Luận văn: Đảng bộ xã Chiến Thắng (Bắc Sơn, Lạng Sơn) lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội 2000 - 2020

Luận văn nghiên cứu vai trò của Đảng bộ xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn, Lạng Sơn trong lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội từ năm 2000 đến 2020.

• Tác giả: Đồng Thị Lệ
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thị Yến
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ xã Chiến Thắng (huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn) lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội từ năm 2000 đến năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo kinh tế xã hội

Xã Chiến Thắng thuộc huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Vùng đất này có truyền thống cách mạng vẻ vang. Đây là địa bàn từng được công nhận An toàn khu Trung ương thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Bước vào thế kỷ XXI, địa phương đối mặt nhiều thách thức kinh tế. Địa hình đồi núi hiểm trở gây trở ngại giao thông. Đời sống cư dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp tự cấp tự túc. Trước tình hình đó, Đảng bộ xã Chiến Thắng xác định kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm. Cấp ủy đề ra nhiều chủ trương xuyên suốt từ năm 2000 đến năm 2020. Mục tiêu hàng đầu là phát triển kinh tế và xoá đói giảm nghèo bền vững. Địa phương tập trung khai thác thế mạnh đất đồi rừng và bản sắc văn hóa. Các nghị quyết đại hội đảng bộ từng nhiệm kỳ cụ thể hoá đường lối của Đảng cấp trên. Cơ chế quản lý từng bước đổi mới theo hướng thực chất. Đội ngũ cán bộ cơ sở phát huy tinh thần trách nhiệm. Sự đồng thuận của nhân dân tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển.

1.1. Bối cảnh tự nhiên và vị trí lịch sử của xã Chiến Thắng

Chiến Thắng là xã vùng cao thuộc huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Địa bàn có nhiều dãy núi đá vôi xen kẽ các thung lũng hẹp. Nơi đây sở hữu khí hậu á nhiệt đới đặc trưng vùng núi Đông Bắc. Khí hậu này phù hợp trồng nhiều giống cây ăn quả đặc sản. Trong lịch sử, xã từng là căn cứ địa cách mạng kiên cường. Xã được Nhà nước công nhận là An toàn khu thời kỳ chống thực dân Pháp. Nền tảng lịch sử hun đúc lòng yêu nước và ý chí tự lực của nhân dân. Mạng lưới sông suối ngầm tạo cảnh quan thiên nhiên trù phú. Cảnh quan này rất thuận lợi để phát triển mô hình du lịch sinh thái. Di tích lịch sử kết hợp cảnh quan thiên nhiên tạo nguồn lực phát triển lớn. Cấp ủy đã tận dụng tốt các ưu thế này trong suốt 20 năm qua.

1.2. Mục tiêu chiến lược của Đảng bộ xã trong hai thập kỷ

Giai đoạn 2000 - 2020, Đảng bộ xã Chiến Thắng đặt trọng tâm chuyển dịch cơ cấu sản xuất. Nghị quyết đại hội các nhiệm kỳ đều nhấn mạnh vai trò của kinh tế nông - lâm nghiệp. Đảng bộ xác định sản xuất hàng hóa là khâu đột phá cần ưu tiên. Xã chú trọng xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông và điện lưới quốc gia. Nguồn vốn đầu tư được phân bổ hợp lý vào trường học và trạm y tế. Mục tiêu xã hội nhằm giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn. Địa phương phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới đúng tiến độ đề ra. Cán bộ đảng viên gương mẫu đi đầu trong phát triển kinh tế gia đình. Đường lối lãnh đạo đúng đắn giúp ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội.

II. Thực trạng kinh tế xã hội xã Chiến Thắng giai đoạn 2000 2020

Trong giai đoạn 2000 - 2020, kinh tế xã Chiến Thắng có nhiều chuyển biến quan trọng. Cơ cấu kinh tế chuyển dần từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Năng suất cây trồng tăng nhờ áp dụng giống lúa lai và ngô lai mới. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Địa hình dốc khiến đất canh tác dễ bị xói mòn và rửa trôi. Quy mô đồng ruộng manh mún gây khó khăn cho việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng. Ngành chăn nuôi gia súc có xu hướng biến động về số lượng đàn bò. Người dân bán trâu bò để sắm máy móc cơ khí phục vụ canh tác. Bãi chăn thả tự nhiên bị thu hẹp do phát triển vườn đồi. Dịch bệnh gia súc từng bùng phát gây lo lắng cho các hộ nông dân. Cụ thể, dịch lở mồm long móng năm 2007 và bệnh Lepto năm 2009. Lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ phát triển nhưng quy mô nhỏ. Hạ tầng du lịch chưa theo kịp tiềm năng phong phú của địa phương.

2.1. Biến động trong ngành chăn nuôi và nguy cơ dịch bệnh

Giai đoạn 2000 - 2010, đàn trâu bò của xã sụt giảm liên tục qua các năm. Số liệu thống kê cho thấy đàn bò giảm từ 952 con năm 2006 xuống còn 737 con năm 2009. Người dân bán gia súc lớn để mua máy cày phục vụ cơ giới hóa. Diện tích đồi bãi chăn thả bị thu hẹp do mở rộng diện tích trồng cây ăn quả. Bên cạnh đó, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm diễn biến rất phức tạp. Năm 2007, dịch lở mồm long móng xuất hiện trên địa bàn xã. Năm 2009, dịch Lepto ở đàn lợn gây nhiều thiệt hại cho hộ chăn nuôi. Nhờ sự can thiệp kịp thời của cấp ủy, dịch bệnh đã được khoanh vùng xử lý nhanh chóng.

2.2. Điểm nghẽn hạ tầng và khai thác tiềm năng du lịch

Chiến Thắng sở hữu nhiều danh lam thắng cảnh và di tích cách mạng giá trị. Điểm di tích lịch sử cấp tỉnh và hang động tự nhiên có sức hút lớn. Giai đoạn 2015 - 2020, một số hộ gia đình tự mở điểm tham quan sinh thái. Các điểm đến nổi tiếng gồm Vườn quýt Hiền Điệp và Suối Mỏ Mắm. Hoạt động này tạo nguồn thu nhập mới cho người dân nông thôn. Tuy nhiên, du lịch phát triển vẫn mang tính tự phát và nhỏ lẻ. Cơ sở hạ tầng phục vụ lưu trú và ăn uống chưa được đầu tư đúng mức. Giao thông kết nối các điểm di tích chưa hoàn thiện. Công tác quảng bá hình ảnh du lịch địa phương còn nhiều hạn chế.

III. Giải pháp lãnh đạo kinh tế xã hội của Đảng bộ xã Chiến Thắng

Để khắc phục khó khăn, Đảng bộ xã Chiến Thắng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt. Trọng tâm lãnh đạo là đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với thế mạnh đồi rừng. Cấp ủy chỉ đạo nhân dân mở rộng diện tích trồng cây ăn quả. Các loại cây đặc sản như quýt Bắc Sơn, na và vải thiều được trồng tập trung. Địa phương thực hiện hiệu quả các quy định về phòng chống cháy rừng. Nhờ vậy, diện tích rừng tự nhiên được bảo vệ nghiêm ngặt. Nạn săn bắt thú hoang và đánh bắt thủy sản bằng điện bị ngăn chặn. Về tiểu thủ công nghiệp, xã khuyến khích mở rộng các xưởng cơ khí và chế biến. Doanh thu tiểu thủ công nghiệp hàng năm đạt bình quân 13 tỷ đồng. Hộ sản xuất kinh doanh dịch vụ tăng từ 90 hộ lên 168 hộ năm 2020. Doanh thu thương mại dịch vụ tăng vọt từ 8 tỷ lên 49 tỷ đồng. Mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái đem lại nguồn lợi lớn. Các nguồn lực xã hội được huy động để xây dựng nông thôn mới.

3.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và bảo vệ tài nguyên rừng

Đảng bộ xã chủ trương phát triển kinh tế đồi rừng làm đòn bẩy kinh tế. Giai đoạn 2001 - 2005, xã đã trồng mới được 80ha cây ăn quả các loại. Diện tích quýt, na, vải thiều và nhãn cho thu hoạch bình quân 60 tấn mỗi năm. Cây quýt Bắc Sơn trở thành sản phẩm mũi nhọn đem lại nguồn thu nhập cao. Song song với trồng trọt, xã siết chặt công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên. Nghị định 41 của Chính phủ được triển khai sâu rộng đến từng thôn bản. Địa phương cấm triệt để việc khai thác gỗ rừng trái phép và săn bắt động vật hoang dã. Nhờ đó, độ che phủ rừng được duy trì ổn định qua các năm.

3.2. Đẩy mạnh thương mại dịch vụ và mô hình du lịch vườn đồi

Lĩnh vực thương mại và dịch vụ có bước nhảy vọt trong giai đoạn 2015 - 2020. Số lượng hộ kinh doanh tăng gần gấp đôi sau 5 năm. Doanh thu dịch vụ năm 2020 đạt mức 49 tỷ đồng, gấp 6 lần năm 2015. Bên cạnh đó, xã phát triển mô hình kinh tế nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm. Nhiều hộ gia đình chủ động tôn tạo cảnh quan vườn quýt và hang động tự nhiên. Tiêu biểu là mô hình Suối Mỏ Mắm thu hút hàng ngàn du khách mỗi mùa lễ hội. Hoạt động này tạo việc làm tại chỗ và kích thích tiêu thụ nông sản địa phương. Đời sống cư dân vùng cao được cải thiện rõ rệt.

IV. Bài học và ý nghĩa từ sự lãnh đạo của Đảng bộ xã Chiến Thắng

Chặng đường 20 năm lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội của Đảng bộ xã Chiến Thắng để lại nhiều bài học quý báu. Bài học đầu tiên là luôn bám sát nghị quyết của cấp trên và tình hình thực tế. Cấp ủy đã kịp thời nhận diện tiềm năng đồi rừng để chuyển dịch cơ cấu. Bài học thứ hai là phát huy tinh thần tự giác và sự đồng thuận của nhân dân. Mọi chủ trương phát triển chỉ thành công khi giải quyết quyền lợi chính đáng cho người dân. Công tác phòng chống dịch bệnh và bảo vệ rừng thành công nhờ sức dân. Bài học thứ ba là tích hợp nông nghiệp với dịch vụ và du lịch sinh thái. Hướng đi sáng tạo này mở ra cơ hội sinh kế mới ở vùng cao. Bài học thứ tư là xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở gương mẫu và tâm huyết. Thành quả 2000 - 2020 tạo động lực đưa xã Chiến Thắng đạt chuẩn nông thôn mới. Mô hình quản trị địa phương này mang giá trị tham khảo sâu sắc cho khu vực miền núi.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo kinh tế

Kinh nghiệm nổi bật của Đảng bộ xã Chiến Thắng là sự chủ động và linh hoạt trong chỉ đạo. Cấp ủy xác định đúng khâu đột phá dựa trên lợi thế địa hình miền núi. Việc chuyển dịch từ cây lương thực truyền thống sang cây ăn quả đặc sản đem lại hiệu quả bền vững. Đảng bộ luôn đặt quyền lợi của người dân làm trung tâm của mọi nghị quyết. Công tác kiểm tra và giám sát thực hiện chủ trương được tiến hành thường xuyên. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính quyền và các đoàn thể tạo sức mạnh tổng hợp. Cán bộ thôn bản luôn bám sát địa bàn để tháo gỡ vướng mắc cho nông dân.

4.2. Khả năng ứng dụng mô hình cho các xã miền núi hiện nay

Thành công của xã Chiến Thắng là hình mẫu thực tiễn cho các xã miền núi vùng Đông Bắc. Mô hình kết hợp bảo vệ rừng với phát triển kinh tế vườn đồi mang tính ứng dụng cao. Việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp gắn liền du lịch sinh thái mở ra hướng thoát nghèo bền vững. Các địa phương có thể vận dụng cách làm của Chiến Thắng trong việc huy động vốn xã hội hóa xây dựng nông thôn mới. Nâng cao vai trò lãnh đạo của chi bộ cơ sở là điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế. Tư duy phát triển bền vững cần tiếp tục được nhân rộng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Chiến Thắng, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn bước vào công cuộc đổi mới với xuất phát điểm kinh tế vô cùng khó khăn. Địa bàn xã có tổng diện tích tự nhiên là 3.496,13 ha, nhưng địa hình núi đá hiểm trở xen kẽ thung lũng khiến diện tích đất sản xuất nông nghiệp chỉ vỏn vẹn 653,35 ha. Với quy mô dân số 3.556 nhân khẩu phân bố tại 12 thôn bản, cơ cấu dân cư gồm 4 dân tộc cùng sinh sống (trong đó dân tộc Tày chiếm 55,29%, dân tộc Kinh chiếm 33,04%, dân tộc Dao chiếm 8,13% và dân tộc Nùng chiếm 3,52%), xã từng ghi nhận tới 95% lực lượng lao động phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp thuần túy, tự cung tự cấp.

Vấn đề cốt lõi đặt ra cho cấp ủy địa phương là làm thế nào để phá vỡ thế độc canh cây lúa kém hiệu quả, giải quyết tình trạng sản xuất manh mún, thiếu hạ tầng kết nối và thiếu hụt doanh nghiệp bao tiêu nông sản. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ chủ trương, đường lối và quá trình Đảng bộ xã Chiến Thắng lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội qua 4 kỳ Đại hội (từ khóa XVII đến khóa XX), đánh giá đúng các thành tựu, hạn chế, đồng thời đúc kết những kinh nghiệm thực tiễn có giá trị lịch sử và hiện thực.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 12 thôn bản của xã Chiến Thắng trong biên độ thời gian 20 năm (2000 - 2020). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình được minh chứng qua các chỉ số phát triển ấn tượng: thu nhập bình quân đầu người tăng vọt từ mức 4 - 4,5 triệu đồng/năm vào đầu giai đoạn lên 45 triệu đồng/năm vào năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh từ mức 6,1% năm 2004 xuống còn 3,44% vào năm 2020. Nghiên cứu tạo lập tiền đề luận giải thuyết phục cho sự kiện xã Chiến Thắng trở thành một trong hai xã đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn cán đích nông thôn mới kiểu mẫu vào năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò lãnh đạo hạt nhân của tổ chức cơ sở Đảng đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và phát triển kinh tế cơ sở. Đồng thời, luận văn tích hợp lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn gắn với kinh tế học phát triển và mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Hệ thống lý thuyết được soi chiếu thông qua các quan điểm chỉ đạo của Đảng bộ huyện Bắc Sơn, tiêu biểu như chỉ tiêu Đại hội Đảng bộ huyện khóa XVIII phấn đấu nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 9,5%/năm, chuyển dịch cơ cấu ngành nông - lâm nghiệp chiếm 61,98%, cùng các chủ trương tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2020.

Bốn khái niệm then chốt xuyên suốt công trình bao gồm: phương thức lãnh đạo của Đảng bộ cấp xã; chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung; xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu; phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp gắn kết chuỗi giá trị và du lịch sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được cấu thành từ hệ thống tài liệu sơ cấp và thứ cấp chuẩn xác. Cỡ mẫu tài liệu khảo sát bao gồm toàn văn các Nghị quyết, Báo cáo chính trị của 4 kỳ Đại hội Đảng bộ xã Chiến Thắng (khóa XVII, XVIII, XIX, XX), 20 báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội thường niên của Ủy ban nhân dân xã giai đoạn 2000 - 2020, cùng các số liệu thống kê chuyên ngành tại 12/12 thôn bản. Dữ liệu thực chứng còn bao quát toàn bộ 344 hộ gia đình vay vốn ưu đãi với tổng dư nợ trên 15 tỷ đồng và 387 lượt hộ thụ hưởng các chương trình hỗ trợ phân bón, cây giống. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích kết hợp thu thập toàn bộ tài liệu lưu trữ chính thống của địa phương.

Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm công cụ chủ đạo. Phương pháp lịch sử cho phép phục dựng chân thực, khách quan toàn bộ tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ xã theo trình tự thời gian 2000 - 2010 và 2010 - 2020. Phương pháp logic được sử dụng để phân tích bản chất, đánh giá mối quan hệ nhân quả giữa các quyết sách của cấp ủy với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, loại bỏ các chi tiết ngẫu nhiên để rút ra bài học kinh nghiệm. Việc kết hợp chặt chẽ hai phương pháp này, cùng các kỹ thuật thống kê đối chiếu, đảm bảo tính chuẩn xác khoa học cao nhất cho chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Đảng bộ xã đã tạo ra bước đột phá ngoạn mục trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng hàng hóa giá trị cao. Thay vì độc canh lúa nước trên vùng đất canh tác hạn hẹp, xã đã mạnh dạn tuyên truyền, vận động nhân dân chuyển đổi trên 100 ha đất ruộng hạn sang trồng cây đào cảnh, nâng tổng diện tích đào cảnh lên 126 ha vào năm 2020, đem lại giá trị kinh tế gần 20 tỷ đồng/năm. Song song đó, diện tích cây ăn quả tăng mạnh từ 50 ha năm 2010 lên 168,7 ha năm 2020 (trong đó có 87 ha cho thu hoạch), đạt sản lượng trên 1.000 tấn và doanh thu hơn 20 tỷ đồng mỗi năm. Cây quýt vàng đặc sản của địa phương được đầu tư bài bản, nâng diện tích lên 84 ha năm 2017 và vinh dự được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật và ứng dụng khoa học công nghệ có bước tiến vượt bậc. Năm 2017, xã triển khai thành công mô hình tưới nước nhỏ giọt cho 28,7 ha quýt vàng với tổng mức đầu tư 1,994 tỷ đồng theo hình thức Nhà nước và nhân dân cùng làm (ngân sách hỗ trợ 1 tỷ đồng, nhân dân đối ứng 994 triệu đồng). Hệ số sử dụng giống lai mới cho diện tích gieo trồng đạt 100% từ năm 2010. Cơ giới hóa nông thôn bùng nổ với trên 300 máy cày tay, hàng chục máy xay xát, tuốt lúa thay thế dần sức kéo thủ công.

Thứ ba, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ tăng trưởng vượt bậc, chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu lao động. Đến năm 2020, toàn xã sở hữu 5 cơ sở vật liệu xây dựng, 7 cơ sở mộc gia dụng, 6 xưởng cơ khí, 4 xưởng may công nghiệp và 14 tổ thợ xây dựng, tạo việc làm ổn định cho 400 - 500 lao động với mức thu nhập bình quân đạt 5 triệu đồng/người/tháng. Tổng giá trị tiểu thủ công nghiệp đạt 13 tỷ đồng (chiếm 16% tổng thu nhập). Lĩnh vực thương mại dịch vụ bứt phá từ 90 hộ kinh doanh với doanh thu 8 tỷ đồng năm 2015 lên 168 hộ kinh doanh với doanh thu 49 tỷ đồng năm 2020, tăng trưởng doanh thu hơn 512%.

Thứ tư, công tác giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới đạt thành tích xuất sắc. Thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia 135, 134, Chương trình xây dựng nông thôn mới và nguồn vốn tín thác trên 15 tỷ đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 6,1% năm 2004 xuống còn 3,44% năm 2020; xóa bỏ hoàn toàn nhà dột nát với 51 căn nhà tình nghĩa được xây mới trị giá 357 triệu đồng trong giai đoạn 2005 - 2010.

Thảo luận kết quả

Thành công chuyển dịch kinh tế tại xã Chiến Thắng xuất phát từ nguyên nhân cốt lõi là năng lực vận dụng sáng tạo chủ trương của cấp trên vào điều kiện tự nhiên đặc thù. Cấp ủy đã kịp thời nhận diện lợi thế của thung lũng đá vôi, khí hậu á nhiệt đới để phát triển cây ăn quả và hoa đào cảnh thay vì cố chấp thâm canh lúa trên đất thiếu nước. So sánh với các nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn miền núi tại vùng Đông Bắc trong cùng giai đoạn của các cơ quan nghiên cứu kinh tế Trung ương, tốc độ tăng trưởng thu nhập của Chiến Thắng diễn ra nhanh và đồng đều hơn nhờ phát huy tối đa sức mạnh nội lực từ sự đồng thuận của nhân dân.

Về phương thức biểu đạt trực quan, các dữ liệu chuyển biến kinh tế trong luận văn có thể được trình bày thông qua một bảng tổng hợp đối sánh 4 mốc thời gian nhiệm kỳ (2000, 2005, 2010, 2020). Bảng này phản ánh rõ ràng sự tăng trưởng của thu nhập bình quân đầu người (từ 4,5 triệu lên 45 triệu đồng), đà sụt giảm của tỷ lệ hộ nghèo (từ trên 6% xuống 3,44%), và tỷ trọng ngành tiểu thủ công nghiệp trong tổng thu nhập (từ 10,8% lên 16%). Đồng thời, một biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng sẽ mô tả trực quan mối tương quan tỷ lệ thuận giữa tốc độ mở rộng diện tích cây hàng hóa (đạt đỉnh gần 300 ha đào cảnh và cây ăn quả) với đà tăng trưởng doanh thu thương mại dịch vụ (đạt đỉnh 49 tỷ đồng năm 2020).

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế: chuỗi liên kết bao tiêu nông sản còn thiếu vắng các doanh nghiệp quy mô lớn; cơ sở hạ tầng du lịch sinh thái tại suối Mỏ Mắm và các vườn quýt mẫu mới ở dạng sơ khai; nguy cơ dịch bệnh gia súc vẫn diễn biến phức tạp như các đợt dịch tả lợn châu Phi và lở mồm long móng giai đoạn 2015 - 2020 làm giảm tổng đàn trâu bò dê xuống còn 784 con.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch mở rộng vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa tập trung gắn với tiêu chuẩn chất lượng cao. Ủy ban nhân dân xã Chiến Thắng chủ trì, phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bắc Sơn tiến hành rà soát quỹ đất, quy hoạch mở rộng diện tích chuyên canh đào cảnh và quýt vàng Bắc Sơn đạt chuẩn OCOP lên 200 ha; đặt mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất canh tác đạt trên 150 triệu đồng/năm; thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2024 - 2026.

Thứ hai, thiết lập liên kết chuỗi giá trị và xúc tiến thương mại nông sản bền vững. Ban Chấp hành Đảng bộ xã chỉ đạo Hội Nông dân và Hợp tác xã nông nghiệp chủ động tiếp cận, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm dài hạn với 3 - 5 doanh nghiệp chế biến nông sản và hệ thống phân phối lớn tại các đô thị; phấn đấu bảo đảm đầu ra ổn định cho trên 80% sản lượng quýt vàng và hoa cảnh của địa phương; lộ trình triển khai từ năm 2024 đến năm 2027.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống hạ tầng giao thông nội đồng và thủy lợi tự động hóa. Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới xã Chiến Thắng huy động lồng ghép các nguồn vốn đầu tư công và vốn đóng góp của cộng đồng để kiên cố hóa thêm 10 km đường giao thông nội đồng; mở rộng ứng dụng công nghệ tưới nước nhỏ giọt tiết kiệm cho 50 ha vườn đồi; hoàn thành dứt điểm vào năm 2027 nhằm đáp ứng tiêu chí nông thôn mới nâng cao bền vững.

Thứ tư, hoàn thiện hạ tầng và chuẩn hóa mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với di tích lịch sử cách mạng. Cấp ủy và Ủy ban nhân dân xã định hướng các hộ dân tại khu vực Vườn sinh thái Suối Mỏ Mắm, Vườn quýt Hiền Điệp nâng cấp cơ sở lưu trú homestay; đặt mục tiêu đón trên 30.000 lượt khách tham quan mỗi năm; tạo việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hơn 150 lao động địa phương; lộ trình thực hiện xuyên suốt giai đoạn 2024 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã và huyện tại các vùng miền núi khó khăn. Luận văn cung cấp case study thực tiễn giá trị về phương thức chuyển đổi hơn 100 ha đất ruộng hạn sang trồng hoa đào cảnh và nhân rộng 28,7 ha hệ thống tưới nhỏ giọt cho cây quýt, giúp các nhà quản lý áp dụng trực tiếp vào công tác ban hành nghị quyết chuyên đề kinh tế.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu lịch sử Đảng, khoa học chính trị và quản lý công. Công trình là nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, hệ thống hóa toàn diện 20 năm lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số với chuỗi số liệu được đối chiếu qua 4 kỳ Đại hội chính thống.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành khoa học xã hội, kinh tế phát triển và nông thôn học. Luận văn là tài liệu tham khảo bổ ích về phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp logic trong việc đánh giá các chính sách xóa đói giảm nghèo và tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

Nhóm thứ tư là các hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm đến lĩnh vực nông nghiệp sạch và du lịch sinh thái. Dữ liệu thực tế về doanh thu thương mại dịch vụ 49 tỷ đồng và vùng nguyên liệu quýt vàng OCOP 4 sao là cơ sở tin cậy để khảo sát, xây dựng phương án liên kết chuỗi cung ứng tại Bắc Sơn.

Câu hỏi thường gặp

Chiến lược đột phá nhất của Đảng bộ xã Chiến Thắng trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp là gì? Chiến lược then chốt là kiên quyết từ bỏ tư duy sản xuất tự cấp tự túc để chuyển đổi hơn 100 ha đất ruộng hạn kém hiệu quả sang trồng đào cảnh, nâng tổng diện tích lên 126 ha cho thu nhập 20 tỷ đồng/năm, đồng thời xây dựng vùng trồng cây ăn quả 168,7 ha tạo ra thương hiệu quýt vàng OCOP 4 sao.

Mô hình tưới nước nhỏ giọt cho cây quýt vàng tại địa phương mang lại hiệu quả ra sao? Mô hình triển khai năm 2017 trên 28,7 ha với tổng kinh phí 1,994 tỷ đồng theo hình thức Nhà nước hỗ trợ 1 tỷ đồng vật tư, nhân dân đối ứng 994 triệu đồng ngày công. Kỹ thuật này giúp giữ ẩm tối ưu vào mùa quả chín tháng 10 âm lịch, nâng cao vượt bậc năng suất và chất lượng quả thương phẩm.

Sự phát triển của tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ đã giải quyết việc làm tại chỗ như thế nào? Toàn xã đã phát triển 5 cơ sở vật liệu xây dựng, 7 xưởng mộc, 6 xưởng cơ khí, 4 xưởng may và 168 hộ kinh doanh dịch vụ, giải quyết việc làm thường xuyên cho 400 - 500 lao động với mức lương 5 triệu đồng/tháng, nâng doanh thu thương mại dịch vụ lên 49 tỷ đồng vào năm 2020.

Thành tựu giảm nghèo của xã Chiến Thắng được thể hiện qua những con số cụ thể nào? Nhờ phát huy hiệu quả các nguồn vốn vay ưu đãi trên 15 tỷ đồng và xóa bỏ toàn bộ nhà dột nát thông qua 51 căn nhà tình nghĩa, tỷ lệ hộ nghèo của xã đã giảm đều đặn từ mức 6,1% năm 2004 xuống còn 4,1% năm 2009 và chạm đáy 3,44% vào năm 2020.

Yếu tố nào giúp Chiến Thắng trở thành một trong hai xã đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu vào năm 2022? Đó là sự hội tụ của việc hoàn thành vượt mức các tiêu chí thu nhập (đạt 45 triệu đồng/người/năm), tỷ lệ hộ nghèo dưới 4%, kết cấu hạ tầng giao thông thủy lợi kiên cố hóa và việc triển khai thành công mô hình nông nghiệp hàng hóa gắn với du lịch sinh thái Suối Mỏ Mắm.

Kết luận

• Tái hiện sinh động chặng đường 20 năm lãnh đạo bền bỉ của Đảng bộ xã Chiến Thắng, chuyển hóa một xã miền núi 95% làm nông nghiệp tự cấp tự túc thành điểm sáng phát triển kinh tế toàn diện của huyện Bắc Sơn.
• Khẳng định tính đúng đắn của chủ trương tái cơ cấu cây trồng với 126 ha đào cảnh và 168,7 ha cây ăn quả, đưa thương hiệu quýt vàng Bắc Sơn vươn tầm OCOP 4 sao cấp tỉnh.
• Ghi nhận bước tiến vượt bậc của lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ với 168 cơ sở kinh doanh, đạt doanh thu 49 tỷ đồng và tạo việc làm cho 400 - 500 lao động.
• Minh chứng thành quả an sinh xã hội thực chất khi đưa thu nhập bình quân đầu người cán mốc 45 triệu đồng/năm và hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống mức kỷ lục 3,44% vào năm 2020.
• Đúc kết hệ thống bài học lịch sử sâu sắc về phương thức lãnh đạo bám sát thực tiễn, phát huy tối đa nội lực nhân dân và huy động hiệu quả các nguồn vốn đầu tư công.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng một công trình nghiên cứu lịch sử Đảng cấp cơ sở hoàn chỉnh, có giá trị lý luận và kiểm chứng khoa học cao. Định hướng tiếp theo trong giai đoạn 2025 - 2030, cấp ủy và chính quyền địa phương cần tập trung hoàn thiện chuỗi liên kết bao tiêu nông sản, đưa du lịch sinh thái nông nghiệp trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Hãy tiếp tục nghiên cứu và khai thác sâu rộng các bài học từ công trình khoa học này để ứng dụng hiệu quả vào công tác quy hoạch phát triển nông thôn bền vững trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 ĐẢNG BỘ XÃ CHIẾN THẮNG, HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI GIAI ĐOẠN 2000 - 2010 1. Những yếu tố tác động đến kinh tế - xã hội xã Chiến Thắng và chủ trương của Đảng bộ xã 1. Những yếu tố tác động đến kinh tế - xã hội * Đặc điểm tự nhiên: Chiến Thắng là một xã miền núi nằm ở phía Tây Nam của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, cách trung tâm huyện lỵ 18 km. Xã có vị trí tiếp giáp như sau: Phía Đông giáp xã Tân Hương; phía Tây giáp xã Tân Tri; phía Bắc giáp xã Vũ Sơn; phía Nam giáp xã Vũ Lễ, Nhất Hòa.

Là xã miền núi thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam nên địa hình ở đây khá phức tạp: Núi đá, núi đất xen kẽ tạo thành một vòng cung dốc nghiêng về phía Tây. Nằm xen kẽ giữa các dãy núi đá là các thung lũng lớn, nhỏ. Trong đó có những thung lũng là địa bàn cư trú của các dân tộc. Tên thôn do chính người dân địa phương đặt ra như Bản Hoan (gồm Hoan Thượng, Pá Te, Hoan Trung 2, Hoan Trung 1) có chiều dài 3.000 m; Lũng Ngùy (Lân Vy, Hồng Phong 4) có chiều dài 2.500 m, chiều rộng 500 m; Pó Đấy (Hồng Phong 1, Hồng Phong 2, Hồng Phong 3) có chiều dài 2.000 m, chiều rộng 300 m; Bản Giuồng (Hương Cốc 1, Hương Cốc 2) có chiều dài 2.

So với các thôn trên, thôn Bình An thành lập muộn hơn (tháng 4/1959). Ngoài ra còn những thung lũng nhỏ khác như Lân Rì, Lân Mu, Lân Om, Lân Bướng, Lân Tao… có diện tích vài sào Bắc Bộ hoặc một vài héc ta. Án ngữ phía Bắc và Tây Bắc của xã Chiến Thắng là ngọn núi đất Khau Kiêng (tên núi do người dân địa phương đặt) cao 1.107 m so với mực nước biển. Đây là ngọn núi cao thứ hai của tỉnh Lạng Sơn (sau ngọn Mẫu Sơn - cao 9 1.

Ngọn núi Khau Kiêng được coi là nóc nhà của Bắc Sơn và là biểu tượng của các xã Chiến Thắng, Tân Tri, Vũ Sơn, Đồng Ý. Chiến Thắng có 12 thôn, trong đó có 6 thôn trồng lúa từ 1 - 2 vụ là: Hoan Trung 1, Hoan Trung 2, Pá Te, Hoan Thượng, Hương Cốc 1, Hương Cốc 2. Còn lại các thôn không trồng lúa là Hồng Phong 1, Hồng Phong 2, Hồng Phong 3, Hồng Phong 4, Bình An, Lân Vy. Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 3.

Trong đó đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 653,35 ha. Đất đai xã Chiến Thắng có nhiều loại xen kẽ nhau, phần lớn là đất Feralit phong hóa từ đá vôi. Diện tích đất lâm nghiệp khá lớn, phân bố ở rừng núi đất, ven núi đá. Đặc biệt trong thung lũng đất rất tốt, độ phì cao thích hợp với các loại cây ưa cạn, cây ăn quả như cam, quýt, na.

Rừng núi chiếm hơn 85% diện tích toàn xã. Khí hậu của Chiến Thắng mang đặc điểm chung của khí hậu miền núi Bắc Bộ là á nhiệt đới gió mùa. Trước đây, sách Đồng Khánh Dư địa chí viết: “Rừng núi liên tiếp, khí núi nặng nề, khí trời lạnh rét, khí đất ẩm thấp. Cuối xuân, trời vẫn còn lạnh rét.

Mùa Đông thì rét đậm. Hàng ngày khoảng trước giờ Tỵ, sau giờ Thân thì không nhìn thấy núi”. Nền nhiệt trung bình năm của Chiến Thắng là 22,90C. Tháng 6, tháng 7 thường có nhiệt độ cao, nóng nhất lên đến 39,50C.

Vào mùa lạnh, từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau tiết trời giá rét, nhiều khi có sương muối, biên độ ngày - đêm khoảng 80C. Độ ẩm trung bình ở Chiến Thắng khoảng 80 - 90%. Lượng mưa trung bình khoảng 1.