Khóa luận tốt nghiệp pháp luật về đăng ký hộ tịch và thực trạng thi hành trên địa bàn thị trấn quảng uyên huyện quảng hoà tỉnh cao bằng

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về đăng ký hộ tịch và thực trạng thi hành trên địa bàn thị trấn quảng uyên, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Nguyễn Nông Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Quang Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật
• Đề tài: Pháp Luật Về Đăng Ký Hộ Tịch Và Thực Trạng Thi Hành Trên Địa Bàn Thị Trấn Quảng Uyên, Huyện Quang Hòa, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH
• 1.1. Những vấn đề lý luận về đăng ký hộ tịch
• 1.1.1. Khái niệm hộ tịch
• 1.1.2. Khái niệm đăng ký hộ tịch
• 1.1.3. Vai trò đăng ký hộ tịch
• 1.1.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến đăng ký hộ tịch
• 1.2. Pháp luật về đăng ký hộ tịch
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về đăng ký hộ tịch
• 1.2.2. Thẩm quyền đăng ký hộ tịch của ủy ban nhân dân cấp xã
• 1.2.3. Phương thức yêu cầu và tiếp nhận yêu cầu đăng ký hộ tịch
• 1.2.4. Thủ tục tiếp nhận và trả kết quả đăng ký hộ tịch
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN QUANG UYÊN, HUYỆN QUANG HÒA
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thị trấn Quang Uyên, huyện Quang Hòa, tỉnh Cao Bằng
• 2.2. Thực tiễn thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch và kết quả giải quyết các việc hộ tịch
• 2.3. Hạn chế, vướng mắc
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ TỊCH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hộ tịch
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch tại thị trấn Quang Uyên, huyện Quang Hòa, tỉnh Cao Bằng
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng hộ tịch tại Thị trấn Quảng Uyên

Thị trấn Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng, là một trong những địa phương có nhiều đặc điểm riêng về dân cư và kinh tế. Đăng ký hộ tịch tại đây đã được thực hiện theo quy định của pháp luật, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần được giải quyết. Thực trạng hộ tịch tại Quảng Uyên cho thấy sự thiếu đồng bộ trong quy trình đăng ký hộ tịch và việc quản lý thông tin. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ các sự kiện hộ tịch được ghi nhận đầy đủ và kịp thời còn hạn chế, gây khó khăn cho việc thực hiện các quyền lợi của công dân. "Việc thực hiện pháp luật về hộ tịch tại địa phương vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của họ trong việc đăng ký hộ tịch".

1.3. Quản lý dữ liệu hộ tịch

Quản lý dữ liệu hộ tịch tại Thị trấn Quảng Uyên còn nhiều bất cập. Hệ thống lưu trữ thông tin chưa được đồng bộ, dẫn đến việc khó khăn trong việc truy xuất và cập nhật thông tin. "Việc cải thiện hệ thống quản lý dữ liệu hộ tịch là vô cùng cần thiết để đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong công tác quản lý nhà nước". Đầu tư vào công nghệ thông tin và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý hộ tịch sẽ giúp cải thiện tình hình này.

II. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về đăng ký hộ tịch

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về đăng ký hộ tịch tại Thị trấn Quảng Uyên, cần thiết phải có những giải pháp cụ thể và khả thi. Các giải pháp này không chỉ giúp khắc phục những tồn tại hiện tại mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác quản lý hộ tịch trong tương lai. "Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về hộ tịch đến từng người dân". Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc thực hiện đăng ký hộ tịch.

2.3. Đầu tư công nghệ thông tin

Đầu tư vào công nghệ thông tin trong quản lý hộ tịch là một giải pháp quan trọng. Việc áp dụng các phần mềm quản lý hiện đại sẽ giúp nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong công tác quản lý. "Cần thiết phải đào tạo cán bộ về công nghệ thông tin để họ có thể sử dụng hiệu quả các công cụ hiện đại trong công tác đăng ký hộ tịch".

III. Đánh giá và triển vọng

Việc thực hiện pháp luật về đăng ký hộ tịch tại Thị trấn Quảng Uyên đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. "Đánh giá thực trạng hiện nay cho thấy, mặc dù đã có những nỗ lực, nhưng công tác hộ tịch vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện". Các giải pháp đề ra cần được triển khai đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

3.2. Triển vọng trong tương lai

Triển vọng cho công tác đăng ký hộ tịch tại Thị trấn Quảng Uyên trong tương lai là khả thi nếu có sự quyết tâm từ các cơ quan chức năng. "Việc nâng cao nhận thức của người dân và cải thiện quy trình hộ tịch sẽ tạo ra những bước tiến lớn trong việc thực hiện quyền lợi của công dân". Cần có sự đồng lòng từ cả cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống quản lý nhà nước, pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch giữ vai trò thiết yếu nhằm ghi nhận các sự kiện nhân thân của công dân từ khi sinh ra đến khi chết, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và phục vụ công tác quản lý dân cư. Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005, công tác hộ tịch tại Việt Nam đã bộc lộ một số tồn tại, bất cập trước yêu cầu của Hiến pháp năm 2013 và tiến trình cải cách hành chính, cải cách tư pháp. Nhằm hoàn thiện thể chế, ngày 20/11/2014, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Hộ tịch (có hiệu lực từ ngày 01/01/2016) gồm 7 Chương, 77 Điều. Đây là đạo luật đầu tiên điều chỉnh riêng lĩnh vực hộ tịch sau hơn 60 năm điều chỉnh bằng các văn bản dưới luật.

Tuy nhiên, việc triển khai thi hành Luật Hộ tịch năm 2014 trên thực tế gặp nhiều thách thức tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng là một đơn vị hành chính cơ sở có điều kiện tự nhiên chia cắt, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số. Tại đây, công tác đăng ký hộ tịch kịp thời, chính xác gặp phải nhiều rào cản về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, trình độ dân trí và năng lực của đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về đăng ký hộ tịch, đồng thời phân tích thực trạng thi hành pháp luật trên địa bàn thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài gồm 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Phân tích khái niệm hộ tịch, thực hiện pháp luật về hộ tịch, cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý thực hiện pháp luật về hộ tịch tại địa phương.
2. Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bàn thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng.
3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch nói chung và trên địa bàn thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng nói riêng.

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống lý luận về hộ tịch, đăng ký hộ tịch, các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch trên địa bàn thị trấn Quảng Uyên. Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng.
• Thời gian: Từ năm 2016 (thời điểm Luật Hộ tịch năm 2014 có hiệu lực) đến thời điểm nghiên cứu (năm 2023 - 2024).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dựa trên các khái niệm pháp lý và nền tảng lập pháp hiện hành:

• Khái niệm "Hộ tịch": Phân tích nguồn gốc từ Hán - Việt ("hộ" là nhà ở/dân sự, "tịch" là sổ sách đăng ký) và định nghĩa pháp lý theo Khoản 1 Điều 2 Luật Hộ tịch năm 2014 (các sự kiện xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết).
• Bản chất hoạt động đăng ký hộ tịch: Khóa luận phân chia thành 2 nhóm hoạt động nghiệp vụ cơ bản:
  • Nhóm xác nhận các sự kiện hộ tịch làm phát sinh hiệu lực pháp lý trực tiếp (khai sinh, khai tử, kết hôn, giám hộ, nhận cha mẹ con, thay đổi, cải chính hộ tịch).
  • Nhóm ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch căn cứ theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ly hôn, hủy kết hôn trái pháp luật, thay đổi quốc tịch, xác định lại giới tính, tuyên bố mất tích hoặc đã chết).
• Khung văn bản quy phạm pháp luật áp dụng: Hiến pháp năm 2013, Luật Hộ tịch năm 2014, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Nuôi con nuôi năm 2010, Luật Căn cước công dân năm 2014, Nghị định số 123/2015/NĐ-CP, Nghị định số 19/2011/NĐ-CP, Thông tư số 04/2020/TT-BTP.

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm:

• Phương pháp luận: Dựa trên nền tảng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm đổi mới của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền.
• Phương pháp phân tích, bình luận: Dùng để mổ xẻ nội dung các quy phạm pháp luật hộ tịch, đối chiếu với các đạo luật liên quan và đánh giá tình hình áp dụng trên thực tế tại cơ sở.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, phân loại và xử lý các số liệu hành chính về kết quả giải quyết việc hộ tịch, tình hình số hóa sổ hộ tịch, công tác tuyên truyền và thực trạng nhân sự tư pháp - hộ tịch tại địa phương.
• Phương pháp quy nạp, tổng hợp: Đúc kết từ các dữ liệu thực tế tại thị trấn Quảng Uyên để rút ra các kết luận chung về hạn chế thể chế và tổ chức thi hành.

Nguồn dữ liệu của khóa luận gồm các văn bản pháp luật, Báo cáo tổng kết 06 năm thi hành Luật Hộ tịch của UBND huyện Quảng Hòa, số liệu báo cáo định kỳ và chuyên đề của UBND thị trấn Quảng Uyên, cùng các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn Thạc sĩ Luật học chuyên ngành liên quan đã công bố.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về đăng ký hộ tịch

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử lập pháp về hộ tịch tại Việt Nam qua các thời kỳ: thời phong kiến (ghi chép mang tính tự phát tại làng xã, dòng họ), thời kỳ Pháp thuộc (Nghị định năm 1887 tại Bắc Kỳ, Nghị định năm 1908 tại Trung Kỳ và Nam Kỳ), giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 (Sắc lệnh số 47/SL ngày 10/10/1945, Nghị định số 764/TTg ngày 08/5/1956 ban hành Điều lệ Hộ tịch, Nghị định số 04/CP ngày 16/01/1961), giai đoạn đổi mới với Nghị định số 83/1998/NĐ-CP, Nghị định số 158/2005/NĐ-CP và đỉnh cao là Luật Hộ tịch năm 2014.

Khóa luận phân tích vai trò 2 mặt của đăng ký hộ tịch: đối với cá nhân (xác lập quyền nhân thân, tạo cơ sở thụ hưởng các dịch vụ công về y tế, giáo dục, an sinh xã hội) và đối với Nhà nước (công cụ thu thập dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh trật tự, đồng thời đo lường các Mục tiêu phát triển bền vững SDG 2030 của Liên Hợp Quốc).

Về các yếu tố ảnh hưởng, tác giả chỉ ra 2 nhóm nhân tố chính: nhóm yếu tố tổ chức pháp lý (chất lượng thể chế, năng lực cán bộ, hạ tầng công nghệ thông tin) và nhóm yếu tố kinh tế, văn hóa - xã hội (khoảng cách địa lý, hủ tục, tập quán địa phương và trình độ dân trí). Đồng thời, chương này phân tích cụ thể thẩm quyền đăng ký hộ tịch của UBND cấp xã (Điều 7, Điều 13–34 Luật Hộ tịch), phương thức yêu cầu trực tiếp, qua bưu chính, trực tuyến (Điều 9) và quy trình tiếp nhận, trả kết quả theo Thông tư số 04/2020/TT-BTP.

Chương 2: Thực tiễn thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch trên địa bàn thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa

Chương 2 phân tích các đặc điểm địa bàn: Thị trấn Quảng Uyên nằm ở phía bắc huyện Quảng Hòa, cách thành phố Cao Bằng 37 km theo Quốc lộ 3. Địa bàn có diện tích 18,46 km², gồm 11 xóm/tổ dân phố, dân số 1.565 nhân khẩu gồm các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Mông. Địa hình lòng chảo bị chia cắt bởi các dãy núi đá vôi; kinh tế chủ yếu là nông nghiệp (652,4 ha đất canh tác ngô, lúa, mía; chăn nuôi trâu, bò, lợn). Tỷ lệ hộ nghèo năm 2023 là 5,40% (76 hộ), cận nghèo là 5,80% (83 hộ).

Về kết quả thực hiện:

• Công tác tuyên truyền: Căn cứ Kế hoạch số 89/KH-UBND ngày 10/7/2015 của UBND huyện Quảng Hòa, thị trấn đã tổ chức khoảng 20 buổi tuyên truyền lồng ghép với hơn 1.000 lượt người tham dự qua các cuộc họp tổ dân phố, sinh hoạt chi bộ và hệ thống truyền thanh cơ sở.
• Ứng dụng CNTT và số hóa Sổ hộ tịch: Thị trấn bắt đầu sử dụng Phần mềm quản lý hộ tịch dùng chung của Bộ Tư pháp từ tháng 6/2019 (thuộc nhóm đơn vị triển khai muộn trong tỉnh). Đến năm 2021, hoàn thành số hóa giai đoạn 1 (2016–2018) với 895 dữ liệu; đến tháng 6/2023 hoàn thành số hóa giai đoạn 2 (2006–2015) với 2.691 dữ liệu.
• Về dịch vụ công trực tuyến và liên thông: Chưa phát sinh hồ sơ đăng ký trực tuyến nào do người dân nộp. Tuy nhiên, việc liên thông thủ tục khai sinh và cấp thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) cho trẻ em dưới 6 tuổi trên môi trường điện tử từ năm 2020 đến nay đã thực hiện được trên 1.000 vụ việc.

Khóa luận tổng hợp thực trạng biến động đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch tại thị trấn Quảng Uyên qua bảng sau:

Giai đoạn	Số lượng nhân sự	Trình độ chuyên môn	Tình trạng chứng chỉ nghiệp vụ hộ tịch
2016 – 2018	01 công chức	Trung cấp Luật	Chưa có
2019	01 công chức	Đại học	Có chứng chỉ từ tháng 8/2019
01/2020 – 03/2020	01 công chức	Đại học	Đã có
04/2020 – 07/2021 (sau sáp nhập xã Quốc Phong)	02 công chức	Đại học	Cả 02 đều có (01 công chức phụ trách chính hộ tịch)
08/2021 – 07/2022	02 công chức	01 Đại học, 01 Trung cấp	01 người có, 01 người chưa có
08/2022 – hết năm 2022	02 công chức	01 Đại học, 01 Trung cấp	Cả 02 người đều chưa có

Về hạn chế và vướng mắc, tác giả chia thành 2 nhóm:

1. Vướng mắc trong tổ chức thực hiện: Cơ sở vật chất hạn chế (đến năm 2019 mới được trang bị máy tính cấu hình bảo đảm); đội ngũ công chức có 5 lần thay đổi/luân chuyển từ năm 2016 đến 2022, thiếu tính chuyên trách ổn định, phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc tư pháp khác; Phần mềm hộ tịch dùng chung thường xuyên phát sinh lỗi cấp số định danh cá nhân khi khai sinh; nhận thức người dân còn hạn chế dẫn đến tình trạng khai sinh quá hạn (chỉ khi con ốm đi viện mới đăng ký), khai tử quá hạn (chờ khi giải quyết chia thừa kế đất đai mới làm thủ tục), và chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn dẫn đến phải giải quyết đồng thời cả thủ tục kết hôn, nhận cha con và khai sinh.
2. Vướng mắc về quy định pháp luật:

• Khoản 1 Điều 70 Luật Hộ tịch quy định thu hồi, hủy bỏ giấy tờ cấp trái luật nhưng thiếu quy định về trình tự, thủ tục thực hiện.
• Thiếu mẫu Giấy báo tử áp dụng cho trường hợp cá nhân chết ngoài cơ sở y tế (Khoản 2 Điều 34 Luật Hộ tịch, Nghị định số 123/2015/NĐ-CP); việc quy định UBND cấp xã vừa cấp giấy báo tử vừa đăng ký khai tử tại nơi cư trú gây trùng lặp thủ tục (Điều 32 Luật Hộ tịch và Điều 4 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP).
• Xung đột giữa Khoản 1 Điều 25 Luật Hộ tịch (bắt buộc các bên phải có mặt khi nhận cha, mẹ, con) với Điều 90–92 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 (cho phép nhận cha, mẹ, con kể cả khi một bên đã chết).
• Thiếu quy định, biểu mẫu về thủ tục đăng ký giám sát việc giám hộ (quy định tại Điều 51 Bộ luật Dân sự năm 2015).
• Mâu thuẫn giữa Khoản 3 Điều 10 Nghị định số 19/2011/NĐ-CP (đăng ký khai sinh lại cho con nuôi) và Khoản 2 Điều 26 Luật Hộ tịch (áp dụng thủ tục thay đổi hộ tịch).
• Khoản 1 Điều 26 Luật Hộ tịch quy định thay đổi "họ, chữ đệm và tên", trong khi Bộ luật Dân sự năm 2015 chỉ quy định quyền thay đổi họ (Điều 27) và tên (Điều 28), không quy định riêng về chữ đệm.
• Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 công nhận quyền chuyển đổi giới tính nhưng chưa có văn bản hướng dẫn đăng ký hộ tịch tương ứng.
• Xung đột giữa Khoản 3 Điều 11 Luật Căn cước công dân năm 2014 (ưu tiên thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư) và Khoản 2 Điều 60 Luật Hộ tịch (ưu tiên thông tin trong Sổ hộ tịch).

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hộ tịch và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về đăng ký hộ tịch

Chương 3 đề xuất 2 nhóm giải pháp lớn:

1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật:

• Ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất việc đặt tên, xác định dân tộc, quê quán cho trẻ em có cha hoặc mẹ là người nước ngoài.
• Ban hành quy trình chuẩn về việc số hóa đối với các sổ hộ tịch cũ bị mờ, rách hoặc thiếu thông tin.
• Bổ sung quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn và trách nhiệm trong việc thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch cấp trái pháp luật.
• Quy định chuẩn hóa tiêu chuẩn trình độ ứng dụng CNTT đối với công chức làm công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.
• Đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng bộ hóa các quy định còn chồng chéo giữa Luật Hộ tịch và Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Căn cước công dân.

2. Nhóm kiến nghị nâng cao hiệu quả thi hành:

• Tăng cường nguồn lực Tư pháp - Hộ tịch: Đẩy mạnh đào tạo kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu và kỹ năng mềm xử lý tình huống; duy trì ổn định nhân sự, hạn chế điều động, luân chuyển công chức đã qua bồi dưỡng; bố trí ít nhất 01 công chức hộ tịch chuyên trách theo quy định tại Điều 8 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP và Khoản 2 Điều 72 Luật Hộ tịch.
• Tăng cường phối hợp liên ngành: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin định kỳ giữa cơ quan Tư pháp với Công an (đối chiếu thông tin công dân), cơ quan Y tế (chia sẻ dữ liệu sinh, tử và thẻ BHYT), cơ quan Nội vụ (chuẩn hóa hồ sơ cán bộ), Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể (đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật).
• Đổi mới chế độ, chính sách đãi ngộ: Nâng cao mức lương, phụ cấp trách nhiệm, bổ sung chính sách ưu đãi cho cán bộ làm công tác tư pháp - hộ tịch tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, đồng thời xây dựng tiêu chí đánh giá và lộ trình thăng tiến rõ ràng.

Kết quả và đóng góp

Về mặt dữ liệu thực tiễn, khóa luận cung cấp bức tranh cụ thể về kết quả thi hành Luật Hộ tịch năm 2014 tại một đơn vị hành chính cấp xã miền núi:

• Tổng số dữ liệu sổ hộ tịch được số hóa thành công: 3.586 dữ liệu (gồm 895 dữ liệu giai đoạn 2016–2018 và 2.691 dữ liệu giai đoạn 2006–2015).
• Kết quả liên thông thủ tục khai sinh và cấp thẻ BHYT trên môi trường điện tử: trên 1.000 trường hợp từ năm 2020 đến thời điểm khảo sát.
• Số đợt tuyên truyền pháp luật: 20 buổi với hơn 1.000 lượt người tham gia.
• Đánh giá thực trạng nhân sự: Ghi nhận chi tiết 5 lần biến động công chức tư pháp - hộ tịch từ năm 2016 đến năm 2022.

Về giải pháp, công trình xây dựng hệ thống kiến nghị đồng bộ từ việc sửa đổi, bổ sung quy phạm pháp luật hộ tịch đến việc bố trí biên chế chuyên trách, nâng cấp đường truyền phần mềm dùng chung và thiết lập quy chế chia sẻ dữ liệu liên ngành cấp cơ sở.

Đóng góp mới của đề tài: Đây là công trình đầu tiên khảo sát trực tiếp, toàn diện thực trạng áp dụng Luật Hộ tịch năm 2014 tại địa bàn thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng. Khóa luận chỉ rõ những vướng mắc pháp lý và rào cản kỹ thuật đặc thù của vùng đồng bào dân tộc thiểu số khi chuyển đổi từ phương thức quản lý hộ tịch truyền thống sang môi trường điện tử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do phạm vi và điều kiện nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát tập trung tại một địa bàn cấp xã (thị trấn Quảng Uyên), chưa so sánh đối chiếu số liệu tổng thể với các xã lân cận trong huyện Quảng Hòa để làm rõ mức độ chênh lệch.
• Số liệu thống kê chi tiết về từng loại việc hộ tịch theo bảng phân loại hàng năm chưa được thể hiện đầy đủ các chỉ số thành phần trong văn bản.
• Địa bàn nghiên cứu chưa phát sinh dữ liệu về hồ sơ đăng ký trực tuyến toàn trình do người dân tự nộp, do đó chưa đánh giá được đầy đủ hiệu quả triển khai Cổng dịch vụ công trực tuyến tại chỗ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát ra toàn huyện Quảng Hòa hoặc trên địa bàn tỉnh Cao Bằng để đánh giá tính đại diện của các phát hiện.
• Nghiên cứu sâu về tác động của Đề án 06 và việc tích hợp Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Luật Hành chính, Luật Dân sự khi nghiên cứu về thể chế hộ tịch và kỹ thuật xử lý xung đột pháp luật giữa các đạo luật chuyên ngành.
• Cán bộ, công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã, Phòng Tư pháp cấp huyện tại các địa phương miền núi, biên giới trong việc tổ chức công tác số hóa sổ hộ tịch và giải quyết các vướng mắc nghiệp vụ thực tế.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp khi xây dựng chính sách đào tạo, bố trí biên chế và hoàn thiện các biểu mẫu, quy trình hộ tịch điện tử.

Câu hỏi thường gặp

1. Tình hình số hóa Sổ hộ tịch tại thị trấn Quảng Uyên đạt kết quả như thế nào?
Thị trấn bắt đầu sử dụng phần mềm dùng chung từ tháng 6/2019. Kết quả số hóa chia làm 2 giai đoạn: năm 2021 hoàn thành giai đoạn 1 (2016–2018) với 895 dữ liệu; đến tháng 6/2023 hoàn thành giai đoạn 2 (2006–2015) với 2.691 dữ liệu, nâng tổng số dữ liệu số hóa lên 3.586.

2. Đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch tại thị trấn Quảng Uyên giai đoạn 2016–2022 có biến động ra sao?
Trong giai đoạn này, địa phương trải qua 5 lần thay đổi nhân sự. Giai đoạn 2016–2018 chỉ có 1 công chức trình độ trung cấp chưa có chứng chỉ hộ tịch; giai đoạn sáp nhập xã Quốc Phong (04/2020–07/2021) có 2 công chức đại học và có chứng chỉ; đến cuối năm 2022 có 2 công chức (1 đại học, 1 trung cấp) nhưng cả hai đều chưa có chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ hộ tịch.

3. Khóa luận chỉ ra điểm xung đột nào giữa Luật Hộ tịch và Bộ luật Dân sự năm 2015?
Khóa luận chỉ ra 3 điểm xung đột/thiếu đồng bộ chính: (1) Luật Hộ tịch (Điều 26) cho phép thay đổi "chữ đệm" trong khi Bộ luật Dân sự chỉ quy định quyền thay đổi họ và tên; (2) Bộ luật Dân sự (Điều 51) có quy định giám sát việc giám hộ nhưng Luật Hộ tịch thiếu biểu mẫu, thủ tục đăng ký; (3) Bộ luật Dân sự (Điều 37) công nhận quyền chuyển đổi giới tính nhưng pháp luật hộ tịch chưa có văn bản hướng dẫn đăng ký.

4. Dịch vụ công trực tuyến và liên thông thủ tục hành chính tại thị trấn Quảng Uyên diễn ra như thế nào?
Địa phương chưa ghi nhận hồ sơ đăng ký hộ tịch trực tuyến nào do người dân nộp trực tiếp trên hệ thống trực tuyến. Tuy nhiên, việc liên thông thủ tục khai sinh - cấp thẻ BHYT cho trẻ em trên môi trường điện tử đã được thực hiện hiệu quả với hơn 1.000 hồ sơ từ năm 2020 đến thời điểm khảo sát.

5. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng đăng ký khai sinh và khai tử quá hạn tại địa phương là gì?
Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức pháp luật và tập quán của một bộ phận người dân tộc thiểu số ở vùng sâu, đi lại khó khăn; người dân thường chỉ đi khai sinh khi con bị ốm cần điều trị tại bệnh viện, và chỉ đi khai tử khi cần giải quyết thủ tục phân chia di sản thừa kế đất đai.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Nông Trung Hiếu đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và pháp lý về đăng ký hộ tịch theo Luật Hộ tịch năm 2014, đồng thời phản ánh chân thực thực trạng thi hành tại thị trấn Quảng Uyên, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2016–2023. Công trình làm rõ những thành tựu trong công tác số hóa dữ liệu và liên thông thủ tục hành chính, đồng thời chỉ ra những rào cản nghiêm trọng về biến động nhân sự, hạ tầng kỹ thuật và sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật. Các đề xuất hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành được xây dựng sát hợp với điều kiện thực tế, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác quản lý hộ tịch ở cấp cơ sở miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về hộ tịch và thực hiện pháp luật về hộ tịch. Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về hộ tịch trên địa bản thị tran thị tran Quang Uyên, huyện Quang Hòa Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hộ tịch. CHUONG1 MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VẺ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH 1.1 Những vấn đề lý luận về đăng ký hộ tịch 111 Khái niệm hộ tịch “Hộ tịch” là một từ ghép gốc Hán chính phụ, được ghép bởi hai thành tố có nghĩa độc lập, trong đó “tịch” là thành tô chính. Xét về mặt từ loại thì đây là một danh từ thuộc nhóm danh từ chỉ khái niệm trừu tương Nếu tìm hiểu riêng từng thành tô thi có thé thấy, các từ điển Tiếng Việt hiện nay khá thông nhật trong cách hiểu về từng tir đơn nay.

Theo đó, từ “hộ” - khi sử dụng là danh từ có nhiều nghĩa khác nhau, nhưng trong đó có một nghĩa trực tiếp là “dan sự” hoặc “nha ở”, hiểu rộng ra là “don vị dé quan ly dan số, gôm những người củng ăn ở với nhau”. Tương tự, tử "tịch” có nghĩa la “sd sách” hoặc la “số sách đăng ký quan hệ lệ thuộc” Dưới góc độ pháp lý, hô tịch la những sự kiện xác định tình trạng nhân than của từng ca nhân từ khi sinh ra đến khi chết được các cơ quan nha nước có thâm quyên ghi nhận chính thức` Hệ thông hộ tịch tại Việt Nam có lịch sử lâu đời, trải qua nhiêu giai đoạn với những biến đổi khác nhau. Trong giai đoạn phong kiên, hệ thong hộ tịch chi được lưu trữ thông qua việc ghi chép các sự kiện liên quan đến tinh trạng nhân thân chủ yéu được thực hiện bởi các lang xã, dong họ, các văn ban ghi chép con mang tính tu phát, chưa có hệ thống thông nhất. Tới giai đoạn Pháp thuôc, thực dân Pháp đã ban hành “Nghị định về việc tô chức hộ tịch” vào các năm 1887 - ap dung cho người Việt Nam ở Bắc Kỳ; năm 1008 - áp dụng cho người Việt Nam ở Trung Ky và Nam Ky.

Thời điểm nay, hệ thông hộ tịch được áp dụng theo kiểu mẫu của Pháp, có sư thông nhất trên toàn quốc. Giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chính phủ Việt Nam ' Nguyễn Ngoc Bich (Chủ biển 2017) Để tax nghaén cứu khoa hoc: Quên lý hộ tich Viết Nem — Một số vấn để lý luim và tiạec tien, Daihoc Luật Hà Nội,tr. 11 § Dân chủ Công hòa ban hành Sắc lệnh số 47/SL ngày 10/10/1945 của Chủ tịch Hồ Chi Minh, mặc dù Sắc lệnh số 47/SL ngày 10/10/1945 không trực tiếp dé cập đền van dé hộ tịch, nhưng Sắc lệnh nay đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các thể lệ đăng ký hộ tịch được quy định tại B ô Luật Dân sư giản yéu được áp dung ở Nam ky, Hoang Việt hộ luật được áp dụng ở Trung Kỷ và Dân luật Bắc kỳ được ap dung ở Bắc kỷ. Ngày 8 tháng 5 năm 1956, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghi định số 764/TTg cùng với Điều lệ Hô tịch.

Sau đó, vào ngày 16 tháng 1 năm 1961, Hội đông Chính phủ ban hành Nghị định sô 04/CP thay thé Điêu lê Hộ tịch cũ bang một bản mới Định nghĩa về hô tịch lân đầu được đưa ra trong Nghị định số 83/1908/NĐ-CP ngày 10 tháng 10 năm 1998 của Chính phủ về đăng ký hô tịch, theo đó “. lộ tịch là những sự kién cơ ban xác định tinh trang nhân thân của một người từ kit sinh ra đến khi chét’?. Định nghĩa này tiếp tục được sử dụng trong Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2005 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch. Và tại Khoản 1 Điều 2 Luật Hộ tịch năm 2014, định nghia về hộ tích được bd sung thêm “Hô tich ia những sự kiên được quy định tại Điều 3 của Luật này, xác định tinh trang nhân thân của cả nhân từ khi sinh ra đến khi chết” , Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2014 xác định nội dung va phạm vi đăng ký bao gôm “J.

Xác nhậm vào Số hộ tịch các sự kiện hộ tịch: a) Khai sinh; b) Kết hôn; c) Giám hộ; d) Nhận cha, mẹ, con; @) Thay di, cải chính hộ tịch, xác dinh lại dân tôc, bô sung thông tin hộ tịch; e) Khai tứ 2. Ghi vào Số hộ tịch việc thay đổi hộ tịch của cá nhân theo ban Ga, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: a) Thay abi quốc tịch: b) Xác định cha me, con; c) Xác anh lại giới tính; d) Nuôi con nuôi, chấm đứt việc nuôi con nuôi; a) Ly hôn, hy việc kết hôn trái pháp luật, công nhân việc kết hôn; e) Công nhận giám hộ; g) Tuyên bó hoặc hủy tên bd một người mắt tích, đã chết, bi mắt hoặc han ché năng lực hành vi dan sự 3. Ghi vào Sé hộ tịch sự kiện khai sinh; kết hôn; iy hôn; iniy việc kết hôn; giảm hộ: * Điều 1, Nghi định số 83/1998/NĐ-CP ngày 10/10/1998 của Chin ph về đăng ký hộ tịch. 9 nhận cha me, con; xác Ginh cha.

mẹ, con; nudi con nuôi; thay đôi hộ tịch; khai từ của công dân Việt Nam đã được giải quyết tai cơ quan có thẩm quyền của rước ngoaiTM. Qua những khái niệm trên tác giả rút ra kết luận: Hô tịch là những sự kiện hộ tịch như khai sinh, kết hôn, nhận cha, me, con, thay đôi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch, khai tử,. Dang ký hô tịch la việc cơ quan nha nước có thâm quyên xác nhận hoặc ghi vào số hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tao cơ sở pháp lý dé Nha nước bảo hộ quyên, lợi ích hop pháp của cá nhân và thực hiện quan lý vê dan cư.12 Khái niệm đăng ký hộ tịch Dang ký hô tịch là hoạt dong ghi nhận chính thức của cơ quan nha nước có thấm quyên về các sự kiên hô tịch của cá nhân, theo đó tại khoản 2 Điều 2 Luật Hộ tịch năm 2014 quy định: “Đăng kp hô tich là việc cơ quan nhà rước có thâm quyền vác nhận hoặc ghi vào Số hộ tich các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp If đề Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản If về dân cư”. Ngảy 20/11/2014, tại kỷ họp thứ 8 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã thông qua Luật hộ tịch Ngay 04/12/2014, Chủ tịch nước đã ký Lệnh số 18/2014/L-CTN về việc công bô Luật hộ tịch, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016.

Theo quy định tại Điều 1 Luật hô tịch 2014, xác định rõ hơn các sự kiện: “Hộ tich ia những sự kiện được quy đinh tại Điều 3 của Luật này. xác định tình trang nhân thân của cá nhân từ Rhi sinh ra đến khủ chết ”. Bao gồm các hoạt động: “1. Xác nhận vào Số hộ tịch các sự kiện hộ tịch: a) Khai sinh; b) Kết hôn, c) Giảm hộ; a) Nhận cha, me, con; @) Thay đôi, cdi chính hô tịch, xác đinh lai dan tộc, bỗ sung thông tin hộ tịch; 10 e) Khai từ 2.

Ghi vào Số hộ tịch viée thay đổi hô tịch của cá nhân theo bản dn, quyết định của cơ quam nhà nước có thâm quyền: a) Thay đổi quốc tịch: b) Xác đinh cha, me, con; ¢) Xác dinh lại giới tính; đ) Miôi con nudi, chéan đút việc nuôi con nuôi; 8) Ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn, e) Công nhân giảm hô; &) Tuyên bỗ hoặc huỷ tuyên bd một người mắt tích, đã chết, bt mat hoặc han ché năng lực hành vi dda sự. Ghi vào Số hộ tịch sự Mện khai sinh; kết hôn; ly hôn; hủy việ giám hô; nhân cha me, con; xác định cha mẹ, con; nHôi con nudi; thay đôi hộ tịch; khai từ của công dan Viêt Nam đã được giải quyết tại cơ quan cô thâm quyền của nước ngoài. Xác nhận hoặc ghi vào Số hô tịch các việc hô tịch khác theo quy định của pháp luật ” Như vậy có thé chia hoạt động đăng ký hộ tịch ra lam 2 nhóm có tinh chất khác nhau: - Hoạt động xác nhận các sự kiện: Sinh, tử, kết hôn, nuôi con nuôi, giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đôi, cải chính, bô sung thông tin hộ tịch; xác dinh lại giới tinh, xác định lại dân téc. Các sự kiên hô tịch nói trên được đăng ký tại cơ quan hành chính có thẩm quyên, vào sô đôi với từng loại việc, đồng thời cap cho đương sư giây chứng nhận như: Giây khai sinh, giầy chứng nhận đăng ký kết hôn, giây chúng tử.

Chi sau khi thực hiên xong công tác đăng ky các su kiện đó thi phat sinh hiệu lực pháp lý như thay đôi hoặc châm đứt các quyên và nghĩa vụ của cá nhân - Hoạt đông ghi vào số hộ tịch các việc Ly hôn, xác định cha, mẹ, con, thay đôi quốc tịch, hủy việc kết hôn trai pháp luật, nuôi con nuôi, châm dứt il nuôi con nuôi, công nhận giám hộ, tuyên bô hoặc hủy tuyên bô một người mắt tich,. thi cơ quan đăng ký hộ tịch chỉ đơn thuan căn cứ vao quyết định của cơ quan Nha nước có thâm quyên như: Bản án hoặc quyết định thuận tinh ly hôn của Tòa an thì ghi chú việc đó vào số hộ tịch. Việc ghi vào số hộ tịch các sự kiện hộ tịch không lam phat sinh hiệu lực pháp lý mà hiệu lực pháp lý phát sinh từ lúc cơ quan có thâm quyên ban hành bản án, ban hành quyết định — căn cứ cho việc ghi sô hộ tịch Khi cá nhân đăng ký hô tịch, Nhà nước sẽ công nhận sự kiện hộ tịch của cá nhân đó, giây tờ hộ tịch do cơ quan Nha nước có thấm quyên cập theo quy định của pháp luật về hô tịch la bằng chứng xác thực khẳng định sự kiện hộ tịch của cá nhân. Qua đây, Nhà nước có trách nhiệm bảo vệ các quyên và nghía vụ liên quan đến sự kiện đó.

113 Vai trò đăng ký hộ tịch Đăng ký hô tịch đóng vai trò quan trong trong nhiêu lĩnh vực đôi với từng cá nhân và các cơ quan Nha nước Đôi với từng cá nhân: Đăng ký hô tịch đóng vai trò quan trọng đôi với moi công dan thông qua việc bao dam đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử và các sự kiện hộ tích khác, ghi lại nguyên nhân tử vong.