I. Tổng quan Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo xây dựng nông thôn mới
Giai đoạn 2010 - 2020 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Đảng bộ huyện Bắc Sơn xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Mục tiêu xuyên suốt nhằm thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống cư dân. Ban Chấp hành Đảng bộ huyện đã ban hành nhiều nghị quyết và chương trình hành động cụ thể. Hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở nhanh chóng vào cuộc đồng bộ. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh sâu rộng trong toàn thể nhân dân. Người dân dần nhận thức rõ vai trò chủ thể trong phong trào kiến thiết quê hương. Công tác chỉ đạo điều hành luôn bảo đảm tính quyết liệt và kịp thời. Ban chỉ đạo các cấp thường xuyên kiểm tra tiến độ tại từng địa bàn xã. Đảng bộ huyện gắn kết quả thực hiện tiêu chí nông thôn mới với trách nhiệm của người đứng đầu. Nguồn lực từ ngân sách nhà nước được phân bổ minh bạch và đúng địa chỉ. Phong trào nhận được sự đồng thuận cao từ các tầng lớp xã hội. Đây là tiền đề vững chắc cho mọi thắng lợi trong cả giai đoạn.
1.1. Bối cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng bộ huyện
Đầu năm 2010, huyện Bắc Sơn bước vào công cuộc đổi mới với điểm xuất phát điểm kinh tế thấp. Cơ sở hạ tầng nông thôn còn nghèo nàn và thiếu đồng bộ. Đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Trước tình hình đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXI đã đề ra định hướng phát triển mới. Cấp ủy huyện quán triệt sâu sắc các chủ trương của Trung ương và Tỉnh ủy Lạng Sơn. Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp huyện được thành lập ngay từ năm 2011. Các kế hoạch hành động 5 năm và hằng năm được thông qua nhanh chóng. Chủ trương đúng đắn đã tạo luồng sinh khí mới cho địa phương.
1.2. Hoàn thiện công tác lập quy hoạch nông thôn mới
Công tác quy hoạch được Đảng bộ huyện xác định là khâu then chốt đi trước mở đường. Huyện Bắc Sơn tập trung chỉ đạo các xã hoàn thiện quy hoạch chung nông thôn mới. Các phòng ban chuyên môn phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở để khảo sát thực tế. Đến đầu năm 2012, toàn bộ 19/19 xã trên địa bàn huyện đã hoàn thành xong đồ án quy hoạch tổng thể. Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu được công khai minh bạch đến từng người dân. Bản đồ quy hoạch tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc quản lý đất đai. Địa phương tránh được tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí nguồn lực. Đây là bước đi bài bản, khoa học và quyết liệt.
II. Thực trạng Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo xây dựng nông thôn mới
Quá trình thực hiện chương trình nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn đặt ra nhiều thách thức gay gắt. Địa hình miền núi chia cắt phức tạp gây trở ngại lớn cho giao thông. Nguồn thu ngân sách địa phương hạn hẹp khiến nguồn vốn đối ứng gặp nhiều khó khăn. Trình độ dân trí ở một số thôn bản vùng sâu còn hạn chế. Tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước vẫn còn tồn tại trong một bộ phận cán bộ và nhân dân. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi ban đầu diễn ra chậm chạp. Quy mô sản xuất nông nghiệp còn manh mún, thiếu tính liên kết chuỗi giá trị. Các tiêu chí về môi trường, thu nhập và cơ sở vật chất văn hóa đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Tuy nhiên, Đảng bộ huyện đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế này. Ban Thường vụ Huyện ủy kịp thời điều chỉnh phương thức lãnh đạo cho phù hợp thực tiễn. Huyện phân loại từng nhóm xã để có giải pháp hỗ trợ cụ thể. Tinh thần chủ động, vượt khó dần lan tỏa trong toàn bộ hệ thống chính trị địa phương.
2.1. Thách thức về nguồn vốn và huy động xã hội hóa
Xây dựng nông thôn mới đòi hỏi lượng vốn đầu tư khổng lồ cho hạ tầng cơ sở. Trong khi đó, ngân sách của một huyện miền núi như Bắc Sơn rất eo hẹp. Tỷ lệ hộ nghèo đầu kỳ còn cao khiến khả năng đóng góp tiền mặt của nhân dân bị giới hạn. Doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn nông thôn còn thưa thớt do địa bàn xa xôi. Việc huy động nguồn vốn xã hội hóa gặp không ít rào cản tâm lý ban đầu. Một số cấp ủy xã lúng túng trong việc tìm kiếm nguồn lực thay thế. Nguy cơ nợ đọng xây dựng cơ bản từng xuất hiện tại một vài công trình. Đảng bộ huyện phải liên tục chấn chỉnh công tác phân bổ vốn.
2.2. Khó khăn trong thực hiện tiêu chí thu nhập và môi trường
Tiêu chí thu nhập và môi trường là hai bài toán hóc búa nhất tại huyện Bắc Sơn. Kinh tế nông nghiệp truyền thống phụ thuộc nhiều vào thời tiết và giá cả thị trường bấp bênh. Năng suất lao động chưa cao làm kìm hãm tốc độ tăng trưởng kinh tế hộ gia đình. Về tiêu chí môi trường, tập quán chăn nuôi thả rông gia súc tồn tại lâu đời gây mất vệ sinh. Việc thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt nông thôn thiếu trang thiết bị chuyên dụng. Nhận thức của người dân về phân loại rác tại nguồn còn nhiều sơ sài. Đây là những điểm nghẽn lớn đòi hỏi các cấp ủy Đảng phải có cách tiếp cận kiên trì, linh hoạt và thực tế hơn.
III. Giải pháp Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo xây dựng nông thôn mới
Đảng bộ huyện Bắc Sơn đã áp dụng đồng bộ nhiều nhóm giải pháp mang tính đột phá. Huyện vận dụng linh hoạt cơ chế lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Phương châm 'Nhà nước và nhân dân cùng làm' được triển khai sâu rộng trên từng thôn xóm. Huyện chỉ đạo các xã rà soát, lựa chọn công trình thật sự cần thiết theo thứ tự ưu tiên. Điều này giúp ngăn chặn triệt để tình trạng phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản. Công tác giám sát đầu tư cộng đồng được phát huy tối đa hiệu quả. Nhân dân trực tiếp kiểm tra việc nghiệm thu và thanh quyết toán các công trình. Trong phát triển kinh tế, huyện tích cực hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi có năng suất cao. Các mô hình hợp tác xã và chuỗi liên kết sản xuất được thành lập rộng rãi. Giai đoạn 2015 - 2020, tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn đạt 4,57 nghìn tỷ đồng. Nhà nước đã hỗ trợ hơn 22.604 tấn xi măng cho phong trào làm đường giao thông. Huyện cũng tập trung huy động 520,9 tỷ đồng để kiến thiết 111 công trình hạ tầng thiết yếu.
3.1. Phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm giao thông
Phát triển giao thông nông thôn là mũi nhọn đột phá trong phương pháp chỉ đạo của Đảng bộ huyện. Cơ chế hỗ trợ xi măng phát huy tác dụng rõ rệt tại từng cơ sở. Nhà nước cung ứng vật liệu chính, nhân dân tự nguyện hiến đất và góp công sức. Giai đoạn 2015 - 2020, người dân đã đóng góp hơn 19,6 tỷ đồng cùng 237.164 ngày công lao động. Tổng giá trị xây dựng đường giao thông nông thôn đạt trên 32,9 tỷ đồng. Những con đường đất lầy lội nhanh chóng được thay thế bằng đường bê tông kiên cố. Mạng lưới giao thông liên thôn kết nối thông suốt mở ra cơ hội giao thương lớn. Diện mạo nông thôn đổi mới từng ngày nhờ sức mạnh đoàn kết toàn dân.
3.2. Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và biểu dương khen thưởng
Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở là chìa khóa tạo nên sự đồng thuận xã hội. Cấp ủy huyện kiên trì quán triệt phương châm 'Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra'. Toàn bộ các khoản thu chi và đóng góp đều được công khai minh bạch tại nhà văn hóa thôn. Mọi kế hoạch thi công đều do chính người dân trực tiếp thảo luận và giám sát. Bên cạnh đó, công tác thi đua khen thưởng được tổ chức bài bản và kịp thời. Huyện biểu dương nhiều tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến trong phong trào hiến đất làm đường. Những mô hình sáng tạo được nhân rộng nhanh chóng trong toàn huyện. Sự tin tưởng của nhân dân vào Đảng bộ ngày càng được củng cố vững chắc.
IV. Đánh giá Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo xây dựng nông thôn mới
Giai đoạn 2010 - 2020 ghi nhận những thành tựu nổi bật của Đảng bộ huyện Bắc Sơn. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực nông thôn được tăng cường vượt bậc. Đến năm 2020, 100% các xã có đường ô tô rải nhựa hoặc bê tông đến trung tâm. Tỷ lệ đường trục thôn bản được cứng hóa đạt trên 55%. Có 98% số thôn bản sở hữu đường ô tô đi lại thuận tiện bốn mùa. Tỷ lệ hộ gia đình sử dụng điện lưới quốc gia đạt 96,52%. Nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh phủ sóng tới 99,6% dân cư nông thôn. Các công trình thủy lợi bảo đảm nước tưới cho toàn bộ diện tích lúa canh tác. Cơ sở y tế, trường học và nhà văn hóa được xây dựng khang trang. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của đồng bào dân tộc được cải thiện rõ rệt. Những thành quả này khẳng định năng lực lãnh đạo tài tình của Đảng bộ địa phương. Các bài học kinh nghiệm tại Bắc Sơn có giá trị thực tiễn sâu sắc cho các huyện miền núi khác.
4.1. Kết quả nổi bật về hạ tầng kinh tế và xã hội năm 2020
Hạ tầng kinh tế - xã hội huyện Bắc Sơn đã tạo nên diện mạo hoàn toàn mới vào năm 2020. Hệ thống điện nông thôn phủ kín khắp các thôn bản xa xôi. Hệ thống thủy lợi đáp ứng trọn vẹn 100% diện tích đất canh tác hai vụ lúa. Người dân thị trấn và nông thôn đều được tiếp cận nguồn nước sạch đạt chuẩn vệ sinh. Cơ sở vật chất ngành giáo dục và y tế được củng cố đồng bộ. Các trạm y tế xã đạt chuẩn quốc gia nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Huyện đã cơ bản xóa bỏ tình trạng nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo và gia đình chính sách. Nền tảng hạ tầng vững chắc tạo động lực tăng trưởng bền vững cho tương lai.
4.2. Bài học kinh nghiệm cho công tác lãnh đạo nông thôn mới
Công cuộc xây dựng nông thôn mới tại Bắc Sơn để lại nhiều bài học giá trị. Thứ nhất, cấp ủy Đảng phải luôn phát huy vai trò hạt nhân chính trị, giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ. Thứ hai, công tác tuyên truyền phải đi trước một bước nhằm biến mục tiêu thành hành động tự giác của dân. Thứ ba, việc phân bổ nguồn vốn đầu tư cần có trọng tâm, dứt điểm và không để phát sinh nợ đọng. Thứ tư, địa phương cần gắn kết xây dựng nông thôn mới với bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường sinh thái. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở quyết định trực tiếp đến sự thành bại của phong trào.
