I. Tổng quan Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo giảm nghèo
Huyện Bắc Sơn thuộc tỉnh Lạng Sơn mang địa hình miền núi hiểm trở. Dân cư phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số Tày, Nùng, Dao sinh sống. Trước năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo tại đây chiếm tỷ lệ rất cao. Đời sống vật chất của người dân gặp nhiều gian khổ. Cơ sở hạ tầng nông thôn thiếu thốn nghiêm trọng. Giao thông đi lại giữa các thôn bản còn cách trở. Đảng bộ huyện Bắc Sơn xác định xóa đói giảm nghèo là nhiệm vụ chính trị trọng tâm xuyên suốt giai đoạn 2010 - 2020. Cấp ủy huyện đã ban hành nhiều nghị quyết chuyên đề sát hợp thực tế. Các cấp ủy cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương từ Trung ương và Tỉnh ủy Lạng Sơn. Ban chỉ đạo giảm nghèo các cấp được kiện toàn đồng bộ. Mục tiêu xuyên suốt là giảm nghèo nhanh nhưng phải bảo đảm tính bền vững. Huyện tập trung khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và tài nguyên bản địa. Nguồn vốn chính sách được phân bổ kịp thời về tận cơ sở. Các đoàn thể chính trị xã hội tích cực vào cuộc tuyên truyền vận động. Nhờ đó, nhận thức của người dân có sự chuyển biến rõ nét. Tinh thần tự lực vươn lên dần thay thế sự ỷ lại.
1.1. Bối cảnh tự nhiên và xã hội huyện Bắc Sơn
Huyện Bắc Sơn sở hữu địa hình vùng núi đá vôi xen lẫn thung lũng hẹp. Giao thông đi lại thời kỳ đầu còn gặp vô vàn cách trở. Đồng bào các dân tộc thiểu số chiếm trên tám mươi phần trăm dân số địa phương. Tập quán canh tác nông nghiệp trước đây nhìn chung còn lạc hậu. Trình độ dân trí không đồng đều giữa các xã vùng sâu và trung tâm. Khí hậu mùa đông khắc nghiệt thường xuyên gây rét đậm kéo dài. Thiên tai lũ quét và hạn hán cục bộ ảnh hưởng tiêu cực tới mùa màng. Tư liệu sản xuất thiếu thốn khiến nguy cơ tái nghèo luôn tiềm ẩn. Điều kiện kinh tế ban đầu tạo ra thách thức lớn cho sự nghiệp phát triển chung của toàn huyện.
1.2. Chủ trương lãnh đạo qua hai giai đoạn đại hội
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện các nhiệm kỳ xác định công tác giảm nghèo là đột phá chiến lược. Giai đoạn 2010 - 2015 tập trung hỗ trợ nhu cầu tối thiểu về ăn ở và sinh hoạt. Huyện ưu tiên giải quyết đất sản xuất cho đồng bào thiếu đất. Giai đoạn 2015 - 2020 chuyển mạnh sang giảm nghèo đa chiều bền vững. Cấp ủy phân công từng đồng chí huyện ủy viên trực tiếp phụ trách các địa bàn khó khăn. Kế hoạch hành động cụ thể được giao thẳng cho chủ tịch ủy ban nhân dân từng xã. Tiêu chí giảm nghèo trở thành căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tổ chức đảng. Bộ máy chỉ đạo thể hiện sự nhất quán và kỷ cương trong toàn bộ hệ thống chính trị.
II. Thực trạng giảm nghèo do Đảng bộ huyện Bắc Sơn chỉ đạo
Giai đoạn 2010 - 2020 chứng kiến nhiều biến động kinh tế tác động trực tiếp đến địa phương. Huyện Bắc Sơn đối diện với tỷ lệ hộ nghèo ban đầu ở mức cao. Phần lớn gia đình nghèo tập trung tại các xã vùng sâu vùng xa và vùng căn cứ cách mạng ATK. Sản xuất nông nghiệp của bà con mang nặng tính tự cung tự cấp. Năng suất cây trồng bấp bênh do phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thời tiết tự nhiên. Nguồn vốn đối ứng từ ngân sách huyện cho các chương trình mục tiêu quốc gia còn hạn hẹp. Một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý ỷ lại vào chính sách trợ cấp của Nhà nước. Tình trạng phát sinh hộ nghèo mới và nguy cơ tái nghèo sau thiên tai vẫn thường xuyên xảy ra. Khoảng cách thu nhập giữa vùng thấp và vùng cao chưa thể thu hẹp nhanh chóng. Đội ngũ cán bộ làm công tác xã hội cấp cơ sở thiếu thốn kỹ năng chuyên môn sâu. Công tác rà soát hộ nghèo đôi khi còn nể nang, thiếu chuẩn xác. Những trở ngại này đặt ra bài toán khó cho năng lực lãnh đạo toàn diện của Đảng bộ huyện Bắc Sơn.
2.1. Khó khăn về hạ tầng và tư tưởng ỷ lại của dân cư
Hệ thống giao thông liên xã và đường nội đồng tại Bắc Sơn nhiều năm xuống cấp nghiêm trọng. Vào mùa mưa bão, sạt lở đất gây cô lập hàng loạt thôn bản vùng sâu. Chi phí vận chuyển nông sản tăng vọt làm giảm giá trị thương phẩm. Mạng lưới điện và nước sinh hoạt hợp vệ sinh chưa bao phủ khắp nơi. Người dân khó tiếp cận thông tin thị trường và kiến thức khoa học kỹ thuật mới. Bên cạnh đó, tư tưởng trông chờ tiền trợ cấp của Nhà nước ăn sâu vào nếp nghĩ của một bộ phận bà con. Nhiều hộ dân không muốn thoát nghèo vì sợ mất quyền lợi bảo trợ. Đây là rào cản tâm lý lớn nhất kìm hãm tiến độ thực hiện chương trình.
2.2. Áp lực chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2015 2020
Khi bước vào năm 2015, Chính phủ áp dụng chuẩn nghèo đa chiều thay cho tiêu chí thu nhập đơn thuần. Sự thay đổi thước đo này khiến số lượng hộ nghèo tại huyện Bắc Sơn tăng vọt trở lại. Địa phương phải đồng thời giải quyết năm dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân. Đó là y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch vệ sinh và thông tin. Ngân sách huyện không thể cáng đáng toàn bộ nhu cầu vốn phát sinh lớn. Nhiều hộ thiếu vốn mở rộng kinh doanh nhưng thiếu tài sản thế chấp vay ngân hàng. Trình độ cán bộ cơ sở chưa bắt kịp quy trình điều tra đa chiều phức tạp. Áp lực hoàn thành chỉ tiêu đòi hỏi Đảng bộ huyện phải thay đổi căn bản phương thức điều hành.
III. Giải pháp của Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo giảm nghèo
Để tháo gỡ điểm nghẽn, Đảng bộ huyện Bắc Sơn ban hành đồng bộ nhóm giải pháp phát triển kinh tế bền vững. Trọng tâm hàng đầu là huy động tối đa các nguồn lực xã hội hóa. Huyện lồng ghép nguồn vốn từ Chương trình 135, Chương trình 30a và nguồn vốn nông thôn mới. Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện giải ngân vốn vay ưu đãi đến tận từng thôn bản. Cấp ủy chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung. Các mô hình trồng quýt Bắc Sơn, trồng thuốc lá, nuôi trâu bò vỗ béo mang lại thu nhập ổn định. Song song với kinh tế, công tác hỗ trợ tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản được ưu tiên tuyệt đối. Huyện vận động các doanh nghiệp tài trợ kinh phí xây dựng nhà ở kiên cố cho hộ nghèo. Thẻ bảo hiểm y tế được cấp phát miễn phí đạt tỷ lệ tuyệt đối cho người nghèo. Mạng lưới trường lớp và trạm y tế cơ sở được đầu tư kiên cố hóa. Các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân tích cực nhận ủy thác vay vốn. Cán bộ trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật canh tác cho từng gia đình. Nhờ cách làm sát sao, hiệu quả giảm nghèo được duy trì vững chắc qua từng năm.
3.1. Huy động nguồn vốn tín dụng và chuyển dịch sản xuất
Huyện ủy tập trung chỉ đạo các tổ chức tín dụng mở rộng địa bàn giao dịch tại cơ sở. Điểm giao dịch xã hoạt động định kỳ giúp bà con tiết kiệm thời gian đi lại. Nguồn vốn vay tín dụng ưu đãi được giải ngân nhanh gọn và đúng đối tượng. Hộ nghèo dùng vốn để mua giống cây ăn quả đặc sản và chăn nuôi đại gia súc. Các lớp tập huấn khuyến nông được tổ chức ngay tại nương rẫy. Huyện xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông lâm nghiệp. Năng suất lao động nông thôn tăng rõ rệt sau khi áp dụng tiến bộ kỹ thuật. Thu nhập của các hộ tham gia mô hình tăng lên qua từng vụ thu hoạch.
3.2. Đầu tư hạ tầng an sinh và cải thiện nhà ở hộ nghèo
Công tác an sinh xã hội được đẩy mạnh với quyết tâm chính trị cao nhất. Đề án hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo theo Quyết định 167 mang lại hiệu quả thiết thực. Huyện Bắc Sơn đã xóa hàng trăm ngôi nhà tạm bợ và dột nát cho đồng bào. Quỹ Vì người nghèo các cấp tiếp nhận nhiều nguồn tài trợ quý giá từ các doanh nghiệp. Tỷ lệ cứng hóa đường giao thông nông thôn và trạm y tế tăng trưởng vượt bậc. Các chính sách cấp thẻ bảo hiểm y tế và miễn giảm học phí được thực hiện đúng quy định. Đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân vùng sâu được cải thiện đáng kể. Người nghèo tiếp cận bình đẳng các phúc lợi công cộng cơ bản của xã hội.
IV. Bài học khi Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo giảm nghèo
Nhìn lại chặng đường 2010 - 2020, Đảng bộ huyện Bắc Sơn đã gặt hái nhiều thành quả mang ý nghĩa to lớn. Tỷ lệ hộ nghèo giảm dần qua từng năm theo đúng chỉ tiêu đề ra. Diện mạo nông thôn miền núi có sự thay đổi căn bản và toàn diện. Thu nhập bình quân đầu người của đồng bào dân tộc thiểu số tăng gấp nhiều lần. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố vững chắc dưới sự lãnh đạo của Đảng. Niềm tin của quần chúng nhân dân vào đường lối đổi mới ngày càng sâu sắc. Thực tiễn lãnh đạo tại Bắc Sơn để lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công tác quản lý công. Trước hết, cấp ủy phải luôn bám sát thực tế địa phương để ban hành chủ trương đúng đắn. Việc phân công nhiệm vụ cần gắn liền trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu. Công tác tuyên truyền phải đi trước một bước nhằm khơi dậy ý chí tự lực vươn lên. Nguồn lực đầu tư phải có trọng tâm trọng điểm, tuyệt đối tránh dàn trải lãng phí. Những kinh nghiệm quý giá này có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho các huyện miền núi khác trên cả nước.
4.1. Kết quả nổi bật sau mười năm thực hiện giảm nghèo
Công tác giảm nghèo tại huyện Bắc Sơn giai đoạn 2010 - 2020 ghi nhận bước nhảy vọt quan trọng. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh theo lộ trình đề ra qua các kỳ đại hội. Hạ tầng kinh tế nông thôn được mở rộng và nâng cấp khang trang. Gần một trăm phần trăm xã, thị trấn có bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Hàng trăm ngôi nhà kiên cố được bàn giao giúp bà con an cư lập nghiệp. Mạng lưới trường lớp kiên cố tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ em đến trường. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân vùng khó khăn nâng lên rõ rệt. Vị thế của huyện Bắc Sơn trong phát triển kinh tế toàn tỉnh Lạng Sơn được củng cố vững chắc.
4.2. Bài học kinh nghiệm và khả năng nhân rộng mô hình
Bài học cốt lõi rút ra là phải phát huy cao độ vai trò gương mẫu của tổ chức đảng. Cấp ủy phải gắn kết chặt chẽ chính sách giảm nghèo với phong trào xây dựng nông thôn mới. Việc huy động nguồn lực cần phối hợp hài hòa giữa vốn ngân sách và vốn tài trợ xã hội. Công tác rà soát, bình xét hộ nghèo phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và dân chủ. Huyện cần liên tục đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ làm công tác giảm nghèo cơ sở. Mô hình hỗ trợ sinh kế gắn với lợi thế nông nghiệp địa phương của Bắc Sơn hoàn toàn có thể nhân rộng. Các huyện miền núi khác có thể áp dụng thành công những sáng kiến này.
