Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về NHTM và hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM 1.1 Khái niệm và đặc điểm của NHTM Theo luật các tổ chức tín dụng 2010: “NHTM là loại hình tổ chức tín dụng thực hiện tất cả các hoạt động NH và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận ”. Nói cách khác, NHTM là tổ chức tài chính trung gian có vị trí quan trọng nhất trong nền kinh tế, tổng tài sản Có của NHTM luôn có khối lượng lớn nhất trong toàn bộ hệ thống NH. Sự phát triển của hệ thống NHTM sẽ thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung.2 Các hoạt động cơ bản của NHTM Hoạt động cơ bản của NHTM gồm 3 hoạt động chính: Huy động vốn, sử dụng vốn và cung cấp các dịch vụ tài chính. Khóa Hoạt động huy luận động vốn Nông của NH gồm: lâm ngư + Tiền gửi của KH: cá nhân, DN, tổ chức hoặc các NHTM khác.
+ Vay từ các NHTM, NHNN, phát hành các công cụ nợ như hối phiếu NH, chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu NH và từ các nguồn khác. Trong đó, tiền gửi của KH là nguồn quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn của NH. Nhằm thu hút vốn nhàn rỗi từ KH, bên cạnh việc trả lãi, NH luôn có những dịch vụ ưu đãi cần thiết kèm theo. Hoạt động sử dụng vốn bao gồm các hoạt động như ngân quỹ, cho vay, đầu tư và trang bị các tài sản khác.
Theo quy định của NHNN, một phần vốn mà NH huy động được phải được trích lập vào dự phòng. Đây không phải là một khoản tiền lớn nhưng nó đóng vai trò quan trọng trong tổng tài sản của NH vì nó có khả năng hạn chế rủi ro thanh khoản, tránh trường hợp thiếu lượng tiền mặt khi KH muốn rút tiền, nâng cao uy tín cho NH. Tín dụng phản ánh hoạt động đặc trưng của NH. Đây là nghiệp vụ cung ứng vốn trực tiếp cho các cá nhân, tổ chức có nhu cầu sản xuất, tiêu dùng trên cơ sở thỏa SVTH: Trần Thị Thanh Thúy - Lớp K43B TCNH 3 Khóa luận tốt nghiệp mãn các điều kiện mà NH đưa ra.
Bằng số vốn mà KH gửi tiền, NH sẽ đem cho vay với lãi suất cao hơn, theo đó thì thu nhập lớn nhất của NH tập trung vào nghiệp vụ này. Nhưng không phải vì thế mà NH có thể cho vay với tất cả mọi KH, trách nhiệm của CBTD là phải tìm được KH tiềm năng, giúp NH gặp ít rủi ro khi cho vay nhất. Chứng khoán là tài sản tài chính do các NHTM nắm giữ vì nhu cầu thanh khoản và đa dạng hóa tài sản, bên cạnh việc mang lại thu nhập cho NH thì chúng cũng có thể dễ dàng bán khi cần thiết, đảm bảo cho hoạt động của NH. Một số các hoạt động khác của NH là cung cấp dịch vụ.
Trong xu thế hiện đại ngày nay, nhu cầu để NH trở thành trung gian thanh toán là rất cao, chiếm vai trò quan trọng trong hoạt động của các NH. Ngoài ra, NH còn tiến hành một số hoạt động kinh doanh khác như kinh doanh ngoại tệ, chứng khoán, vàng bạc…nhằm đa dạng hóa danh mục tài sản, bên cạnh đó tạo thêm lợi nhuận cho NH.3 Hoạt động cho vay của NHTM Hoạt động chủ yếu của các NHTM là kinh doanh tiền tệ, hay có thể nói rằng NH đi vay để cho vay. Cho vay là hoạt động quan trọng của NH, đem lại cho NH Khóa nguồn lợi nhuận lớn luận nhất. Đồng thời,Nông lâmtỷngư nó cũng chiếm trọng lớn nhất trong tổng tài sản của NH, chính vì vậy mà cho vay có ảnh hưởng rất nhiều đến chiến lược hoạt động của NH.
Nền kinh tế ngày càng phát triển, doanh số cho vay của các NHTM càng tăng nhanh và theo đó, các loại hình cho vay trở nên vô cùng đa dạng. Ở các nước phát triển hàng đầu thế giới, hoạt động cho vay của các NHTM đã chuyển dần từ cho vay ngắn hạn sang cho vay dài hạn. Ngược lại, ở hầu hết các nước đang phát triển như Việt Nam, cho vay ngắn hạn vẫn chiếm bộ phận lớn hơn cho vay dài hạn, điều đó xuất phát từ chỗ thiếu an toàn cho các khoản đầu tư dài hạn (trong đó có những tác nhân chủ yếu như tình hình nguồn vốn, tốc độ tăng trưởng kinh tế, lạm phát…) Cho vay NHTM, nói rộng ra là tín dụng NHTM, là một lĩnh vực phức tạp và chịu nhiều ảnh hưởng của môi trường kinh tế. Và để hiểu rõ hơn về hoạt động cho vay của NHTM, ta phải hiểu rõ về khái niệm về cho vay.
SVTH: Trần Thị Thanh Thúy - Lớp K43B TCNH 4 Khóa luận tốt nghiệp 1.1 Khái niệm cho vay Nhà kinh tế pháp Louis Baundin đã định nghĩa tín dụng như là “Một sự trao đổi tài hoá hiện tại lấy một tài hoá tương lai”. Ở đây, đã có yếu tố thời gian xen lẫn dẫn đến bất trắc, rủi do xảy ra và yêu cầu phải có sự tín nhiệm, chính vì thế người ta gọi đó là tín dụng. Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NH cho vay giao cho KH một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo các điều kiện đã thoả thuận với nguyên tắc người đi vay phải hoản trả cả gốc và lãi cho NH.2 Phân loại các hình thức cho vay của NHTM Có rất nhiều tiêu thức để phân loại hoạt động cho vay của NHTM, sau đây là phân loại theo một số căn cứ thường gặp: Căn cứ theo thời gian Cho vay ngắn hạn: Là các khoản mà NH cho KH vay với thời hạn kể từ khi giải ngân đến khi KH trả hết nợ gốc và lãi tối đa là 12 tháng. Hình thức cho vay này nhằm tài trợ cho tài sản lưu động hoặc nhuKhóa luận cầu sử dụng Nông vốn ngắn hạn củalâm ngư Nhà nước, DN, cá nhân, hộ sản xuất.
Cho vay trung và dài hạn: Là các khoản cho vay có thời hạn vay tối đa là 5 năm đối với vay trung hạn và từ trên 5 năm đối với vay dài hạn. Nhu cầu đối với các khoản vay này thường là: - DN có nhu cầu vay trung và dài hạn để mua trang thiết bị, xây dựng, cải tiến kĩ thuật, mua công nghệ và các thiết bị phục vụ SXKD khác. - Các KH cá nhân, hộ gia đình có thể vay vì nhu cầu cuộc sống cũng như kinh doanh nhỏ lẻ. - Nhà nước vay trung và dài hạn để đầu tư phát triển.
- NH mua các trái phiếu trung và dài hạn DN nhằm tài trợ mua sắm tài sản cố định. Căn cứ theo mục đích sử dụng vốn vay Cho vay tiêu dùng: Đặc điểm của loại cho vay này là người đi vay phải sử dụng số tiền vay được vào việc tiêu dùng, mua sắm tài sản nhằm mục đích phục vụ đời sống. Nguồn tiền SVTH: Trần Thị Thanh Thúy - Lớp K43B TCNH 5 Khóa luận tốt nghiệp được dùng để trả nợ NH chính là thu nhập của người đi vay. Hình thức phổ biến nhất của loại hình này là cho vay trả góp, một loại hình đã được áp dụng rất thành công ở các nước phát triển.
Cho vay để sản xuất kinh doanh: Mục đích của loại cho vay này là NH cho DN vay để phục vụ các hoạt động SXKD của mình, nhằm mở rộng quy mô hay đáp ứng một nhu cầu tài chính của DN. Dựa vào đặc điểm của từng ngành nghề mà NH sẽ thiết lập các điều kiện cho vay, phương thức cho vay, cách thức trả nợ dựa trên doanh thu của DN. Có thể phân chia loại hình này theo 2 loại là cho vay DN sản xuất và cho vay thương mại, hay có thể chia theo các ngành nghề kinh tế: Cho vay ngành công nghiệp, nông nghiệp và thương mại dịch vụ. Căn cứ theo hình thức đảm bảo của các khoản vay Cho vay có đảm bảo : Đây là những khoản cho vay mà bên cạnh việc cho KH vay vốn, NH còn yêu cầu tài sản đảm bảo (TSĐB) của người vay với mục đích xử lý tài sản đó nếu NH không thể thu hồi Khóa được nợ.
luận Ngoài ra,Nông lâm khi cho vay ngưtrực tiếp quản lý nguồn NH không vốn của mình, vì thế có rất nhiều rủi ro xảy ra, nguy cơ không thu hồi đủ vốn vay là rất cao nên các NH khi cho vay thường yêu cầu người vay phải có TSĐB cho các khoản vay. TSĐB được xem là nguồn thu nợ thứ hai khi nguồn thu nợ thứ nhất như doanh thu, thu nhập, tiền lương không có cơ sở chắc chắn. Các khoản cho vay không có đảm bảo : Là khoản cho vay mà NH không yêu cầu bất cứ TSĐB của người đi vay để xử lý nhằm thu hồi nợ mà thay vào đó là những điều kiện ràng buộc khác khi ký hợp đồng tín dụng. Đối với KH cá nhân, NH thường cho vay đối với công chức Nhà nước có thẻ lương mở tại NH, như vậy NH mới có thể quản lý được tình hình tài chính của người đi vay.
Thông thường chỉ có những KH có quan hệ lâu năm với NH hoặc những KH có uy tín, hay những KH tổ chức mà NH có tham gia góp vốn vào thì mới được cho vay không cần tài sản đảm bảo. SVTH: Trần Thị Thanh Thúy - Lớp K43B TCNH 6 Khóa luận tốt nghiệp Căn cứ theo hình thức hình thành khoản vay Cho vay trực tiếp: Phần lớn các khoản cho vay của NH là cho vay trực tiếp. Theo đó, KH trực tiếp đến NH và xin vay vốn, sau đó NH trực tiếp chuyển giao tiền cho KH sử dụng trên cơ sở những điều kiện mà hai bên thoả thuận. Thông thường, hình thức này được áp dụng đối với những KH có tài sản thế chấp, có uy tín mà không cần phải thông qua trung gian nào thì họ thường vay trực tiếp NH.
Cho vay gián tiếp: Cho vay gián tiếp là hình thức cho vay thông qua các tổ chức trung gian. NH cho vay qua các tổ, đội, hội, nhóm, như nhóm sản xuất hội nông dân, hội cựu chiến binh, hội phụ nữ. Các tổ chức trung gian thường quan tâm đến việc phát triển kinh tế, làm giàu, xoá đói giảm nghèo cho các thành viên, vì vậy thường xuyên liên kết các thành viên theo một mục đích riêng, song chủ yếu đều hỗ trợ lẫn nhau, bảo vệ quyền lợi cho mỗi thành viên. NH cũng có thể cho vay thông qua người bán lẻ các sản phẩm đầu vào của quá trình sản xuất.
Việc cho vay theo cách này sẽ hạn chế người vay sử dụng tiền sai mục Khóa đích.