Luận văn thạc sĩ đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện ba vì thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ đánh giá thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Ba Vì, Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Công Bình
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Xuân Phương
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.1. Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 1.1.2. Vai trò của các cấp chính quyền trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 1.2.1. Khái quát về thực trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam
• 1.2.2. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới và ở Việt Nam về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn điểm khảo sát
• 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 2.2.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm cơ bản của huyện Ba Vì
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.1.3. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến bồi thường GPMB
• 3.2. Khái quát thực trạng quản lý đất đai trên địa bàn huyện Ba Vì
• 3.2.1. Xác định địa giới hành chính
• 3.2.2. Khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất, lập bản đồ địa chính
• 3.2.3. Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất
• 3.2.4. Công tác đăng ký QSDĐ, quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy CNQSDĐ
• 3.2.5. Công tác thống kê, kiểm kê đất đai
• 3.3. Thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Ba Vì
• 3.3.1. Hệ thống các văn bản pháp lý có liên quan
• 3.3.2. Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, GPMB trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 3.3.3. Đánh giá tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ đối với người có đất bị thu hồi
• 3.3.3.1. Tác động đến việc làm của người dân
• 3.3.3.2. Tình hình sử dụng tiền bồi thường
• 3.3.3.3. Tình hình an ninh trật tự xã hội
• 3.3.4. Đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân
• 3.3.4.1. Kết quả đạt được
• 3.3.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, GPMB tại địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 3.4.1. Định hướng về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện
• 3.4.2. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, GPMB trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng tại huyện Ba Vì Hà Nội

Chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng là hai yếu tố quan trọng trong quá trình thu hồi đất tại huyện Ba Vì, Hà Nội. Theo Luật Đất đai 2013, bồi thường là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất cho người bị thu hồi đất. Giải phóng mặt bằng liên quan đến việc di dời các công trình, cây cối và dân cư để tạo quỹ đất sạch phục vụ các dự án phát triển. Tại huyện Ba Vì, việc thực hiện các chính sách này đã tuân thủ các quy định pháp luật, đảm bảo công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế như thiếu sự đồng bộ trong quản lý và công khai thông tin.

1.1. Cơ sở pháp lý và thực tiễn

Các văn bản pháp lý như Nghị định 47/2014/NĐ-CP và Luật Đất đai 2013 là nền tảng cho việc thực hiện chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng. Tại huyện Ba Vì, các dự án thu hồi đất đã áp dụng các quy định này để đảm bảo quyền lợi của người dân. Tuy nhiên, việc áp dụng không đồng đều giữa các địa phương và thiếu sự minh bạch trong công khai thông tin đã gây ra một số bất cập.

1.2. Thực trạng thực hiện chính sách

Thực tế cho thấy, việc thực hiện chính sách bồi thường tại huyện Ba Vì đã đạt được một số kết quả tích cực. Các hộ gia đình bị thu hồi đất đã nhận được tiền bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn như thiếu đất tái định cư, giá bồi thường chưa phản ánh đúng giá trị thị trường, và sự thiếu hụt nguồn lực để thực hiện các chính sách hỗ trợ.

II. Tái định cư và phát triển hạ tầng tại huyện Ba Vì

Tái định cư là một phần không thể thiếu trong quá trình thu hồi đất, đặc biệt tại các khu vực nông thôn như huyện Ba Vì. Việc bố trí tái định cư không chỉ đảm bảo đời sống của người dân mà còn góp phần vào phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị. Tại huyện Ba Vì, các khu tái định cư đã được xây dựng để đáp ứng nhu cầu của người dân, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề như vị trí phân tán, thiếu cơ sở hạ tầng đồng bộ.

2.1. Đánh giá hiệu quả tái định cư

Các khu tái định cư tại huyện Ba Vì đã giúp ổn định đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất. Tuy nhiên, việc bố trí các khu tái định cư còn phân tán, không tập trung, gây khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ công cộng. Ngoài ra, chất lượng cơ sở hạ tầng tại các khu tái định cư còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân.

2.2. Phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị

Việc phát triển hạ tầng tại huyện Ba Vì đã được chú trọng, đặc biệt trong các dự án giao thông và cơ sở hạ tầng xã hội. Tuy nhiên, quá trình quy hoạch còn thiếu sự đồng bộ, dẫn đến tình trạng phát triển manh mún, không hiệu quả. Cần có sự điều chỉnh trong quy hoạch để đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

III. Đánh giá tác động của chính sách bồi thường và tái định cư

Việc thực hiện chính sách bồi thường và tái định cư tại huyện Ba Vì đã có những tác động tích cực đến đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết, đặc biệt là trong việc đảm bảo công bằng và hiệu quả của các chính sách này.

3.1. Tác động đến đời sống người dân

Chính sách bồi thường và tái định cư đã giúp ổn định đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất. Tuy nhiên, việc chuyển đổi nghề nghiệp từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp đã gây ra nhiều khó khăn cho người dân, đặc biệt là những người lớn tuổi. Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp người dân thích nghi với sự thay đổi này.

3.2. Tác động đến phát triển kinh tế xã hội

Các dự án thu hồi đất và tái định cư đã góp phần vào phát triển kinh tế và an sinh xã hội tại huyện Ba Vì. Tuy nhiên, việc thiếu sự đồng bộ trong quy hoạch và quản lý đất đai đã làm giảm hiệu quả của các dự án này. Cần có sự điều chỉnh trong chính sách để đảm bảo sự phát triển bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nhu cầu thu hồi đất để phát triển hạ tầng kỹ thuật và các khu đô thị tại vùng ven Thủ đô Hà Nội diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Theo số liệu thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các vụ việc tranh chấp và khiếu nại liên quan đến đất đai chiếm gần 70% tổng số đơn thư trên toàn quốc, trong đó trọng tâm chủ yếu xoay quanh công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng. Tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội – địa bàn có tổng diện tích tự nhiên 42.402,69 ha với dân số năm 2019 đạt 252.910 người, giai đoạn 2017–2019 đã ghi nhận 15 dự án trọng điểm được triển khai thu hồi đất. Thực tế cho thấy việc thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư còn bộc lộ nhiều bất cập về cơ chế xác định giá đất, hỗ trợ sinh kế và chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ dân mất đất sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 02 dự án tiêu biểu trên địa bàn huyện Ba Vì, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân. Phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn huyện Ba Vì, phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2018 và nguồn số liệu sơ cấp khảo sát thực địa trong năm 2019. Về mặt học thuật và thực tiễn, luận văn cung cấp các luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách đất đai, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ khiếu nại đất đai xuống dưới 10% và bảo đảm tái thiết lập việc làm bền vững cho 100% hộ dân thuộc diện ảnh hưởng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết sở hữu toàn dân về đất đai theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, kết hợp cùng Lý thuyết ngoại ứng kinh tế và Lý thuyết phúc lợi xã hội trong quản lý đất đai. Khung phân tích được xây dựng dựa trên 3 khái niệm nền tảng: "Giải phóng mặt bằng" (quá trình di dời công trình, tài sản, cây cối và dân cư để tạo quỹ đất sạch phục vụ quy hoạch), "Bồi thường về đất" (nghĩa vụ của Nhà nước hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất tương xứng theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013), và "Hỗ trợ khi thu hồi đất" (chính sách an sinh trợ giúp người dân ổn định đời sống, sản xuất và phát triển).

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng các phương pháp định giá đất theo Nghị định 44/2014/NĐ-CP và Nghị định 47/2014/NĐ-CP như phương pháp so sánh trực tiếp, phương pháp thu nhập và phương pháp hệ số điều chỉnh giá đất. Nghiên cứu cũng đối chiếu khung pháp lý trong nước với kinh nghiệm quốc tế, tiêu biểu là cơ chế định giá đất dựa trên 470.000 điểm chuẩn hàng năm trên tổng số 27 triệu địa điểm tại Hàn Quốc và quy trình thông báo thu hồi trước từ 2 đến 3 năm gắn với quỹ nhà ở xã hội HDB tại Singapore.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp lý, báo cáo quản lý đất đai của Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì giai đoạn 2016–2018 và dữ liệu sơ cấp thu thập thông qua điều tra bảng hỏi trong năm 2019. Tổng thể nghiên cứu gồm 811 hộ dân thuộc diện thu hồi đất tại 02 dự án đại diện: Dự án đầu tư xây dựng công trình Cầu Việt Trì – Ba Vì theo hình thức BOT (550 hộ, đại diện nhóm diện tích thu hồi lớn) và Dự án xây dựng mới Trạm 110kV Ba Vì (261 hộ, đại diện nhóm diện tích thu hồi nhỏ).

Áp dụng công thức tính cỡ mẫu xác suất của Yamane (1967) với sai số chọn mẫu cho phép e = 10%, quy mô mẫu khảo sát được xác định là 160 hộ gia đình (bao gồm 85 hộ thuộc dự án Cầu Việt Trì – Ba Vì và 75 hộ thuộc dự án Trạm 110kV). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện khách quan cho cả loại hình dự án hạ tầng giao thông và hạ tầng năng lượng. Toàn bộ dữ liệu được nhập liệu và phân tích trên phần mềm Excel với các công cụ: Thống kê mô tả (tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình để lượng hóa ý kiến người dân), Phương pháp so sánh (đối chiếu đơn giá bồi thường với biến động giá thị trường) và Phương pháp tham vấn chuyên gia quản lý đất đai. Việc lựa chọn các phương pháp này giúp phản ánh chính xác các lỗ hổng chính sách và mức độ ảnh hưởng kinh tế - xã hội đối với người dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiến độ bồi thường và giải phóng mặt bằng đạt kết quả khả quan ở giai đoạn đầu nhưng phát sinh vướng mắc về sau. Tại 02 dự án nghiên cứu với tổng số 811 hộ bị ảnh hưởng, tỷ lệ bàn giao mặt bằng tự nguyện ban đầu đạt khoảng 80%, tuy nhiên vẫn còn 20% số hộ phát sinh thắc mắc và chậm bàn giao do chưa thỏa mãn với đơn giá bồi thường đất nông nghiệp.

Thứ hai, việc sử dụng tiền bồi thường của người dân chưa thực sự hiệu quả và tiềm ẩn rủi ro sinh kế. Khảo sát 160 hộ dân cho thấy có đến 65,4% số hộ sử dụng tiền bồi thường vào việc xây dựng, sửa sang nhà cửa và mua sắm tiện nghi; 16,4% số hộ lựa chọn gửi tiết kiệm ngân hàng; chỉ có 18,2% số hộ sử dụng nguồn tiền này để đầu tư sản xuất kinh doanh hoặc học nghề mới. Hệ quả là sau 12 tháng bàn giao đất, hơn 45% lao động nông nghiệp mất đất gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định.

Thứ ba, sự chênh lệch lớn giữa giá bồi thường của Nhà nước và giá thị trường là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến bất đồng. Đơn giá bồi thường đất nông nghiệp theo khung giá quy định chỉ tương đương khoảng 30% đến 40% so với giá giao dịch thực tế trên thị trường tại các vị trí tiếp giáp trục đường giao thông lớn như Quốc lộ 32 hay Tỉnh lộ 414.

Thứ tư, công tác xác nhận nguồn gốc đất tại cấp cơ sở còn nhiều bất cập. Có tới 28,5% hồ sơ đất đai gặp trở ngại trong việc chứng minh nguồn gốc pháp lý và diện tích canh tác thực tế do tình trạng hồ sơ địa chính chưa đồng bộ, dẫn đến thời gian thẩm định phương án bồi thường kéo dài từ 3 đến 6 tháng so với kế hoạch ban đầu.

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp dữ liệu qua bảng phân tích cơ cấu sử dụng nguồn tiền bồi thường kết hợp biểu đồ cột so sánh mức độ biến động thu nhập trước và sau thu hồi đất, nghiên cứu chỉ ra rằng người nông dân là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong quá trình đô thị hóa. Nguyên nhân sâu xa là các gói hỗ trợ việc làm hiện nay chủ yếu được chi trả một lần bằng tiền mặt mà thiếu đi các chương trình đào tạo kỹ năng thực chất gắn với thị trường lao động địa phương.

So sánh với bài học thành công tại huyện Tam Dương (tỉnh Vĩnh Phúc) khi giải phóng hơn 400 ha đất cho 110 dự án bằng phương châm cuốn chiếu "dễ làm trước, khó làm sau", công tác tuyên truyền và đối thoại trực tiếp tại huyện Ba Vì còn mang tính hình thức. Khoảng cách lớn về giá đất bồi thường đã tạo ra hiện tượng bất bình đẳng địa tô, giải thích vì sao gần 70% khiếu nại đất đai toàn quốc tập trung vào giá đền bù. Nếu không có cơ chế định giá đất độc lập và hạ tầng tái định cư hoàn chỉnh, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ tiếp tục bị đình trệ, làm tăng chi phí đầu tư dự án từ 15% đến 25% mỗi năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, 04 giải pháp đột phá được đề xuất nhằm hoàn thiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Ba Vì:

1. Hoàn thiện cơ chế định giá đất bồi thường tiệm cận thị trường: Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì chỉ đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng các tổ chức thẩm định giá độc lập để xác định hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) linh hoạt, nâng hệ số K từ mức 1,2 lên 1,5 đến 1,8 lần. Mục tiêu bảo đảm đơn giá bồi thường đạt tối thiểu 75% đến 85% giá trị thị trường, hoàn thành phương án định giá trong thời hạn 45 ngày kể từ khi công bố chủ trương đầu tư trong giai đoạn 2021–2025.

2. Tái cấu trúc chính sách hỗ trợ việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Ba Vì chủ trì liên kết với các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề để cam kết đào tạo và tuyển dụng tối thiểu 80% lao động nông nghiệp trong độ tuổi sau khi thu hồi đất. Chuyển đổi ít nhất 50% kinh phí hỗ trợ học nghề bằng tiền mặt sang hình thức cấp thẻ học nghề có địa chỉ sử dụng cụ thể, triển khai định kỳ hàng quý.

3. Chuẩn hóa quy trình công khai minh bạch và rút ngắn thời gian xác nhận nguồn gốc đất: Ủy ban nhân dân các xã, thị trấn thực hiện số hóa 100% hồ sơ địa chính, nâng tỷ lệ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt trên 95%. Rút ngắn thời gian xác minh nguồn gốc đất từ 30 ngày xuống dưới 15 ngày làm việc, đồng thời duy trì niêm yết công khai phương án bồi thường trong thời gian 20 ngày liên tục tại trụ sở xã và nhà văn hóa thôn.

4. Phát triển đồng bộ hạ tầng khu tái định cư trước khi thu hồi đất: Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Ba Vì tiến hành đầu tư hoàn thiện 100% mạng lưới hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, đường nội bộ) và hạ tầng xã hội (nhà trẻ, trạm y tế) tại các khu tái định cư tối thiểu 6 tháng trước thời điểm ban hành quyết định thu hồi đất ở, bảo đảm nguyên tắc nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ địa chính cấp huyện, xã: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tiễn giúp cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất và Ủy ban nhân dân cấp xã chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ kiểm đếm, xác nhận nguồn gốc đất, qua đó giảm thiểu trên 80% sai sót hành chính trong quá trình lập hồ sơ bồi thường.

2. Chủ đầu tư và các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng: Cung cấp căn cứ thực tế cho các nhà đầu tư hạ tầng giao thông và năng lượng dự báo chính xác kinh phí giải phóng mặt bằng, quản trị rủi ro tiến độ và cắt giảm từ 15% đến 20% chi phí phát sinh do tình trạng chậm bàn giao mặt bằng sạch.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý đất đai: Cung cấp khung cơ sở lý luận hoàn chỉnh, quy trình chọn mẫu điều tra 160 hộ theo công thức Yamane và phương pháp phân tích số liệu thực nghiệm phục vụ việc học tập, nghiên cứu và phát triển các đề tài khoa học về kinh tế đất đai.

4. Các tổ chức tư vấn pháp lý và tổ chức xã hội: Cung cấp luận cứ khoa học để tham gia tư vấn chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị thu hồi đất, góp phần nâng cao tỷ lệ đồng thuận xã hội đạt trên 90% tại các địa bàn triển khai dự án.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự khác biệt căn bản giữa bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là gì? Bồi thường là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc mang tính tương xứng nhằm hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất và tài sản bị thiệt hại theo Điều 3 Luật Đất đai 2013. Trong khi đó, hỗ trợ mang tính chính sách an sinh bổ sung nhằm giúp người dân ổn định đời sống, sản xuất và học nghề, với mức kinh phí hỗ trợ thường chiếm khoảng 15% đến 25% tổng phương án chi trả.

2. Tại sao giá đất bồi thường nông nghiệp thường bị người dân phản ánh là chưa thỏa đáng? Do khung giá đất của Nhà nước chủ yếu căn cứ vào phương pháp thu nhập từ canh tác nông nghiệp truyền thống, chỉ đạt khoảng 30% đến 40% giá trị chuyển nhượng thực tế. Khi dự án hạ tầng hình thành làm gia tăng giá trị địa tô, việc người dân không được thụ hưởng phần giá trị gia tăng này dẫn đến các khiếu nại chiếm gần 70% tổng số đơn thư.

3. Quy mô và phương pháp chọn mẫu khảo sát trong luận văn được thực hiện như thế nào? Luận văn áp dụng công thức chọn mẫu ngẫu nhiên của Yamane (1967) với độ tin cậy 90% và sai số cho phép 10% trên tổng số 811 hộ dân của 02 dự án. Cỡ mẫu 160 hộ (gồm 85 hộ thuộc dự án Cầu Việt Trì – Ba Vì và 75 hộ thuộc dự án Trạm 110kV) bảo đảm tính đại diện khoa học cho cả dự án quy mô lớn và quy mô nhỏ.

4. Đa số người dân tại huyện Ba Vì sử dụng tiền bồi thường đất vào những mục đích nào? Kết quả điều tra thực nghiệm chỉ ra 65,4% số hộ gia đình sử dụng tiền bồi thường để xây dựng, sửa sang nhà cửa và mua sắm vật dụng; 16,4% gửi tiết kiệm tại ngân hàng; và chỉ có 18,2% số hộ chuyển sang đầu tư kinh doanh hoặc học nghề mới, gây nên nguy cơ mất việc làm kéo dài sau thu hồi đất.

5. Giải pháp nào quan trọng nhất để hạn chế khiếu kiện kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng? Xây dựng hoàn thiện các khu tái định cư trước thời điểm thu hồi đất ít nhất 6 tháng kết hợp áp dụng cơ chế định giá đất độc lập tiệm cận 80% giá thị trường. Song song với đó là thực hiện niêm yết công khai phương án bồi thường trong 20 ngày và tăng cường đối thoại trực tiếp để giải quyết triệt để vướng mắc ngay tại cơ sở.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam và các quốc gia trong khu vực.
• Phân tích rõ thực trạng công tác giải phóng mặt bằng tại huyện Ba Vì thông qua khảo sát 160 hộ dân tại 02 dự án trọng điểm, chỉ ra nút thắt về chênh lệch giá đất từ 30% đến 40% và tỷ lệ thất nghiệp sau thu hồi đất lên tới 45%.
• Đóng góp hệ thống 04 giải pháp đồng bộ gắn với việc nâng hệ số K lên 1,5 đến 1,8 lần, đào tạo nghề có địa chỉ cho 80% lao động và số hóa 100% hồ sơ địa chính.
• Thiết lập lộ trình thực hiện từ năm 2021 đến năm 2025 với mục tiêu nâng tỷ lệ đồng thuận của người dân lên trên 90% và rút ngắn 50% thời gian xử lý thủ tục hành chính.
• Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà đầu tư cần nhanh chóng ứng dụng các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn quy hoạch và quản lý đất đai nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 1. Cơ sở lý luận về bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất 1. Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng - Giải phóng mặt bằng Trong Luật Đất đai hiện hành không có định nghĩa trực tiếp thế nào là giải phóng mặt bằng mặc dù có sử dụng cụm từ này.

Có thể nói, giải phóng mặt bằng hay giải tỏa mặt bằng (còn gọi tắt là giải tỏa) là một quá trình “làm sạch” mặt bằng thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo hoặc xây dựng công trình mới. - Bồi thường Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013, khái niệm bồi thường như sau: Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất [9]. - Hỗ trợ Luật Đất đai 2013 đã đưa ra khái niệm như sau: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển [9]. Sự khác nhau căn bản giữa bồi thường và hỗ trợ là: bồi thường là khái niệm xuất phát từ ngành luật dân sự mang tính tương xứng với các nguyên tắc: (i) chủ thể nào gây thiệt hại, chủ thể đó phải bồi thường; (ii) thiệt hại đến đâu, bồi thường đến đó.

Trong khi đó, khái niệm hỗ trợ (còn gọi là hộ trợ) là “giúp đỡ”, mang tính chính sách, thể hiện việc cộng thêm vào nên không đòi hỏi tính tương xứng như bồi thường. Tuy nhiên, cho đến nay, pháp luật nước ta chưa thật sự “rạch ròi” hai khái niệm này và một số trường hợp mang bản 6 chất “bồi thường” nhưng lại được xác định trong pháp luật là “hỗ trợ”. Ví dụ điển hình là hỗ trợ về giá đất nông nghiệp đối với đất nông nghiệp là đất vườn ao, đất nông nghiệp trong khu dân cư và đất nông nghiệp tiếp giáp với khu dân cư. Bản chất là bồi thường về đất, nhưng do pháp luật quy định là giá đất nông nghiệp định theo phương pháp thu nhập từ sản xuất nông nghiệp nên giá đất quá thấp, rồi áp dụng thêm khoản gọi là “hỗ trợ”.

Hơn nữa, theo chúng tôi, một khi việc thu hồi đất làm người nông dân mất đất sản xuất, dẫn đến phải chuyển đổi nghề nghiệp từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp thì bản chất là đã gây ra thiệt hại do mất việc làm. Nếu xác định như vậy thì chúng ta nên dùng cụm từ “bồi thường cho người nông dân do mất việc làm” thay vì “hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm” như hiện nay. Điều này sẽ khắc được tình trạng hỗ trợ nghề nghiệp bằng một khoản tiền qua loa, sau đó không quan tâm đến việc người được chuyển đổi nghề nghiệp có việc làm hay không [14]. Mặt khác, điều này tạo ra một cách hiểu và thực thi pháp luật rằng, chi phí thiệt hại do mất việc phải được tính toán sòng phẳng, bảo đảm thực sự tái lập và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân sau khi quá trình thu hồi đất.

Bản chất của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Khi thực hiện công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, công tác thu hồi đất GPMB, Nhà nước phải tiến hành thu hồi đất của tổ chức, cá nhân, hộ gia đình. Mỗi dự án có sử dụng đất được thực hiện tại những địa phương, khu vực nhất định với đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội khác nhau vì thế đối tượng GPMB rất đa dạng và phức tạp. Việc thu hồi đất tại các khu trung tâm đông dân cư, khu đô thị, đất nông nghiệp, khu thuận lợi cho công ăn việc làm là rất khó khăn. Bởi lẽ việc tìm một nơi ở mới của hộ gia đình có ảnh hưởng rất nhiều tới đời sống, thu nhập cũng như phong tục tập quán của họ (nơi ở mới thường không phù hợp với điều kiện sinh hoạt, lao động sản xuất, công ăn việc làm của họ bị ảnh hưởng).

Ngoài ra đơn giá bồi thường giữa các dự án, giữa các thửa đất có vị trí cũng như mục đích sử dụng khác nhau là khác nhau 7 dẫn đến khó khăn, phức tạp trong công tác bồi thường thiệt hại. Trong các dự án có sử dụng đất cần thực hiện việc GPMB thì các dự án đầu tư cho cơ sở hạ tầng, giao thông đô thị hoặc có sự kết hợp giữa mục đích chính của dự án với việc đầu tư cơ sở hạ tầng sẽ làm cho giá đất đai ở các khu vực xung quanh tăng lên khá cao. Ngẫu nhiên mang lại lợi nhuận cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình trước kia có đất ở sâu bên trong nay trở thành đất mặt đường và được hưởng lợi. Việc thu lại khoản giá trị chênh lệch này rất khó, là vấn đề nan giải mà các nhà chức trách vẫn chưa tìm ra giải pháp thích hợp.

Trong các dự án mở đường giao thông, một số hộ không bị thu hồi hết đất mà vẫn còn một phần nhỏ diện tích đất phía trong. Sau khi GPMB, phần diện tích đất này được hộ gia đình tận dụng để xây nhà, dựng ki ốt hoặc xây cửa hàng kinh doanh. Tuy nhiên, những kiến trúc này không đủ tiêu chuẩn, không phù hợp quy hoạch đã làm ảnh hưởng tới mỹ quan, kiến trúc của đường phố, đô thị [7]. Công tác GPMB gắn liền với bồi thường cho người có đất bị thu hồi.

Người bị thu hồi đất có thể được bồi thường bằng tiền, bằng đất có giá trị tương đương giá trị thị trường của thửa đất và tài sản gắn liền với đất, có thể kèm theo các chính sách hỗ trợ. Nguồn vốn chi cho công tác bồi thường là không nhỏ trong khi giá đất đai, bất động sản trên thị trường ngày càng tăng cao và diện tích thu hồi là khá lớn tới vài hécta hoặc hàng trăm hécta. Như vậy công tác GPMB diễn ra khá phức tạp do tính đa dạng của đối tượng GPMB, công tác bồi thường GPMB đòi hỏi một lượng vốn lớn và có những ngoại ứng phát sinh cần được Nhà nước quản lý chặt chẽ. Nhà nước cần có những chính sách, biện pháp tích cực thúc đẩy công tác GPMB trên phạm vi quốc gia và trên từng địa bàn cụ thể nói riêng.

Sự cần thiết của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Trong quá trình phát triển của mỗi địa phương, Nhà nước thu hồi những vùng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế như: hệ thống giao thông, thuỷ lợi, cấp thoát nước; cơ sở hạ tầng xã hội: bệnh viện, trường học, khu vui chơi giải 8 trí, thể dục thể thao; các cơ sở sản xuất lớn và nhỏ: khu công nghiệp; mở rộng đô thị, sắp xếp lại hệ thống dân cư…là quy luật tất yếu của sự phát triển. Tỷ lệ dân số đô thị cũng cao, đặc biệt ở các đô thị phát triển. Như vậy xu hướng đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, quy hoạch các khu dân cư, khu kinh tế… sẽ đáp ứng cho nhu cầu phát triển quốc gia [6]. - Giải phóng mặt bằng là yêu cầu tất yếu của quá trình đổi mới Cùng với quá trình đô thị hoá, dân số ngày một gia tăng do hai nguyên nhân chính là sự tăng tự nhiên và tăng cơ học.

Đáp ứng nhu cầu này cần GPMB nhằm tạo ra quỹ đất sạch để xây dựng các công trình phục vụ phát triển kinh tế xã hội và phục vụ đời sống. - Công tác giải phóng mặt bằng góp phần đẩy nhanh công tác thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một công cụ quản lý của Nhà nước nhằm quản lý thống nhất toàn bộ đất đai trên phạm vi cả nước, đảm bảo đất đai được sử dụng hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả… Quy hoạch sử dụng đất là việc bố trí, sắp xếp, phân bổ lại quỹ đất đai cho các mục đích sử dụng cụ thể phù hợp với giai đoạn phát triển cả nước và từng địa phương. Kế hoạch sử dụng đất là việc lập ra các chương trình, dự án, mục tiêu nhằm thực hiện quy hoạch sử dụng đất đã đề ra. Thực tế các khu dân cư, khu công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp hình thành và phát triển tự nhiên nên manh mún, nhỏ lẻ và thiếu đồng bộ dẫn tới một lượng đất đai bị sử dụng lãng phí, kém hiệu quả.

Thông qua quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Nhà nước đã tiến hành bố trí, sắp xếp lại quy mô cũng như cơ cấu sử dụng đất trong cả nước nhằm sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực đất đai. Công tác GPMB góp phần sử dụng nguồn lực đất đai một cách có hiệu quả, là yếu tố không thể thiếu trong việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tổng thể cũng như chi tiết. Trình tự công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng a. Giới thiệu địa điểm và thông báo thu hồi đất - Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án đầu tư nộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương.

Cơ quan tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến các cơ quan có liên quan đến dự án đầu tư để xem xét giới thiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét giới thiệu địa điểm. - Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báo thu hồi đất ngay sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư; trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố. Nội dung thông báo thu hồi đất gồm: Lý do thu hồi đất, doanh thu và vị trí khu đất thu hồi trên cơ sở hồ sơ địa chính hiện có hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng được duyệt và dự kiến về kế hoạch di chuyển. Việc thông báo thu hồi đất được thực hiện trên phương tiện thông tin đại chúng của địa phương và niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi.