Chương 1 NHÀ VĂN VŨ XUÂN TỬU TRONG NỀN VĂN XUÔI MIỀN NÚI PHÍA BẮC 1. Khái lược về văn xuôi miền núi phía Bắc 1. Một số khái niệm Văn xuôi là một dạng ngôn ngữ thể hiện một cấu trúc ngữ pháp và mô phỏng văn nói tự nhiên, không tuân theo các lề luật như thi ca. Mặc dù có nhiều tranh luận xung quanh cấu trúc của văn xuôi, tính đơn giản và cấu trúc lỏng lẻo của nó đã đưa đến việc con người áp dụng văn xuôi vào phần lớn văn nói, để trình bày sự kiện cũng như viết về các chủ đề thực tế cũng như hư cấu.
Văn xuôi chủ yếu dựa vào năng lực trí tuệ cộng với tình cảm và trí tưởng tượng. "Văn xuôi" được coi là thể loại chủ lực của văn học. văn xuôi có khả năng riêng, to lớn trong nghệ thuật ngôn từ, trong việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn. Văn xuôi cho phép nhà văn tự do, linh hoạt, năng động hơn trong sáng tạo, thể hiện đời sống, con người.
Câu văn xuôi không bị hạn chế về số âm tiết, có thể dài ngắn tuỳ ý người viết. Các từ ngữ, âm tiết trong câu cũng không bị gò bó, câu thúc về thanh về vần. Các câu nối tiếp nhau giống chuỗi lời nói ngoài đời, thuận tiện trong giao tiếp nghệ thuật. Văn xuôi có nhiều thể như: Văn diễn giảng, văn lịch sử, văn nghị luận, văn tự sự.
Văn xuôi văn học có tiểu thuyết, truyện ngắn, tùy bút, ký… Nhưng tiêu biểu nhất là truyện, trong đó truyện ngắn và tiểu thuyết là thể văn xuôi ghi được nhiều thành tựu. Thế giới trong truyện ngắn và tiểu thuyết luôn cuốn hút, say mê với bao lớp bạn đọc. Văn xuôi có khả năng khắc họa, khám phá, tìm tòi mọi mặt của đời sống xã hội và con người. Văn xuôi thể hiện sự vượt trội của mình so với các thể loại khác khi luôn tìm tòi, phát hiện, tìm đến những phạm vi mới, khu vực mới mà các thể loại khác phản ánh không thành công hoặc khó tiếp cận.
Đây chính là lợi thế khiến văn xuôi phát triển mạnh mẽ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong văn học Việt Nam những năm 30-40 của thế kỷ XX xuất hiện tác phẩm Truyện đường rừng, đây được coi là tác phẩm văn xuôi đầu tiên viết về đề tài miền núi, đây cũng là mốc đánh dấu sự phát triển của văn xuôi miền núi và sau này, sự ra đời, phát triển của văn xuôi viết về cuộc sống và con người miền núi trong văn học Việt Nam sau Cách mạng tháng Tá m 1945 đã chứng tỏ truyện là thể loại "chủ lực" của văn xuôi trong mảng đề tài viết về cuộc sống và con người miền núi. Vậy "Văn xuôi miền núi" là gì? Có nhiều cách hiểu khác nhau về "văn xuôi miền núi" nhưng nhìn chung, chúng ta có thể hiểu: "Văn xuôi miền núi" là những sáng tác văn xuôi nghệ thuật viết về đề tài miền núi trong văn học Việt Nam. Hay "văn xuôi miền núi" là những sáng tác văn xuôi nghệ thuật của các nhà văn khu vực miền núi viết về đề tài miền núi trong văn học Việt Nam.
Đây chỉ là những cách hiểu đơn thuần, mỗi người sẽ có những cách hiểu khác nhau về khái niệm này. Chúng tôi chọn khái niệm “văn xuôi miền núi” là những sáng tác văn xuôi nghệ thuật của các nhà văn khu vực miền núi viết về đề tài miền núi trong văn học Việt Nam” làm tiền đề lý thuyết để triển khai luận văn của mình. Giai đoạn đầu của quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam chủ yếu diễn ra ở khu vực đồng bằng, thành thị. Nhưng khi có cách mạng và kháng chiến thì vai trò to lớn của vùng núi cao và nhân dân các dân tộc miền núi ngày càng được nhận thức đầy đủ, được quan tâm đến nhiều hơn, coi trọng hơn, lúc này việc văn học hướng đến miền núi là hệ quả tất yếu.
Hơn nữa, miền núi có một phạm vi đời sống rộng lớn (chiếm tới ba phần tư diện tích lãnh thổ, nơi có nhiều dân tộc anh em trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam, chiếm gần 30% dân số cả nước sinh sống. Phong cảnh thiên nhiên, môi trường, cuộc sống và con người miền núi vừa là mảnh đất mới mẻ, vừa chứa đựng bao vấn đề, bao vẻ đẹp mà văn học nói chung, văn xuôi nói riêng có thể tiếp cận, khá m phá, diễn tả. Đây là nơi chứa đựng nhiều điều mới mẻ, nhiều vấn đề cần được khá phá và nhiều điều khiến tất cả chúng ta tò mò. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính vì thế, văn xuôi miền núi ngày càng phát triển về nhiều phương diện, và thực sự trở thành một bộ phận quan trọng trong văn học miề n núi, trong văn xuôi hiện đại Việt Nam.
Diện mạo văn xuôi miền núi đương đại 1. Quá trình vận động, phát triển và đội ngũ nhà văn Cùng với quá trình vận động, phát triển, hiện đại hóa của văn học Việt Nam, văn xuôi Việt Nam, văn xuôi miền núi cũng có sự vận động, phát triển và hiện đại hóa dần. Vào những năm 1930-1940 những tác phẩm viết về phong cảnh thiên nhiên, cuộc sống của con người miền núi đã xuất hiện, tiêu biểu là Truyện đường rừng một tác phẩm đầy ấn tượng của các tác giả Thế Lữ, Lan Khai, Tchya (Đái Đức Tuấn), Lý Văn Sâm. Từ đó đề tài về thiên nhiên, cuộc sống của con người miền núi đã thu hút rất nhiều nhà văn như: Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân, Trọng Miên, Vũ Bằng, Trịnh Vân, Thanh Tịnh, Hồ Dzênh, Đỗ Huy Nhiệm, Cung Khanh… Có thể nói, giai đoạn 30-40 là giai đoạn nền móng của văn xuôi miền núi, lúc này, văn xuôi miền núi xuất hiên như một bộ phận mới mẻ, đầy sức hấp dẫn của văn xuôi Việt Nam.
Đến giai đoạn tiếp theo, giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 và suốt 30 năm chiến đấu bảo vệ tổ quốc, thống nhất nước nhà, xây dựng cuộc sống mới xã hội chủ nghĩa, văn xuôi miền núi đã có bước phát triển mạnh với hàng loạt các tác giả là người dân tộc Kinh và các tác giả là người dân tộc ít người, văn xuôi miền núi đã đạt được nhiều thành tựu.Đến giai đoạn này, văn xuôi miền núi đã chia làm hai bộ phận. Một là những tác phẩm viết về đề tài miền núi của các tác giả người kinh. Hai là những tác phẩm viết về đề tài miền núi của các tác giả là người dân tộc. Những sáng tác của các nhà văn này như những ngọn đuốc sáng của văn xuôi cách mạng miền núi.
Sang đến thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, văn xuôi miền núi phong phú, đa dạng hơn. Nếu ở giai đoạn trước, văn xuôi miền núi chủ yếu viết về những hủ tục, những điều bí ẩn và cuộc sống đấu tranh cách mạng của nhân dân miền núi cao, thì sang đến giai đoạn này, văn xuôi miền núi đã đa 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạng hơn nhiều với nhiều vấn đề được nói đến, phán ánh đến. Giai đoạn này đánh đấu thêm tên tuổi của nhiều tác giả văn xuôi người dân tộc Kinh viết về đề tài miền núi như: Bàng Sĩ Nguyên, Hoàng Thao, Lê Tuấn Việt, Bàng Thúc Long, đặc biệt là thành công của Nguyễn Tuân, Nguyễn Thành Long, Sao Mai, Đỗ Quang Tiến… Đáng chú ý là từ cuối những năm 1950 đầu năm 1960, có sự xuất hiện thêm và ngày càng trưởng thành của các cây bút văn xuôi viết về đề tài miền núi là người dân tộc ít người như Vi Hồng, Nông Minh Châu, Hoàng Hạc, Triều Ân, Lò Văn Sĩ, Lâm Ngọc Thụ, Tu Tếch, Triệu Báo, Vương Hùng, Hoàng Trung Thu… Từ 1959 đến 1964, từ mầm tài năng hiếm hoi sau kháng chiến chống Pháp, bên cạnh các nhà văn người kinh viết về đề tài miền núi, liên tiếp xuất hiện một loạt cây bút người dân tộc thiểu số. Họ là những trí thức dân tộc, những người tự hào về mảnh đất và con người miền núi, thiết tha được đóng góp vào nền văn học nước nhà tiếng nói, tình cảm dân tộc mình đó là: Y Điêng với Em chờ bộ đội Awa Hồ (1960); Vi Thị Kim Bình với Đặt tên (1962); Vi Hồng với Ngôi sao đỏ trên núi Phja Hoàng, Cây su su nọong ỷ; Hoàng Hạc với Ké Nàm (1964)… Sau lớp nhà văn xây nền đặt móng, thành công khởi đầu của họ đã nhanh chóng truyền nhiệt, khích lệ những năng khiếu văn học dân tộc thiểu số tìm đọc, lấy đó là tấm gương, là niềm tự hào, đam mê theo đuổi con đường sáng tạo.
Nguyện lấy văn chương làm nghiệp phấn đấu, liên tục cho ra đời những truyện ngắn, tiểu thuyết gây được sự chú ý của giới yêu văn học trong cả nước. Đó là Vi Hồng, Triều Ân, Lâm Ngọc Thụ, Ma Trường Nguyên, Vương Trung… Cùng với thế hệ nhà văn lớp trước như Nông Minh Châu, Nông Viết Toại, Hoàng Hạc, Y Điêng, Vi Thị Kim Bình., hai bộ phận trong đội ngũ sáng tác này đã hòa thành một đội ngũ, một dòng chảy văn xuôi độc đáo và tươi trẻ, đồng hành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiếp tục những thành tựu và kinh nghiệm nghệ thuật đã có trong những giai đoạn trước, khoảng 10 năm sau ngày thống nhất đất nước, đội ngũ sáng tác văn xuôi miền núi ngày càng đông đảo, và hoạt động nghệ thuật của họ tạo nên sự phát triển mới, đồng bộ và phong phú của bộ phận văn học này trong dòng vận động chung của đời sống và văn học dân tộc. Có thể kể đến những tiểu thuyết của Mạc Phi, Ma Văn Kháng, Tô Hoài, Phượng Vũ, Y Điêng, truyện ngắn và ký của Trung Trung Đỉnh, Bùi Nguyên Khiết, Nông Viết Toại, Mã A Lềnh, Nguyễn Khắc Trường… viết về các vùng miền núi trong hai cuộc kháng chiến chống xâm lược.
Các nhà văn người dân tộc như Vi Thị Kim Bình, Vi Hồng, Triều Ân, Sa Phong Ba, Y Điêng, Hoàng Hạc, Nông Minh Châu… hướng về khám phá, miêu tả cuộc sống mới, con người mới các dân tộc anh em ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa… trong lòng chế độ mới, dưới sự chỉ đường và soi sáng của Đảng. Văn xuôi miền núi tiếp tục phát triển mạnh. Sự tiếp nối của một loạt các cây bút văn xuôi đã xuất hiện. Bên cạnh thế hệ nhà văn chống Mỹ như: Hoàng Hạc, Y Điêng, Vi Hồng, Triều Ân, Vi Thị Kim Bình, Vương Trung đã có thêm những tên tuổi mới như Mã A Lềnh, Ma Trường Nguyên, Vương Anh.