Đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn

Khám phá đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn qua luận văn thạc sĩ từ USSH, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Đặng Đỗ Quyên
• Người hướng dẫn: Pgs. Vũ Hào Quang
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.4. Mục đích nghiên cứu
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Hệ phương pháp nghiên cứu
• 1.9. Dự kiến những đóng góp mới của luận văn
• 1.10. Kết cấu của luận văn
• 1.11. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.12. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: NỘI DUNG CHÍNH
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nghèo đói và xoá đói giảm nghèo
• 2.3. Chủ trương của Đảng và Nhà nước về xoá đói giảm nghèo
• 2.4. Các lý thuyết vận dụng nghiên cứu
• 2.5. Tổng quan về tình hình kinh tế – xã hội của tỉnh Bắc Kạn
• 2.6. Một số khái niệm công cụ của đề tài
• 2.7. Đặc trưng kinh tế của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn
• 2.8. Tình trạng và mức độ nghèo đói của hộ nghèo thông qua đo lường thu nhập - chi tiêu của hộ nghèo
• 2.9. Đất đai, tài sản và điều kiện sinh hoạt của hộ nghèo
• 2.10. Tình trạng hoạt động kinh tế và tình trạng việc làm của hộ nghèo
• 2.11. Nhận xét và bình luận
• 2.12. Đặc trưng xã hội của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn
• 2.12.1. Thành phần dân tộc
• 2.12.2. Quy mô và kiểu loại hộ
• 2.12.3. Trình độ học vấn của người nghèo
• 2.12.4. Trình độ chuyên môn kỹ thuật của người nghèo
• 2.12.5. Quan hệ giới, cơ cấu tuổi và tình trạng hôn nhân của chủ hộ
• 2.13. Nhận xét và bình luận
• 3. PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. Những khuyến nghị cho công cuộc xoá đói giảm nghèo thời gian tới của tỉnh Bắc Kạn
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại Bắc Kạn

Tỉnh Bắc Kạn, một trong những tỉnh nghèo nhất Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giảm nghèo. Đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại đây phản ánh rõ nét tình hình khó khăn mà họ đang trải qua. Việc nghiên cứu các đặc trưng này không chỉ giúp nhận diện hộ nghèo mà còn cung cấp cơ sở cho các chính sách hỗ trợ hiệu quả.

1.1. Đặc trưng kinh tế của hộ nghèo tại Bắc Kạn

Hộ nghèo tại Bắc Kạn thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực kinh tế. Họ chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp, với thu nhập thấp và không ổn định. Tình trạng thiếu đất sản xuất và tài sản cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói.

1.2. Đặc trưng xã hội của hộ nghèo tại Bắc Kạn

Hộ nghèo tại Bắc Kạn thường có trình độ học vấn thấp và thiếu kỹ năng nghề nghiệp. Điều này dẫn đến việc họ khó tìm kiếm việc làm ổn định. Quan hệ xã hội của họ cũng bị hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo.

II. Vấn đề và thách thức trong việc giảm nghèo tại Bắc Kạn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo, nhưng tình trạng nghèo đói tại Bắc Kạn vẫn còn phổ biến. Các vấn đề như thiếu cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả và sự phân hóa giàu nghèo đang là những thách thức lớn.

2.1. Nguyên nhân nghèo đói tại Bắc Kạn

Nguyên nhân nghèo đói tại Bắc Kạn chủ yếu đến từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thiếu cơ hội việc làm và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ. Nhiều hộ nghèo vẫn sống trong tình trạng thiếu thốn về vật chất và tinh thần.

2.2. Tình trạng việc làm của hộ nghèo

Hộ nghèo tại Bắc Kạn thường làm việc trong khu vực phi chính thức, với thu nhập không ổn định. Tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói kéo dài.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề nghèo đói tại Bắc Kạn

Để giảm nghèo bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các chính sách hỗ trợ hợp lý và phát triển kinh tế địa phương là rất cần thiết.

3.1. Chính sách hỗ trợ hộ nghèo

Chính sách hỗ trợ hộ nghèo cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng. Các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính sẽ giúp hộ nghèo cải thiện thu nhập và điều kiện sống.

3.2. Phát triển kinh tế địa phương

Phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khuyến khích đầu tư và tạo ra việc làm mới là một trong những giải pháp quan trọng. Cần có các dự án phát triển hạ tầng để tạo điều kiện cho hộ nghèo tiếp cận thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hộ nghèo tại Bắc Kạn

Nghiên cứu về đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo tại Bắc Kạn đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho việc xây dựng các chính sách giảm nghèo hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả khảo sát về hộ nghèo

Khảo sát cho thấy tỷ lệ hộ nghèo tại Bắc Kạn vẫn còn cao, với nhiều hộ gia đình sống dưới mức chuẩn nghèo. Các chỉ số về thu nhập và chi tiêu cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng trong cuộc sống hàng ngày.

4.2. Đề xuất giải pháp từ kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính và phát triển hạ tầng để giúp hộ nghèo cải thiện đời sống.

V. Kết luận và tương lai của hộ nghèo tại Bắc Kạn

Việc giảm nghèo tại Bắc Kạn cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng. Tương lai của hộ nghèo phụ thuộc vào các chính sách hỗ trợ và phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của hộ nghèo tại Bắc Kạn

Nếu các chính sách hỗ trợ được thực hiện hiệu quả, tình hình nghèo đói tại Bắc Kạn có thể được cải thiện. Tuy nhiên, cần có sự cam kết lâu dài từ chính quyền và cộng đồng.

5.2. Khuyến nghị cho công tác giảm nghèo

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá tình hình nghèo đói để có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách. Việc lắng nghe ý kiến của người dân cũng rất quan trọng trong quá trình xây dựng chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phân hóa giàu nghèo tại khu vực miền núi phía Bắc đặt ra những thách thức sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Theo số liệu khảo sát của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2005, tỉnh Bắc Kạn có tới 31.143 hộ nghèo trên tổng số 61.222 hộ, chiếm tỷ lệ nghèo lên đến 50,87% theo chuẩn nghèo mới áp dụng cho giai đoạn 2006-2010. Đáng chú ý, toàn tỉnh có 66,40% số xã (81 trên 122 xã) ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo vượt ngưỡng 50%, phản ánh tình trạng nghèo đói mang tính diện rộng và thâm căn. Trước bối cảnh đó, luận văn tập trung giải quyết vấn đề nhận diện các đặc trưng kinh tế và xã hội cốt lõi của hộ nghèo, nhằm làm sáng tỏ các cơ chế duy trì và tái sản xuất nghèo đói tại địa phương. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là lượng hóa mức độ nghèo thông qua thu nhập, chi tiêu, tài sản tư liệu sản xuất, đồng thời phân tích cơ cấu nhân khẩu, dân tộc và trình độ học vấn để xác định các yếu tố cản trở thoát nghèo. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên địa bàn 9 xã, phường thuộc huyện Pác Nậm, huyện Bạch Thông và thị xã Bắc Kạn trong mốc thời gian từ tháng 01/2004 đến tháng 08/2006. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, chỉ ra mức thu nhập bình quân của người nghèo chỉ đạt 139.660 đồng/người/tháng, qua đó đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng giúp các cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách an sinh xã hội phù hợp với giai đoạn 2006-2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hệ thống lý thuyết xã hội học hiện đại để luận giải tính đa chiều của hiện tượng nghèo đói. Trước hết, lý thuyết phân tầng xã hội của Karl Marx được sử dụng để phân tích quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất và sự phân công lao động, giải thích vị thế yếu thế của người nghèo trong cấu trúc kinh tế. Tiếp đó, lý thuyết phân tầng của Max Weber mở rộng nhận thức thông qua các khái niệm về khả năng thị trường, uy tín xã hội và cơ may đời sống (life chances), làm rõ sự chênh lệch về kỹ năng và cơ hội kinh tế. Mô hình hệ thống AGIL của Talcott Parsons giúp đánh giá khả năng thích ứng kinh tế (Adaptation), thực hiện mục tiêu (Goal attainment), liên kết xã hội (Integration) và duy trì khuôn mẫu văn hóa (Latent pattern maintenance) của nhóm hộ nghèo. Đồng thời, lý thuyết vốn của Pierre Bourdieu được kế thừa để phân loại ba nguồn lực then chốt: vốn kinh tế (thu nhập, tư liệu sản xuất), vốn văn hóa (trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật) và vốn xã hội (mạng lưới tương trợ). Các khái niệm công cụ trung tâm bao gồm: "Hộ nghèo" (xác định theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg với mức chuẩn dưới 200.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và dưới 260.000 đồng/người/tháng ở thành thị), "Chủ hộ", và "Đặc trưng kinh tế - xã hội".

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất. Về mặt định lượng, nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ cuộc khảo sát xác định hộ nghèo quy mô 1.841 hộ gia đình tại 9 xã/phường thuộc tỉnh Bắc Kạn, qua đó nhận diện được 1.398 hộ nghèo đại diện cho 6.430 nhân khẩu. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng kết hợp rà soát nhanh tại cơ sở, bảo đảm bao phủ cả địa bàn vùng cao đặc biệt khó khăn lẫn khu vực đô thị chuyển tiếp. Dữ liệu thứ cấp được đối chiếu trực tiếp với kết quả Khảo sát Mức sống hộ gia đình năm 2004 của Tổng cục Thống kê. Về mặt định tính, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 20 hộ nghèo tại huyện Bạch Thông vào tháng 08/2006 nhằm thu thập quan niệm của người dân về nguyên nhân nghèo và rào cản sinh kế. Toàn bộ dữ liệu số lượng được xử lý thông qua phần mềm chuyên dụng CSPro 2.0 và Microsoft Excel, ứng dụng toán thống kê mô tả, phân tổ và so sánh chéo. Việc lựa chọn phương pháp phân tích này giúp kiểm định chặt chẽ các tương quan nhân quả giữa đặc trưng nhân khẩu học và mức độ thiếu hụt kinh tế của hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu thu nhập của hộ nghèo phụ thuộc nặng nề vào sản xuất nông nghiệp truyền thống nhưng mang lại giá trị rất thấp. Thu nhập từ trồng trọt chiếm 43,75% và chăn nuôi chiếm 21,94% tổng nguồn thu của hộ nghèo, trong khi hoạt động lâm nghiệp chỉ đóng góp khiêm tốn 4,38% dù đất lâm nghiệp chiếm tới 90% diện tích tự nhiên của tỉnh. Ở nhóm hộ rất nghèo, tỷ trọng thu từ trồng trọt lên tới 48,29%, cao gấp hơn hai lần so với tỷ lệ 23,87% ở nhóm hộ cận nghèo.

Thứ hai, quỹ chi tiêu của hộ nghèo bị chi phối hoàn toàn bởi nhu cầu lương thực cơ bản. Chi tiêu cho ăn uống chiếm tới 76,19% tổng quỹ sinh hoạt ở nhóm rất nghèo và 73,41% ở nhóm nghèo, cao hơn đáng kể so với mức 57,66% của nhóm cận nghèo. Riêng khoản mua ngũ cốc (lúa, ngô, sắn) đã chiếm 50,13% tổng chi ăn uống, trong khi chi tiêu cho thịt cá chỉ đạt 19,41% (thấp hơn mức 25,38% của hộ cận nghèo).

Thứ ba, sự thiếu hụt nghiêm trọng về tư liệu sản xuất và vốn con người gắn liền với yếu tố dân tộc. Toàn tỉnh có 88,78% hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số. Thống kê chỉ ra 40,45% hộ nghèo thiếu đất sản xuất, 38,80% thiếu vốn và 25,83% thiếu kiến thức làm ăn. Thu nhập bình quân của người nghèo đạt 139.660 đồng/người/tháng, chỉ bằng 51,34% mức thu nhập bình quân toàn tỉnh (272.040 đồng/người/tháng ghi nhận năm 2004).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự đan xen phức tạp giữa hạn chế về vị thế thị trường và sự cạn kiệt các dạng vốn theo quan điểm xã hội học. Do thiếu hụt vốn văn hóa thể hiện qua trình độ học vấn và tay nghề thấp, người nghèo Bắc Kạn bị đẩy sang khu vực sản xuất tự cấp tự túc với năng suất tối thiểu. Trong các báo cáo phân tích, dữ liệu được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ tròn về cơ cấu nguồn thu nhằm làm nổi bật sự áp đảo của nông nghiệp (65,69% từ trồng trọt và chăn nuôi) so với tỷ trọng 8,44% của tiền lương, tiền công. Đồng thời, biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu chi tiêu cho thấy nghịch lý rõ rệt: hộ nghèo chỉ dành 6,59% chi tiêu ngoài ăn uống cho mua sắm, sửa chữa tài sản lâu bền, trong khi tỷ lệ này ở hộ cận nghèo lên tới 38,54%. Bảng phân tích tương quan quy mô hộ cũng minh chứng rằng hộ từ 6 đến 10 nhân khẩu có thu nhập bình quân giảm xuống 119.130 đồng/người/tháng, thấp hơn 22,44% so với hộ có 1-2 nhân khẩu (145.870 đồng/người/tháng). Điều này khẳng định quy mô gia đình lớn và tỷ lệ phụ thuộc cao là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng tình trạng kiệt quệ tài chính. So với các nghiên cứu nghèo đô thị tại Hà Nội, nghèo đói tại Bắc Kạn mang tính chất nghèo đa chiều đặc thù của vùng đồng bào thiểu số, nơi cơ sở hạ tầng giao thông và dịch vụ công còn vô cùng hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở phát hiện thực nghiệm, luận văn kiến nghị bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hỗ trợ giảm nghèo bền vững tại tỉnh Bắc Kạn:

Thứ nhất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông - lâm nghiệp gắn với khai thác tài nguyên rừng. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân các huyện triển khai giao đất lâm nghiệp gắn với khoán bảo vệ rừng, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập từ kinh tế lâm nghiệp của hộ nghèo từ 4,38% lên mức 15% đến 20% trong giai đoạn 2006-2010.

Thứ hai, thực hiện chính sách hỗ trợ đất sản xuất và phát triển thủy lợi nhỏ. Sở Tài nguyên và Môi trường cùng chính quyền cấp xã tiến hành rà soát, khai hoang và cấp đất canh tác cho 40,45% số hộ nghèo đang thiếu đất sản xuất, bảo đảm mỗi hộ có diện tích canh tác tối thiểu 0,5 ha đất lúa nước hoặc màu trước năm 2008.

Thứ ba, mở rộng mạng lưới tín dụng vi mô ưu đãi kết hợp chuyển giao kỹ thuật khuyến nông. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội tỉnh Bắc Kạn tăng cường hạn mức cho vay giải quyết tình trạng 38,80% hộ thiếu vốn sản xuất; đồng thời Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác tại thôn bản, hướng tới mục tiêu xóa bỏ rào cản thiếu kiến thức làm ăn cho 25,83% hộ nghèo trong lộ trình 2006-2009.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, giáo dục và chăm sóc y tế cộng đồng. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Sở Y tế và Sở Giáo dục và Đào tạo cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho 100% người nghèo và hỗ trợ chi phí học tập cho trẻ em nghèo, giúp giảm bớt gánh nặng chi tiêu ngoài ăn uống gồm 17,99% chi phí giáo dục và 8,65% chi phí y tế hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý chương trình giảm nghèo tại các bộ ngành và địa phương: Nguồn tư liệu 1.398 mẫu khảo sát thực tế cung cấp căn cứ vững chắc để thiết kế các chính sách hỗ trợ sản xuất và tín dụng sát hợp với vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Xã hội học, Kinh tế học phát triển và Nhân học: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về cách vận dụng lý thuyết phân tầng xã hội, lý thuyết vốn kết hợp công cụ thống kê định lượng CSPro và phỏng vấn sâu 20 hộ gia đình trong nghiên cứu nghèo đa chiều.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Các dữ liệu chi tiết về 9 xã/phường khảo sát giúp các nhà quản lý dự án xây dựng khung can thiệp sinh kế, hỗ trợ vốn và đào tạo kỹ thuật có trọng tâm cho các nhóm yếu thế.

Thứ tư, cán bộ khuyến nông, khuyến lâm và công tác xã hội tại cơ sở: Báo cáo giúp nhận diện rõ nét 40,45% nhu cầu về đất sản xuất và 38,80% nhu cầu về vốn vay để xây dựng các mô hình hỗ trợ sinh kế sát với năng lực thực tế của người dân.

Câu hỏi thường gặp

Thu nhập bình quân của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn đạt mức bao nhiêu theo số liệu khảo sát? Theo kết quả khảo sát 1.398 hộ nghèo, mức thu nhập bình quân chỉ đạt 139.660 đồng/người/tháng, thấp hơn nhiều so với thu nhập bình quân toàn tỉnh là 272.040 đồng/người/tháng ghi nhận năm 2004. Đáng chú ý, cuộc khảo sát ghi nhận trường hợp cá biệt có thu nhập âm -101.600 đồng/người/tháng do thất thu trong chăn nuôi và trồng trọt.

Đặc trưng lớn nhất trong cơ cấu thu nhập của hộ nghèo Bắc Kạn là gì? Đặc trưng nổi bật là sự phụ thuộc nặng nề vào nông nghiệp với 43,75% thu nhập từ trồng trọt và 21,94% từ chăn nuôi. Ngược lại, nguồn thu từ kinh tế lâm nghiệp chỉ chiếm 4,38% dù địa phương có 90% diện tích đất rừng, trong khi thu nhập phi nông nghiệp chỉ đạt 2,82%.

Cơ cấu chi tiêu của hộ nghèo phản ánh mức sống thiếu thốn như thế nào? Quỹ sinh hoạt của hộ nghèo bị bào mòn bởi chi tiêu ăn uống với tỷ lệ chiếm 76,19% ở nhóm rất nghèo, trong đó riêng lương thực thiết yếu chiếm 50,13%. Nhóm hộ nghèo chỉ có thể dành 6,59% chi tiêu ngoài ăn uống cho mua sắm tài sản lâu bền, thấp hơn 5,8 lần so với hộ cận nghèo (38,54%).

Những rào cản chủ yếu nào cản trở đồng bào dân tộc thiểu số thoát nghèo? Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 88,78% tổng số hộ nghèo của tỉnh. Họ đối mặt với ba rào cản nguồn lực lớn gồm: 40,45% hộ thiếu đất canh tác, 38,80% hộ thiếu vốn sản xuất và 25,83% hộ thiếu kiến thức kỹ thuật làm ăn do trình độ học vấn hạn chế.

Khung lý thuyết xã hội học nào được ứng dụng để phân tích dữ liệu nghèo đói? Luận văn tích hợp thuyết phân tầng xã hội của Karl Marx và Max Weber, mô hình cấu trúc chức năng AGIL của Talcott Parsons cùng lý thuyết các dạng vốn của Pierre Bourdieu. Khung lý thuyết này làm sáng tỏ nghèo đói là hệ quả của việc thiếu hụt đồng thời vốn kinh tế, vốn văn hóa và cơ may thị trường.

Kết luận

Công trình luận văn thạc sĩ đã hoàn thành toàn diện mục tiêu nghiên cứu và đúc kết các luận điểm then chốt:

• Tỷ lệ hộ nghèo tại Bắc Kạn theo chuẩn mới giai đoạn 2006-2010 lên tới 50,87%, trong đó 88,78% tập trung ở đồng bào dân tộc thiểu số.
• Thu nhập bình quân của hộ nghèo đạt 139.660 đồng/người/tháng, chịu sự chi phối áp đảo từ trồng trọt (43,75%) và chăn nuôi (21,94%).
• Áp lực lương thực chiếm tới 76,19% quỹ chi tiêu sinh hoạt, triệt tiêu cơ hội tích lũy tài sản phục vụ sản xuất.
• Nguyên nhân nghèo đói cốt lõi bắt nguồn từ sự thiếu hụt đất sản xuất (40,45%), thiếu vốn (38,80%) và thiếu kiến thức kỹ thuật (25,83%).
• Giải pháp bền vững đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa nâng cao năng lực vốn văn hóa, tái phân bổ đất lâm nghiệp và mở rộng tín dụng ưu đãi.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng bức tranh thực nghiệm chân thực, khoa học về chân dung kinh tế - xã hội của hộ nghèo theo chuẩn nghèo mới. Trong giai đoạn 2006-2010, các cơ quan ban ngành cần khẩn trương đưa các giải pháp này vào chương trình hành động thực tế. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm vui lòng tham khảo chi tiết toàn văn tài liệu để khai thác sâu hơn hệ thống số liệu giá trị của đề tài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, kết cấu của luận văn bao gồm các phần chính sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Tổng quan về tình hình kinh tế – xã hội của tỉnh Bắc Kạn 1.

Một số khái niệm công cụ của đề tài Chƣơng 2. Đặc trƣng kinh tế của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn Chƣơng 3. Đặc trƣng xã hội của hộ nghèo tại tỉnh Bắc Kạn 1. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Giả thuyết 1: Tình trạng nghèo đói của các hộ gia đình được khảo sát thể hiện rất đa dạng qua các đặc trưng kinh tế và xã hội của hộvì vậy việc thu thập và theo dõi các đặc trưng kinh tế và xã hội của hộ nghèo là một công cụ hiệu quả cho việc nhận diện, quản lý hộ nghèo và xoá đói giảm nghèo bền vững; Giả thuyết 2: Đa số hộ nghèo đã nhận thức được cách thức vươn lên, thoát khỏi tình trạng nghèo đói của mình tuy nhiên họ vẫn cần có những thiết chế, tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ về các loại nguồn vốn để khắc phục tình trạng nghèo đói, tiến tới vươn lên thoát nghèo bền vững.

Giả thuyết 3: Nghèo đói vẫn tiếp tục là thách thức lớn đối với Bắc Kạn trong thời gian tới và đặc biệt trầm trọng đối với nhóm dân tộc thiểu số. Để xoá đói giảm nghèo bền vững cần có những giải pháp hữu hiệu nhằm giúp người nghèo phát huy nội lực, nâng cao khả năng tự vươn lên thoát nghèo, giảm thiểu nguy cơ dễ bị tổn thương của người nghèo. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN KINH TẾ – CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐẶC TRƯNG KINH ĐẶC TRƯNG XÃ HỘI CỦA HỘ NGHÈO TẾ CỦA HỘ NGHÈO Trình độ học Đất đai, tài sản Tình trạng Quy mô và Khía cạnh giới, Thu nhập Thành phần vấn, chuyên và điều kiện HĐKT, việc kiểu loại gia tuổi, tình trạng dân tộc môn kỹ thuật sinh hoạt làm đình hôn nhân Chi tiêu TÌNH TRẠNG VÀ MỨC ĐỘ NGHÈO ĐÓI CỦA HỘ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN 2 NỘI DUNG CHÍNH CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về nghèo đói và xoá đói giảm nghèo 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Theo quan điểm Mác xít: “Loài người trước nhất cần phải có cái ăn, có chỗ trú ẩn, có cái mặc trước khi có thể đeo đuổi chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo.

Quan điểm của Karl Marx về nghèo đói thể hiện trong lý luận của ông về nguyên tắc phân phối trong chủ nghĩa xã hội. Theo Marx trong điều kiện của chủ nghĩa xã hội, sự phân phối công bằng theo nguyên tắc mỗi người sản xuất sẽ được nhận trở lại từ xã hội một số lượng vật phẩm tiêu dùng trị giá ngang với số lượng lao động mà anh ta đã cung cấp cho xã hội (sau khi đã khấu trừ số lao động của anh ta cho các quỹ xã hội) chẳng những chưa loại trừ được, mà vẫn còn hàm chứa trong nó sự chấp nhận một tình trạng bất bình đẳng nhất định giữa các thành viên trong xã hội, vì “với một công việc ngang nhau và do đó, với một phần tham dự như nhau vào quỹ tiêu dùng của xã hội, thì trên thực tế, người này vẫn lĩnh nhiều hơn người kia, người này vẫn giàu hơn người kia.”, thành thử “muốn tránh tất cả những thiếu sót ấy thì quyền là phải không bình đẳng, chứ không phải là bình đẳng”. Đó vừa là ưu việt, vừa là thiếu sót của nguyên tắc phân phối theo lao động - một thiếu sót, theo C.Mác, là không thể tránh khỏi trong giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa [13, 35]. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Marx và Engel đã chỉ ra một xã hội cộng sản chủ nghĩa (xã hội không có người nghèo, của cải tuôn ra nhiều như nước, mỗi người làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu): sự tự do phát triển của mỗi người là điều kiện cho sự tự do phát triển của tất cả mọi người.

Karl Marx nhấn mạnh nguyên nhân của sự nghèo đói nằm trong cách thức tổ chức đời sống sản xuất của con người. Do sự phân công lao động, sự phân chia giai cấp, sự áp bức và bóc lột người nên trong xã hội có sự bất bình đẳng với một thiểu số người thống trị đa số người khác, trong đó có nhiều người rơi vào cảnh nghèo khổ. Quan niệm của ông đã mở ra hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của phương thức sản xuất, của sự phân công lao động và cấu trúc xã hội đối với sự nghèo khổ. Vấn đề đặt ra là phải biến đổi phương thức sản xuất và cấu trúc xã hội theo hướng tạo ra sự công bằng, bình đẳng và tự do cho mọi người [19, 233].

Tư tưởng Hồ Chí Minh Ngay từ khi nước ta mới giành được độc lập (1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm sâu sắc đến việc chăm lo cuộc sống cho người lao động nghèo khổ, lực lượng cơ bản của cách mạng vừa thoát khỏi cảnh nô lệ, bị áp bức, bóc lột. Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định đói nghèo như là một thứ “giặc”, Người kêu gọi toàn dân cùng Chính phủ tập trung lực lượng để chống lại ba thứ giặc là giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm, trong đó giặc đói được Người đặt lên hàng đầu với lý do: "Ngày nay chúng ta đã xây dựng nên nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Nhưng nếu nước ta được độc lập mà dân không được hưởng tự do, hạnh phúc thì độc lập đó chẳng có ý nghĩa gì". Người đã nhấn mạnh đến bổn phận của Nhà nước phải chăm lo cho dân có cơm ăn, áo mặc, chỗ ở và việc học hành.

Người nói: "Chúng ta dành được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập cũng không làm gì. Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ. Chúng ta phải thực hiện ngay: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Làm cho dân có ăn 2.

Làm cho dân có mặc 3. Làm cho dân có chỗ ở 4. Làm cho dân có học hành Cái mục đích chúng ta đi đến là 4 điều đó. Đi đến để dân nước ta xứng đáng với tự do độc lập, và giúp sức được cho tự do độc lập" [4, 152].

Người còn dạy rằng: “Chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc”. Người cũng chủ trương khuyến khích mọi người làm giàu với mục tiêu: Làm cho người nghèo thì đủ ăn. Người đủ ăn thì khá giàu. Người khá giàu thì giàu thêm.

Tư tưởng trên đây của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về xoá đói giảm nghèo, nhất là trong thời kỳ đổi mới. Chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về xoá đói giảm nghèo Chủ trương của Đảng ta trong Nghị quyết Đại hội VI là “vấn đề lương thực phải được giải quyết một cách căn bản”. Đây là một chủ trương cực kỳ quan trọng, có tính chất đột phá, liên quan đến an ninh lương thực và tấn công vào đói nghèo, nhất là đói nghèo “về lương thực thực phẩm” (đói nghèo tuyệt đối) khá phổ biến ở nước ta những năm đầu đổi mới. Nghị quyết Đại hội VII của Đảng đã chỉ rõ: “Cùng với quá trình đổi mới, tăng trưởng kinh tế phải tiến hành công tác xoá đói giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội, tránh sự phân hoá giàu nghèo quá giới hạn cho phép”.

Tư 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tưởng chỉ đạo trong xoá đói giảm nghèo thời kỳ này là “đảm bảo vững chắc nhu cầu lương thực, khắc phục tình trạng thiếu đói thường xuyên và nạn đói giáp hạt ở một số vùng”. Tức là tập trung vào giải quyết cơ bản “đói nghèo tuyệt đối”, đói nghèo về “lương thực thực phẩm”. Nhận thức về tầm quan trọng của sự nghiệp xoá đói giảm nghèo trong công cuộc đổi mới và về mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đồng chí Lê Khả Phiêu, Tổng bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam, tại Hội nghị triển khai chương trình 133 và 135 ngày 6 - 7/1/1999 đã nhấn mạnh: "Vấn đề nghèo đói không được giải quyết thì không một mục tiêu nào mà cộng đồng quốc tế, cũng như quốc gia đặt ra như tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống, hoà bình, ổn định, đảm bảo các quyền con người được thực hiện". Nghị quyết đại hội VIII của Đảng đã xác định rõ xoá đói giảm nghèo là một trong những chương trình phát triển kinh tế – xã hội vừa cấp bách trước mắt, vừa cơ bản lâu dài và nhấn mạnh “phải thực hiện tốt chương trình xoá đói giảm nghèo, nhất là đối với vùng căn cứ cách mạng, vùng đồng bào dân tộc.

Xây dựng và phát triển quỹ xoá đói giảm nghèo bằng nhiều nguồn vốn trong nước và nước ngoài, quản lý chặt chẽ, đầu tư đúng đối tượng và có hiệu quả”. Lần đầu tiên trong Nghị quyết đại hội Đảng đã đưa ra chỉ tiêu về xoá đói giảm nghèo đến năm 2000 và các năm tới: “Giảm tỷ lệ đói nghèo xuống còn khoảng 10% vào năm 2000, bình quân giảm 300 ngàn hộ/năm. Trong 2-3 năm đầu của kế hoạch 5 năm, tập trung xoá cơ bản hộ đói kinh niên”. Đến Đại hội IX, nhận thức của Đảng ta về xoá đói giảm nghèo được nâng lên tầm cao mới, đặt xoá đói giảm nghèo trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội thời kỳ 2001-2010 và nhấn mạnh làm tốt công tác xoá đói giảm nghèo sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế, thực hiện công bằng xã hội, giữ gìn và phát huy truyền thống, bản sắc văn hoá dân tộc, tích cực phát triển và bảo vệ môi trường, góp phần ổn định và phát triển bền vững đất nước, từng bước hội 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhập quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá.

Đảng ta luôn chủ trương “khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xoá đói giảm nghèo”. Nhưng đến đại hội IX, nhận thức của Đảng ta về xoá đói giảm nghèo chuyển dần sang hướng xoá đói giảm nghèo bền vững và gắn với phát triển.