ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- LÊ THỊ NGUYÊN ĐẶC TRƯNG VĂN HỌC VẾT THƯƠNG TRUNG QUỐC QUA TÙY TƯỞNG LỤC CỦA BA KIM VÀ DỊCH THUẬT TÁC PHẨM NÀY TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học nước ngoài Hà Nội-2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------------------------------- LÊ THỊ NGUYÊN ĐẶC TRƯNG VĂN HỌC VẾT THƯƠNG TRUNG QUỐC QUA TÙY TƯỞNG LỤC CỦA BA KIM VÀ DỊCH THUẬT TÁC PHẨM NÀY TẠI VIỆT NAM Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học nước ngoài Mã số: 60 22 02 45 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thu Hiền Hà Nội-2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cảm ơn Mục lục 1 MỞ ĐẦU 3 1. Lý do chọn đề tài 3 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5 3.
Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10 4. Phương pháp nghiên cứu 11 5. Cấu trúc luận văn 11 Chương 1: VĂN HỌC VẾT THƯƠNG - CÁC NGHIÊN CỨU Ở 12 TRUNG QUỐC VÀ TIẾP NHẬN Ở VIỆT NAM 1. Trào lưu sáng tác Văn học vết thương tại Trung Quốc 12 1.
Nghiên cứu trào lưu Văn học vết thương Trung Quốc ở 25 Việt Nam Chương 2: VĂN HỌC VẾT THƯƠNG QUA TÙY TƯỞNG 31 LỤC CỦA BA KIM 2. Tinh thần Văn học Ngũ Tứ như là ngọn nguồn của Văn 31 học vết thương 2. Đặc trưng Văn học vết thương trong Tùy tưởng lục 34 2. Vạch trần tội ác của “bè lũ bốn tên” 34 2.
Tiếp nối tinh thần Ngũ Tứ 41 2. Tinh thần tự sám hối trong Tùy tưởng lục 47 Chương 3: DỊCH THUẬT TÙY TƯỞNG LỤC Ở VIỆT NAM 53 3. Vấn đề tái cấu trúc Tùy tưởng lục trong bản dịch tiếng Việt 53 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thông điệp tác phẩm sau tái cấu trúc 58 KẾT LUẬN 64 TÀI LIỆU THAM KHẢO 66 PHỤ LỤC 70 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1.
Lý do chọn đề tài Vào những năm 70 - 80 trên văn đàn Trung Quốc, điều đáng chú ý nhất có lẽ chính là trào lưu Văn học vết thương. Văn học vết thương nguyên gốc tiếng Trung là 伤痕文学 (tức văn học vết thương hay vết sẹo, nhưng ở Việt Nam chúng ta quen dùng với thuật ngữ “Văn học vết thương”). Đúng như tên gọi của mình, trào lưu Văn học vết thương để chỉ những tác phẩm văn học viết về nỗi đau suốt mười năm “cách mạng văn hóa” ở Trung Quốc. Mười năm ấy với những nỗi đau, ám ảnh không thể xóa mờ trong trái tim, tâm trí những người trí thức, vết thương bên ngoài thể xác của họ có thể lành nhưng vết thương trong tâm hồn thì vẫn mãi nhức nhối không yên.
Mười năm “cách mạng văn hóa” là mười năm của khổ đau, mà khổ đau nhất ở đây chính là sự áp chế về mặt tư tưởng. Chính vì vậy, vào cuối những năm 70 của thế kỷ XX, khi Trung Quốc bước vào thời kỳ cải cách mở cửa, các nhà văn Trung Quốc đã nhìn lại quãng thời gian đen tối ấy, viết lại những nỗi đau mà vết thương nó để lại vẫn trong trái tim họ. Văn học vết thương phản ánh tấn bi kịch tinh thần mà người trí thức phải chịu trong mười năm “cách mạng văn hóa”, nhằm phủ định cuộc “cách mạng văn hóa” kia, đồng thời Văn học vết thương còn là sự tiếp nối truyền thống tinh thần đấu tranh của người trí thức từ thời Văn học Ngũ Tứ. Đó là tinh thần khai minh, sự dũng cảm của những người cầm bút dám đứng lên để bảo vệ lẽ phải, sự tự do (không chỉ thể xác mà còn là cả tinh thần) cho những người trí thức.
Không chỉ phản ánh, Văn học vết thương còn như một lời sám hối, phản tư của bản thân nhà văn đối với một giai đoạn lịch sử (cụ thể ở đây chính là mười năm “cách mạng văn hóa”). Và Văn học vết thương cần được nhìn nhận trong dòng chảy văn học Trung Quốc với tư cách 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiếp nối tinh thần của văn học Ngũ Tứ trước đó. Ngoài ra, Văn học vết thương cũng bắt đầu chú ý tới những con người, những số phận nhỏ bé trong xã hội. Tuy chỉ kéo dài trong khoảng chưa đầy mười năm nhưng Văn học vết thương có giá trị lịch sử to lớn, nó chính là trào lưu mở đầu cho hàng loạt trào lưu văn học sau đó của Trung Quốc, như Văn học phản tư, Văn học cải cách, Văn học tầm căn.
Có thể ví Văn học vết thương như cánh én báo hiệu mùa xuân trên văn đàn Trung Quốc hiện đại. Những nhà văn tiêu biểu của trào lưu Văn học vết thương có thể kể tới Ba Kim, Tiêu Kiền, Vương Tây Ngạn, Kha Linh, Hồ Phong, Ngưu Hán, Tân Địch, Trần Kính Dung, Ngải Thanh, Công Lưu, Lưu Sa Hà… Trong đó, Ba Kim (tên thật Lý Nghiêu Đường) được coi là “cây đại thụ” trong nền văn học Trung Quốc, là một trong những nhà văn hiện đại nổi tiếng nhất Trung Quốc. Ông sinh ra trong một gia đình quan lại phong kiến, chính vì vậy, từ nhỏ Ba Kim đã phải tiếp xúc rất nhiều chuyện bất công, bất hợp lý trong chính dinh cơ rộng lớn của gia đình mình. Ông oán ghét, thậm chí căm thù những đấu đá, bất công của chế độ phong kiến ấy.
Tới năm 1919, phong trào Ngũ Tứ như một luồng gió mới thổi bùng lên tư tưởng dân chủ, đổi mới trong Ba Kim. Ông say mê sáng tác vì đó như một cách hữu hiệu để bày tỏ tư tưởng của Ba Kim. Và tinh thần ấy như sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong các tác phẩm của Ba Kim, mà sau này, trong Tùy tưởng lục, tinh thần phơi bày hiện thực đen tối của xã hội, để từ đó kêu gọi mọi người chống lại “cách mạng văn hóa”, cũng như sự phản tư, sám hối của chính nhà văn - người trong cuộc - đã để lại ấn tượng mạnh mẽ đối với người đọc. Và Tùy tưởng lục cũng trở thành một trong số những tác phẩm tiêu biểu nhất của trào lưu Văn học vết thương của Trung Quốc.
Tuy nhiên, ở Việt Nam, Ba Kim chưa được biết tới nhiều, chủ yếu chỉ là những giới thiệu sơ lược, các tác phẩm của ông cũng chỉ được dịch rất ít, 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gồm Gia đình, Mùa xuân, Trời lạnh về khuya và Tùy tưởng lục. Trong đó tác phẩm Tùy tưởng lục nguyên bản gồm năm tập, nhưng người dịch (Trương Chính, Ông Văn Tùng) chỉ chọn trong mỗi tập một số bài để dịch thành một tập Tùy tưởng lục bằng tiếng Việt. Tùy tưởng lục có thể coi là một trong những tác phẩm tiêu biểu của trào lưu Văn học vết thương, nó là lời tố cáo, phản tư, sám hối của một nhà văn lớn của Trung Quốc về cuộc “cách mạng văn hóa” suốt mười năm. Như Ba Kim từng nói, tập sách này như một lời nhắc nhớ về những nỗi đau trong quá khứ, để mỗi người không ai được quên về những tội ác từng xảy ra, để ngăn chặn những tội ác như thế có thể xảy ra thêm một lần nữa.
Ở Việt Nam, trào lưu Văn học vết thương cũng mới chỉ được giới thiệu một cách sơ lược, chưa có một công trình nghiên cứu toàn vẹn nào về trào lưu văn học này. Chính vì vậy, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài “Đặc trưng văn học vết thương Trung Quốc qua Tùy tưởng lục của Ba Kim và dịch thuật tác phẩm này tại Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu nhằm đưa ra một cái nhìn sơ bộ về trào lưu văn học vết thương Trung Quốc đặt trong sự quan sát và khái quát về tình hình dịch thuật cũng như tiếp nhận Văn học vết thương Trung Quốc ở Việt Nam. Chúng tôi cũng sẽ đi sâu nghiên cứu về những biểu hiện của Văn học vết thương qua tác phẩm cụ thể là Tùy tưởng lục cũng như việc tái cấu trúc tác phẩm này qua bản dịch tiếng Việt của tác phẩm. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở Trung Quốc, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về trào lưu Văn học vết thương.
Các công trình giới thiệu một cách bao quát nhất về trào lưu Văn học vết thương có thể kể tới cuốn 新时期文学简史 (Giản sử văn học thời kỳ mới, Trần Tư Hòa, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Quảng Tây, 2010) ở mục một, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chương một “Trở lại với tinh thần Ngũ Tứ” tác giả đã giới thiệu về bối cảnh lịch sử, các đặc trưng và các tác giả tiêu biểu của trào lưu Văn học vết thương. Trào lưu Văn học vết thương được hiểu như trào lưu mở đầu cho văn học thời kỳ mới, được ra đời sau chính sách cởi trói cho văn nghệ của chính phủ Trung Quốc. Trào lưu được định danh qua tên tác phẩm Vết thương của Lư Tân Hoa. Chỉ là một phần trong chương đầu tiên của cuốn sách, tuy nhiên đã khái quát cho người đọc cái nhìn bao quát, đầy đủ về trào lưu văn học này.
Tiếp tới, công trình được coi là đầy đủ nhất về nghiên cứu Văn học vết thương là luận án 作为文艺思潮的伤痕文学（1976 - 1984 年）(“Văn học vết thương” với tư cách là một trào lưu văn học (năm 1976 - 1984)) của tác giả Vương Quỳnh, bảo vệ tại Đại học Sư phạm Hoa Đông, Trung Quốc năm 2009. Trong công trình này, tác giả đã mô tả rất chi tiết bối cảnh lịch sử, quá trình hình thành, đặc trưng nội dung, ý nghĩa cũng như những hạn chế của trào lưu Văn học vết thương. Luận án được cấu trúc gồm bốn chương, đã nêu lên mối quan hệ của “phong trào giải phóng tư tưởng” của Văn học vết thương và “phong trào thơ ca Thiên An Môn”, xem xét Văn học vết thương với tư cách một hình thái ý thức của lịch sử trần thuật mang tính hiện đại, xuất hiện mối quan hệ phức tạp giữa văn học và chính trị. Đồng thời thông qua lịch sử ngữ cảnh mà tái hiện quá trình hình thành khái niệm Văn học vết thương, thông qua một số tác phẩm kinh điển để nghiên cứu trào lưu này.
Luận án so sánh trào lưu Văn học vết thương với các trào lưu khác để từ đó nhìn nhận tiến trình của văn học Trung Quốc hiện đại. Từ đó đi tới kết luận quá trình hình thành, phát triển, suy thoái của trào lưu Văn học vết thương cũng chính là quá trình chữa lành vết thương do “cách mạng văn hóa” để lại với văn học và lịch sử tư tưởng Trung Quốc.