Đánh Giá Hiện Trạng Nước Sinh Hoạt Tại Xã Gia Phù, Huyện Phù Yên, Tỉnh Sơn La

Khóa luận đánh giá hiện trạng nước sinh hoạt tại xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, cung cấp thông tin quan trọng về chất lượng nước.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Minh Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Nước Sinh Hoạt Trên Địa Bàn Xã Gia Phù, Huyện Phù Yên, Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở pháp lý
• 2.1.2. Căn cứ kĩ thuật
• 2.1.3. Văn bản liên quan
• 2.2. Cơ sở lý luận
• 2.2.1. Một số khái niệm
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu và kế thừa
• 3.4.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn
• 3.4.3. Phương pháp lấy mẫu
• 3.4.4. Phương pháp phân tích trong phòng thì nghiệm
• 3.4.5. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên, môi trường
• 4.1.2. Các nguồn tài nguyên
• 4.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2. Áp lực từ phát triển kinh tế- xã hội đến chất lượng nguồn nước sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.2.1. Áp lực từ hoạt động nông nghiệp
• 4.2.2. Áp lực từ chất thải sinh hoạt của các hộ gia đình
• 4.2.3. Áp lực từ nước thải sinh hoạt
• 4.3. Nguồn nước và nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La
• 4.3.1. Nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.3.2. Nguồn cung cấp nước sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.4. Đánh giá hiện trạng sử dụng nước sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.4.1. Đánh giá cảm quan của người dân về nguồn nước phục vụ sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.4.2. Hiện trạng nước giếng khoan
• 4.4.3. Hiện trạng nước khe núi
• 4.5. Các phương pháp xử lý nước sinh hoạt hiện có của người dân trên địa bàn xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La
• 4.6. Đề xuất một số biện pháp kiểm soát môi trường nước sạch sinh hoạt tại xã Gia Phù
• 4.6.1. Biện pháp giáo dục, tuyên truyền
• 4.6.2. Biện pháp kinh tế
• 4.6.3. Biện pháp kỹ thuật và công nghệ
• 4.6.4. Nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Sinh Hoạt Tại Gia Phù

Chất lượng nước sinh hoạt là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của người dân. Tại xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, việc đánh giá chất lượng nước sinh hoạt trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Nước sinh hoạt không chỉ phục vụ cho nhu cầu hàng ngày mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc hiểu rõ về chất lượng nước sẽ giúp người dân có những biện pháp bảo vệ sức khỏe và môi trường.

1.1. Khái Niệm Về Nước Sinh Hoạt Và Chất Lượng Nước

Nước sinh hoạt là nước được sử dụng cho các hoạt động hàng ngày như tắm, giặt, nấu ăn. Chất lượng nước sinh hoạt được đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, đảm bảo không có các thành phần gây hại cho sức khỏe.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đánh Giá Chất Lượng Nước

Đánh giá chất lượng nước sinh hoạt giúp phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe người dân mà còn bảo vệ môi trường sống.

II. Các Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Sinh Hoạt Tại Xã Gia Phù

Ô nhiễm nước sinh hoạt tại xã Gia Phù đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ hoạt động nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp. Việc thiếu ý thức trong quản lý và xử lý chất thải đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Nước Sinh Hoạt

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước sinh hoạt bao gồm việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu trong nông nghiệp và việc xả thải không kiểm soát từ các hộ gia đình.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Nước Đối Với Sức Khỏe

Ô nhiễm nước sinh hoạt có thể gây ra nhiều bệnh tật cho người dân, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa và hô hấp. Việc sử dụng nước ô nhiễm có thể dẫn đến tình trạng sức khỏe kém và tăng nguy cơ mắc bệnh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Sinh Hoạt Tại Gia Phù

Để đánh giá chất lượng nước sinh hoạt, cần áp dụng các phương pháp khoa học và kỹ thuật hiện đại. Việc lấy mẫu nước và phân tích các chỉ tiêu chất lượng là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.1. Phương Pháp Lấy Mẫu Nước

Việc lấy mẫu nước cần tuân thủ các quy định nghiêm ngặt để đảm bảo tính đại diện và chính xác. Mẫu nước được lấy từ các nguồn khác nhau như giếng khoan, khe núi và nước máy.

3.2. Phân Tích Chất Lượng Nước

Các chỉ tiêu phân tích chất lượng nước bao gồm độ pH, độ đục, hàm lượng vi sinh vật và các chất độc hại. Kết quả phân tích sẽ giúp đánh giá tình trạng ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chất Lượng Nước Tại Xã Gia Phù

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước sinh hoạt tại xã Gia Phù không đạt tiêu chuẩn. Nhiều mẫu nước bị ô nhiễm vi sinh và hóa học, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân.

4.1. Đánh Giá Chất Lượng Nước Giếng Khoan

Nước giếng khoan tại xã Gia Phù thường có hàm lượng vi sinh vật cao, không đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Cần có biện pháp xử lý kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Nước Khe Núi

Nước từ các khe núi cũng bị ô nhiễm do hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt. Việc bảo vệ nguồn nước này là rất cần thiết để đảm bảo nguồn nước sạch cho người dân.

V. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Nước Sinh Hoạt Tại Gia Phù

Để cải thiện chất lượng nước sinh hoạt, cần có các giải pháp đồng bộ từ giáo dục cộng đồng đến áp dụng công nghệ xử lý nước. Việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ nguồn nước là rất quan trọng.

5.1. Giáo Dục Và Tuyên Truyền

Cần tổ chức các buổi tuyên truyền về tầm quan trọng của nước sạch và các biện pháp bảo vệ nguồn nước. Người dân cần được trang bị kiến thức để tự bảo vệ sức khỏe.

5.2. Ứng Dụng Công Nghệ Xử Lý Nước

Áp dụng các công nghệ xử lý nước hiện đại sẽ giúp cải thiện chất lượng nước sinh hoạt. Các hệ thống lọc nước cần được lắp đặt tại các hộ gia đình để đảm bảo nước sạch cho sinh hoạt.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Về Nước Sinh Hoạt Tại Gia Phù

Chất lượng nước sinh hoạt tại xã Gia Phù cần được cải thiện để đảm bảo sức khỏe cho người dân. Các giải pháp cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để bảo vệ nguồn nước.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nước Sạch

Nước sạch là yếu tố sống còn cho sức khỏe và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn nước.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách và chương trình phát triển bền vững nhằm bảo vệ nguồn nước và nâng cao chất lượng nước sinh hoạt cho người dân tại xã Gia Phù.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nước sạch là yếu tố thiết yếu duy trì sự sống, sức khỏe con người và phục vụ các hoạt động sản xuất kinh tế. Tại khu vực nông thôn miền núi Việt Nam, khả năng tiếp cận với hệ thống cấp nước máy tập trung còn rất hạn chế, người dân chủ yếu khai thác các nguồn nước tự nhiên như nước ngầm từ giếng khoan và nguồn nước mặt lộ thiên từ các khe núi. Xã Gia Phù là một xã thuần nông thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, có diện tích tự nhiên 28,05 km² với 15 bản, phố và dân số 7.203 người (năm 2017). Cùng với quá trình gia tăng dân số, sự phát triển canh tác nông nghiệp với tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ, kết hợp với chất thải chăn nuôi và rác thải, nước thải sinh hoạt chưa được thu gom, xử lý triệt để đã tạo áp lực lớn, gây nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng đối với nguồn nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn.

Xuất phát từ thực tế trên, đề tài khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá hiện trạng nước sinh hoạt trên địa bàn xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La" được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La.
2. Phản ánh đúng hiện trạng môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn nghiên cứu.
3. Nắm bắt tình hình và nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt của người dân địa phương.
4. Đề xuất một số biện pháp khắc phục, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm nước sinh hoạt và cung cấp nước sạch nhằm nâng cao chất lượng nguồn nước, đáp ứng nhu cầu sử dụng tại địa phương.

• Đối tượng nghiên cứu: Hiện trạng môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La.
• Phạm vi không gian: Địa bàn 15 bản, phố thuộc xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực địa và mẫu nước được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ tháng 8/2017 đến tháng 11/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài được xây dựng trên hệ thống cơ sở pháp lý, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và phương pháp nghiên cứu môi trường chuyên ngành:

• Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng:

  • Luật Bảo vệ Môi trường số 55/2014/QH13; Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13.
  • Các Nghị định của Chính phủ: Nghị định số 19/2015/NĐ-CP (quy định chi tiết thi hành Luật BVMT); Nghị định số 155/2016/NĐ-CP (xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT); Nghị định số 201/2013/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành Luật Tài nguyên nước); Nghị định số 33/2017/NĐ-CP; Nghị định số 154/2016/NĐ-CP; Nghị định số 54/2015/NĐ-CP; Nghị định số 43/2015/NĐ-CP.
  • Các Thông tư của Bộ Tài nguyên và Môi trường: Thông tư số 40/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 13/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 12/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 19/2013/TT-BTNMT; Thông tư số 47/2017/TT-BTNMT; Thông tư số 59/2015/TT-BTNMT; Thông tư số 42/2015/TT-BTNMT.
  • Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật: QCVN 02:2009/BYT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt); QCVN 01:2009/BYT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống); QCVN 08-MT:2015/BTNMT; QCVN 09-MT:2015/BTNMT; TCVN 5502:2003; TCVN 6663-11:2011 (hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm); TCXDVN 3989-2012/BXD (tiêu chuẩn tính toán nhu cầu dùng nước).

• Phương pháp thu thập tài liệu và kế thừa: Thu thập tài liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, báo cáo thống kê dân số, môi trường từ UBND xã Gia Phù, các văn bản của cơ quan quản lý huyện Phù Yên và tỉnh Sơn La.

• Phương pháp điều tra, phỏng vấn xã hội học: Thiết lập phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp 50 hộ gia đình tại 15 bản, phố (bản Nhọt I, Nhọt II, Lìn, Vi, Tạo I, Tạo II, Chát, Nà Mạc I, Nà Mạc II, Lá, Nà Khằm I, Nà Khằm II, phố Ngã Ba, phố Mới, phố Tân Lập) để thu thập dữ liệu về nguồn nước sử dụng, đánh giá cảm quan, tập quán xả thải và áp lực từ hoạt động nông nghiệp.

• Phương pháp lấy mẫu hiện trường: Thực hiện lấy 04 mẫu nước đại diện theo hướng dẫn của TCVN 6663-11:2011:

  • Mẫu 1: Nước giếng khoan hộ ông Hoàng Văn Quý (bản Vi).
  • Mẫu 2: Nước giếng khoan hộ ông Lường Văn Đoan (bản Nà Khằm).
  • Mẫu 3: Nước khe núi hộ ông Lò Văn Sươi (bản Nhọt 1).
  • Mẫu 4: Nước khe núi hộ anh Hoàng Văn Quốc (bản Lá).

• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Mẫu được bảo quản và phân tích tại Phòng thí nghiệm Khoa Môi trường - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên với các chỉ tiêu: pH (bằng máy đo pH), Kẽm (Zn - phương pháp so màu), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS - phương pháp khối lượng), Sắt tổng số (Fe - phương pháp so màu), Oxy hòa tan (DO - máy đo DO), Độ cứng tổng số (phương pháp chuẩn độ).

• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê, xử lý dữ liệu khảo sát và kết quả thử nghiệm bằng phần mềm Microsoft Excel và so sánh đối chiếu trực tiếp với QCVN 02:2009/BYT.

---

Nội dung chính theo từng chương

Khóa luận được kết cấu thành 5 phần nội dung chính:

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu nước sinh hoạt tại nông thôn miền núi; xác định mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở pháp lý về quản lý tài nguyên nước; các khái niệm cơ bản về môi trường, ô nhiễm nước (theo nguồn gốc và tính chất vật lý, hóa học, sinh học); tổng quan vai trò của nước đối với cơ thể người và các ngành kinh tế; tổng quan thực trạng ô nhiễm môi trường nước trên thế giới, tại Việt Nam và trên địa bàn tỉnh Sơn La (nhấn mạnh sự cố ô nhiễm nước sinh hoạt do sơ chế cà phê tại thành phố Sơn La năm 2017 làm 12.000 hộ dân mất nước); các bệnh lý liên quan đến nguồn nước ô nhiễm (tiêu hóa, giun sán, bệnh do muỗi truyền, bệnh da liễu, mắt).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định cụ thể đối tượng, phạm vi không gian, thời gian nghiên cứu (8/2017 - 11/2017); chi tiết hóa 4 nội dung nghiên cứu chính; mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu, các phương pháp phân tích phòng thí nghiệm và phương pháp điều tra xã hội học 50 hộ dân tại 15 thôn bản.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, bao gồm các phát hiện và số liệu cụ thể:

1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Gia Phù

• Tự nhiên: Địa hình đồi núi chia cắt phức tạp (cao 550 - 600m) và vùng bằng phẳng (250 - 300m dọc QL37, QL43); khí hậu chia 2 mùa rõ rệt, mùa mưa (tháng 3-9) chiếm trên 80% lượng mưa cả năm gây xói mòn, lũ lụt; mùa khô (tháng 10 đến tháng 2 năm sau) gây thiếu nước; hệ thống thủy văn gồm suối Luồn, suối Công, suối Bùa, suối Dinh, suối Nhọt, suối Chát.
• Dân sinh - kinh tế: Dân số 7.203 người (1.609 - 1.663 hộ); gồm các dân tộc Thái (3.488 người), Mường (2.172 người), Kinh (632 người), Dao, Hoa, Tày; tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp chiếm 92,8%; thu nhập bình quân 5,7 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo 25,8%; tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 9,6%/năm.

2. Áp lực phát triển kinh tế - xã hội lên nguồn nước

• Áp lực từ nông nghiệp: Khảo sát 50 hộ cho thấy nguyên nhân gây áp lực lớn nhất là lạm dụng thuốc diệt cỏ (68% - 34 hộ), tiếp theo là hóa chất BVTV (18% - 9 hộ), phân bón hóa học/hữu cơ (10% - 5 hộ) và phế phụ phẩm nông nghiệp (4% - 2 hộ).
• Áp lực từ chất thải rắn: 50% số hộ (25 hộ) xử lý rác bằng hình thức đốt; 26% (13 hộ) được thu gom bởi xe rác (chỉ có tại trục đường quốc lộ); 22% (11 hộ) chọn chôn lấp trong đất; 2% (1 hộ) vứt trực tiếp ra ao hồ.
• Áp lực từ nước thải sinh hoạt: 46% (23 hộ) xả nước thải trực tiếp ra nền đất tự nhiên; 36% (18 hộ) xả vào cống thoát nước dọc đường quốc lộ; 18% (9 hộ) xả trực tiếp ra ao, hồ.

Dạng áp lực môi trường	Hình thức / Nguồn gây áp lực	Số hộ (hộ)	Tỷ lệ (%)
Nông nghiệp (n=50)	Thuốc diệt cỏ	34	68%
	Hóa chất BVTV	9	18%
	Phân bón hóa học, hữu cơ	5	10%
	Phế phụ phẩm nông nghiệp	2	4%
Rác thải sinh hoạt (n=50)	Tự đốt rác	25	50%
	Xe rác thu gom (dọc QL)	13	26%
	Chôn lấp vào đất	11	22%
	Vứt ra ao, hồ	1	2%
Nước thải sinh hoạt (n=50)	Đổ trực tiếp ra đất	23	46%
	Đổ vào cống thoát nước	18	36%
	Đổ trực tiếp ra ao, hồ	9	18%

3. Hiện trạng khai thác và nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt

• Cơ cấu nguồn nước: 100% hộ dân chưa có nước máy; 64% (36 hộ) dùng nước dẫn từ khe núi; 36% (18 hộ) khai thác nước giếng khoan.
• Nhu cầu sử dụng nước: Căn cứ định mức 100 lít/người/ngày (TCXDVN 3989-2012/BXD), tổng nhu cầu dùng nước toàn xã là 720.300 lít/ngày (720,3 m³/ngày), tương đương 259.308.000 lít/năm.
• Đánh giá cảm quan của người dân: 88% (44 hộ) nhận định nước không có vấn đề lạ; 8% (4 hộ) phản ánh nước có màu lạ (màu vàng/đục sau mưa lũ do ngấm nước bẩn và bể chứa không có nắp đậy); 4% (2 hộ) phản ánh nước có mùi lạ (tanh/hôi do đường dẫn hoặc giếng khoan ít vệ sinh).

4. Kết quả phân tích chất lượng nước phòng thí nghiệm

Chỉ tiêu phân tích	Đơn vị	Mẫu 1 (Giếng khoan bản Vi)	Mẫu 2 (Giếng khoan Nà Khằm)	Mẫu 3 (Khe núi bản Nhọt 1)	Mẫu 4 (Khe núi bản Lá)	QCVN 02:2009/BYT
pH	-	5,28	5,24	5,29	5,20	6,0 – 8,5
Kẽm (Zn)	mg/l	0,01	0,03	0,02	0,03	3,0
TSS	mg/l	30,20	38,00	40,00	33,00	-
Sắt tổng số (Fe)	mg/l	0,29	0,01	0,04	0,07	0,5
DO	mg/l	5,60	7,10	9,90	4,43	-
Độ cứng	mg CaCO₃/l	316,00	312,00	216,00	268,00	350

Đánh giá kết quả: Các chỉ tiêu Fe (0,01 - 0,29 mg/l), Zn (0,01 - 0,03 mg/l) và Độ cứng (216 - 316 mg CaCO₃/l) ở cả 4 mẫu đều nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 02:2009/BYT. Tuy nhiên, chỉ tiêu pH ở cả 4 mẫu (5,20 - 5,29) đều thấp hơn ngưỡng quy chuẩn (6,0 - 8,5), cho thấy nguồn nước có tính axit nhẹ, có nguy cơ gây ăn mòn đường ống dẫn và dụng cụ kim loại chứa nước.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ kết quả phân tích hiện trạng môi trường nước, đưa ra kết luận về các chỉ số đạt chuẩn và chưa đạt chuẩn; đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp bảo vệ nguồn nước sạch.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả chính từ nghiên cứu

• Định lượng hóa nhu cầu nước sinh hoạt toàn xã Gia Phù đạt 720,3 m³/ngày (259.308 m³/năm).
• Làm rõ cơ cấu cấp nước sinh hoạt: 64% phụ thuộc vào nước khe núi tự chảy, 36% khai thác nước ngầm qua giếng khoan, chưa có mạng lưới cấp nước sạch tập trung.
• Nhận diện các nguồn phát sinh áp lực môi trường: việc sử dụng thuốc diệt cỏ trong nông nghiệp chiếm tỷ lệ áp lực cao nhất (68%); tỷ lệ xử lý chất thải sinh hoạt còn thô sơ (50% đốt rác, 46% xả nước thải trực tiếp ra mặt đất).
• Đánh giá chất lượng nước qua kiểm nghiệm lý hóa: Hầu hết các chỉ tiêu hóa lý cơ bản (Fe, Zn, độ cứng) đều đạt tiêu chuẩn QCVN 02:2009/BYT, nhưng 100% mẫu nước thử nghiệm đều có độ pH thấp (5,20 - 5,29), chưa đạt ngưỡng cho phép (6,0 - 8,5).

2. Các giải pháp do tác giả đề xuất

• Biện pháp giáo dục và tuyên truyền: Tuyên truyền nâng cao ý thức người dân trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ đúng quy cách; vận động không xả rác thải, phân gia súc và nước thải sinh hoạt bừa bãi ra nguồn nước và khe suối; vệ sinh định kỳ dụng cụ chứa và giếng khoan.
• Biện pháp kinh tế: Áp dụng phí bảo vệ môi trường đối với các hoạt động xả thải; thực hiện chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi gây ô nhiễm nguồn nước; áp dụng chính sách ưu đãi cho các mô hình sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả.
• Biện pháp kỹ thuật và công nghệ: Khuyến khích người dân xây dựng bể lọc nước đơn giản (dùng cát, sỏi, than hoạt tính) hoặc trang bị thiết bị lọc nước gia đình để nâng độ pH và lọc cặn lơ lửng; lắp đặt nắp đậy kiên cố cho các bể chứa nước khe núi để tránh nước mưa cuốn trôi chất bẩn vào mùa lũ.
• Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường: Chính quyền địa phương cần lập quy hoạch bảo vệ hành lang nguồn nước; đầu tư mở rộng hệ thống cống rãnh thoát nước thải và mạng lưới xe thu gom rác thải vào sâu trong các bản; tăng cường kiểm tra định kỳ chất lượng nguồn nước.

3. Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về hiện trạng chất lượng nước sinh hoạt (nước ngầm và nước khe núi) tại xã Gia Phù, huyện Phù Yên; làm rõ mối quan hệ giữa tập quán canh tác nông nghiệp, phương thức xả thải sinh hoạt nông thôn với chất lượng môi trường nước tại một xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:

  • Số lượng mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm còn hạn chế (04 mẫu tại 4 bản trong tổng số 15 bản, phố của xã) do điều kiện kinh phí và thời gian thực tập.
  • Các chỉ tiêu phân tích mới tập trung vào các thông số lý hóa cơ bản (pH, Fe, Zn, TSS, DO, độ cứng); chưa phân tích các chỉ tiêu vi sinh vật (Coliform, E.coli) và dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, thuốc trừ cỏ trong nước.
  • Thời gian quan trắc chỉ diễn ra trong các tháng cuối năm (mùa khô từ tháng 8 đến tháng 11/2017), chưa theo dõi biến động chất lượng nước trong các tháng cao điểm mùa mưa lũ.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng phạm vi và số lượng điểm lấy mẫu trên toàn bộ 15 bản của xã Gia Phù.
  • Bổ sung phân tích các chỉ tiêu vi sinh và độc chất nông nghiệp (dư lượng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ) trong nguồn nước khe núi và nước ngầm.
  • Thực hiện quan trắc liên tục theo các mùa trong năm để đánh giá chính xác tải lượng ô nhiễm và ảnh hưởng của hiện tượng rửa trôi bề mặt vào mùa mưa.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Địa chính môi trường, Quản lý tài nguyên, Khoa học môi trường khi thực hiện khóa luận, tiểu luận về đánh giá chất lượng nước sinh hoạt nông thôn miền núi hoặc phương pháp khảo sát xã hội học môi trường.
• Cán bộ quản lý địa phương: Cán bộ địa chính - nông nghiệp - môi trường xã Gia Phù, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phù Yên sử dụng số liệu để xây dựng kế hoạch quản lý nguồn nước, quy hoạch bãi rác và định hướng đầu tư các trạm cấp nước sạch sinh hoạt nông thôn.
• Các phần đáng tham khảo: Phương pháp tính toán nhu cầu sử dụng nước nông thôn theo tiêu chuẩn xây dựng; quy trình điều tra phỏng vấn áp lực nông nghiệp lên nguồn nước; phương pháp lấy mẫu và phân tích đối chiếu với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02:2009/BYT.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn nước sinh hoạt chính của các hộ dân tại xã Gia Phù được khai thác từ đâu?

Theo kết quả điều tra 50 hộ gia đình trên địa bàn xã, 100% người dân chưa được tiếp cận với nguồn nước máy. Trong đó, 64% (36 hộ) sử dụng nguồn nước dẫn tự chảy từ các khe núi tự nhiên và 36% (18 hộ) sử dụng nước ngầm khai thác từ giếng khoan.

2. Nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt hàng ngày của toàn xã Gia Phù được tính toán là bao nhiêu?

Căn cứ theo TCXDVN 3989-2012/BXD với định mức tiêu thụ 100 lít/người/ngày cho quy mô dân số 7.203 người, tổng nhu cầu nước sinh hoạt của xã Gia Phù là 720.300 lít/ngày (tương đương 720,3 m³/ngày) và 259.308.000 lít/năm.

3. Kết quả phân tích trong phòng thí nghiệm cho thấy chỉ tiêu nào trong nước không đạt quy chuẩn?

Tất cả 4 mẫu nước (02 mẫu giếng khoan và 02 mẫu khe núi) đều có giá trị pH nằm ngoài ngưỡng quy định của QCVN 02:2009/BYT (quy chuẩn: 6,0 – 8,5). Cụ thể, pH dao động từ 5,20 đến 5,29 (mẫu 1: 5,28; mẫu 2: 5,24; mẫu 3: 5,29; mẫu 4: 5,20), thể hiện môi trường nước có tính axit nhẹ. Các chỉ tiêu Fe, Zn và độ cứng đều đạt quy chuẩn cho phép.

4. Hoạt động nông nghiệp nào tạo ra áp lực lớn nhất đối với nguồn nước tại xã Gia Phù?

Kết quả khảo sát chỉ ra rằng việc lạm dụng thuốc diệt cỏ trong quá trình canh tác nông nghiệp là nguồn gây áp lực lớn nhất, chiếm tỷ lệ 68% (34/50 hộ), tiếp theo là sử dụng hóa chất BVTV chiếm 18% (9/50 hộ), phân bón hóa học/hữu cơ chiếm 10% (5/50 hộ) và phế phụ phẩm nông nghiệp chiếm 4% (2/50 hộ).

5. Thực trạng xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt của các hộ dân tại xã Gia Phù diễn ra như thế nào?

Đối với rác thải sinh hoạt, 50% số hộ tự xử lý bằng cách đốt, 26% đưa ra thùng rác dọc quốc lộ để xe thu gom, 22% chôn lấp vào đất và 2% vứt ra ao hồ. Đối với nước thải sinh hoạt, 46% số hộ đổ trực tiếp ra nền đất, 36% đổ vào cống thoát nước dọc đường quốc lộ và 18% xả trực tiếp ra ao, hồ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Thu đã phản ánh chi tiết hiện trạng khai thác, sử dụng và chất lượng nguồn nước sinh hoạt tại xã Gia Phù, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La trong năm 2017. Kết quả nghiên cứu cho thấy toàn bộ người dân phụ thuộc vào nguồn nước khe núi và giếng khoan tự khai thác mà chưa qua hệ thống lọc đạt chuẩn, trong bối cảnh chịu nhiều áp lực từ thuốc diệt cỏ và nước thải, rác thải chưa xử lý. Mặc dù các chỉ tiêu kim loại và độ cứng đều nằm trong giới hạn an toàn, độ pH của nước ở mức thấp (5,20 - 5,29) đòi hỏi địa phương cần sớm triển khai các giải pháp xử lý nước hộ gia đình và đầu tư mạng lưới cấp nước sạch tập trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Môi trường là nơi con người khai thác nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sống để tồn tại và phát triển. Tồn tại trong môi trường gồm nước, đất, không khí là những yếu tố không thể thiếu cho sự sống, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Trong đó nước là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng và cần thiết cho nhu cầu sống của con người và các sinh vật. Sự sống của con người không thể tồn tại nếu không có nước.

Nước chiếm ¾ diện tích trái đất, nước góp phần tạo thành bề mặt đất, hình thành đất thổ nhưỡng, thảm thực vật, tạo thời tiết, điều hoà khí hậu, giảm ảnh hưởng của hiệu ứng nhà kính, phân phối lại nhiệt ẩm. Nước là môi trường cho các phản ứng hóa sinh tạo chất mới, giúp chuyển dịch nhiều loại vật chất. Trong cơ thể con người nước chiếm tỷ lệ lớn, khoảng 70% khối lượng cơ thể và chiếm 99% trọng lượng sinh vật sống trong môi trường nước, đồng thời nước quyết định tới toàn bộ quá trình sinh hóa diễn ra trong cơ thể con người. Tài nguyên nước bao gồm các nguồn: Nguồn nước mặt, nước dưới đất và nước trong khí quyển.

Trong đó nguồn nước ngầm thuộc tài nguyên nước dưới đất và nguồn nước mặt là quan trọng nhất, có liên quan trực tiếp đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của con người. Nước sinh hoạt là nước được sử dụng hàng ngày cho nhu cầu sinh hoạt như tắm, giặt giũ, nấu nướng, rửa, vệ sinh…. thường không sử dụng để ăn, uống trực tiếp. Nước sinh hoạt đảm bảo (nước sạch) là nước có các tiêu chuẩn đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt QCVN 02:2009/BYT.

Về cơ bản nước đạt các yêu cầu: không màu, không mùi, không vị lạ, không có các thành phần gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người 2 Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá nhưng không phải là vô tận. Với sự phát triển của kinh tế - xã hội, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và thâm canh nông nghiệp ngày càng phát triển trong thời gian gần đây cùng với sự tác động của con người gây ra vô số những hậu quả, trong đó ô nhiễm nước, thiếu nước sạch trầm trọng đang là vấn đề thời sự, đáng lo ngại, là nguyên nhân gây nên sự hủy hoại môi trường tự nhiên, hủy hoại con người. Con người đang thực sự đối mặt với nguy cơ thiếu nước trong tương lai không xa và vẫn chưa có biện pháp hữu hiệu để giải quyết. Gia Phù là 1 xã thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, cách trung tâm huyện 11km và cách thành phố Sơn La 120km.

Với tổng diện tích là 28,05 km², dân số là 7203 người (năm 2017), mật độ dân số ước tính khoảng 222 người/km². Nền kinh tế vẫn chủ yếu là nông - lâm nghiệp chiếm tỉ trọng lớn. Ở nông thôn, khả năng tiếp cận với nước sạch còn thấp, chủ yếu là sử dụng các nguồn nước tự nhiên như nước ngầm trong giếng khoan, nước mặt tại các khe núi,. Là một xã thuần nông bên cạnh việc áp dụng những thành tựu tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất thì việc lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cùng với chất thải trong chăn nuôi, rác thải, nước thải sinh hoạt hằng ngày chưa được thu gom triệt để, xử lý,… đã làm cho nguồn nước sinh hoạt của người dân đang có nguy cơ ô nhiễm cao trên địa bàn xã.