mở đầu cho những chuyến bay đêm để tăng tốc việc liên lạc. Phi cơ khi ấy tuy thô sơ, không bảo đảm sự an toàn nhưng các nhân vật vẫn lên đường mang theo niềm tin sẽ chinh phục được màn đêm. Nhân vật Rivière dù không trực tiếp lên phi cơ đưa những chuyến thư đến các vùng trời nhưng người đọc sẽ thấy nổi bật ở nhân vật này một tính cách anh hùng và là biểu tượng rõ nét nhất cho con người hành động. Bởi vì Rivière là người quyết định đưa ra ý tưởng thực hiện những chuyến bay đêm, hơn thế, Rivière không chỉ chịu hoàn toàn trách nhiệm về hành động đó, về chuyến thư mà còn trước cả những người đồng nghiệp qua các vùng trời.
Qua đó, nhân vật Rivière có thể được xem như là “hiện thân của hành động mà Saint-Exupéry muốn biết ý nghĩa” [39, tr. Đây là cách mà tác giả truy tìm thực chất của hành động mà mình đã từng trải thông qua 18 nhân vật. Đó là hành động mang tính thực nghiệm nhằm cứu vãn thế giới và ngăn ngừa được các nguy biến, bởi “thực nghiệm sẽ làm lộ ra các quy luật, không khi nào nhận ra các quy luật trước khi có thực nghiệm” [10, tr. Hành động tập trung bay và vượt qua đường bay để đến đích đã giúp các nhân vật của Saint- Exupéry vươn lên bay cao trên vòm trời của thời đại mình.
Mỗi bước chân phiêu lưu hành động đóng một vai trò quan trọng, nó mang ý nghĩa quyết định trong việc truy tìm giá trị thực của đời sống, bởi người hoa tiêu nhận ra: “Biết, không phải là phân tích cũng chẳng phải là giải thích. Biết là thấy. Nhưng muốn thấy, trước hết phải nhập cuộc” [5, tr. Nhân vật của Saint-Exupéry khi hành động đều không hướng tới cái hơn thua mang tính vật chất của hành động mà lấy chính hành động làm mục đích.
Nhà văn tin chắc rằng con người luôn ở bên trong hành động của mình và làm chủ nó: “Anh ở bên trong hành động của anh. Hành động của anh là anh” [5, tr. Và khi đã được tham dự vào hoạt động nghề nghiệp thực sự, nó làm cho tư duy của họ khác so với những con người chỉ ngồi một chỗ đoán định mọi chuyện. Môi trường sống cùng tính chất phiêu lưu của nghề nghiệp đã giúp những người phi công thoát ra được khỏi sự buồn tẻ với những điều vụn vặt trong cuộc sống đời thường như ốm đau, tiền bạc, những giận hờn, cãi vã,… Đó là cuộc sống tù hãm và con người tự chôn đời mình vào sự rập khuôn ấy một cách thản nhiên, cách hành động của nhân vật trong tiểu thuyết Saint-Exupéry vì vậy tạo nên sự khác biệt.
Milan Kundera cũng đã tư duy như thế khi ông cho rằng: “chính bằng hành động mà con người vượt ra khỏi cái thế giới lặp đi lặp lại thường nhật trong đó mọi người đều giống nhau, chính bằng hành động mà người ta tự phân biệt mình với những người khác và trở thành cá nhân” [60, tr. Nhà văn đã xây dựng trong tác phẩm của mình một kiểu nhân vật đặc biệt, thể hiện sự cảm nhận về thế giới trong tâm thức thẩm mỹ của ông, đó là kiểu nhân vật hành động thấm nhuần tính cách phiêu lưu khám phá. Hình ảnh con người dấn thân vào phiêu lưu nhằm tìm kiếm những trải nghiệm khác nhau có thể xem là hình ảnh con người lý tưởng mà nhà văn ấp ủ xây dựng nên cho thế giới cũng như cho chính bản thân mình. 19 Thú vị hơn, nhân vật tự tạo dựng cho mình một đức tính nghề nghiệp vừa nghiêm túc nhưng đồng thời cũng mang sự hồn nhiên vui hứng trong khi hành động.
Khi đối diện với một cơn giông bão, Guillaumet nhận xét một cách cụ thể: “Đây là một cơn giông bão” [1, tr.46], sau đó, anh đo lường, đánh giá và đương đầu với nó. Tuy nhiên, kèm theo sự nghiêm túc, đó là sự lãng đãng, mơ màng kiếm tìm vẻ đẹp cuộc đời trong sự phiêu lưu mạo hiểm: “Đẹp quá, Fabien nghĩ bụng. Anh lang thang giữa vô vàn vì sao tích tụ đầy đặc như một kho báu, trong một thế giới không có gì khác, tuyệt nhiên không có gì khác đang còn sống ngoài anh” [10, tr. Người phi công vẫn nhận ra thứ “kho báu” huyền nhiệm khi đang đối mặt với hiểm nguy, thậm chí khi cái chết đang gần kề.
Và chắc chắn những gì nhân vật nhìn thấy về thế giới và soi thấu bản thân còn cụ thể và sâu sắc hơn thế nữa. Vấn đề ở đây là con người tự dấn thân vào nguy hiểm phải đối mặt với nó như thế nào. Hành trình nhận chân ý nghĩa của sự phiêu lưu hành động 1. Hành trình tìm lại địa vị con người Đất dạy ta hiểu ta hơn mọi sách vở.
Vì đất cưỡng kháng lại ta. Con người tự khám phá ra mình lúc đọ sức với trở ngại [1, tr. Khi sống trong sự đầy đủ tiện nghi về vật chất, con người sẽ không bao giờ nhận ra được năng lực thực sự cũng như giá trị tiềm ẩn của bản thân, cái năng lực mà không phải ai tồn tại trên cõi đời này cũng có thể nhận ra. Thế giới của những người phi công là luôn hành động cho nên nhận thức và suy tư mọi vấn đề đều được đúc kết thông qua những trải nghiệm có được từ những chuyến bay qua các vùng trời, chứ không đơn thuần là lối suy niệm của các anh công chức ngồi một chỗ đưa ra những câu trả lời có hệ thống và quy tắc về con người, cuộc đời.
Chỉ trong môi trường sống cụ thể, phải đối mặt với bão táp, gió biển, đói khát, lạnh lẽo và phải chiến thắng được trở ngại – cái phần giấu mặt của con người mới có điều kiện được đánh thức. Có ai từng nghĩ khi lạc chân trong sa mạc và phải chịu đựng ba ngày không uống nước dưới cái nóng gay gắt của ốc đảo mình sẽ như thế nào? Saint- Exupéry không chỉ chú ý đến thế giới bên ngoài của hành động mà đặc biệt quan tâm sâu sắc đến thái độ của nhân vật khi đối diện với hoàn cảnh khó khăn, qua đó, 20 ông kiểm định khả năng tồn tại của họ. Không khó để nhận ra khi rơi vào tình cảnh đói khát và thiếu thốn, con người ta dễ trở thành nô lệ của sự đòi hỏi thân xác tầm thường, bởi đã quen được nuông chiều với cuộc sống an nhàn, no đủ: “Xưa, tôi không tin rằng mình lại là tên tù chung thân của giếng nước như thế. Xưa, tôi không ngờ mình chỉ có được ngần ấy vắn vủn thời hạn tự do” [1, tr.
Hành trình phiêu lưu vì thế là cơ hội để nhân vật thoát khỏi sự giam hãm ở cả thể xác lẫn tinh thần. Sự nguy hiểm của nghề nghiệp đã khiến người hoa tiêu luôn phải giữ sự tỉnh táo bên mình để vật lộn cùng với khó khăn và chỉ khi nào dấn mình vào thực tế, con người mới khám ra khả năng và sức lực của bản thân. Nhà văn để cho nhân vật của mình đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết, giữa sự can trường hay lùi bước, và đó là cơ sở giúp ông truy tìm xem đâu là yếu tố khiến cho con người trở nên cao quý hơn các loài sinh vật khác tồn tại trên thế gian này. Sau chặng dài hành trình chống chọi lại với thiên nhiên khắc nghiệt, vừa phải chịu đựng cái lạnh, đói khát và sự cô độc nơi sa mạc suốt năm mươi tiếng đồng hồ giữa mùa đông trong rặng núi bên Nam Mỹ, Guillaumet đã thốt lên: “Điều tôi đã làm, tôi thề với anh, không bao giờ một con vật làm thế” [1, tr.
Khi bạn bè Guillaumet dường như đã từ bỏ việc tìm kiếm anh bởi sự khắc nghiệt của thiên nhiên, và vì tin chắc rằng “dãy Andes mùa đông không thả một ai về”, thế nhưng Guillaumet vẫn kiên trì lang thang lê bước chiến đấu chống lại cái giá lạnh như băng đá và mệt mỏi: “anh lầm lũi bước đi, không gậy chống, không dây ràng, không lương thực, lần mò leo mãi những truông đèo, dốc dựng, năm nghìn rưỡi thước cao,… chân anh rướm máu, đầu gối rã, tay trầy…” [1, tr. Có những lúc kiệt sức, mệt đến thấu xương, hoa mắt suốt nhiều tiếng, thế nhưng Guillaumet vẫn luôn giữ sự tập trung vào đường đi nước bước cùng sự cương nghị và lòng quyết tâm lớn: “anh bước đi, nhẫn nại, kiên gan như con kiến,… té xuống, đứng lên, leo trở lại, cố vượt qua những dốc ác hại đưa tới hố sâu, không chịu ban cho mình một phút nghỉ ngơi” [1, tr. Động lực cho nghị lực can trường ấy là vì đâu? Cuộc phiêu lưu đã cho nhân vật có được sự trải nghiệm trong cái “am khổ tu” đặc biệt. Thiên nhiên quá tàn bạo, còn Guillaumet đã 21 cạn dần cái sức lực trong con người mình, tuy nhiên, nhân vật đã chiến thắng, chiến thắng bằng sức mạnh của ý chí, thứ ý chí mà A.
Schopenhauer xem như “một sức sống huyền bí, một sức sáng tạo vô tận, mù quáng, phi lý tính, luôn luôn thù địch với thế giới vật chất khách quan” [64, tr. Hành động tự vượt ấy của bản ngã đã định lại vị trí cho con người, thiết lập lại danh dự cũng như khôi phục lại những giá trị xứng đáng thuộc về con người mà bấy lâu nay thế kỷ bộn bề này đã cố tình quên lãng. Hành động mang đậm sức mạnh của ý chí ấy còn tạo nên một ý nghĩa quan trọng khác, nó giúp con người khẳng định và tách mình ra khỏi thú tính của loài vật tầm thường. Con người dù yếu đuối, nhỏ bé, mong manh đến đâu cũng vẫn có những điều vô cùng khác biệt so với thân phận của con vật.
Đó là biết chế ngự được những ham muốn tầm thường của thân xác và tìm cách lướt qua những trở ngại một cách mạnh mẽ để chiến thắng những yếu hèn của bản thân. Hành động tự vượt ấy phải chăng là một quá trình phát triển không ngừng của ý chí tinh thần? Câu nói của nhân vật Guillaumet đã trở thành biểu tượng cho sự cao quý nhất của Con Người và mang ý nghĩa lớn nhất cho mọi lý lẽ tồn tại của nhân loại như Hemingway đã từng khẳng định trong Ông già và biển cả: “Con người sinh ra không phải để thất bại. Con người có thể bị hủy diệt chứ không thể bị khuất phục” [50, tr. Mới nghe thì thấy có vẻ như là một thứ lý thuyết trừu tượng nhưng niềm tin vào chân lý ấy lại rất đơn giản và hợp lý.