MỞ ĐẦU 1. 1Tính cấp thiết của đề tài. Trong khoảng thời gian gần 20 năm trở lại đây (1994 - 2014), nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo quốc phòng, an ninh … ngày càng tăng. Tuy nhiên, công tác thu hồi đất cũng làm ảnh hưởng lớn đến đời sống chính trị - xã hội của người dân Thực tế đã nẩy sinh nhiều bất cập trong công tác GPMB.
Các văn bản hướng dẫn thực hiện thường xuyên thay đổi gây khó khăn cho việc xác định mức độ bồi thường cũng như giá bồi thường. Một bộ phận người dân bị thu hồi đất được bồi thường chưa định hướng ngay được những ngành nghề để có thể ổn định cuộc sống; Chưa giải quyết tốt việc làm cho người có đất bị thu hồi, nhất là đối với nông dân không còn hoặc còn ít đất sản xuất, việc hỗ trợ đào tạo nghề gần như bị bỏ quên, đại đa số không có việc làm hay có việc làm nhưng không ổn định. Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất với người có đất bị thu hồi. Việc quy định giá đất thấp so với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tới việc khuyến khích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ứng gay gắt của những người có đất bị thu hồi.
Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điều kiện bình thường, trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyển nhượng thực tế. Còn thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật; còn né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc GPMB bị dây dưa kéo dài nhiều năm. Như vậy nếu giải quyết không thoả đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất để dẫn đến khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh 2 hưởng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội, làm ảnh hưởng lớn đến lòng tin của người dân đối với Đảng và Nhà nước. Để đánh giá đúng thực trạng đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất thực hiện các dự án, đề xuất những giải pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả và giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm ổn định, nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất trên địa bàn xã.
Được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường,các thầy cô giảng dạy trong khoa Quản Lý Tài Nguyên và thầy giáo hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn,em xin tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân tại dự án xây dựng trạm biến áp 220/110KV xã Nam Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”.2 Mục tiêu của đề tài 1.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB đến đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi tại dự án xây dựng trạm biến áp 220/110kv xã Nam Tiến huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên 1.2 Mục tiêu cụ thể 1.1 Đánh giá về điều kiện tự nhiên kinh tế và xã hội của xã Nam Tiến - Đánh giá điều kiện tự nhiên-kinh tế xã hội của xã - Đánh giá thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. - Đưa ra nhận xét 1.2 Đánh giá thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Phổ Yên - Đánh giá thực trạng công tác bồi thường GPMB trên địa bàn huyện Phổ Yên - Tìm hiểu công tác GPMB ảnh hưởng của đến đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất cụ thể tại dự án xây dựng trạm biến 220/110kv tại xã Nam Tiến huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên 1. Đánh giá chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và cách thức tổ chức thực hiện GPMB trên địa bàn huyện Phổ Yên 3 - Đánh giá sự phù hợp về chính sách GPMB đối với điều kiện của huyện Phổ Yên. - Đánh giá việc tổ chức thực hiện công tác bồi thường GPMB của các cấp: + Cấp Huyện: UBND Huyện, Phòng TNMT.
+ Cấp cơ sở: UBND các xã trên địa bàn Huyện -Đánh giá nội dung giá bồi thường trong công tác GPMB - Đánh giá sự phù hợp và bất hợp lý về giá cả trong công tác bồi thường GPMB. + Thực tế bồi thường. + Chênh lệch về giá trên thị trường so với giá thực tế bồi thường.4 Đánh giá những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằngđến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng tại dự án cụ thể - Đánh giá thực trạng đời sống của người dân sau GPMB; - Đánh giá những tác động của công tác GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực GPMB; + Văn hóa; + Kinh tế; + Xã hội; + Nghề nghiệp.3 Đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng - Giải pháp về chính sách; - Giải pháp về tổ chức và quản lý; - Các giải pháp khác.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Là căn cứ nhằm giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo, cân nhắc để hoàn thiện chủ trương, chính sách khi nhà nước thu hồi đất.
- Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước 4 và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề đời sống, việc làm cho người có đất bị thu hồi hiện nay ở huyện Phổ Yên, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùng hoàn cảnh. 5 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở lí luận của đề tài 2. Thu hồi đất Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai. Bồi thường Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao.
Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [20]. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [20]. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn.
Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển. Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Thu hồi đất, Bồi thường giải phóng mặt bằng là giải pháp quan trọng mang tính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội. Quá trình thực hiện bồi thường GPMB phải đảm bảo hài 6 hoà giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng dân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân.
Một số khái niệm liên quan khác. - Nhà nước giao đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất. - Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng hợp đồng cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất. - Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng đất ổn định là việc Nhà nước cấp giấy chừng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người đó.
- Giá quyền sử dụng đất (giá đất) là do tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất. - Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định - Tiền sử dụng đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả trong trường hợp được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định [20]. Đặc điểm của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Mỗi dự án liên quan đến giải phóng mặt bằng có một đặc điểm riêng, liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp. - Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành, khu vực nông thôn, trình độ dân trí khác nhau. mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó.
Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.