CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Bối cảnh chính sách 1. Quá trình cải cách tại Việt Nam Kể từ khi Đảng và Nhà nước ta tiến hành công cuộc đổi mới vào năm 1986, có thể chia CCHC nhà nước thành bốn giai đoạn chủ yếu sau: Giai đoạn 1986 – 1995: Đây là giai đoạn xây dựng nền tảng cho cải cách hành chính (CCHC).
Hoạt động CCHC được Đảng và nhà nước quan tâm nhưng vẫn chưa được xác định là một lĩnh vực cải cách độc lập mà vẫn nằm trong khuôn khổ của những cải cách nhà nước nói chung để phục vụ cho quá trình bắt đầu chuyển dịch nền kinh tế. Giai đoạn 1995 – 2001: Cùng với Hội nghị Trung ương 8 khóa VII năm 1995, vai trò của CCHC đã được khẳng định: với vị trí trọng tâm của hoạt động CCHC nhà nước, CCHC đã giành được sự quan tâm mạnh mẽ của mọi cấp, mọi ngành và những hoạt động CCHC ngày càng đi vào chiều sâu, tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, trở thành động lực thúc đẩy tiến trình đổi mới. Giai đoạn 2001- 2010: Để cụ thể hóa định hướng CCHC của Đảng và Nhà nước, ngày 17/9/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định 136/2001/QĐ-TTg ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 – 2010. Chương trình này đã xác lập khung pháp lý cơ bản cho các hoạt động CCHC của mọi cấp, mọi ngành trong giai đoạn 2001- 2010.
Việc thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 – 2010 đã mang lại những kết quả to lớn, nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đạt được, nền hành chính vẫn còn bộc lộ nhiều nhược điểm, chưa đáp ứng các yêu cầu của tiến trình đổi mới đang đi vào chiều sâu. Giai đoạn 2010 đến nay: Trên cơ sở đánh giá khách quan và nghiêm túc những thành tựu đạt được và những bất cập còn tồn tại trong quá trình thực hiện CCHC giai đoạn 2001- 2010, Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -2- 2010 – 2020, xác định khung pháp lý cho chiến lược CCHC trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Hồ Chí Minh là đơn vị đầu tiên trong cả nước thực hiện CCHC.
Ngay từ những năm 1986 - 1990 TP đã tiến hành sắp xếp các đơn vị , tách rời giữa QLNN và kinh doanh ; thực hiện giao quyền tự chủ cho DNNN kể cả vốn, lẫn nhân sự, thí điểm thành lập các công ty cổ phần. Những bước thực hiện sáng tạo của TP tạ o tiền đề thúc đẩy CCHC trên toàn quốc. Từ năm 1990 đến 1995 TP sắp xếp lại phòng ban UBND các quận huyện. Từ năm 1995 đến nay thực hiện theo chủ trương CCHC chung của Chính phủ.
Tuy nhiên trong từng thời điểm đều xác định trọng tâm, xây dựng các đề án quan trọng để đảm bảo hiệu quả CCHC. Đối với các quận huyện thực hiện theo chỉ đạo của Sở Nội vụ hoặc Văn phòng Ủy ban để đảm bảo các nội dung CCHC thông suốt. Từ một cửa một dấu, cho đến một cửa liên thông; hiện đại hóa nền hành chính… là động lực để các quận nâng cao nền hành chính mang tính phục vụ. Sau khi Bộ Nội vụ ban hành PAR INDEX (năm 2012) để đánh giá các bộ ngành , tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì từ năm 2013, TP đã chỉ đạo Sở N ội vụ đánh giá thi đua và xếp hạng các quận theo thang điểm đã được ban hành.
Đây cũng là cơ sở thúc đẩy nhanh việc thực hiện CCHC tại các quận huyện, phường xã. Những nhược điểm của cải cách hành chính trong thời gian qua Cho tới nay, mặc dù đã có nhiều nỗ lực cải cách nhưng nền hành chính nhà nước còn nhiều biểu hiện tiêu cực, chưa đáp ứng được những yêu cầu của cơ chế quản lý mới cũng như nhu cầu của nhân dân; hiệu lực, hiệu quả quản lý chưa cao, thể hiện trên các mặt: Hệ thống thể chế hành chính chưa được ban hành đầy đủ, chưa đồng bộ, còn chồng chéo và thiếu thống nhất. Thủ tục hành chính mặc dù đã được quan tâm cải cách trong nhiều năm qua nhưng trên nhiều lĩnh vực vẫn còn rườm rà, phức tạp, gây nhiều phiền hà và bức xúc cho người dân và doanh nghiệp, làm giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc; phương thức quản lý hành chính vừa tập trung quan liêu lại vừa phân tán, chưa thông suốt; chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong bộ máy hành chính chưa được xác định thật rõ ràng và phù hợp, vẫn còn có sự chồng chéo về chức năng và nhiệm vụ; sự phân công và phân cấp giữa các cấp và các đơn vị hành TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -3- chính chưa thật rành mạch; cơ chế, chính sách tài chính của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức làm dịch vụ công chưa được phân định rõ ràng.
Đội ngũ cán bộ, công chức còn nhiều điểm yếu về phẩm chất, tinh thần trách nhiệm, năng lực chuyên môn, kỹ năng hành chính; phong cách làm việc chậm đổi mới; tệ quan liêu, tham nhũng, sách nhiễu nhân dân còn diễn ra khá phổ biến trong một bộ phận cán bộ, công chức. Chế độ quản lý tài chính công chưa phù hợp với cơ chế thị trường. Việc sử dụng và quản lý nguồn tài chính công chưa chặt chẽ, lãng phí và kém hiệu quả. Cơ sở vật chất, trang thiết bị vẫn còn thiếu và lạc hậu cũng có ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động công vụ.
Đứng góc độ cấp quận , phường nếu thực hiện đúng 6 mảng chỉ đạo cải cách hành chính từ Trung ương sẽ không thực hiện được. Vì những mảng cải cách thể chế , tài chính công, cải cách bộ máy… không thuộc thẩm quyền của mình. Theo chỉ số đánh giá công tác CCHC của UBND TP đối với sở ngành và quận huyện khá chi tiết gồm 2 mục và 10 điều, nhưng tập trung vào công tác QLNN hơn là thúc đẩy sự tận tâm , chuyên nghiệp của CBCC , thiếu đo lường định lượng. Tại UBND cấp quận kinh phí thực hiện đề án CCHC tương đối thuận lợi, nhưng đến cấp phường xã sẽ rất khó.
Tuy nhiên, khó khăn nhất khi thực hiện các nội dung hiện đại hóa nền hành chính và tuyển dụng , xây dựng nân g cao chất lượng đội ngũ cán bộ tại cấp phường xã là thiếu cơ chế, thiếu nguồn lực. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu này tập trung vào việc giải quyết các vấn đề sau: Thứ nhất phân tích đánh giá khả năng thực hiện 6 nội dung của Đề án cải cách hành chính của Chính p hủ đối với cấp quận , huyện (vì 6 nội dung chung cho các cấp, chưa rõ trọng tâm từng cấp, đây là điểm mới của bài này). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -4- Thứ hai điều tra, phân tích để phát hiện những thuận lợ i và khó khăn trong việc lựa chọn nội dung thực hiện Đề án CCHC tại quận, huyện và lựa chọn nội dung chỉ đạo cấp phường xã. Thứ ba đánh giá hiệu quả CCHC cấp phường xã trên chỉ đạo chung của quận, huyện.
Thứ tư: đề xuất để nâng cao hiệu quả và chất lượng CCHC tại quận, huyện. Câu hỏi nghiên cứu Nghiên cứu này tập trung trả lời các câu hỏi sau: Câu hỏi 1: Trọng tâm của cải cách hành chính tại quận, huyện là gì? Câu hỏi 2: Quận, huyện đã thực hiện cải cách hành chính như thế nào? Câu hỏi 3: Những bất cập trong thực hiện chỉ đạo của cấp quận đối với cải cách hành chính tại cấp phường, xã là gì? 1. Khung phân tích Khung phân tích dựa trên lý thuyết quản t rị nhân sự khu vực công , trên cơ sở sử dụng phương pháp phân tích DACUM trong đề án “Phân tích công việc chủ tịch phường và cán bộ UBND phường thuộc quận 1” 1; kết hợp lý thuyết quản trị công theo mô hình quản trị của Úc. Cải cách dịch vụ dân sự có tính chất trọng tâm hơn trong phong trào cải cách của Úc, đặc biệt chú trọng đến việc “phát triển nguồn lực chính của dịch vụ công, là con người.
Thái độ tích cực mạnh mẽ và sự tận tâm mà các công chức nhà nước phải có vì một nền Dịch vụ Công tốt hơn cần được đưa lên hàng đầu và làm cơ sở cho văn hoá hoàn thiện liên tục.” 2 Sử dụng 5 tiêu chí của ADB “Cải thiện hành chính công trong một th ế giới cạnh tranh” bao gồm minh bạch, thích hợp, có tính kinh tế, đầy đủ, có thể giám sát được. Điều này được cụ thể qua Quyết định 3923/QĐ-UBND ngày 19/7/2013 quy định các tiêu chí đánh giá các 1 UBND quận 1 (2009). 2 Hội đồng dịch vụ công Úc, 1995, tr. 1, trích trong Kettl, 1997.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -5- đơn vị trực thuộc thành phố. Trong đó hai tiêu chí có số điểm cao nhất là Công tác tuyển dụng, xây dựng và nâng ca o chất lượng đội ngũ cán bộ , công chức, viên chức và Hiện đại hóa nền hành chính. Sử dụng lực kéo và lực đẩy của quá trình cải cách hành chính và ngược lại. Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phương pháp nghi ên cứu định tính: phương pháp so sánh, nghiên cứu tài liệu, phân tích tình huống ; phỏng vấn các chuyên gia thực hiện CCHC tại quận 1; phỏng vấn lãnh đạo; công chức và người dân.
Nguồn thông tin về khung phân tích: thu thập từ kiến thức đã học, kinh nghiệm cá nhân; các bài viết, tài liệu, kết quả nghiên cứu của cán bộ QLNN, chuyên gia, nhà nghiên cứu. Thông tin thực tiễn: sử dụng nguồn tài liệu của UBND thành phố Hồ Chí Minh ; Ban cải cách hành chính thành phố ; UBND quận 1; UBND phường Bến Nghé, Bến Thành , MTTQVN Quận 1. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -6- CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐÁNH GIÁ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VÀ QUẢN TRỊ NHÂN SỰ KHU VỰC CÔNG 2.
Một số khái niệm Theo cách hiểu chung nhất, CCHC là những thay đổi lâu dài và có mục đích làm cho một hệ thống hoạt động tốt hơn. CCHC như vậy được hiểu là những thay đổi có tính hệ thống và có mục đích làm cho hệ thống hành chính nhà nước hoạt động tốt hơn, thực hiện tốt hơn các chức năng nhiệm vụ quản lý xã hội của mình.