Tài liệu cung cấp kinh nghiệm thực tế về mô hình cắt giảm 27 thủ tục hành chính và phương thức điều hành bộ phận Một cửa liên thông hiện đại, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình xây dựng kế hoạch cải cách hành chính tại địa phương.

  2. Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công và Quản lý hành chính công: Luận văn là hình mẫu điển hình trong việc ứng dụng các phương pháp phân tích định lượng chuyên sâu như mô hình điểm xu hướng, sai biệt kép và thiết kế gián đoạn hồi quy trên phần mềm Stata để đánh giá tác động chính sách thực nghiệm.

  3. Đội ngũ chuyên viên tham mưu công tác cải cách hành chính: Công trình cung cấp bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa gồm 6 nhóm biến số đo lường sự hài lòng, giúp chuyên viên dễ dàng tùy biến để xây dựng đề án đánh giá chất lượng dịch vụ công tại đơn vị mình công tác.

  4. Giảng viên và nhà nghiên cứu tại các trường đại học, học viện đào tạo cán bộ: Luận văn đóng vai trò là nguồn học liệu tham khảo phong phú, cung cấp các tình huống nghiên cứu thực tế về cải cách thể chế đô thị tại Thủ đô Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của luận văn thạc sĩ về cải cách thủ tục hành chính quận Tây Hồ là gì? Luận văn tập trung phân tích thực trạng và đo lường tác động định lượng của chính sách cải cách thủ tục hành chính đến mức độ hài lòng của công dân giai đoạn 2017 - 2019. Nghiên cứu xây dựng tình huống phản thực nhằm tính toán chỉ số can thiệp trung bình, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực thực thi công vụ tại cơ sở.

Luận văn đã ứng dụng những phương pháp phân tích định lượng tiên tiến nào? Tác giả sử dụng phần mềm Stata 13 để thực hiện kiểm định T-test, mô hình hồi quy Logistic tính điểm xu hướng kết hợp phương pháp sai biệt kép và thiết kế gián đoạn hồi quy. Việc phối hợp các kỹ thuật này giúp loại bỏ sai số lựa chọn và kiểm soát biến nội sinh, bảo đảm tính khách quan của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nổi bật nhất trong việc tinh giản thủ tục hành chính tại quận Tây Hồ là gì? Điểm nhấn nổi bật là việc ban hành Quyết định số 1300/QĐ-UBND giúp cắt giảm thời gian xử lý cho 15 thủ tục cấp quận và 12 thủ tục cấp phường. Trong thực tế, các thủ tục thuộc lĩnh vực giáo dục, nội vụ và nông nghiệp đã giảm từ 30% đến 50% thời gian thụ lý hồ sơ so với quy định chung.

Tác động của việc triển khai dịch vụ công trực tuyến tại địa phương được ghi nhận ra sao? Toàn quận đã chuẩn hóa 100% dịch vụ công trực tuyến tư pháp với 17 thủ tục cấp quận và 17 thủ tục cấp phường ở mức độ 3 và mức độ 4. Hoạt động phát hành 35.000 tờ rơi cùng 300 pano tuyên truyền đã giúp nâng cao nhận thức người dân, góp phần đưa tỷ lệ giải quyết đơn thư đạt mức 90,2%.

Những hạn chế chủ yếu trong quá trình thực thi chính sách được luận văn chỉ ra là gì? Nghiên cứu chỉ rõ tồn tại ở 42 đơn thư kiến nghị chậm xử lý, chủ yếu thuộc lĩnh vực quản lý đất đai và bồi thường giải phóng mặt bằng phức tạp. Nguyên nhân xuất phát từ sự phối hợp liên ngành chưa đồng bộ và nhận thức pháp lý chưa đồng đều của một bộ phận người dân.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về đánh giá chính sách công và xây dựng thành công mô hình đo lường sự hài lòng của người dân gồm 6 nhân tố cốt lõi.
  • Đề tài ứng dụng chuẩn mực các phương pháp kinh tế lượng hiện đại như mô hình sai biệt kép và điểm xu hướng trên phần mềm Stata 13 để khẳng định tác động tích cực của chính sách can thiệp.
  • Thực tiễn tại quận Tây Hồ chứng minh hiệu quả rõ rệt của phương án rút ngắn thời gian giải quyết 27 thủ tục hành chính và đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, mức độ 4.
  • Công trình đã chỉ rõ các nút thắt trong công tác giải quyết khiếu nại đất đai và đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện quy trình phục vụ nhân dân.
  • Đóng góp chính của luận văn là cung cấp khung phương pháp luận thực nghiệm tin cậy cho việc hoạch định và đánh giá chính sách công tại các đô thị đang phát triển.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Ủy ban nhân dân quận Tây Hồ cần tiếp tục số hóa 100% kết quả giải quyết thủ tục hành chính và mở rộng kênh tương tác số với người dân. Xin trân trọng giới thiệu toàn văn công trình nghiên cứu đến các nhà quản lý, nhà khoa học và bạn đọc quan tâm nhằm lan tỏa các giá trị học thuật và giải pháp ứng dụng vào thực tiễn quản trị công hiện đại.