MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nƣớc Việt Nam đang trên đà đổi mới và phát triển, trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trƣờng, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, cũng xuất hiện nhiều mặt tiêu cực ảnh hƣởng đến đời sống xã hội. Hàng loạt vấn đề an sinh xã hội nảy sinh ở các lĩnh vực đời sống, đặc biệt là trong lĩnh vực Bảo hiểm y tế và An sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo… An sinh xã hội là một chủ trƣơng chính sách lớn của Đảng và Nhà nƣớc ta, giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, nhƣng hiện nay chính sách An sinh xã hội ở Việt Nam còn nhiều bất cập và hạn chế, đòi hỏi phải xây dựng một hệ thống theo hƣớng đảm bảo hài hòa giữa công bằng xã hội với tăng trƣởng kinh tế. Là một quận trung tâm của thành phố Đà Nẵng, trong thời gian qua quận Hải Châu cũng đã có những nỗ lực trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội cho ngƣời dân, đặc biệt là những đối tƣợng dễ tổn thƣơng trong xã hội, đã đạt đƣợc những kết quả tích cực, giúp cho đời sống ngƣời dân nghèo ngày càng đƣợc cải thiện, hỗ trợ phát triển kinh tế hợp pháp, xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên với tốc độ đô thị hóa ở địa bàn trung tâm nhƣ quận Hải Châu khiến cho sự chênh lệch ngƣời giàu ngƣời nghèo ngày càng sâu sắc, vẫn còn những khó khăn, tồn tại cần tiếp tục đƣợc phân tích nhằm rút ra bài học kinh nghiệm, để có những định hƣớng và giải pháp cụ thể để khắc phục trong thời gian đến.
Với tính cấp thiết nhƣ vậy, luận văn thạc sĩ của tôi chọn đề tài: “Đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng” 2 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Hệ thống hóa các vấn đề chung về hệ thống an sinh xã hội, nghiên cứu các mô hình và kinh nghiệm giải quyết vấn đề an sinh xã hội tại các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới và ở Việt Nam; - Phân tích thực trạng công tác đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo trên địa bàn quận Hải Châu. Làm rõ những thành công và hạn chế từ hệ thống các chính sách, giải pháp đảm bảo an sinh xã hội của Thành phố Đà Nẵng và quận Hải Châu đã triển khai trong những năm qua; - Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những yếu tố ảnh hƣởng của hệ thống an sinh xã hội, xác định quan điểm và phƣơng hƣớng cơ bản có tính chiến lƣợc và đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Hệ thống an sinh xã hội và ảnh hƣởng của hệ thống an sinh xã hội đến ngƣời dân nghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng.
- Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: tập trung nghiên cứu về công tác bảo hiểm xã hội, hỗ trợ xã hội và ƣu đãi xã hội + Về không gian: Đề tài đƣợc thực hiện tại một số cơ quan chức năng và các hộ nghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. + Về thời gian: đề tài nghiên cứu sử dụng số liệu về thực trạng bảo hiểm xã hội, hỗ trợ xã hội và ƣu đãi xã hội trong giai đoạn 2011-2015 4. Phƣơng pháp nghiên cứu Để nghiên cứu các nội dung, đề tài sử dụng chủ yếu các phƣơng pháp: phân tích thống kê, dự báo, mạng liên kết xã hội và một số phƣơng pháp đặc thù khác để phân tích, so sánh, định lƣợng nhằm phát hiện ra các quy luật nội 3 tại, các nhân tố ảnh hƣởng đến việc đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo trong quá trình phát triển và đề xuất hệ thống các giải pháp để đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo ở quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng trong tƣơng lai. Kết cấu của đề tài: Gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về an sinh xã hội Chƣơng 2: Thực trạng công tác đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân nghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng Chƣơng 3: Giải pháp đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân ghèo trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng 6.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu Đảm bảo An sinh xã hội là vấn đề có ý nghĩa quan trọng với việc phát triển bền vững của địa phƣơng và đất nƣớc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Vấn đề này đã thu hút đƣợc sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và đƣợc luận giải dƣới nhiều góc độ khác nhau. Hoạt động về An sinh xã hội có sự đa dạng với nhiều mô hình, chƣơng trình và nguyên tắc khác nhau, phƣơng thức và góc độ tiếp cận về An sinh xã hội vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Vì thế sự khái quát, đánh giá và phân tích các công trình nghiên cứu có liên quan sẽ giúp cho đề tài tìm ra những điểm mới cần phải khai thác, làm rõ.
Trong lĩnh vực nghiên cứu chung và nghiên cứu dƣới góc độ xã hội học nói riêng, có nhiều tác giả cũng đã đề cập về An sinh xã hội , cụ thể nhƣ sau: Nghiên cứu của Nguyễn Văn Chiểu (2010), “An sinh xã hội và định hướng nghiên cứu nhằm nâng cao vai trò của khoa học xã hội vào quá trình hoạch định chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam”, Trƣờng Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của an 4 sinh xã hội đối với đời sống kinh tế - xã hội ở Việt Nam, những thành tựu đạt đƣợc về an sinh xã hội và những bất cập còn tồn tại, đồng thời đƣa ra những giải pháp nhằm giải quyết những hạn chế của an sinh xã hội và phát triển hệ thống an sinh xã hội. Nguyễn Tấn Dũng (2010), “Đảm bảo ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020”, Tạp chí Cộng sản, số 285. Bài viết giới thiệu những nội dung cơ bản của dự thảo Chiến lƣợc phong trào kinh tế xã hội 2011 – 2020.
Trong đó, bài viết đề cập đến bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội luôn là một chủ trƣơng, nhiệm vụ lớn của Đảng và Nhà nƣớc, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ ta và có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự ổn định chính trị - xã hội và phát triển bền vững của đất nƣớc. Bên cạnh đó, Đảng và Nhà nƣớc đƣa ra những giải pháp cụ thể để phát triển an sinh xã hội bền vững trong giai đoạn mới của đất nƣớc. Đào Hữu Hòa (2011), “Thực trạng và giải pháp đảm bảo an sinh xã hội cho người dân trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng”. Đề tài KHCN cấp Thành phố năm 2010.
Công trình nghiên cứu đã giúp làm rõ các vấn đề lý luận về An sinh xã hội ttrong điều kiện Việt Nam hiện nay. Đã chỉ ra thực trạng công tác ASXH tại Đà Nẵng trên các phƣơng diện cụ thể nhƣ công tác Bảo hiểm xã hội; bảo hiểm y tế; bảo hiểm thất nghiệp; công tác cứu tế và bảo trợ xã hội; công tác đảm bảo an sinh xã hội từ phía các doanh nghiệp… Công trình nghiên cứu cũng đã đánh giá đƣợc những mặt thành công, hạn chế và chỉ ra các nguyên nhân hạn chế trong vấn đề đảm bảo ASXH cho ngƣời dân (đặc biệt là dân nghèo) trên địa bàn TP Đà Nẵng và đề ra đƣợc một hệ thống các giải pháp khá toàn diện nhằm tƣ vấn cho chính quyền Thành phố trong việc hoàn thiện các chính sách và giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác đảm bảo ASXH cho ngƣời dân Đà Nẵng phù hợp với tình hình mới. 5 Lê Văn Đính, Lê Anh, “Quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững”. Bài viết đã nêu rõ những kết quả đạt đƣợc trong công tác giảm nghèo của quận Hải Châu, những tồn tại cụ thể trên địa bàn quận và từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cũng nhƣ đề ra phƣơng hƣớng, giải pháp cụ thể để thoát nghèo bền vững trong thời gian đến.
Lê Anh, “Quận Hải Châu góp phần xây dựng Đà nẵng trở thành thành phố “văn minh, hiện đại, an bình, đáng sống”. Tạp chí Kinh tế - Xã hội Đà Nẵng. Bài viết đánh giá 4 năm thực hiện Chỉ thị 24-CT/TU của Ban Thƣờng vụ Thành ủy thành phố Đà Nẵng ban hành ngày 10/8/2009 “về việc tiếp tục đẩy mạnh công tác phối hợp, giúp đỡ các gia đình có hoàn cảnh đặc biệt nghèo, học sinh bỏ học và thiếu niên hƣ, vi phạm pháp luật trên địa bàn quận Hải Châu. Cuốn sách “Một số vấn đề cơ bản về chính sách xã hội ở Việt Nam hiện nay” do tác giả Mai Ngọc Cƣờng chủ biên, khái quát đăc điểm, mục tiêu, nguyên tắc và hệ thống các chính sách xã hội phổ biến ở các nƣớc và những nội dung có khả năng vận dụng ở nƣớc ta.
Tác giả đề cập thực trạng với những thành tựu đat đƣợc cũng nhƣ những hạn chế. Trên cơ sở đó tác giả đƣa ra những giải pháp và về xây dựng hệ thống chính sách xã hội Việt Nam những năm tới. Bên cạnh đó còn có những bài viết đề cập đến an sinh xã hội trên các trang web nhƣ: Báo An Giang (2011), “Chính sách an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh An Giang”. Bài báo cho thấy việc thực hiện chính sách an sinh xã hội đúng đắn là phải hƣớng vào việc phát triển con ngƣời, vì hạnh phúc của nhân dân là động lực to lớn phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân trong công cuộc xây dựng đất nƣớc.
Thực hiện tốt chính sách an 6 sinh xã hội đối với nông dân, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội sẽ góp phần tăng trƣởng và phát triển bền vững. Việt Báo (2007), “Người nghèo Việt Nam hưởng an sinh xã hội thấp nhất”.vn/Chinh-Tri/Nguoi-ngheo-Viet-Nam-huong-an-sinh-xa- hoi-thap-nhat/20732794/96/. Bài báo đã đề cập đến vấn đề ngƣời nghèo hiện vẫn chƣa đƣợc hƣởng lợi nhiều từ hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, bài báo cũng chỉ ra rằng: không thể xây dựng hệ thống an sinh xã hội chỉ cho ngƣời nghèo.
Phải xây dựng một hệ thống toàn diện, bao trùm.