đặt vấn đề khác nhau ở mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, bảo trợ xã hội gần với khái niệm trợ giúp xã hội, là một trong ba trụ cột cơ bản của hệ thống an sinh. Từ điển thuật ngữ an sinh xã hội của Bộ Lao độngThương binh và Xã hội không có thuật ngữ “bảo trợ xã hội” mà chỉ có khái niệm “trợ giúp xã hội” (social assistance) là “sự trợ giúp bằng tiền mặt hoặc bằng hiện vật của nhà nước (lấy từ nguồn thuế, không phải đóng góp từ người dân) nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu cho đối tượng được nhận (Viện Khoa học Lao động và Xã hội, 2011). Theo thuật ngữ của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (1999), “Bảo trợ xã hội là hệ thống các chính sách, chế độ, hoạt động của chính quyền nhà nước, các cấp và hoạt động của cộng đồng xã hội dưới các hình thức và biện pháp khác nhau nhằm mục tiêu giúp các đối tượng thiệt thòi, yếu thế hoặc hụt hẫng trong cuộc sống có điều kiện tồn tại và có cơ hội hòa nhập cuộc sống chung của cộng đồng, góp phần đảm bảo ổn định và công bằng xã hội”.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với Việt Nam, bảo trợ xã hội như một lưới an toàn (safety-net) nhằm bảo đảm sự an toàn về đời sống của người dân khi họ bị rơi vào hoàn cảnh rủi ro và tự bản thân không khắc phục được. Các hoạt động cứu trợ xã hội, giảm nghèo nhằm hạn chế nguy cơ dễ bị tổn thương ở những đối tượng yếu thế, mất nguồn thu nhập và sinh kế và không có điều kiện tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản. Quan điểm hiện đại về bảo trợ xã hội xem xét sự trợ giúp dưới ba hình thức: hỗ trợ thu nhập, trợ cấp xã hội và dịch vụ xã hội. Bảo trợ xã hội là những giải pháp, sáng kiến nhằm đem lại thu nhập và dịch vụ cơ bản cho các cá nhân và nhóm yếu thế, bảo vệ họ khỏi các nguy cơ đe dọa sinh kế, đói nghèo, giảm nhẹ tính dễ bị tổn thương, thúc đẩy công bằng xã hội (Đặng Nguyên Anh, 2013).
Bảo trợ xã hội là hệ thống các chính sách, hoạt động của chính quyền các cấp và hoạt động của cộng đồng xã hội dưới các hình thức và biện pháp khác nhau, nhằm giúp các đối tượng thiệt thòi, yếu thế hoặc gặp bất hạnh trong cuộc sống có điều kiện tồn tại và có cơ hội hòa nhập với cuộc sống chung của cộng đồng, góp phần bảo đảm ổn định và công bằng xã hội (Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, 1997). Chính sách BTXH được hiểu là chính sách hoạt động với mục đích ngăn ngừa, giảm thiểu, hoặc giảm nhẹ tác động môi trường và xã hội, trong đó bao gồm việc bảo vệ quyền của những đối tượng có khả năng bị ảnh hưởng hoặc bị nghèo hóa bởi quá trình phát triển (Đặng Nguyên Anh, 2013). Theo Lê Bạch Dương (2005) định nghĩa “ bảo trợ xã hội là sự hỗ trợ trực tiếp cho các hộ nghèo và dễ bị tổn thương, bảo trợ xã hội và các hoạt động khác nhằm giảm tính dễ bị tổn thương gây ra bởi những nguy cơ như thất nghiệp, tuổi già và khuyết tật”. Vậy theo tác giả có thể hiểu bảo trợ xã hội là một hợp phần trong hệ thống an sinh xã hội thực hiện chức năng trợ giúp bộ phận dân cư được gọi là đối tượng bảo trợ xã hội đối phó với rủi ro, vươn lên thoát khỏi khó khăn để có thể hòa nhập cộng đồng và phát triển.
Đối tượng BTXH cần sự trợ giúp là những cá nhân cần được bảo vệ chăm sóc vì mục tiêu công bằng, bình đẳng, phát triển và an sinh xã hội như người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em đặc biệt là trẻ dưới 4 tuổi, phụ nữ mang thai, sinh con, nuôi con nhỏ, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn không tự đảm bảo được cuộc sống của bản thân như người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi mất nguồn nuôi dưỡng, người khuyết tật nặng không có khả năng lao động và tự phục vụ, những người gặp rủi ro trong cuộc sống và những người có hoàn cảnh khó khăn khác. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Khái niệm nhóm đối tượng yếu thế Theo xác định của UNESCO, nhóm yếu thế/thiệt thòi bao gồm: những người ăn xin, nạn nhân của các loại tội phạm, người tàn tật, thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn, nhóm giáo dục đặc biệt, người cao tuổi, người nghèo, tù nhân, gái mại dâm, người thất nghiệp, người lang thang cơ nhỡ. Ngoài ra còn kể đến người tị nạn, người xin tị nạn, người bị xã hội loại trừ. Theo cách xác định này người nghèo, người thất nghiệp cũng được coi thuộc nhóm yếu thế/thiệt thòi (dẫn bởi Phạm Văn Quyết, 2012).
Ở Việt Nam còn kể thêm nhóm người là nạn nhân chiến tranh, đặc biệt nạn nhân chất độc da cam, nhóm bị bạo lực gia đình, nạn nhân bị quấy dối và lạm dụng tình dục, nạn nhân buôn bán người, các đối tượng mắc bệnh xã hội, trẻ em bị ảnh hưởng của HIV/AIDS… Như vậy có thể nói, nhóm yếu thế (hay nhóm thiệt thòi) là những nhóm xã hội đặc biệt, có hoàn cảnh khó khăn hơn, có vị thế xã hội thấp kém hơn so với với các nhóm xã hội “bình thường” có những đặc điểm tương tự. Để nâng cao vị thế xã hội, giảm sự thiệt thòi, họ rất cần được sự quan tâm, giúp đỡ, hỗ trợ từ xã hội, đặc biệt thể hiện qua việc thực hiện các chính sách ASXH của Đảng, Nhà nước, Chính phủ đối với nhóm đối tượng này (Phạm Văn Quyết, 2012). * Khái niệm thực thi chính sách Tổ chức thực thi chính sách là quá trình biến các chính sách thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy Nhà nước, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã đề ra (Đoàn Thị Thu Hà và Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2006). Triển khai thực thi chính sách là hoạt động có tổ chức của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, huy động mọi nguồn lực (con người, tài chính, cơ sở vật chất) nhằm đạt được mục tiêu của chính sách theo nguyên tắc tối ưu cả về con người, vốn và kết quả (Nguyễn Hải Hữu, 2013).
Tóm lại, thực thi chính sách bảo trợ xã hội là quá trình biến các chính sách trợ giúp xã hội cho đối tượng bảo trợ xã hội thành những kết quả thực tế thông qua các hoạt động tổ chức trong bộ máy Nhà nước, nhằm hiện thực hóa được những mục tiêu mà chính sách trợ giúp đề ra. * Quy trình tổ chức thực thi chính sách: Theo Nguyễn Hải Hữu (2013), để tổ chức thực thi chính sách có hiệu quả, cần phải tuân thủ các bước tổ chức thực thi cơ bản sau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bước 1, Xây dựng kế hoạch: Thực thi chính sách là quá trình phức tạp, diễn ra trong thời gian dài, vì thế cần được lập kế hoạch, chương trình để các cơ quan nhà nước triển khai thực hiện một các chủ động. Bước 2, Phổ biến, tuyên truyền về chính sách: Sau khi kế hoạch triển khai thực hiện được thông qua, các cơ quan nhà nước tiến hành triển khai tổ chức thực hiện theo kế hoạch mà việc trước tiên trong quá trình này là tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia thực hiện chính sách. Bước 3, Phân công, phối hợp thực hiện chính sách: Bước tiếp theo sau bước tuyên truyền, phổ biến là phân công phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện chính sách theo kế hoạch được phê duyệt.
Tham gia chính sách bao gồm các đối tượng tác động của chính sách, nhân dân thực hiện và bộ máy tổ chức thực thi của nhà nước Bước 4, Đôn đốc, kiểm tra, giá sát thực hiện chính sách: Đây là hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức có thẩm quyền thực hiện thông qua các công cụ hữu ích nhằm làm cho các chủ thể thực hiện nêu cao ý thức trách nhiệm trong thực hiện các biện pháp theo định hướng chính sách. Bước 5, Tổng kết thực thi chính sách: Tổ chức thực thi chính sách được tiến hành liên tục trong thời gian duy trì chính sách. Trong quá trình đó người ta có thể đánh giá từng phần hay toàn bộ kết quả thực thi chính sách, trong đó đánh giá toàn bộ được thực hiện sau khi kết thúc chính sách. Bên cạnh việc tổng kết, đánh giá kết quả chỉ đạo, điều hành của các cơ quan nhà nước, còn xem xét, đánh giá việc thực thi của đối tượng tham gia thực hiện chính sách công bao gồm đối tượng thụ hưởng lợi ích trực tiếp và gián tiếp từ chính sách, nghĩa là tất cả thành viên trong xã hội với tư cách là công dân.
Thước đo đánh giá kết quả thực thi của đối tượng này là tinh thần hưởng ứng với mục tiêu chính sách và ý thức chấp hành những quy định về cơ chế, biện pháp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành để thực hiện mục tiêu chính sách trong từng điều kiện về không gian và thời gian. Chính sách bảo trợ xã hội 2. Mục tiêu và bản chất của chính sách * Mục tiêu của chính sách BTXH: Mục tiêu tổng thể của chính sách BTXH thường xuyên tại cộng đồng là hướng tới giải quyết vấn đề công bằng, ổn định và phát triển bền vững về chính trị, kinh tế và xã hội của mỗi quốc gia (Ban chấp hành trung ương Đảng, 2012). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mục tiêu cụ thể của chính sách là trợ giúp các đối tượng BTXH (nhóm đối tượng yếu thế, thiệt thòi, không may mắn trong cuộc sống như NCT cô đơn không nơi nương tựa, NKT, TEMC, người đơn thân nuôi con và các đối tượng khó khăn khác như những người gặp rủi ro do thiên tai, ủi ro kinh tế, xã hội và các loại hình rủi ro khác).