Chương 1: Sáng tác của Nguyễn Đình Tú trong sự vận động của tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Chương 2: Cuộc sống và con người trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú. Chương 3: Phương thức biểu hiện trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1 SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN ĐÌNH TÚ TRONG SỰ VẬN ĐỘNG CỦA TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI 1.Khái quát chung về tiểu thuyết và tiểu thuyết Việt Nam đƣơng đại 1.1 Khái niệm tiểu thuyết Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì tiểu thuyết là một thể loại tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian.
Tiểu thuyết có phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục, đạo đức xã hội miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng. Bên cạnh đó, ta còn nhận thấy trong thể loại này luôn xuất hiện sự trần thuật tập trung vào số phận của một hoặc nhiều cá nhân trong quá trình hình thành của nó, sự trần thuật ở đây được khai thác theo không gian và thời gian nghệ thuật đến mức đủ để truyền đạt “cơ cấu” của nhân cách. Thật đúng như Bielinski gọi tiểu thuyết là “sử thi của đời tư” bởi nó “miêu tả những tình cảm, dục vọng và những biến cố thuộc đời sống riêng tư và đời sống nội tâm của con người” [2, tr. Tiểu thuyết giống như một cơ thể sống, nó cũng biến động theo sự phát triển của thời gian.
Hay nói cách khác, diện mạo của tiểu thuyết không ngừng vận động và thay đổi. Tiểu thuyết một thể loại văn học có khả năng tổng hợp nhiều nhất các khả năng nghệ thuật của các thể loại văn học khác. Chính hiện thực tổng hợp này làm cho thể loại tiểu thuyết cũng đang trên đà vận động, không đứng yên. Nhà nghiên cứu M.
Bakhtin cho rằng: “tiểu thuyết là một thể loại duy nhất đang hình thành và chưa xong xuôi” [4, tr.2 Tiểu thuyết Việt Nam đương đại 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiểu thuyết được xem là “cỗ máy cái” chiếm vị trí trung tâm “xương sống” của văn học vì nó là nghệ thuật khám phá đời sống, có khả năng chứa đựng lịch sử nhiều cuộc đời. Nói về vị trí quan trọng của thể loại này trong văn học, nhà văn Nguyễn Quang Thân cho rằng: “Nếu cả nền văn học là một hơi thở thổi suốt từ quá khứ đến tương lai thì tiểu thuyết là dòng cảm xúc chủ đạo mãnh liệt nhất, liên tục nhất của hơi thở ấy” [22, tr. Tiểu thuyết là loại hình “công nghiệp nặng” đòi hỏi sự dũng cảm thử sức, đòi hỏi tài năng, vốn sống và độ tập trung cao đối với người cầm bút. Thế giới từ lâu đã nói đến “cái chết của tiểu thuyết” nhưng thực tế tiểu thuyết vẫn không ngừng được sáng tạo.
Ở Việt Nam thực tại và tương lai của thể loại này đã trở thành nội dung quan trọng trong hàng loạt hội thảo, tranh luận: “Tiểu thuyết Việt Nam đang đi về đâu? Tiểu thuyết Việt Nam thừa lượng nhưng thiếu chất? Đang có một sự chuyển động không nhỏ trong tiểu thuyết Việt Nam, sự già hóa của đội ngũ nhà văn viết tiểu thuyết của Việt Nam” [9, tr. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này chúng ta cần đi sâu tìm hiểu về bối cảnh chung của tiểu thuyết đương đại Việt Nam. Có thể nói, cùng với bước đi của lịch sử văn học nhân loại, nền văn học của dân tộc ta đã có những bước chuyển biến góp phần tạo nên một diện mạo mới cho nền văn chương nhân loại thế kỷ XXI. Tiểu thuyết Việt Nam trong nhiều thập niên đã trải qua những bước thăng trầm, chuyển biến.
Sự xuất hiện những cây bút trẻ cùng với cách viết mới đã tạo nên bầu không khí khá sôi động trên văn đàn. Sự phong phú đa dạng của tiểu thuyết được thể hiện trong cảm hứng, khuynh hướng, phong cách, cũng như lối viết. Dường như các nhà tiểu thuyết luôn ngầm lựa chọn một trong hai hướng: truyền thống hay cách tân. Bên cạnh đó, xu hướng tiểu thuyết mạng, tiểu thuyết thương mại cũng đang dần có một vị trí khá ổn định trong lòng độc giả.
Một trong 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những đề tài chiếm được sự quan tâm của nhiều cây bút trong giai đoạn này là đề tài lịch sử: những nhìn nhận đánh giá lại quá khứ ở những góc cạnh khác nhau. Các tiểu thuyết nay có tham vọng đi dọc chiều dài thời gian, khái quát những thời kỳ đã qua, theo sát từng các sự kiện, những cuộc cách mạng song hành với việc lý giải những bức xúc của hiện tại. Những hiện thực rộng lớn đã được soi chiếu từ nhiều góc nhìn khác nhau, tạo nên một cốt truyện đa tầng và một bầu không khí lịch sử cho các tác phẩm. Điều này đã được in đậm ở những tác phẩm như: Thăng Long Ký (Nguyễn Khắc Phục), Giàn thiêu (Võ Thị Hảo), Hồ Qúy Ly (Nguyễn Xuân Khánh)…Mỗi tác phẩm là một phong cách riêng, hướng độc giả tới một cái nhìn mới về tiểu thuyết lịch sử.
Nói đúng hơn, các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử giai đoạn này tiến sâu vào những đặc điểm mang tính chất của thể loại tiểu thuyết. Nghĩa là chúng ta được thưởng thức các tác phẩm tiểu thuyết thực sự chứ không phải là tiếp xúc với các sự kiện lịch sử, các nhân vật lịch sử sau khi tiểu thuyết hóa. Nếu trước đây, sự thật lịch sử luôn là yếu tố quan trọng mà các nhà tiểu thuyết lịch sử phải bám sát thì giờ đây nó chỉ là “cái đinh” để các nhà văn treo các “bức tranh” của mình lên. Các biến cố lịch sử được dựng lên từ những góc nhìn khác nhau, các nhân vật lịch sử tái hiện một cách sống động với đầy đủ đời sống nội tâm và các cung bậc tình cảm của con người.
Nhân vật lịch sử không còn được thần thánh hóa để trở thành những hình tượng phi phàm, cao siêu với những chiến công oanh liệt mà còn hiện diện trong cả cuộc sống đời thường. Về phương thức biểu hiện, các tác phẩm tiểu thuyết giai đoạn này không còn lệ thuộc vào tiểu thuyết cổ điển chương hồi, câu văn biền ngẫu…nó tạo cho mình một kết cấu lạ, tạo tính hấp dẫn chuyên chở ý đồ nghệ thuật của nhà văn. Ngôn ngữ linh hoạt vừa mang màu sắc văn hóa của thời đại lịch sử mà nó xâm nhập vừa mang màu sắc hiện đại. Bên cạnh đó nghệ thuật hư cấu giúp cho các hiện tượng sự kiện, nhân vật lịch sử không còn một hằng số đứng yên mà tiếp tục vận động cùng cuộc sống muôn hình.
Song hành cùng tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết Việt Nam cũng đi theo một ngã rẽ mới đó là tiểu thuyết thế sự, đời tư. Bước sang thời kỳ đổi mới tiểu thuyết Việt Nam đứng trước nhu cầu “đổi mới về tư duy, bắt đầu có những vận động nhất 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định về cả đề tài, chủ đề lẫn phương thức biểu hiện” [21, tr. Những dư âm của đề tài chiến tranh còn kéo dài cuối thế kỷ XX, những tác phẩm mang chủ đề lịch sử (tự sự lịch sử) vẫn chiếm một số lượng đáng kể. Mặc dù, tiểu thuyết ở giai đoạn này vẫn khai thác về đề tài chiến tranh nhưng không còn mang cảm hứng sử thi, với những chiến thắng oai hùng, những nhân vật mang tính huyền thoại mà thay vào đó là một cái nhìn trầm lắng sâu sắc hơn về thân phận con người trong chiến tranh và sau chiến tranh.
Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai, Thời xa vắng của Lê Lựu là những tác phẩm ít nhiều đã chạm tới những cách tân về nội dung biểu hiện cũng như hình thức trần thuật. Chúng ta dễ nhận ra việc đổi mới tư duy nghệ thuật, đổi mới cách nhìn là cơ sở quan trọng để có được sự đa dạng về phong cách và giọng điệu với nhiều phương thức biểu hiện mới mà trước đó chưa có, như sử dụng hiện thực tâm linh, yếu tố kì ảo, dòng ý thức. Trong không khí hội nhập, với nhiều luồng văn hóa, ý thức cách tân của nhà văn cũng trở nên phù hợp với sự phát triển của chính bản thân văn học và phù hợp với nhu cầu đổi mới, khát vọng dân chủ trong xã hội. Các quy luật, các sự kiện của lịch sử, của xã hội bắt đầu được nhìn qua lăng kính cá nhân mang màu sắc riêng của mỗi cá tính sáng tạo, của mỗi nhân vật.
Bên cạnh những tiểu thuyết về đề tài chiến tranh thành công, tiểu thuyết về thế sự đời tư ngày càng chiếm tỉ lệ lớn. Những tác phẩm như: Nước mắt đỏ (Trần Huy Quang), Gặp gỡ cuối năm, Cha và con và…(Nguyễn Khải), Mùa lá rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy giá thú (Ma Văn Kháng), Thiên sứ (Phạm Thị Hoài), Bến không chồng (Dương Hướng), Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường), Tường Thành (Võ Thị Xuân Hà), Trăm năm thoáng chốc (Vũ Huy Thanh), Ngụ cư (Thùy Dương), Người Sông Mê (Châu Diên), Dòng sông Mía (Đào Thắng)…. nghiêng về khai thác những cảnh ngộ, số phận con người cả trong chiều thuận và nghịch của nó, một hướng tiếp cận và khai thác sâu hơn vào cái đời thường của cuộc sống cá nhân. Về mô hình tính cách, bên cạnh những con người anh hùng- con người cộng đồng, đã xuất hiện con người thân phận, cá thể, con người mang bi kịch cá nhân.
Vấn đề tình dục là vấn đề rất đỗi bình thường của con người nhưng đó cũng là một 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vấn đề vô cùng nhạy cảm. Ở giai đoạn trước vấn đề này ít được đề cập đến, nếu có thì cũng rất tế nhị. Sang giai đoạn sau, nó đó được khai thác nhiều hơn và phong phú hơn. Các tác giả Hồ Anh Thái ( Mười lẻ một đêm), Thuận (Chinatown, Pari 11 tháng)… đã không ngần ngại miêu tả chất sắc dục, tình yêu nhục thể, một lĩnh vực rất riêng của đời sống cá nhân.
Miêu tả con người với những yếu tố tích cực của con người tự nhiên cũng là một khía cạnh nhân bản của văn học. Tiểu thuyết gần đây xuất hiện tiểu thuyết tự truyện đã để lại nhiều ấn tượng trong lòng độc giả với những tác phẩm như: Tấm ván phóng dao (Mạc Can), Thượng đế thì cười (Nguyễn Khải), Chuyện của thiên tài (Nguyễn Thế Hoàng Linh), Gia đình bé mọn (Dạ Ngân). Tìm đến tự truyện, các nhà văn trở về với chính mình. Tiểu thuyết thường có cốt truyện được xây dựng trên cơ sở của sự kiện chính về cuộc đời, về con người tác giả.