Nghiên cứu đặc điểm hình thái, thể lực của học sinh tiểu học tại Ninh Bình

Nghiên cứu chi tiết về đặc điểm hình thái và thể lực của học sinh tiểu học Ninh Bình. Tổng hợp số liệu chiều cao, cân nặng, BMI và tình trạng dinh dưỡng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Loan
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Tâm
• Trường học: Đại học Hoa Lư
• Đề tài: Bước đầu nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, thể lực của học sinh tiểu học tại Ninh Bình
• Loại tài liệu: Báo cáo kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Ninh Bình

Tóm tắt

I. Tổng quan đặc điểm thể lực học sinh tiểu học Ninh Bình 2023

Năm 2023, một nghiên cứu khoa học cấp cơ sở do TS. Nguyễn Thị Loan chủ nhiệm đã cung cấp cái nhìn chi tiết và cập nhật về đặc điểm thể lực học sinh tiểu học ở Ninh Bình. Nghiên cứu này không chỉ là một tài liệu tham khảo quan trọng cho ngành giáo dục mà còn là cơ sở khoa học vững chắc để các nhà hoạch định chính sách đưa ra những chiến lược phù hợp. Việc đánh giá thể lực học đường có ý nghĩa nền tảng, giúp nhận diện sớm các vấn đề về tăng trưởng và dinh dưỡng, từ đó xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả. Báo cáo đã khảo sát 1028 học sinh từ 6-10 tuổi tại hai trường đại diện cho khu vực thành thị (Trường Tiểu học Lê Hồng Phong) và nông thôn (Trường Tiểu học Yên Nhân). Các chỉ số hình thái cốt lõi như chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng đầu, và các chỉ số thể lực tổng hợp như chỉ số BMI học sinh tiểu học và chỉ số Pignet đã được đo lường và phân tích một cách hệ thống. Kết quả cho thấy một bức tranh đa chiều về thể chất học sinh tiểu học, phản ánh cả những thành tựu trong công tác chăm sóc sức khỏe lẫn những thách thức mới nổi trong bối cảnh kinh tế - xã hội đang thay đổi nhanh chóng. Những dữ liệu này góp phần làm phong phú kho giá trị sinh học người Việt Nam và cung cấp thông số tham chiếu quan trọng cho các hoạt động giảng dạy và nghiên cứu về sự phát triển của trẻ em.

1.1. Tầm quan trọng của việc đánh giá thể chất học đường định kỳ

Việc đánh giá thể lực học đường định kỳ là một nhiệm vụ thiết yếu trong công tác y tế trường học. Giai đoạn tiểu học (6-10 tuổi) là thời kỳ vàng cho sự phát triển tầm vóc và trí tuệ, tạo nền tảng vững chắc cho các giai đoạn sau. Theo nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Loan (2023), việc theo dõi các chỉ số hình thái giúp phát hiện sớm các bất thường về tăng trưởng, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Các chỉ số này không chỉ phản ánh tình trạng dinh dưỡng mà còn liên quan mật thiết đến sức khỏe tổng thể, khả năng học tập và tham gia các hoạt động thể chất của học sinh. Một chương trình giáo dục thể chất hiệu quả phải dựa trên dữ liệu thực tế về thể trạng của học sinh. Việc thiếu các số liệu cập nhật sẽ khiến các chương trình chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trở nên thiếu mục tiêu và kém hiệu quả. Do đó, các nghiên cứu như thế này cung cấp cơ sở dữ liệu quý giá cho các trường học và Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình trong việc xây dựng kế hoạch hành động cụ thể.

1.2. Khái quát nghiên cứu về phát triển thể chất trẻ em Ninh Bình

Trước đây, các nghiên cứu về hình thái và thể lực của trẻ em Việt Nam thường tập trung ở các thành phố lớn. Nghiên cứu năm 2023 của Trường Đại học Hoa Lư là một trong những công trình tiên phong, khảo sát một cách bài bản về phát triển thể chất trẻ em Ninh Bình. Mục tiêu của nghiên cứu là khảo sát các chỉ số hình thái, thể lực cơ bản và xác định thực trạng dinh dưỡng của học sinh từ 6-10 tuổi. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mỗi năm trẻ tăng trung bình 5,19 cm chiều cao và 3,45 kg cân nặng. Các số liệu này cho thấy sự tăng trưởng tích cực, tuy nhiên vẫn còn tồn tại tình trạng thiếu cân (9,53%) và thừa cân, béo phì (lần lượt 9,44% và 2,63%). Những kết quả này là cơ sở quan trọng để đề xuất các biện pháp chăm sóc trẻ em, góp phần nâng cao thể trạng học sinh và hiện thực hóa mục tiêu của “Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030”.

II. Vấn đề kép Suy dinh dưỡng và thừa cân ở học sinh Ninh Bình

Một trong những phát hiện nổi bật nhất từ nghiên cứu về đặc điểm thể lực học sinh tiểu học ở Ninh Bình là sự tồn tại của “gánh nặng kép” về dinh dưỡng. Đây là tình trạng mà cả suy dinh dưỡng học đường và thừa cân béo phì ở trẻ em cùng hiện hữu trong cộng đồng, thậm chí trong cùng một nhóm dân số. Cụ thể, báo cáo của TS. Nguyễn Thị Loan (2023) ghi nhận tỷ lệ học sinh thiếu cân là 9,53%, trong khi tỷ lệ thừa cân và béo phì cộng lại lên đến 12,07%. Thực trạng này đặt ra một thách thức lớn cho công tác sức khỏe học đường Ninh Bình, đòi hỏi các giải pháp can thiệp phải vừa tinh tế vừa toàn diện. Nguyên nhân của hiện tượng này khá phức tạp, liên quan đến sự thay đổi nhanh chóng về lối sống, chế độ ăn uống và mức độ hoạt động thể chất. Ở khu vực nông thôn, vấn đề thiếu hụt dinh dưỡng vẫn còn tồn tại. Ngược lại, tại thành thị, sự phổ biến của thức ăn nhanh, chế độ ăn giàu năng lượng cùng với việc giảm vận động do các hoạt động giải trí tại chỗ (xem TV, chơi game) đã làm gia tăng nguy cơ béo phì. Việc giải quyết vấn đề kép này không chỉ là nâng cao chiều cao cân nặng chuẩn của trẻ mà còn là định hình những thói quen lành mạnh cho thế hệ tương lai.

2.1. Phân tích tỷ lệ suy dinh dưỡng học đường còn tồn tại

Mặc dù điều kiện kinh tế-xã hội đã cải thiện, tình trạng suy dinh dưỡng học đường vẫn là một vấn đề đáng lưu tâm tại Ninh Bình. Nghiên cứu cho thấy 9,53% học sinh bị thiếu cân, dựa trên phân loại theo chỉ số BMI học sinh tiểu học so với chuẩn của WHO (2007). Tỷ lệ này có sự khác biệt giữa các nhóm tuổi và giới tính, trong đó nhóm 6 tuổi có tỷ lệ thiếu cân cao nhất (15,0%) và học sinh nữ có xu hướng thiếu cân nhiều hơn nam (10,39% so với 8,75%). Tình trạng thiếu dinh dưỡng protein-năng lượng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tăng trưởng, làm giảm sức đề kháng và tác động tiêu cực đến khả năng phát triển trí tuệ của trẻ. So với các nghiên cứu trước đây ở một số địa phương khác, tỷ lệ này ở Ninh Bình có phần thấp hơn, cho thấy những nỗ lực trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu đã có hiệu quả. Tuy nhiên, con số gần 10% vẫn là một lời nhắc nhở về sự cần thiết của các chương trình can thiệp dinh dưỡng tại trường học.

2.2. Báo động về tình trạng thừa cân béo phì ở trẻ em gia tăng

Song song với suy dinh dưỡng, thừa cân béo phì ở trẻ em đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng mới nổi. Tổng tỷ lệ thừa cân (9,44%) và béo phì (2,63%) tại Ninh Bình là 12,07%. Tình trạng này đặc biệt đáng báo động ở học sinh nam (tổng 18,62%) và ở khu vực thành thị. Cụ thể, học sinh trường Lê Hồng Phong (thành phố) có tỷ lệ thừa cân và béo phì cao hơn rõ rệt so với học sinh trường Yên Nhân (nông thôn). Theo WHO, béo phì ở trẻ em có thể dẫn đến nhiều hệ lụy sức khỏe lâu dài như bệnh tim mạch, tiểu đường và các vấn đề về tâm lý. Sự gia tăng này phản ánh sự thay đổi trong lối sống, khi chế độ ăn nhiều năng lượng, giàu chất béo và việc lười vận động ngày càng phổ biến. Đây là một cảnh báo cho các gia đình và nhà trường về việc cần phải tăng cường thể dục thể thao trường tiểu học và giáo dục dinh dưỡng hợp lý.

III. Phương pháp khoa học đánh giá thể lực học đường toàn diện

Để có được bức tranh chính xác về đặc điểm thể lực học sinh tiểu học ở Ninh Bình, nghiên cứu đã áp dụng một hệ thống phương pháp khoa học, kết hợp đo lường nhân trắc và phân tích thống kê chuyên sâu. Cách tiếp cận này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của dữ liệu, làm cơ sở cho những kết luận và đề xuất mang tính thực tiễn. Nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp chuẩn quốc tế trong việc thu thập số liệu. Cân nặng được đo bằng cân TANITA có độ chính xác 0,1kg, chiều cao được đo bằng thước gỗ của UNICEF chính xác đến 0,1cm. Các số đo vòng ngực, vòng đầu cũng được thực hiện bằng thước dây chuyên dụng không co giãn. Việc xử lý số liệu được thực hiện bằng các phần mềm thống kê hiện đại như Epi Data 3.1 và Stata 10, sử dụng các phép kiểm định T-test và ANOVA để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm. Toàn bộ quy trình, từ khâu chọn mẫu ngẫu nhiên đến phân tích, đều tuân thủ các nguyên tắc nghiên cứu khoa học, giúp đánh giá thể lực học đường một cách toàn diện và chính xác, tạo ra một bảng tiêu chuẩn phát triển thể lực tham khảo hữu ích cho địa phương.

3.1. Các chỉ số chiều cao cân nặng chuẩn của trẻ được đo lường

Chiều cao và cân nặng là hai chỉ số hình thái cơ bản và quan trọng nhất để đánh giá sự tăng trưởng. Trong nghiên cứu, việc đo lường chiều cao cân nặng chuẩn của trẻ được tiến hành cẩn thận. Chiều cao đứng được xác định khi trẻ đứng thẳng, đảm bảo 4 điểm (chẩm, lưng, mông, gót chân) chạm thước đo. Cân nặng được đo khi trẻ mặc quần áo mỏng, không mang giày dép. Kết quả cho thấy chiều cao trung bình của trẻ 6 tuổi là 119,63cm và 10 tuổi là 140,38cm. Tương ứng, cân nặng trung bình là 22,01kg và 35,82kg. Các số liệu này sau đó được so sánh với các chuẩn tăng trưởng của NCHS và WHO để đánh giá mức độ phát triển của trẻ em Ninh Bình so với tiêu chuẩn trong nước và quốc tế. Ngoài ra, các chỉ số vòng ngực và vòng đầu cũng được ghi nhận, giúp đánh giá sự phát triển bề ngang của cơ thể và sự tăng trưởng của não bộ.

3.2. Cách dùng chỉ số BMI và Pignet để phân loại thể trạng

Từ số liệu chiều cao và cân nặng, hai chỉ số tổng hợp quan trọng là BMI (Body Mass Index) và Pignet đã được tính toán. Chỉ số BMI học sinh tiểu học được tính bằng công thức Cân nặng (kg) / [Chiều cao (m)]², là công cụ phổ biến để xác định tình trạng thiếu cân, bình thường, thừa cân hay béo phì. Nghiên cứu đã sử dụng ngưỡng phân loại của WHO (2007) dựa trên độ lệch chuẩn (SD) theo tuổi và giới tính để đánh giá tình trạng dinh dưỡng. Trong khi đó, chỉ số Pignet được tính bằng công thức Cao đứng (cm) – [Cân nặng (kg) + Vòng ngực (cm)], dùng để đánh giá sức khỏe thể chất chung (cực khỏe, khỏe, trung bình, yếu...). Chỉ số Pignet càng thấp thì thể lực càng tốt. Việc kết hợp hai chỉ số này cho phép phân loại thể trạng của học sinh một cách đa chiều, không chỉ về mặt dinh dưỡng mà còn về sức vóc tổng thể.

IV. Thống kê thể lực học sinh Ninh Bình 2023 Các phát hiện chính

Bản thống kê thể lực học sinh 2023 tại Ninh Bình đã mang lại những kết quả chi tiết, phản ánh rõ nét các đặc điểm thể lực học sinh tiểu học ở Ninh Bình. Một trong những phát hiện quan trọng là sự tăng trưởng ổn định về các chỉ số hình thái theo độ tuổi. Trung bình mỗi năm, trẻ cao thêm 5,19cm và nặng thêm 3,45kg. Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng có sự khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ, cũng như giữa khu vực thành thị và nông thôn. Các số liệu cho thấy một xu hướng tích cực là thể trạng của trẻ em Ninh Bình hiện nay đã vượt trội so với các nghiên cứu cùng lứa tuổi cách đây một thập kỷ, thậm chí cao hơn một số chuẩn của WHO (2007) về cân nặng. Cụ thể, cân nặng của học sinh nam và nữ tại Ninh Bình đều cao hơn số liệu của NCHS (1981) và WHO (2007) ở hầu hết các độ tuổi. Điều này chứng tỏ điều kiện sống và chế độ dinh dưỡng đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các vùng và sự gia tăng của béo phì là những vấn đề cần được quan tâm giải quyết trong thời gian tới.

4.1. So sánh chi tiết sự phát triển thể chất giữa nam và nữ

Nghiên cứu đã chỉ ra những khác biệt đặc trưng trong quá trình phát triển thể chất trẻ em Ninh Bình giữa hai giới. Về chiều cao, nữ có tốc độ tăng trưởng hàng năm nhanh hơn nam (5,55cm/năm so với 4,88cm/năm), tạo ra điểm giao chéo tăng trưởng lúc 10 tuổi khi nữ bắt đầu cao hơn nam, cho thấy nữ dậy thì sớm hơn. Về cân nặng, nam luôn nặng hơn nữ ở cùng độ tuổi, nhưng tốc độ tăng cân hàng năm của nữ lại cao hơn (3,54kg/năm so với 3,34kg/năm). Tương tự, số đo vòng ngực và vòng đầu của nam thường lớn hơn nữ, phản ánh sự khác biệt về cấu trúc cơ thể. Tuy nhiên, về chỉ số BMI học sinh tiểu học, nam có chỉ số cao hơn nữ ở mọi lứa tuổi. Những khác biệt này là quy luật phát triển sinh học tự nhiên, cần được xem xét khi xây dựng bảng tiêu chuẩn phát triển thể lực và các chương trình giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản sau này.

4.2. Khác biệt rõ rệt về thể lực học sinh thành thị và nông thôn

Sự chênh lệch về điều kiện kinh tế-xã hội giữa thành thị và nông thôn đã tác động mạnh mẽ đến thể chất học sinh tiểu học. Kết quả so sánh giữa trường Lê Hồng Phong (Thành phố Ninh Bình) và trường Yên Nhân (huyện Yên Mô) cho thấy học sinh thành thị có các chỉ số hình thái vượt trội hơn. Cụ thể, học sinh thành thị có chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng đầu và chỉ số BMI trung bình cao hơn học sinh nông thôn ở tất cả các nhóm tuổi. Về chỉ số Pignet, học sinh thành thị có chỉ số thấp hơn, đồng nghĩa với thể lực tốt hơn. Sự khác biệt này khẳng định vai trò của các yếu tố môi trường như chế độ dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc sức khỏe và lối sống. Trong khi học sinh thành thị đối mặt với nguy cơ thừa cân, béo phì cao hơn, học sinh nông thôn có thể vẫn còn những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn dinh dưỡng đầy đủ. Điều này đòi hỏi các chính sách về sức khỏe học đường Ninh Bình cần có sự điều chỉnh linh hoạt cho từng khu vực.

V. Bí quyết nâng cao tầm vóc thể lực cho học sinh Ninh Bình

Dựa trên các phân tích về đặc điểm thể lực học sinh tiểu học ở Ninh Bình, nghiên cứu đã đề xuất một loạt biện pháp thiết thực nhằm cải thiện và nâng cao tầm vóc, thể lực cho thế hệ trẻ. Các giải pháp này tập trung vào ba trụ cột chính: dinh dưỡng hợp lý, tăng cường hoạt động thể chất và hoàn thiện công tác y tế học đường. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo sự phát triển thể chất trẻ em Ninh Bình một cách cân đối và toàn diện, giảm thiểu gánh nặng kép về dinh dưỡng. Việc triển khai đồng bộ các biện pháp này không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà cần sự chung tay của gia đình và toàn xã hội. Cần nhấn mạnh rằng, can thiệp ở lứa tuổi tiểu học sẽ mang lại hiệu quả lâu dài, góp phần tạo ra một thế hệ tương lai khỏe mạnh về thể chất và tinh thần. Các biện pháp được đề xuất hoàn toàn phù hợp với định hướng của “Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030”, nhấn mạnh sự kết hợp giữa dinh dưỡng và vận động để cải thiện giống nòi.

5.1. Xây dựng chương trình giáo dục thể chất và dinh dưỡng

Một chương trình giáo dục thể chất và dinh dưỡng khoa học là giải pháp nền tảng. Về dinh dưỡng, cần đảm bảo các bữa ăn học đường (nếu có) và bữa ăn tại gia đình đủ 4 nhóm chất: đạm, béo, đường bột, vitamin và khoáng chất. Khẩu phần ăn cần được xây dựng cân đối, phù hợp với nhu cầu năng lượng theo từng độ tuổi (ví dụ, trẻ 7-9 tuổi cần khoảng 1800 calo/ngày). Đồng thời, cần giáo dục cho học sinh và phụ huynh kiến thức về thực phẩm lành mạnh, hạn chế thức ăn chế biến sẵn, đồ ngọt và nước uống có ga. Phía nhà trường cần phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình để tích hợp nội dung giáo dục dinh dưỡng vào chương trình học, giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống khoa học từ sớm. Đây là bước đi quan trọng để phòng chống cả suy dinh dưỡng học đường và thừa cân béo phì ở trẻ em.

5.2. Tăng cường vai trò của thể dục thể thao trường tiểu học

Hoạt động thể chất là yếu tố không thể thiếu để có một cơ thể khỏe mạnh. Cần tăng cường vai trò của thể dục thể thao trường tiểu học. Các trường cần đảm bảo đủ thời lượng và nâng cao chất lượng các giờ học thể dục, đa dạng hóa các môn thể thao như bơi lội, bóng đá, cầu lông để tạo hứng thú cho học sinh. Bên cạnh đó, cần tạo thêm không gian và khuyến khích các hoạt động vận động ngoài trời trong giờ ra chơi. Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích trẻ vận động, hạn chế thời gian ngồi một chỗ xem thiết bị điện tử. Tăng cường vận động không chỉ giúp kiểm soát cân nặng, phát triển hệ cơ xương mà còn có tác động tích cực đến sự phát triển não bộ và khả năng tập trung học tập của trẻ, cải thiện sức bền của học sinh tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sự sinh trưởng và phát triển của con người trải qua nhiều giai đoạn trong đó thời kì trẻ em có ý nghĩa quan trọng nhất vì đây là giai đoạn nền tảng. Để đánh giá sự phát triển thể lực, trí tuệ của trẻ em người ta dùng các chỉ số hình thái như chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng bụng, chỉ số khối cơ thể (BMI)…, chỉ số trí tuệ (IQ), trí nhớ hoặc các chỉ số sinh lí như tần số tim, huyết áp, dung tích sống, thị lực… Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Bước đầu nghiên cứu một số đặc điểm hình thái thể lực của học sinh tiểu học ở Ninh Bình” nhằm đánh giá sự tăng trưởng thể chất của trẻ em ở Ninh Bình, góp phần vào việc nghiên cứu sự tăng trưởng của trẻ em Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu - Khảo sát một số chỉ số hình thái, thể lực (cân nặng, chiều cao, vòng ngực, vòng đầu, chỉ số khối cơ thể-BMI, chỉ số Pignet) của học sinh tại 2 trường tiểu học ở Ninh Bình. - Xác định mối tương quan giữa chỉ số khối cơ thể (BMI) và chỉ số vòng ngực.

- Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao tầm vóc, thể lực của trẻ em lứa tuổi tiểu học tại Ninh Bình. Tính mới và tính sáng tạo của nghiên cứu - Bổ sung các kết quả về chỉ số hình thái, phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ từ 6-10 tuổi ở tỉnh Ninh Bình, góp phần làm phong phú kho dữ liệu về giá trị sinh học người Việt Nam. - Các kết quả nghiên cứu là cơ sở để các trường tiểu học đề xuất các biện pháp chăm sóc trẻ em nhằm nâng cao thể trạng của học sinh. Kết quả nghiên cứu Nghiên cứu đã chỉ ra được sự tăng trưởng về chiều cao, cân nặng của trẻ lứa tuổi tiểu học tăng dần theo tuổi.

Mỗi năm trẻ tăng chiều cao trung bình 5,19 cm, tăng 3,45 kg cân nặng, vòng ngực tăng 2,66 cm và 0,54 cm vòng đầu. Nữ có tốc độ tăng cao hơn nam nhưng tốc độ tăng vòng đầu của nam cao hơn nữ. Trẻ em tiểu học trong nghiên cứu vẫn có tình trạng thiếu cân: 9,53%, thừa cân và béo phì: 9,44% và 2,63%. Đóng góp về mặt giáo dục và xã hội - Góp phần đánh giá các chỉ số hình thái và tình trạng dinh dưỡng của học sinh tiểu học ở Ninh Bình.

Các số liệu có thể được sử dụng làm thông số tham chiếu trong các nghiên cứu và giảng dạy về đặc điểm tăng trưởng của trẻ em lứa tuổi tiểu học. - Kết quả nghiên cứu là cơ sở để đánh giá đúng thực trạng thể lực, sự tăng trưởng thể lực của học sinh tiểu học ở mỗi vùng khác nhau trong tỉnh, từ đó giúp các trường vận dụng các phương pháp dạy học để học sinh đạt hiệu quả hơn. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Khái quát về sự phát triển của trẻ em lứa tuổi tiểu học Quá trình sinh trưởng và phát triển là đặc tính sinh học chung của chất sống.

Sinh trưởng và phát triển của con người được bắt đầu từ thời điểm thụ tinh của tế bào trứng cho đến lúc chết. Quá trình sinh trưởng và phát triển diễn ra liên tục trong suốt cả cuộc đời con người và khác nhau ở các giai đoạn. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm đặc trưng riêng, đặc biệt là giai đoạn trẻ em. Tuy nhiên, cơ thể trẻ em nói chung và từng cơ quan nói riêng không hoàn toàn giống người lớn đã trưởng thành và cơ thể trẻ em không phải là cơ thể người lớn thu bé lại theo một tỷ lệ nhất định [16].

Nhà khoa học Santrok đã khẳng định “trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ” [45]. Quá trình phát triển của cơ thể có thể phân chia thành các giai đoạn khác nhau. Toàn bộ quá trình phát triển của cơ thể có thể phân chia làm 2 giai đoạn lớn là giai đoạn phát triển phôi thai và sau phôi thai, sau đó giai đoạn sau phôi thai lại chia thành các giai đoạn tăng trưởng, giai đoạn trưởng thành và giai đoạn già cỗi. Trong đó giai đoạn 6-10 tuổi thuộc giai đoạn tăng trưởng, giai đoạn này có những đặc điểm hình thái, sinh lí cơ bản, đây là nhóm tuổi nằm giữa hai mức tăng trưởng nhất là tuổi mẫu giáo và lứa tuổi dậy thì [16].

Theo Nguyễn Quang Quyền (1984), từ 7-10 tuổi nữ có tốc độ tăng trưởng chiều cao nhanh hơn nam nhưng từ 11 tuổi trở đi nam tăng trưởng chiều cao nhanh hơn nữ [26]. Theo Trần Trọng Thuỷ (2006), trẻ em 6 tuổi bắt đầu phát triển về chiều cao, chiều ngang phát triển muộn hơn nên tuổi này nhìn trẻ không bụ bẫm. Thần kinh các em hoàn thiện dần, đi vào ổn định gần như người lớn. Trẻ em bắt đầu thay răng sữa bằng răng vĩnh viễn.

Hệ tuần hoàn tương đối hoàn chỉnh như của người lớn. Trẻ 6 lên 7 tuổi có chiều cao tang nhanh đạt 7-10cm/năm, có thể gọi là thời kì vươn dài người ra. Trẻ 8-10 tuổi, sự tang trưởng chậm lại, chỉ đạt 3-5cm/năm nên gọi là thời kì tròn người, ở nữ khung chậu phát triển mạnh để thích nghi với chức năng sinh sản sau này. Đến tuổi dậy thì chiều cao lại tiếp tục tăng nhanh, đạt 5-8 cm/năm (đây là thời kì thứ 2 của sự vươn dài người ra.

Giữa chiều cao và cân nặng không có sự phụ thuộc theo một tỉ lệ nghiêm ngặt nào, nhưng thông thường cùng một lứa tuổi, những trẻ cao hơn có cân nặng lớn hơn. Theo Nguyễn Văn Lê (1997), trẻ tiểu học đang trong thời kì tăng trưởng. Hằng năm trẻ cao thêm trung bình 4-5cm và nặng thêm khoảng 2-2,5kg; vòng ngực tăng thêm 1,5-2cm. Xương ít chất vô cơ hơn, nhiều chất hữu cơ và nước nên mềm.

Hệ xương phát triển nhanh hơn so với các cơ quan bộ phận khác, đặc biệt là các xương dài. Các xương ở cổ tay, cổ chân còn nhiều sụn, khớp xương chưa vững chắc. Cơ có 1 nhiều nước, ít đạm và mỡ. Sau 7 tuổi các cơ nhỏ phát triển mạnh giúp các động tác của trẻ tinh vi hơn, lực co cơ tăng dần.

Tỷ lệ cơ so với cơ thể ở trẻ 8 tuổi khoảng 27,2% [48]. Nghiên cứu của Tạ Thúy Lan và Trần Thị Loan (2011) cho thấy, thời kỳ 6-7 tuổi diễn ra sự thay răng. Chiều cao trung bình tăng 4-5cm/năm, khối lượng cơ thể tăng khoảng 2-3kg/năm. Cơ tay, cơ chân tăng trưởng mạnh làm các động tác mạnh mẽ hơn.

Từ 9-10 tuổi trở đi, các xương bàn tay phát triển khá hoàn chỉnh nên các hoạt động tinh vi và chính xác hơn. Cuối thời kỳ này sự tăng trưởng mạnh xảy ra ở cả hai giới nhưng nữ nhanh hơn nam. Đến 10 tuổi nữ vượt nam về cả chiều cao và cân nặng, tạo nên điểm giao chéo thứ nhất của đường cong tăng trưởng [46]. Một số đặc điểm sinh học của học sinh lứa tuổi tiểu học 1.

Các đặc điểm về hình thái Các chỉ số hình thái là tiêu chí cơ bản để đánh giá thể lực của mỗi người. Thể lực là năng lực vận động của con người [26]. Thể lực là điều kiện cơ bản để đảm bảo cho các hoạt động học tập và lao động. Có nhiều chỉ tiêu để đánh giá thể lực ở người như chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng đầu, vòng bụng, vòng đùi, vòng cánh tay, Pignet, BMI…Chúng tôi chỉ đề cập đến một số chỉ tiêu cơ bản sau: Chiều cao: là chỉ tiêu quan trọng thường dung trong các cuộc điều tra thể lực người.

Chiều cao chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, ding dưỡng, vận động, thể lực…Khi được chăm sóc tốt, thế hệ sau bao giờ cũng cao hơn thế hệ trước. Giai đoạn từ 3 đến 10 tuổi đóng vai trò quyết định đến 60% tiềm năng tăng trưởng của chiều cao. Sự tang trưởng chiều cao của con người chia làm 3 giai đoạn: tăng trưởng chậm, giai đoạn dậy thì và giai đoạn sau dậy thì [9], [20]. Cân nặng: cũng là chỉ tiêu quan trọng đứng sau chỉ tiêu chiều cao.

Khối lượng cơ thể chia ra làm 2 phần: phần cố định chiểm tỉ lệ 1/3 gồm xương, da, các tạng và thần kinh; phần thay đổi chiếm 2/3 gồm 3/4 khối lượng các cơ, 1/4 là mỡ và nước. Hiện tượng tăng cân là do tăng phần thay đổi có liên quan đến chế độ dinh dưỡng [26]. Vòng ngực: là chỉ tiêu đặc trưng của cơ thể người. Ở mỗi lứa tuổi có một tỷ lệ cân đối giữa chiều cao đứng và đường kính ngang ngực.

Sự tăng trưởng của vòng ngực có liên quan mật thiết đến sự tăng trưởng khối lượng cơ thể. Ngoài ra mức độ tăng trưởng của lồng ngực có liên quan đến hoạt động hô hấp và sức khoẻ của mỗi người [26]. Vòng đầu: chu vi vòng đầu phản ánh sự tang trưởng của dung lượng não. Khi mới sinh khối lượng não trẻ khoảng 350g và cuối năm thứ nhất đã là 1000g.

Ở trẻ 2 tuổi não đạt khoảng 1200g. Não người trưởng thành khoảng 1250g ở nữ và 1400g ở 2 nam. Như vậy, sự phát triển của não bộ chủ yếu diễn ra trong khoảng 3 năm đầu đời. Vì vậy cần phải theo dõi sự phát tiển của não bộ bằng số đo vòng đầu [25].

Thể lực là một thông số tổng hợp nên muốn đánh giá chính xác và đơn giản cần dựa vào các chỉ số cân nặng, chiều cao. Mỗi chỉ số có giá trị và ý nghĩa sinh học khác nhau. Trong đó, hai chỉ số cơ bản và thường dùng nhất là BMI và Pignet. BMI: BMI là chỉ số khối cơ thể được dùng để đánh giá mức độ gầy hay béo của một người.

Khi sử dụng chỉ số này gặp nhược điểm duy nhất là không thể tính được lượng chất béo trong cơ thể. Năm 1997, WHO đề nghị lấy điểm ngưỡng dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) của các chỉ số cân nặng/tuổi (W/A), chiều cao/tuổi (H/A) và cân nặng/chiều cao (W/H) so với quần thể tham chiếu NCHS để coi là suy dinh dưỡng hay béo phì [41]. Chỉ số Pignet: Pignet là chỉ số được quốc tế thừa nhận từ lâu là một trong những chỉ số chuyên dụng được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu về thể lực người. Pignet là chỉ số đánh giá mối tương quan giữa chiều cao với cân nặng và chu vi vòng ngực.

So sánh trong cùng một nhóm học sinh cùng tuổi thì nữ luôn có Pignet lớn hơn nam, điều đó chúng tỏ học sinh nam có thể lực tốt hơn học sinh nữ [26]. Các đặc điểm về dinh dưỡng Suy dinh dưỡng (SDD) protein- năng lượng: là dạng thiếu dinh dưỡng trầm trọng được Jelliffe nêu lần đầu tiên vào năm 1959.