Khóa luận chất lượng tinh dịch lợn Móng Cái, Landrace tại Trạm Truyền giống Hóa Thượng Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái và Landrace. 59 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Hoàng Kim Cúc
• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Thị Mai Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái, Landrace và điều tra một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống nuôi tại Trạm truyền giống gia súc xã Hóa Thượng - huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. Phần 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra cơ bản
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Đất đai
• 1.1.3. Giao thông, thuỷ lợi
• 1.2. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội
• 1.2.1. Tổ chức và quản lý cơ sở
• 1.2.2. Cơ cấu tổ chức của Trạm
• 1.2.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật
• 1.2.3.1. Hệ thống chuồng trại
• 1.2.3.2. Các công trình khác
• 1.3. Tình hình sản xuất
• 1.3.1. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi
• 1.3.2. Tình hình sản xuất ngành trồng trọt
• 1.4. Đánh giá chung
• 1.4.1. Thuận lợi
• 1.4.2. Khó khăn
• 1.5. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 1.5.1. Nội dung phục vụ sản xuất
• 1.5.1.1. Công tác chăn nuôi
• 1.5.1.2. Công tác thú y
• 1.5.1.3. Tham gia các công tác khác
• 1.5.2. Phương pháp tiến hành
• 1.5.3. Kết quả phục vụ sản xuất
• 1.5.3.1. Công tác chăn nuôi
• 1.5.3.2. Kết quả công tác thú y
• 1.5.3.2.1. Phòng bệnh
• 1.5.3.2.2. Chẩn đoán và điều trị bệnh
• 1.5.3.2.2.1. Bệnh suyễn lợn
• 1.5.3.2.2.2. Bệnh viêm khớp
• 2. Phần 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2.3. Tổng quan tài liệu
• 2.4. Cơ sở khoa học
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới
• 2.5. Đối tượng, nội dung, địa điểm và phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.5.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5.3. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 2.7.1. Kết quả đánh giá các chỉ tiêu tinh dịch theo độ vẩn, màu sắc, mùi tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái, Landrace (theo cảm quan)
• 2.7.2. Đánh giá các chỉ tiêu chất lượng tinh dịch
• 2.7.2.1. Thể tích tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái, Landrace
• 2.7.2.2. Kết quả kiểm tra hoạt lực tinh trùng
• 2.7.2.3. Kết quả kiểm tra nồng độ tinh trùng
• 2.7.2.4. Kết quả kiểm tra chỉ tiêu sức kháng của tinh trùng
• 2.7.2.5. Kết quả kiểm tra tỷ lệ tinh trùng kỳ hình
• 2.7.2.6. Kết quả kiểm tra chỉ tiêu tổng hợp V
• 2.7.2.7. Kết quả kiểm tra độ pH
• 2.7.3. Kết quả điều tra tình hình mắc bệnh ở lợn đực giống
• 2.7.4. Kết quả điều trị một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống
• 2.7.5. Kết luận và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chất lượng tinh dịch và đánh giá

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái và Landrace. Các chỉ tiêu được phân tích bao gồm thể tích tinh dịch, hoạt lực tinh trùng, nồng độ tinh trùng, sức kháng của tinh trùng, và tỷ lệ tinh trùng kỳ hình. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa hai giống lợn về các chỉ tiêu này, phản ánh khả năng sinh sản và sức khỏe sinh sản của chúng.

1.1. Thể tích và hoạt lực tinh trùng

Thể tích tinh dịch và hoạt lực tinh trùng là hai chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá chất lượng tinh dịch. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng giống Landrace có thể tích tinh dịch lớn hơn so với Móng Cái, trong khi hoạt lực tinh trùng của cả hai giống đều đạt mức cao, phù hợp cho mục đích nhân giống.

1.2. Nồng độ và sức kháng tinh trùng

Nồng độ tinh trùng và sức kháng của tinh trùng được đo lường để đánh giá khả năng sống sót và thụ tinh của tinh trùng. Landrace có nồng độ tinh trùng cao hơn, nhưng sức kháng của tinh trùng Móng Cái lại tốt hơn, cho thấy sự thích nghi với điều kiện môi trường khác nhau.

II. Bệnh thường gặp ở lợn đực giống

Nghiên cứu cũng điều tra các bệnh thường gặp ở lợn đực giống, bao gồm bệnh đường hô hấp, viêm khớp, và hội chứng tiêu chảy. Các bệnh này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng sinh sản của lợn đực giống, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm.

2.1. Bệnh đường hô hấp

Bệnh đường hô hấp là một trong những bệnh phổ biến nhất, gây ra bởi vi khuẩn Mycoplasma. Triệu chứng bao gồm ho, khó thở, và sốt cao. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị bằng kháng sinh để giảm thiểu thiệt hại.

2.2. Viêm khớp và hội chứng tiêu chảy

Viêm khớp và hội chứng tiêu chảy cũng được ghi nhận thường xuyên. Viêm khớp thường do thiếu khoáng chất và điều kiện chuồng trại ẩm thấp, trong khi hội chứng tiêu chảy liên quan đến vấn đề vệ sinh và dinh dưỡng. Các biện pháp điều trị và phòng ngừa được đề cập chi tiết trong nghiên cứu.

III. Chăm sóc và nuôi dưỡng lợn giống

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của chăm sóc lợn giống và nuôi lợn giống trong việc duy trì sức khỏe và năng suất sinh sản. Các yếu tố như chế độ dinh dưỡng, vệ sinh chuồng trại, và quản lý dịch bệnh được xem xét kỹ lưỡng.

3.1. Chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và khả năng sinh sản của lợn đực giống. Nghiên cứu đề xuất các khẩu phần ăn cân đối, giàu protein và khoáng chất để đảm bảo thể trạng tốt nhất cho lợn.

3.2. Vệ sinh chuồng trại

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố then chốt trong phòng ngừa dịch bệnh. Nghiên cứu khuyến nghị việc thường xuyên làm sạch chuồng trại, phun thuốc sát trùng, và kiểm soát côn trùng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết luận

Nghiên cứu cung cấp các giải pháp thực tiễn để cải thiện chất lượng tinh dịch và quản lý bệnh thường gặp ở lợn đực giống. Các kết quả này có giá trị cao trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi và sinh sản lợn, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển nông nghiệp bền vững.

4.1. Giải pháp nâng cao chất lượng tinh dịch

Các giải pháp bao gồm cải thiện chế độ dinh dưỡng, tăng cường vệ sinh chuồng trại, và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong phân tích tinh dịch và bảo quản tinh dịch.

4.2. Quản lý dịch bệnh hiệu quả

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý dịch bệnh toàn diện, bao gồm tiêm phòng vaccine, sử dụng kháng sinh hợp lý, và tăng cường giám sát sức khỏe đàn lợn để giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, các giống lợn nội địa tuy có khả năng thích nghi tốt nhưng vẫn bộc lộ một số hạn chế về năng suất như tầm vóc nhỏ, tỷ lệ nạc thấp, tích lũy mỡ cao và tiêu tốn nhiều thức ăn. Để khắc phục nhược điểm này, việc nhập nội các giống lợn ngoại cao sản như Landrace, Yorkshire, Duroc, Pietrain hay Maxter nhằm phục vụ công tác lai kinh tế và cải tạo đàn giống địa phương đã trở thành hướng đi trọng tâm. Tại tỉnh Thái Nguyên, Trạm Truyền giống gia súc thuộc Trung tâm Giống vật nuôi tỉnh thực hiện nhiệm vụ nuôi giữ đàn đực giống, khai thác và cung ứng tinh dịch lợn phục vụ thụ tinh nhân tạo trong tỉnh và các địa bàn lân cận. Khóa luận được thực hiện nhằm kiểm tra, đánh giá chất lượng tinh dịch và tình hình dịch bệnh trên đàn đực giống, phục vụ nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định gồm 3 nội dung:

1. Đánh giá được phẩm chất tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái và Landrace.
2. Phát hiện và điều trị được một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống.
3. Đề ra được các phương pháp phòng và điều trị bệnh hiệu quả.

Ý nghĩa của đề tài tập trung vào việc xác định sức sản xuất tinh dịch của giống lợn nội (Móng Cái) và giống ngoại nhập (Landrace), đồng thời xác lập quy trình phòng trị các chứng bệnh phổ biến trên đàn đực giống khai thác.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn đực giống Móng Cái, lợn đực giống Landrace và sản phẩm tinh dịch thu nhận từ hai giống này.
• Phạm vi không gian: Trạm Truyền giống gia súc đóng tại xóm Tân Thái, xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập dữ liệu và theo dõi thực nghiệm trong 5 tháng, từ ngày 09/12/2013 đến ngày 30/05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên cơ sở lý thuyết về giải phẫu, sinh lý cơ quan sinh dục lợn đực (gồm dịch hoàn, dịch hoàn phụ, ống dẫn tinh, dương vật và các tuyến sinh dục phụ như tuyến tinh nang, tuyến tiền liệt, tuyến Cowper). Cơ chế bài tiết tinh dịch được mô tả qua 3 giai đoạn xuất tinh với các phản xạ thần kinh: hưng phấn, cương cứng, nhảy, giao phối và phóng tinh. Cấu tạo hình thái tinh trùng gồm 3 phần (đầu mang thể acrosome chứa enzyme hyaluronidase và acrosine; cổ thân chứa hệ thống ty lạp thể cung cấp năng lượng; đuôi phục vụ vận động). Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch được phân tích gồm giống, cá thể, lứa tuổi, chế độ dinh dưỡng (nhu cầu protein tiêu hóa 120g/đơn vị thức ăn cho lợn nội và 140–160g cho lợn ngoại, vitamin A, D, E, khoáng vi lượng), nhịp độ khai thác, yếu tố tiểu khí hậu chuồng nuôi (nhiệt độ tối ưu 18–20°C) và kỹ thuật thao tác.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra bao gồm:

• Phương pháp khai thác tinh dịch: Sử dụng phương pháp kích thích cơ học bằng tay (nắm đầu dương vật xoắn mũi khoan) kết hợp giá nhảy; lọc bỏ phân đoạn keo phèn qua gạc tiệt trùng.
• Đánh giá thể tích tinh dịch ($V$): Đo lượng tinh nguyên sau lọc bằng cốc đong chia vạch (ml).
• Kiểm tra hoạt lực tinh trùng ($A$): Soi giọt tinh tươi dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 200 lần ở nhiệt độ 37–39°C, chấm điểm theo thang từ 0,1 đến 1,0 (tương ứng tỷ lệ tinh trùng tiến thẳng từ 5–15% đến 95–100%) theo quy chuẩn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (1983).
• Xác định nồng độ tinh trùng ($C$): Sử dụng buồng đếm hồng - bạch cầu (pha loãng tinh dịch 20 lần bằng dung dịch NaCl 3% trong ống hút bạch cầu, đếm số lượng tinh trùng ở 80 ô con và tính toán theo công thức $C = n \times 50.000$ hoặc $n \times 1.000$).
• Kiểm tra sức kháng của tinh trùng ($R$): Chuẩn độ bằng phương pháp 2 lọ sử dụng dung dịch NaCl 1% cho đến khi tinh trùng ngừng chuyển động hoàn toàn, tính theo công thức $R = r_0 + n \cdot r$.
• Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình ($K$): Làm tiêu bản phết kính mỏng, cố định nhiệt qua đèn cồn, nhuộm màu (Eosin, Xanh methylen), soi kính hiển vi độ phóng đại 400–600 lần, đếm ngẫu nhiên 300–500 tinh trùng để tính tỷ lệ phần trăm dị tật.
• Đo độ pH: Thử bằng giấy chỉ thị màu pH chuyên dụng và so với bảng màu chuẩn.
• Đánh giá cảm quan: Xác định độ vẩn (thang $+$, $++$, $+++$), màu sắc và mùi đặc trưng.
• Điều tra bệnh học: Theo dõi lâm sàng, thống kê tỷ lệ mắc và thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh suyễn lợn, viêm móng/vỡ móng, bệnh ghẻ, loét da thối thịt.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh vật học (tính số trung bình cộng $\bar{X}$, độ lệch tiêu chuẩn $S_x$, sai số trung bình $m_x$, hệ số biến dị $C_v%$) thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện và cộng sự (2002).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần này trình bày điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Trạm Truyền giống gia súc xã Hóa Thượng (tổng diện tích 50.000 $m^2$, diện tích chuồng nuôi 1.000 $m^2$, nhân sự gồm 7 cán bộ) và các kết quả tham gia sản xuất trực tiếp trong 5 tháng thực tập:

• Công tác chăn nuôi: Chăm sóc, nuôi dưỡng đàn đực giống gồm các giống Landrace, Móng Cái, Duroc (DU75), Maxter, Yorkshire, Pietrain.
• Công tác thú y dự phòng: Thực hiện tiêm phòng vaccine phòng bệnh Suyễn (Respisure) đạt 82/84 con an toàn (97,6%), vaccine Sảy thai truyền nhiễm (Farrowsure B) đạt 84/84 con (100%), vaccine Dịch tả lợn đạt 84/84 con (100%).
• Chẩn đoán và điều trị bệnh: Áp dụng các phác đồ dùng thuốc kháng sinh và điều trị trợ sức cho 4 nhóm bệnh thường gặp.
• Công tác kỹ thuật giống: Huấn luyện thành công 9/11 con lợn đực hậu bị nhảy giá (đạt 81,8%); thực hiện 450 lượt khai thác tinh dịch trên đàn 84 con qua 75 buổi làm việc; đóng gói và dán nhãn 16.150 liều tinh bảo tồn trong môi trường pha chế L-VCNY (thành phần: Natri Xitrat 2,00g, Penicilin 1.000 UI/ml, nước cất 100ml).

STT	Nội dung công tác	Số lượng theo dõi (con/lần)	Kết quả đạt được	Tỷ lệ (%)
I	Tiêm phòng vaccine		An toàn
1	Suyễn (Respisure)	84 con	82 con	97,6
2	Sảy thai truyền nhiễm (Farrowsure)	84 con	84 con	100,0
3	Dịch tả lợn	84 con	84 con	100,0
II	Điều trị bệnh		Khỏi bệnh
1	Bệnh suyễn	13 con	9 con	69,2
2	Bệnh vỡ móng, viêm móng	22 con	16 con	72,2
3	Bệnh ghẻ	5 con	3 con	60,0
4	Bệnh loét da thối thịt	13 con	12 con	92,6
III	Công tác chuyên môn khác		Đạt tiêu chuẩn
1	Huấn luyện đực hậu bị nhảy giá	11 con	9 con	81,8
2	Khai thác tinh dịch (75 buổi/5 tháng)	84 con	450 lần	—
3	Đóng lọ tinh dịch, dán nhãn	16.150 lọ	16.150 lọ	100,0
4	Phun thuốc sát trùng	10 lần	10 lần	100,0
5	Vệ sinh hố sát trùng	5 lần	5 lần	100,0

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Chuyên đề đi sâu phân tích các chỉ tiêu chất lượng tinh dịch của hai giống lợn qua 160 lần thu mẫu cho mỗi giống (32 mẫu/tháng $\times$ 5 tháng) và đối chiếu biến động theo mùa vụ:

• Cảm quan: Tinh dịch của cả hai giống đều có màu trắng sữa và mùi hăng tanh đặc trưng. Độ vẩn của lợn Móng Cái đạt mức $+$, trong khi lợn Landrace đạt mức $+++$.
• Đánh giá tổng hợp các chỉ tiêu lý - hóa và sinh học:

STT	Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị tính	Giống Móng Cái ($n=160$)	Giống Landrace ($n=160$)
1	Thể tích tinh dịch ($V$)	ml	$227,17 \pm 8,03$ ($C_v = 20,2%$)	$379,53 \pm 9,66$ ($C_v = 13,98%$)
2	Hoạt lực tinh trùng ($A$)	$0 \le A \le 1$	$0,77 \pm 0,0064$ ($C_v = 4,70%$)	$0,75 \pm 0,0060$ ($C_v = 5,12%$)
3	Nồng độ tinh trùng ($C$)	Triệu/ml	$52,17 \pm 5,20$ ($C_v = 45,9%$)	$186,85 \pm 3,48$ ($C_v = 9,78%$)
4	Sức kháng tinh trùng ($R$)	Lần	$1655,85 \pm 46,25$ ($C_v = 20,2%$)	$3563,47 \pm 48,08$ ($C_v = 7,54%$)
5	Tỷ lệ kỳ hình ($K$)	%	$5,57 \pm 1,05$ ($C_v = 88,1%$)	$5,04 \pm 0,73$ ($C_v = 31,29%$)
6	Tổng tinh trùng tiến thẳng ($V.A.C$)	Tỷ/lần	$61,44 \pm 5,69$ ($C_v = 52,4%$)	$57,08 \pm 2,56$ ($C_v = 24,8%$)
7	Độ pH tinh dịch	—	$7,00 \pm 0,04$ ($C_v = 3,4%$)	$7,08 \pm 0,32$ ($C_v = 3,8%$)

• Biến động theo tháng nghiên cứu (từ tháng 1 đến tháng 5/2014):
  • Thể tích ($V$): Móng Cái giảm dần từ 235,19 ml (tháng 1) xuống 207,17 ml (tháng 5); Landrace giảm từ 398,84 ml (tháng 1) xuống 336,03 ml (tháng 5).
  • Hoạt lực ($A$): Duy trì tương đối ổn định, dao động trong khoảng 0,74–0,80 ở Móng Cái và 0,74–0,78 ở Landrace.
  • Nồng độ ($C$): Móng Cái đạt đỉnh vào tháng 1 (72,44 triệu/ml) và giảm xuống 45,38 triệu/ml vào tháng 5; Landrace giảm từ 210,19 triệu/ml (tháng 1) xuống 189,28 triệu/ml (tháng 5).
  • Sức kháng ($R$): Móng Cái dao động từ 1.791,16 lần (tháng 1) xuống 1.486,16 lần (tháng 5); Landrace giảm từ 3.643,78 lần (tháng 1) xuống 3.497,19 lần (tháng 5).
  • Tỷ lệ kỳ hình ($K$): Tăng mạnh ở các tháng nắng nóng (tháng 4 và 5), đạt mức 5,87% ở Móng Cái và 8,22% ở Landrace.
  • Chỉ tiêu tổng hợp $V.A.C$: Giảm dần theo thời gian, Móng Cái đạt từ 69,51 tỷ (tháng 1) xuống 52,78 tỷ (tháng 5); Landrace từ 64,46 tỷ (tháng 1) xuống 49,80 tỷ (tháng 5).

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chi tiết về các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của hai nhóm giống lợn đại diện cho lợn nội và lợn ngoại tại vùng Trung du miền núi phía Bắc:

• Xác định sự vượt trội của giống lợn ngoại Landrace so với lợn Móng Cái về các chỉ tiêu thể tích tinh dịch một lần xuất ($379,53$ ml so với $227,17$ ml), nồng độ tinh trùng ($186,85$ triệu/ml so với $52,17$ triệu/ml) và sức kháng tinh trùng trong môi trường bất lợi ($3.563,47$ lần so với $1.655,85$ lần).
• Ghi nhận hoạt lực tinh trùng ($A$) và độ pH tinh dịch của cả hai giống tương đương nhau, đạt yêu cầu kỹ thuật khai thác tinh nhân tạo ($A > 0,70$; pH trung tính từ 7,0 đến 7,08).
• Làm rõ nguyên nhân biến động chỉ tiêu $V.A.C$: Mặc dù Landrace có nồng độ và thể tích vượt trội, giá trị $V.A.C$ trung bình của Móng Cái ($61,44$ tỷ) lại cao hơn Landrace ($57,08$ tỷ) do trong tháng 3 và tháng 4 có khoảng một nửa số đực giống Landrace mắc bệnh đường tiêu hóa và viêm móng, làm suy giảm lượng tinh xuất trong giai đoạn này.
• Khảo nghiệm và chứng minh hiệu quả của các phác đồ điều trị bệnh thú y: Điều trị loét da thối thịt đạt tỷ lệ khỏi 92,6%; viêm móng/vỡ móng đạt 72,2%; bệnh suyễn lợn do Mycoplasma đạt 69,2%; bệnh ghẻ đạt 60,0%.

So với các nghiên cứu trước đó, kết quả thể tích tinh dịch của lợn Landrace trong khóa luận ($379,53$ ml) cao hơn số liệu của Nguyễn Văn Thuận và Lại Văn Thanh năm 1984 ($244,87$ ml), cho thấy chất lượng giống đã được cải thiện qua quá trình chọn lọc. Sức kháng tinh trùng của cả hai giống đều đạt mức cao hơn ngưỡng công bố của Nguyễn Thiện và Nguyễn Tấn Anh năm 1993 (ngưỡng công bố là 1.365 lần ở lợn nội và 3.000 lần ở lợn ngoại).

Tác giả đề xuất các kiến nghị kỹ thuật:

• Đầu tư bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác nghiên cứu, khai thác, pha chế và kiểm nghiệm chất lượng tinh dịch tại phòng kỹ thuật.
• Quy hoạch xây dựng hệ thống chuồng cách ly riêng biệt, cách xa khu chăn nuôi tập trung để theo dõi đực giống hậu bị mới nhập và gia súc ốm.
• Tu sửa, nâng cấp các hạng mục chuồng trại xuống cấp nhằm đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh thú y, giảm thiểu các chấn thương cơ học vùng móng chân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế do điều kiện khách quan:

• Nguồn kinh phí đầu tư cho nghiên cứu còn hạn chế; trang thiết bị phòng thí nghiệm thú y và kiểm tra tinh dịch tại cơ sở thực tập chưa đồng bộ và hiện đại.
• Thời gian theo dõi thực nghiệm gói gọn trong 5 tháng (từ tháng 12 đến tháng 5), chưa bao quát toàn bộ chu kỳ 4 mùa trong năm.
• Cơ sở nghiên cứu chưa có khu chuồng cách ly đạt chuẩn, ảnh hưởng nhất định đến công tác kiểm soát lây nhiễm bệnh đường tiêu hóa và vận động trên đàn đực giống ngoại.

Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm việc tiếp tục theo dõi phẩm chất tinh dịch trong các tháng mùa mưa và mùa lạnh sâu, mở rộng khảo nghiệm chỉ tiêu tinh dịch trên các dòng đực giống cao sản mới nhập nội như Maxter hay DU75, và thử nghiệm các môi trường pha loãng bảo tồn tinh dịch dạng dài ngày.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y và Chăn nuôi Thú y: Tham khảo phương pháp luận kiểm tra các chỉ tiêu sinh lý tinh dịch theo tiêu chuẩn ngành (đo buồng đếm hồng cầu, chuẩn độ sức kháng, nhuộm tiêu bản hình thái).
• Kỹ thuật viên và cán bộ quản lý trạm truyền giống gia súc: Ứng dụng quy trình huấn luyện đực hậu bị nhảy giá, kỹ thuật khai thác tinh bằng tay, công thức môi trường pha loãng L-VCNY và phác đồ điều trị các bệnh chuyên khoa thường xảy ra trên lợn đực giống (đặc biệt là bệnh viêm vỡ móng và loét da thối thịt).

Câu hỏi thường gặp

1. Môi trường pha chế và bảo tồn tinh dịch lợn được tác giả sử dụng tại Trạm có công thức ra sao?
Môi trường bảo tồn tinh dịch được pha chế theo công thức L-VCNY gồm: Natri Xitrat 2,00g, Penicilin 1.000 UI/ml và nước cất vừa đủ 100ml.

2. Phác đồ điều trị bệnh suyễn lợn (do Mycoplasma) được thực hiện như thế nào và hiệu quả ra sao?
Phác đồ sử dụng kháng sinh tiêm bắp liên tục 4–5 ngày bằng Hanocyclin (liều 1–2 ml/20kg thể trọng) hoặc Genta-tylosin (liều 1–2 ml/20kg thể trọng) kết hợp tiêm trợ sức Analgine C (2 ml/20kg thể trọng). Kết quả điều trị đạt tỷ lệ khỏi bệnh 69,2% (9/13 con).

3. Sự khác biệt cơ bản về phẩm chất tinh dịch giữa lợn Móng Cái và Landrace trong nghiên cứu là gì?
Giống lợn Landrace có thể tích tinh dịch ($379,53 \pm 9,66$ ml), nồng độ tinh trùng ($186,85 \pm 3,48$ triệu/ml), sức kháng ($3.563,47 \pm 48,08$ lần) và độ vẩn ($+++$) cao hơn rõ rệt so với giống Móng Cái ($V = 227,17 \pm 8,03$ ml; $C = 52,17 \pm 5,20$ triệu/ml; $R = 1.655,85 \pm 46,25$ lần; độ vẩn $+$). Hoạt lực tinh trùng của hai giống tương đương nhau ($0,77$ ở Móng Cái và $0,75$ ở Landrace).

4. Tại sao chỉ tiêu tổng số tinh trùng tiến thẳng ($V.A.C$) trung bình của lợn Móng Cái lại cao hơn lợn Landrace?
Mặc dù giống Landrace có tiềm năng sản xuất cao hơn, chỉ tiêu $V.A.C$ trung bình của Móng Cái đạt $61,44$ tỷ/lần so với $57,08$ tỷ/lần ở Landrace. Nguyên nhân do vào tháng 3 và tháng 4, một nửa số đực giống Landrace trong diện theo dõi mắc bệnh tiêu hóa và bệnh vỡ/viêm móng làm giảm sút đột ngột lượng tinh khai thác.

5. Điều kiện thời tiết nắng nóng (tháng 4 và tháng 5) ảnh hưởng thế nào đến chất lượng tinh dịch của lợn đực giống?
Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, thể tích tinh dịch, nồng độ và sức kháng tinh trùng của cả hai giống đều suy giảm; đồng thời tỷ lệ tinh trùng kỳ hình tăng cao rõ rệt (tháng 5 đạt 5,87% ở Móng Cái và 8,22% ở Landrace).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Kim Cúc đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện các chỉ tiêu lý, hóa và sinh học tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái và Landrace tại Trạm Truyền giống gia súc xã Hóa Thượng, tỉnh Thái Nguyên qua 160 lần thu mẫu cho mỗi giống. Kết quả nghiên cứu khẳng định tiềm năng sản xuất tinh dịch vượt trội của giống ngoại Landrace về thể tích, nồng độ và sức kháng, đồng thời chỉ ra sự ảnh hưởng tiêu cực của nhiệt độ cao và bệnh lý móng chân đến chất lượng tinh dịch. Công trình cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm có giá trị và các phác đồ điều trị bệnh thực tế phục vụ trực tiếp cho công tác chăn nuôi và thụ tinh nhân tạo lợn tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở nước ta, nghề chăn nuôi lợn đã có truyền thống lâu đời và hiện nay con lợn vẫn được nuôi rộng rãi ở khắp mọi miền trong cả nước. Tuy nhiên, các giống lợn nội của nước ta còn rất nhiều hạn chế chưa đáp ứng được nhu cầu của người chăn nuôi và người tiêu dùng như "tầm vóc nhỏ, tỷ lệ mỡ cao, tăng trọng thấp, tiêu tốn thức ăn lớn…" Hiện nay, để nâng cao năng suất và chất lượng thịt, nước ta đã nhập rất nhiều giống lợn ngoại cao sản như: Landrace, Yorkshire, Matton, Duroc, Pietrain, Hamshire. và đặc biệt là giống Maxter. Đây là giống mới nhập nội vào nước ta trong vài năm gần đây qua công ty France Hybrib.

Là lợn giống hàng đầu của Pháp (Maxter là giống được tạo ra từ việc nhân giống 4 loại lợn thịt nổi tiếng nhất: Hampshire, Duroc, Yorkshire Large-White và Pietrain). Sau đó người ta dùng những giống cao sản này để lai kinh tế và phục vụ chương trình nhân giống, lai giống. Bởi ảnh hưởng của lợn đực giống tới chất lượng đàn con là rất lớn. Nhiều đặc điểm mang tính trội của con đực giống tới chất lượng đàn con như màu sắc lông, thể chất, tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn/kg P giảm.

Thái Nguyên cũng là một trong những tỉnh có ngành chăn nuôi tương đối phát triển, hiện nay trung tâm giống vật nuôi tỉnh Thái Nguyên và một số cơ sở khác đã và đang khai thác, sử dụng tinh dịch của các giống cao sản này phục vụ công tác thụ tinh nhân tạo, cải tạo đàn lợn của địa phương. Phương pháp thụ tinh nhân tạo là phương pháp đã được áp dụng rộng rãi trong sản xuất. Biện pháp kỹ thuật này đã góp phần đẩy nhanh công tác cải tạo giống, hợp lý hóa cơ cấu quy hoạch giống. Trên cơ sở đó, thụ tinh nhân tạo góp phần thực hiện có hiệu quả mục tiêu kinh tế, kỹ thuật trong chăn nuôi lợn.

16 Do vậy để không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng đàn lợn đang được nuôi tại các trung tâm thụ tinh nhân tạo thì việc kiểm tra số lượng và chất lượng tinh dịch giữa các giống lợn thông qua một số chỉ tiêu cũng là khâu rất quan trọng trong quy trình sử dụng lợn đực giống Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Móng cái, Landrace và điều tra một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống nuôi tại Trạm truyền giống gia súc xã Hóa Thượng - huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái nguyên’’. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Đánh giá được phẩm chất tinh dịch của hai giống lợn Móng Cái, Landrace. - Phát hiện và điều trị được một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống. - Đề ra được các phương pháp phòng và điều trị bệnh hiệu quả.

Ý nghĩa của đề tài - Biết được sức sản xuất của 2 giống lợn đực ngoại Landrace và Móng Cái. - Biết được các phương pháp phòng và điều trị thường mắc ở lợn đực giống. Tổng quan tài liệu 2. Cơ sở khoa học 2.

Cấu tạo và chức năng sinh lý của cơ quan sinh dục lợn đực Cơ quan sinh dục lợn bao gồm: Dịch hoàn, bao dịch hoàn, dịch hoàn phụ, các tuyến sinh dục phụ, dương vật và bao dương vật. - Dịch hoàn: Nằm trong bao dịch hoàn, có hai chức năng nội tiết (tiết ra hocmon sinh dục) và ngoại tiết (sản xuất ra tinh trùng). Dịch hoàn có hình trứng, có khối lượng khi trưởng thành từ 300 - 800 g. Tất cả các giai đoạn phát triển của tế bào sinh dục đều diễn ra ở dịch hoàn.

- Bao dịch hoàn: Là phần bao phủ bên ngoài dịch hoàn tạo thành một khối lồi hình bán cầu và chia thành 2 thuỳ không rõ ràng. Bao dịch hoàn nằm sau vùng bẹn, dưới hậu môn. Bao dịch hoàn có chức năng chứa và bảo vệ dịch hoàn. - Dịch hoàn phụ (thượng dịch hoàn): Là một thể kéo dài hình ngoằn ngoèo, gồm 3 phần: Đầu, thân, đuôi.

Dịch hoàn là nơi xuất phát các ống dẫn tinh. - Ống dẫn tinh: Làm nhiệm vụ chính đưa tinh trùng ra ngoài. Vách ống dẫn tinh là một loại cơ trơn hoạt động rất mạnh, khi cơ trơn co bóp thì tinh trùng được đẩy ra ngoài. 17 - Các tuyến sinh dục phụ: Bao gồm tuyến tinh nang, tuyến tiền liệt và niệu đạo, tuyến cowper.

Tuyến sinh dục phụ có chức năng bài tiết các chất đi vào thành phần của tinh dịch và có vai trò trong hoạt động sinh dục. - Dương vật và bao dương vật: Dương vật có hình dạng mũi khoan gồm 2 phần: + Phần gốc hay còn gọi là phần cố định, nằm trong vùng đáy chậu giữa khum ngồi và bao dịch hoàn, được bao bọc bởi mạng lưới mao mạch thần kinh và mô liên kết. + Phần thân hay còn gọi là phần tự do thò ra ngoài khi dương vật cương cứng và đưa vào đường sinh dục cái khi giao phối. Trong tình trạng không hoạt động thì phần tự do nằm trong bao dương vật.

Dương vật được hình thành từ niệu quản dương vật, các thể xốp, thể hổng, các tổ chức liên kết huyết quản và các sợi chun. Khi con vật chuẩn bị giao phối, máu từ các đám rối tĩnh mạch trong kế vách ngăn dồn đẩy vào các xoang của thể hổng, thể xốp gây nên hiện tượng cương cứng dương vật. Đầu dương vật hình mũi khoan, khi giao phối hoặc lấy tinh dương vật thò ra ngoài từ 20- 40 cm tuỳ theo giống, lứa tuổi, và khối lượng cơ thể. Sinh lý bài tiết tinh dịch Khi lợn thành thục về tính (8 - 9 tháng tuổi, khối lượng đạt 80 - 100 kg đối với lợn ngoại) thì có thể giao phối hoặc lấy tinh.

Hoạt động sinh dục của lợn đực là tập hợp hàng loạt các phản xạ không điều kiện phức tạp bao gồm: - Phản xạ hưng phấn: Thần kinh con vật bị kích thích, nhịp tim tăng, lưu lượng máu vận chuyển nhiều, các dây thần kinh cảm thụ hưng phấn sẵn sàng đón nhận sự tiếp xúc va chạm. - Phản xạ cương cứng: Dương vật cứng lên, do phần thể hổng của dương vật bị xung huyết. - Phản xạ nhảy: Con vật nhảy lên mình con cái hoặc nhảy lên ôm giá. - Phản xạ giao phối: Xuất hiện đồng thời với phản xạ nhảy.

Con vật thực hiện phản xạ nhảy, đồng thời đưa dương vật vào âm đạo của con cái. Mông con đực co giật liên tục, nhờ đó mà dương vật và âm đạo được cọ xát với nhau. 18 - Phản xạ bắn tinh: Theo Nguyễn Thiện và cs (1993) [16] có thể quan sát thấy 3 giai đoạn xuất tinh của lợn đực như sau: + Giai đoạn đầu tiết ra 10 - 20 ml dịch trong suốt không có tinh trùng, chất này có tác dụng rửa đường niệu đạo chuẩn bị cho tinh trùng di chuyển. + Giai đoạn giữa kéo dài 1 - 2 phút tiết ra khoảng 100 - 120 ml chất dịch gồm tinh trùng và các chất phân tiết của các tuyến sinh dục phụ như: tiền liệt, tinh nang, cowper… + Giai đoạn cuối là sự bài tiết chủ yếu của các tuyến sinh dục phụ, giai đoạn này tiết ra khoảng 150 - 200 ml, số lượng tinh trùng giai đoạn 2.

Hình thái, cấu tạo của tinh trùng * Hình thái và kích thước Tinh trùng lợn là một tế bào sinh dục nhỏ và có ý nghĩa sinh học quan trọng nhất trong tinh dịch. Tinh trùng lợn gồm 3 phần: Đầu, cổ thân và đuôi. Phần đầu dài khoảng 9 - 10µ, phần cổ thân dài 10 - 12µ, còn phần đuôi dài 30 - 32µ. Theo Nguyễn Tấn Anh (1993) [2].

* Cấu tạo Tinh trùng lợn cấu tạo gồm 3 phần chính: Đầu, cổ thân và đuôi - Đầu tinh trùng: gồm nhân và thể Acrosome (thể đỉnh). + Nhân: Ngoài cùng của nhân là màng nhân, phía trước gắn với thể Acrosome thành mũ chóp trước, phía sau gắn với màng ngoài của tinh trùng. Thành phần của nhân chủ yếu là chromatine đặc, đồng nhất với nó bao gồm AND và các protit thuộc nhóm protamin. + Thể Acrosome: Nằm bên trong màng sinh chất và ở phía đỉnh đầu tinh trùng, vì vậy người ta còn gọi là thể đỉnh.

Màng trước của acrosome dính sát với màng ngoài của tinh trùng và màng sau dính với màng nhân làm thành mũ chóp trước của tinh trùng. Dịch chứa trong thể acrosome là một thể dịch đặc, đồng nhất, trong thành phần của nó có các enzyme cần thiết cho quá trình thụ tinh giữa trứng và tinh trùng. Phần phía trên của thể acrosome chứa enzyme hyaluronidase có tác dụng phá huỷ vành phóng xạ của tế bào trứng, trong khi đó phần sau của thể acrosome chứa enzyme acrosine có vai trò trong việc chọc thủng vùng trong suốt của tế bào trứng. Ngoài ra, thể acrosome còn chứa các enzyme photphatase axit, esterase, hydrolase axit.

19 Thể acrosome của tinh trùng có vai trò rất quan trọng trong quá trình thụ tinh nên ngoài việc đánh giá chất lượng tinh trùng qua các chỉ tiêu thông thường người ta còn đánh giá phẩm chất tinh trùng thông qua thể acrosome nhờ sự phát sáng của nó trong môi trường acrota. Theo Nguyễn Tấn Anh (1985) [1] đã dùng dung dịch acrota cùng với tinh dịch soi trên kính hiển vi nền đen để kiểm tra sự phát triển của tinh trùng. Theo một số tác giả thì chất protein của acrosome dễ bị trương phồng trong môi trường axit, vì vậy khi bảo tồn tinh dịch nên chú ý vì acrosome dễ bị phá huỷ làm mất khả năng thụ thai - Phần cổ thân: là vùng phức hợp do nguyên sinh chất dồn ép tạo thành. Trong phần cổ thân có 2 loại cặp hạt là: Cặp hạt trung tâm và 9 cặp hạt bên.

Từ 9 cặp hạt bên xuất phát ra 9 cặp sợi bên, được phân chia thành từng đoạn sáng tối xen kẽ nhau đi theo hình xoắn trôn ốc về phía đuôi. Bao xung quanh sợi bên là hệ thống ty lạp thể (Mitochondrie). Phần cổ thân của tinh trùng có chứa nhiều loại enzyme oxy hoá khử giúp cho tinh trùng trao đổi chất. Các enzyme chủ yếu là phosphatase, tranferase và ATPase.

Ngoài ra, phần cổ thân còn chứa phospholipit có tác dụng cung cấp năng lượng cho tinh trùng hoạt động. - Đuôi: Được chia làm 3 phần chính bao gồm: + Trung đoạn: Bắt đầu từ các hạt bên và kết thúc ở chỗ dày lên của màng đuôi về phía dưới. Nhìn theo tiết diện ngang thì chính giữa là một cặp sợi trung tâm và xung quanh có 9 cặp sợi trục ngoại vi (sợi bên). Bao bọc các sợi bên là những thể hạt (ty lạp thể) và một lớp nguyên sinh chất mỏng (protoplasma).

Lớp ngoài cùng bao bọc trung đoạn là lớp màng sinh chất (cytoplasma). + Đuôi chính: Là phần dài nhất của đuôi.