Chương 1 TIỈÉ LOẠI TRUYỆN VỪA VÀ Sự NGHIỆP VÀN HỌC CỦA NGUYỀN KHẢI 1. Thế loại truyện vừa 1. Khái niệm truyện vừa Thuật ngừ truyện vừa/ tiếu thuyết ngăn mặc dù không có đất riêng trong các công trinh từ điển ván học Việt Nam nhưng qua tim hiểu một sổ nguồn tư liệu nước ngoài cùng phần giới thuyết truyện vừa trong Tác phàm và thế loại vãn học của tác giã Huỳnh Như Phương giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quan về thuật ngữ này. Truyện vừa (novella) hay còn gọi là tiều thuyết ngắn (short novel) cùng tương ứng với khái niệm trung thiên tiếu thuyết trong lý luận văn học Trung Quốc.
Thuật ngừ novella trong tiếng Anh bầt nguồn từ từ novcllo trong tiếng Ý có nghĩa là “mới’’. Truyện vừa là một the loại văn xuôi tự sự hư cấu có dung lượng dài hơn truyện ngắn (short story) nhưng ngấn hơn so với ticu thuyết (novel). Cuốn truyện vừa đầu tiên được xem lã cuồn Mười ngày (1353) cùa Giovanni Boccaccio người Ý. xuất hiện vào thời vãn học Phục Hưng.
Mười ngáy bao gồm những truyện ke riêng biệt xoay quanh đời sổng thường ngày hay tình yêu lãng mạn “đóng khung" trong một truyện kể lớn hơn. Đến cuối thế ki XVIII đầu the ki XIX. truyện vữa đirợc các nha văn xây dựng bời một số quy tắc nhất định, tích cực nhất là các nhà vân Đức, họ xem truyện vừa là một câu chuyện hư cấu, có độ dài không xác định, bị giới hạn trong một sự kiện, tinh huống hồi hộp hoặc xung đột dẫn đến một bước ngoặt bất ngờ đưa đến kết thúc hợp lý. Truyện vừa có cấu trúc hoàn chình, thường mang giọng châm biếm, thè loại này đà anh hương đến sự phát triển cúa truyện ngấn vả tiêu thuyết trên khấp châu Âu.
'Truyện vừa phát triển mạnh ờ Đức vào the ký XVIII, XIX và đầu thế kỳ XX với các tên tuôi như: Heinrich von Kleist. Truyện vừa cùa Đức thường là kiều truyện khung (frame story), có bổ cục dựa trên một sự kiện tham khốc (chàng hạn như bệnh dịch, chiến tranh hoặc lù lụt), có the lả hiện thực hoặc tướng tượng. Các càu chuyện riêng lé được liên hệ bởi nhiều người kể chuyện khác nhau đề chuyển hướng độc già khòi những bất hạnh mà họ dang trãi qua. Đặc trưng bời sự ngắn gọn.
những cốt truyện khép kín kết thúc bằng một tình tiết 15 châm biếm, một phong cách văn chương đơn giàn, hạn chế cồm xúc và cách trình bày khách quan hơn là chú quan, nhừng câu chuyện này kì tác nhân kích thích sự phát triển cua truyện ngắn hiện đại ớ Đức. Truyện vừa là một the loại vãn học phong phú với nhiều chu để, đề tài. Truyện vừa cho phép mờ rộng sự phát triển cùa các nhân vật và chu đề hơn so với truyện ngắn mà không dòi hỏi cấu trúc chi tiết cùa tiều thuyết. nó cung cấp ca trọng tâm hoàn clnnh cua một truyện ngăn và phạm vi rộng cùa một tiêu thuyết.
Vì truyện vừa có độ dài ngăn lý tường, chúng được coi là nguồn hoàn hao dê chuyên thề thành phim diện anh. Đặc diem the loại truyện vừa về mặt hình thức bên ngoài, nhiều nhà nghiên cửu chi ra dấu hiệu ngoại hiện de nhận biết truyện vừa là chúng có dung lượng khoáng từ 17.000 từ trong khi truyện ngắn có dung lượng dưới 17.000 từ và tiểu thuyết có dung lượng trên 40. Bùi Việt Thăng xác định tiêu chí “ngấn" cùa nhừng tiếu thuyết được ông kháo sâl là nhừng tác phàm có độ dài từ 350 trang trớ xuống, đồng thời khái niệm “ngan" ờ đây không phải là một cái khung cứng nhác, nhưng tác phẩm có dung lượng như vậy được ông xếp vào tiều thuyết ngản. Trong luận án Khuynh hướng tiếu thuyết ngấn trong văn học đương dại Việt Num (từ 1986 đến nay), tác giá 1 loàng Thị 1 luệ căn cứ theo tiêu chí mà nhà nghiên cứu Józef Hrabak đưa ra đê phân biệt ranh giới giừa truyện vừa với tiêu thuyết là 50.000 từ, tương đương với 200 trang máy chừ hoặc 160 trang in khổ 16x24 cùng với khao sát thực tế nhừng tiếu thuyết cỏ sự tim tòi.
đôi mới nghệ thuật ờ Việt Nam được xuắt bàn sau 1986 tác giá đà đưa ra “móc khoang từ 300 trang trơ xuống như là tiêu chí đau tiên VC mặt hĩnh thức thê loại cùa lieu thuyết ngắn” (Hoàng Thị Huệ, 2012). về mặt nội dung và nghệ thuật, trong cuồn 7VÍC phẩm và thế toại văn hục. mục truyện vừa tác già Huỳnh Như Phương xem truyện vừa là thể loại trung gian giừa truyện ngắn và tiêu thuyết đồng thời nhận định “đặc điềm cua nó không chì đơn gian được xác định bơi độ dài cua ván ban” (Huỳnh Như Phương, 2017). Tác giá nêu ra may đặc trưng của truyện vừa sau 16 đây: Một là, truyện vừa là tiểu thuyết của một số phận.
Người viết truyện vừa có thể xây dựng và dõi theo cuộc đời cùa một vài nhàn vật, nhưng thường tập trung vào một số phận và lần thám kịch dạo dức cùa số phận đó. truyện vừa giàn lược nhừng diều không thiết yếu. chi giừ lại những gi gây ấn tượng, có ý nghĩa. Nó không có cấu trúc phức tạp như tiểu thuyết, nhưng cũng không chi là một khúc đoạn như truyện ngắn.
Nó kéo dài theo cuộc đời của nhân vật nhưng không tìm cách mớ rộng và gia tâng phạm vi của cuộc đời ấy. truyện vừa dược tổ chức như một bức tranh VC quá khứ. Nó kc VC những hiện tượng dã xáy ra và trình bày những hiện tượng dó theo một trật tự nhân quá và có the giái thích được. Theo dôi và năm bắt nội dung một truyện vừa không quá khố công so với tiêu thuyết.
Bon là, truyện vừa thường mang ý nghĩa đạo đức rò hơn là tiêu thuyết. Nó không gây cho người đọc cám giác VC sự mờ đục cua thế giới và sự bất định cua tương lai như trong tiểu thuyết. Câu trà lời về cuộc sống mà truyện vừa đem lại dễ dược người dọc nhận biết hơn. Khi so sánh với tiêu thuyết, truyện vừa không dồi dào dung lượng trang, không đầy ấp nhừng sự kiện, nhản vật, các tinh tiết phụ được hạn chế.
tình tiết cũng không đan xen chồng chéo. Còn khi so với truyện ngăn, dung lượng, nhân vật, sự kiện trong truyện vừa nhiều hơn. Với cốt truyện không phức tạp. truyện vừa không hao quát sâu rộng đời sống hiện thực nhưng nó đặt ra cho chúng ta nhừng van đề không nằm ờ mức khơi gợi cùng không giai quyết thấu triệt, các tác phẩm truyện vừa đtrợc lược bớt ngồn ngữ, không còn thiên VC tường thuật cho người dọc mà nó dòi hói dộc già suy tướng, nghiền ngẫm.
Giá trị cùa một tác phẩm không năm ờ dung lượng mà ờ giá trị tư tương, kĩ thuật viết để thê hiện được tư tướng ấy. Truyện vừa chu yếu quan tàm đen sự phát then cam xúc cá nhân nhân vật hơn là xư lí một phạm vi xà hội 1ÓT) hem và các sự kiện thường diễn ra ờ một nơi hoặc một địa diem. Truyện vừa một mặt tái hiện bức tranh đời sống xà hội, mặt khác khám phá số phận con người. Dung lượng truyện vừa ti lệ thuận với lượng xung đột xảy ra trong tniyện.
Tức là so với tiểu thuyết, truyện vừa có ít xung đột hơn. nhưng các tình tiết trong truyện vừa vần mang nhiều sắc thái hơn so với truyện ngăn. Truyện vừa có ít xung đột hơn tiều thuyết nhưng nỏ đặt ra 17 nhiều vấn đề hơn so với truyện ngan; các xung đột, linh huống truyện cũng có nhiều thời gian giái quyết hơn so với truyện ngẩn. Không giống với tiểu thuyết thường chia chương, truyện vừa có the có hoặc không chia thành các chương.
Con người sống trong một xã hội rộng lớn. không thể nhìn nhận tất ca sự kiện, hiện tượng cùng một thời diem. Nhà văn người Pháp Edmond Jabès quan niệm “tinh toàn the là một ý niệm”, các nhà văn không còn tham vọng tái hiện một the giới toàn vẹn. Tính phàn mánh lúc này trờ thành một đặc trưng quan trọng giúp nhà vãn miêu tà thế giới một cách cô đọng, cùng chinh nhờ đó mà văn bán tạo ra dược những khoáng trống cho người đọc cùng tham gia vào quá trình sáng tạo.
Truyện vừa nhìn nhận những gì dang diễn ra trong dời sống theo một lát cắt, không tham vọng điền ta do đó người dọc vản có the tham gia vào càu chuyện của nhà văn. Da thanh là một đặc điếm nghệ thuật thường thấy trong các sáng tác văn học hiện đại. Với lối tự sự dưới nhiều điểm nhìn, truyện vừa cũng mang đặc điêm này khi đặc tính đơn âm không còn chu đạo trong các sáng tác cũa nhà văn. Đày cùng là xu hưóng tran thuật chung trong văn xuôi hiện đại the giới.
Truyện vừa với độ dài vừa phải tạo điều kiện cho độc giã có thể tiếp thu liền một mạch, câm xúc suy tư không bị gián đoạn như khi dọc tiểu thuyết. Nhân vật trong truyện vừa không dược tác giá tô diêm chi tiết thay vào đó lã “những nét phác hoạ mau nhưng được cấp đù không gian đề sổng và thờ. và ý tưởng trung tâm. dù cho nó chi là nằm dưới đường chân trời, thi vần luôn thi triên hấp lực” (Ian McEwan, 2012).
Sự gián lược nhân vật trong truyện vữa không đơn thuần chi VC mặt số lượng mà còn ca các đau hiệu nhận dạng nhân vật. Cốt truyện, cấu trúc trong truyện vừa không tuân theo cốt truyện vã cấu trúc cùa văn xuôi lự sự truyền thống mà ờ nó có sự nới lòng, phá bo cốt truyện; phá vờ cấu trúc truyền thống. Truyện vừa trong văn học nước ngoài Nhìn lại dòng cháy lịch sư cùa các nen ván học lớn trên thế giới chúng ta de dâng kê tên nhừng tác phàm tự sự đồ sộ đà trớ thành kinh đicn như: Đôn Kihote (Miguel de Cervantes), Những người khốn khố (V. Hugo), Bá tước Monte Cristo, Ba người linh ngự làm (Alexandre Dumas cha), Sông (lâng êm đềm (M.
Marquez), tứ dại kì thư trong văn học Trung Quốc: Hồng lâu mộng (Tào Tuyết cần). đều là nhừng tác phàm có dung lượng dài được xây dựng công phu. The ki XIX, bên cạnh xu hướng tiếp noi cách viết truyền thống, vãn học phương Tây nối lên lãn sóng đổi mới trong cách viết, có xu hướng chống lại những quy phạm dã cù kì, mang tinh khuôn khổ, giáo diều. Trong ki nguyên hiện đại có quá nhiều sự kiện xáy ra cùng một lúc ngay tại nơi mỗi cá nhân con người sinh sổng: vấn nạn thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, sinh thái, lạm phát.
tăng trường kinh tế. con người, xã hội. mặt nào cũng có tính vấn để. mặt nào cũng có thể dùng lảm chất liệu xây dựng nên một tác phàm.