Đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài cây cao của rừng tự nhiên IIIA tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay một số đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài tầng cây cao của trạng thái rừng tự nhiên iiia tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Quý Vân
• Người hướng dẫn: TS. Cao Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Một Số Đặc Điểm Cấu Trúc Và Đa Dạng Loài Tầng Cây Cao Của Trạng Thái Rừng Tự Nhiên IIIA Tại Huyện An Lão, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 1.2.1. Về cơ sở sinh thái của cấu trúc rừng
• 1.2.2. Về mô tả cấu trúc hình thái rừng
• 1.2.3. Nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên IIIA tại An Lão

Rừng tự nhiên IIIA tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định, là một trong những khu vực có cấu trúc rừng tự nhiên phong phú và đa dạng. Nơi đây không chỉ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Đặc điểm cấu trúc của rừng bao gồm sự phân bố của các loài cây cao, mật độ cây và sự đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu cấu trúc này giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và vị trí địa lý của rừng An Lão

Rừng An Lão nằm ở vị trí địa lý thuận lợi với khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài cây cao. Đặc điểm tự nhiên như địa hình, đất đai và khí hậu ảnh hưởng lớn đến đa dạng sinh học của khu vực này.

1.2. Vai trò của rừng tự nhiên trong hệ sinh thái

Rừng tự nhiên IIIA không chỉ cung cấp gỗ và các sản phẩm lâm nghiệp mà còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất, nước và duy trì cân bằng sinh thái. Sự tồn tại của rừng giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm.

II. Thách thức trong việc bảo tồn và phát triển rừng tự nhiên IIIA

Mặc dù rừng tự nhiên IIIA tại An Lão có nhiều giá trị, nhưng hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác không hợp lý, nạn cháy rừng và sự xâm lấn của các loài ngoại lai đang đe dọa đến sự tồn tại của rừng. Việc bảo tồn và phát triển bền vững rừng là một nhiệm vụ cấp bách.

2.1. Tác động của khai thác rừng đến đa dạng sinh học

Khai thác rừng không hợp lý dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Nhiều loài cây cao và động vật quý hiếm đang bị đe dọa do mất môi trường sống. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương.

2.2. Nguy cơ từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường

Biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang làm gia tăng áp lực lên rừng tự nhiên. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cối và sự sinh tồn của các loài động thực vật trong rừng.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên IIIA

Để nghiên cứu cấu trúc của rừng tự nhiên IIIA, các phương pháp khoa học hiện đại đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu về mật độ cây, chiều cao và đường kính của cây giúp xác định được cấu trúc tổ thành của rừng. Các phương pháp này không chỉ cung cấp thông tin chính xác mà còn giúp đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu và phân tích

Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc khảo sát thực địa, sử dụng các công cụ đo đạc hiện đại. Phân tích số liệu giúp xác định được các chỉ số quan trọng như mật độ cây và chỉ số đa dạng sinh học.

3.2. Mô hình hóa cấu trúc rừng

Mô hình hóa cấu trúc rừng giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các loài cây và các yếu tố môi trường. Các mô hình toán học được sử dụng để dự đoán sự phát triển của rừng trong tương lai.

IV. Kết quả nghiên cứu về đa dạng loài cây cao trong rừng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rừng tự nhiên IIIA tại An Lão có sự đa dạng loài cao với nhiều loài cây đặc trưng. Sự phong phú này không chỉ thể hiện qua số lượng loài mà còn qua các chỉ số đa dạng sinh học. Việc bảo tồn các loài cây này là rất cần thiết để duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái.

4.1. Đặc điểm đa dạng loài cây cao

Rừng IIIA có nhiều loài cây cao với các đặc điểm sinh thái khác nhau. Sự đa dạng này tạo ra một môi trường sống phong phú cho nhiều loài động vật và thực vật khác.

4.2. Tình trạng các loài cây quý hiếm

Nhiều loài cây quý hiếm đang bị đe dọa do khai thác và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn về mặt văn hóa và kinh tế.

V. Giải pháp bảo tồn và phát triển rừng tự nhiên IIIA

Để bảo tồn và phát triển bền vững rừng tự nhiên IIIA, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của rừng và thực hiện các biện pháp bảo vệ là rất cần thiết.

5.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của rừng và các biện pháp bảo vệ là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên rừng.

5.2. Thực hiện các biện pháp bảo vệ và phục hồi rừng

Cần thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng như kiểm soát khai thác, phục hồi các khu vực rừng bị suy thoái và bảo vệ các loài cây quý hiếm. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn rừng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của rừng tự nhiên IIIA

Rừng tự nhiên IIIA tại An Lão có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và duy trì đa dạng sinh học. Tuy nhiên, để bảo tồn và phát triển bền vững, cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp bảo vệ rừng là cần thiết để đảm bảo tương lai cho hệ sinh thái này.

6.1. Tầm quan trọng của rừng tự nhiên trong phát triển bền vững

Rừng tự nhiên không chỉ cung cấp tài nguyên mà còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Việc bảo tồn rừng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

6.2. Triển vọng phát triển rừng tự nhiên IIIA

Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, rừng tự nhiên IIIA có thể trở thành một mô hình phát triển bền vững. Các chính sách bảo vệ và phát triển rừng cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên rừng tự nhiên đóng vai trò thiết yếu trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa nguồn nước và duy trì cân bằng sinh thái vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Tỉnh Bình Định hiện sở hữu 326.649,3 ha đất có rừng với tỷ lệ che phủ đạt 53,8%, trong đó diện tích rừng tự nhiên chiếm 216.421,1 ha. Huyện vùng cao An Lão là trung tâm sinh thái trọng điểm của tỉnh với 60.975 ha đất lâm nghiệp (chiếm 87,5% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện), bao gồm 48.236,9 ha rừng tự nhiên giàu tiềm năng và có tính đa dạng sinh học cao thuộc sườn Đông dãy Trường Sơn. Tuy nhiên, trước các áp lực phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và lịch sử khai thác qua nhiều thời kỳ, cấu trúc nhiều lâm phần tự nhiên đã bị suy thoái, phân mảnh và thay đổi tổ thành loài sinh thái.

Vấn đề cấp thiết đặt ra là phải đánh giá chính xác các quy luật cấu trúc và mức độ đa dạng thực vật để thiết lập cơ sở khoa học cho công tác phục hồi rừng. Nghiên cứu tập trung vào mục tiêu xác định đặc điểm cấu trúc tổ thành tầng cây cao, quy luật phân bố không gian và tính đa dạng loài tại các trạng thái rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác, đại diện là kiểu phụ IIIA1, IIIA2 và IIIA3 trên địa bàn huyện An Lão. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm toàn diện trong giai đoạn năm 2017 đến năm 2018. Kết quả thu được mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống số liệu định lượng về mật độ cá thể, chỉ số giá trị quan trọng và tham số mô hình toán học, hỗ trợ đắc lực cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách lâm sinh bền vững và bảo tồn nguồn gen bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết cấu trúc hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới của các nhà lâm học kinh điển như Richards và Phùng Ngọc Lan, khẳng định cấu trúc không gian và tầng thứ của lâm phần là biểu hiện hình thái phản ánh quá trình đấu tranh sinh tồn, thích nghi sinh thái lâu dài của quần xã thực vật. Đồng thời, đề tài ứng dụng hệ thống phân loại trạng thái rừng của Loeschau kết hợp chuẩn hóa theo Quy phạm thiết kế kinh doanh rừng QPN 6-84 và Thông tư 34/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được lượng hóa trong nghiên cứu gồm có:

• Chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - IV%): Tổng hợp từ tỷ lệ phần trăm số cá thể (N%) và tỷ lệ phần trăm tổng tiết diện ngang thân cây (G%) theo phương pháp Daniel Marmillod, xác định vai trò sinh thái thực sự của từng loài cây trong lâm phần.
• Quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D1.3): Phản ánh kết cấu kích thước ngang của lâm phần, mô tả sự kế thừa giữa các thế hệ cây rừng.
• Quy luật phân bố số cây theo cấp chiều cao vút ngọn (N/Hvn): Biểu thị đặc tính phân tầng thẳng đứng và độ ổn định tầng tán của quần xã.
• Chỉ số đa dạng sinh học: Sử dụng các chỉ số Shannon-Weiner, Simpson, Pielou, Margalef và hồ sơ đa dạng để định lượng mức độ phong phú và độ đồng đều của quần thể thực vật.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy thống kê cao, phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn đại diện được thiết kế với cỡ mẫu lớn. Nghiên cứu tiến hành lập 6 ô tiêu chuẩn (OTC) với diện tích 5.000 m2 mỗi ô (tổng diện tích điều tra tầng cây cao đạt 30.000 m2, tương đương 3 ha), phân bố đều trên 3 trạng thái rừng gồm IIIA1, IIIA2 và IIIA3 (mỗi trạng thái lập 2 OTC). Mỗi ô tiêu chuẩn 5.000 m2 được chia thành 5 phân ô diện tích 1.000 m2 để kiểm đếm chi tiết. Đối với tầng cây tái sinh, nghiên cứu thiết lập tổng cộng 150 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m2 (5m x 5m) tại 4 góc và vị trí trung tâm của từng phân ô tiêu chuẩn.

Phương pháp chọn mẫu điển hình ngẫu nhiên được áp dụng để đo đếm toàn bộ các cây gỗ tầng cao có đường kính ngang ngực D1.3 từ 6,0 cm trở lên bằng thước kẹp kính chuyên dụng có độ chính xác 0,5 cm. Chiều cao vút ngọn Hvn được đo bằng máy đo cao Blumeleiss sai số 0,5 m. Việc giám định mẫu tiêu bản thực vật chưa rõ loài được thực hiện thông qua hội đồng chuyên gia phân loại thực vật. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng phần mềm SPSS và các thuật toán hồi quy phi tuyến tính để mô phỏng theo hàm Weibull, hàm Meyer và phân bố khoảng cách. Lý do lựa chọn hàm Weibull và hàm Meyer là nhờ tính mềm dẻo và khả năng mô tả chính xác các dạng phân bố lệch trái hoặc phân bố giảm liên tục đặc trưng của rừng tự nhiên nhiệt đới hỗn giao. Độ phù hợp giữa lý thuyết và thực tế được kiểm định nghiêm ngặt qua tiêu chuẩn Chi bình phương của Pearson trong suốt timeline thực hiện 2017 - 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm tại 6 ô tiêu chuẩn và 150 ô dạng bản đã xác định rõ nét các quy luật cấu trúc và trạng thái sinh thái của thảm thực vật tầng cây cao tại huyện An Lão:

Thứ nhất, cấu trúc tổ thành và độ khép tán có sự chuyển biến rõ rệt giữa các trạng thái rừng. Trạng thái IIIA1 sau thời gian bị tác động mạnh có mật độ cây tạp và cây tiên phong ưa sáng cao, tán rừng bị phân rã từng mảng lớn. Trạng thái IIIA2 cho thấy sự phục hồi tầng giữa mạnh mẽ với đại bộ phận cây rừng đạt cấp đường kính 20 cm đến 30 cm. Trạng thái IIIA3 thể hiện tính ổn định cao nhất, hình thành cấu trúc đa tầng tán khép kín liên tục và xuất hiện nhiều cây gỗ lớn có đường kính trên 35 cm chiếm tỷ trọng trên 15% tổng trữ lượng lâm phần.

Thứ hai, quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính N/D1.3 và chiều cao N/Hvn ở cả ba trạng thái đều tuân theo dạng đường cong giảm một đỉnh lệch trái. Kết quả kiểm định thống kê cho thấy hàm phân bố Weibull mô phỏng sát nhất với tần số thực nghiệm, với giá trị Chi bình phương tính toán luôn nhỏ hơn giá trị Chi bình phương tra bảng ở mức ý nghĩa 0,05. Tương quan sinh trưởng giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực thể hiện mối quan hệ hàm số chặt chẽ dạng logarit và đa thức bậc hai với hệ số xác định R2 đạt trên 0,75.

Thứ ba, mật độ và chất lượng lớp cây tái sinh dưới tán rừng diễn ra rất thuận lợi. Mật độ cây tái sinh trung bình đạt mức cao, trong đó tỷ lệ cây có nguồn gốc từ hạt chiếm áp đảo từ 75% đến 82%, cây sinh trưởng tốt chiếm trên 65%. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao tập trung mật độ cao nhất ở cấp dưới 1,5 m (chiếm khoảng 60% đến 70% tổng số cây tái sinh) và giảm dần ở các cấp chiều cao lớn hơn do quy luật cạnh tranh tự nhiên về không gian dinh dưỡng và ánh sáng.

Thứ tư, khu vực nghiên cứu sở hữu mức độ đa dạng thực vật phong phú, ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài cây gỗ quý hiếm được bảo vệ theo Nghị định 32 của Chính phủ, Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Quần thể các loài đặc hữu phân bố tập trung chủ yếu tại các khu rừng tự nhiên phòng hộ và vùng đệm giáp ranh Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn với diện tích 22.545 ha.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về cấu trúc giữa ba trạng thái phụ bắt nguồn trực tiếp từ cường độ can thiệp lâm sinh và thời gian phục hồi sau khai thác. Ở trạng thái IIIA1, sự mở tán đột ngột đã kích thích các loài cây tiên phong mọc nhanh xâm lấn, làm suy giảm tạm thời tính đa dạng của nhóm loài bản địa giá trị cao. Ngược lại, tại trạng thái IIIA2 và IIIA3, cấu trúc lâm phần đã dần lấy lại sự cân bằng nhờ quá trình tái sinh tự nhiên từ hạt và sự bổ sung liên tục từ tầng cây dưới.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu tại vùng rừng Tây Nguyên như Kon Hà Nừng hay vùng Đông Nam Bộ như Mã Đà, quy luật phân bố Weibull và tính chất tái sinh tầng dưới tại An Lão cho thấy tính tương đồng cao về quy luật động thái rừng mưa nhiệt đới thứ sinh. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày một cách trực quan qua hệ thống biểu đồ đường cong lý thuyết kết hợp cột tần số thực nghiệm của phân bố N/D1.3, bảng ma trận so sánh chỉ số IV% giữa các loài ưu thế, và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nguồn gốc hạt so với chồi của tầng cây tái sinh. Điều này chứng minh rằng thảm rừng tự nhiên An Lão đang trong giai đoạn phục hồi sinh thái tích cực và hoàn toàn có thể tự tái tạo nếu được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phục hồi, bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thực vật rừng tại huyện An Lão, hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và cơ chế quản lý được đề xuất cụ thể như sau:

• Áp dụng biện pháp lâm sinh nuôi dưỡng và làm giàu rừng: Đối với trạng thái IIIA1 và IIIA2, cần thực hiện khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Tiến hành chặt tỉa vệ sinh cây sâu bệnh, phát dọn dây leo bụi rậm chèn ép cây tái sinh mục đích, hướng tới mục tiêu nâng độ tàn che lên trên 65% và gia tăng tỷ lệ loài mục đích lên trên 50% trong khung thời gian 3 đến 5 năm tới.
• Hoàn thiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và khoán bảo vệ: Đẩy mạnh thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên toàn bộ 26.308,43 ha đất rừng phòng hộ và 22.450 ha rừng đặc dụng. Tăng cường hạn mức khoán và giải ngân kịp thời tiền công bảo vệ rừng cho các cộng đồng dân cư địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số Ba Na và Hre, nhằm tạo sinh kế ổn định và giảm thiểu triệt để tình trạng chặt phá rừng trước năm 2025.
• Xây dựng trạm định vị và giám sát diễn thế lâm phần lâu dài: Ban Quản lý rừng phòng hộ và Kiểm lâm huyện An Lão cần duy trì 6 ô tiêu chuẩn cố định đã lập, ứng dụng công nghệ định vị GPS và phần mềm GIS để theo dõi định kỳ 3 năm một lần sự biến động về trữ lượng, đường kính D1.3 và cấu trúc tầng tán, đặc biệt là theo dõi nghiêm ngặt các loài thực vật nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam.
• Tăng cường tuyên truyền và thực thi quy ước bảo vệ rừng cấp thôn xã: Chính quyền 10 xã, thị trấn trên địa bàn huyện phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm tổ chức các đợt tập huấn nâng cao nhận thức cộng đồng. Đưa các điều khoản bảo vệ lâm phần tự nhiên trạng thái IIIA vào hương ước, quy ước thôn bản, gắn trách nhiệm của từng hộ gia đình nhận khoán với công tác phòng cháy chữa cháy rừng và ngăn chặn săn bắt, khai hoang trái phép.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của công trình này mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và Chi cục Kiểm lâm: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Định có thể khai thác các công thức tổ thành, chỉ số IV% và tham số phân bố trữ lượng làm căn cứ quy hoạch, phân loại rừng và xây dựng phương án điều chế rừng bền vững cho 48.236,9 ha rừng tự nhiên toàn huyện.
• Ban quản lý rừng phòng hộ và các Khu bảo tồn thiên nhiên: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn với diện tích 22.545 ha cùng các đơn vị quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn có thể ứng dụng trực tiếp quy trình lập 150 ô dạng bản và phương pháp đánh giá tầng cây tái sinh để triển khai các biện pháp khoanh nuôi phục hồi rừng hiệu quả.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học ngành Lâm học, Sinh thái học: Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về mô hình hóa toán học bằng hàm Weibull, hàm Meyer và các kỹ thuật xử lý số liệu định lượng trong nghiên cứu cấu trúc quần xã thực vật rừng.
• Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp phát triển dự án tín chỉ carbon: Các số liệu đo đếm chi tiết về đường kính ngang ngực D1.3, chiều cao Hvn và tiết diện ngang G% thân cây là nguồn tham số đầu vào đáng tin cậy để tính toán sinh khối rừng, phục vụ việc xây dựng hồ sơ tín chỉ carbon và các chứng chỉ quản lý rừng quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Trạng thái rừng IIIA theo phân loại của Loeschau có đặc trưng lâm học như thế nào?
Trạng thái IIIA đại diện cho rừng tự nhiên lá rộng thường xanh đã qua khai thác lợi dụng nhưng vẫn duy trì cấu trúc nhiều tầng tán. Trạng thái này được phân thành ba kiểu phụ gồm IIIA1 (rừng bị khai thác kiệt, tán vỡ mảng), IIIA2 (rừng phục hồi tốt, cây chiếm ưu thế có đường kính 20 cm đến 30 cm) và IIIA3 (rừng đã hình thành nhiều cây gỗ lớn có đường kính trên 35 cm).

Vì sao hàm phân bố Weibull lại được ưu tiên lựa chọn để mô phỏng cấu trúc lâm phần?
Hàm Weibull sở hữu tính mềm dẻo vượt trội với các tham số hình dạng và tỷ lệ, cho phép mô phỏng chính xác cả dạng phân bố giảm liên tục lẫn dạng phân bố một đỉnh lệch trái. Khi kiểm định trên 6 ô tiêu chuẩn bằng tiêu chuẩn Chi bình phương của Pearson, hàm Weibull luôn đạt độ tương thích thống kê rất cao so với các hàm toán học khác.

Đặc điểm tầng cây tái sinh tại các trạng thái rừng IIIA ở An Lão có đáp ứng khả năng tự phục hồi không?
Kết quả khảo sát 150 ô dạng bản khẳng định tầng cây tái sinh có tiềm năng phục hồi rất lớn. Tỷ lệ cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt đạt trên 75%, cây có phẩm chất tốt đạt trên 65% và phân bố mật độ dày đặc ở cấp chiều cao dưới 1,5 m, tạo nguồn kế thừa vững chắc thay thế cho tầng cây cao sau này.

Chỉ số giá trị quan trọng (IV%) có ý nghĩa gì khác biệt so với tỷ lệ phần trăm số cây đơn thuần?
Tỷ lệ phần trăm số cây (N%) chỉ phản ánh số lượng cá thể, trong khi chỉ số IV% kết hợp cả mật độ tương đối và tiết diện ngang tương đối (G%). Nhờ đó, IV% phản ánh chính xác vị thế chiếm lĩnh không gian dinh dưỡng, độ che phủ tầng tán và tầm quan trọng sinh thái thực sự của từng loài cây gỗ trong cấu trúc quần xã.

Cần ưu tiên giải pháp kỹ thuật nào để phục hồi nhanh trạng thái rừng IIIA1 bị suy thoái nặng?
Đối với trạng thái IIIA1, cần ưu tiên áp dụng biện pháp khoanh nuôi có xúc tiến tái sinh và trồng bổ sung loài cây bản địa mục đích. Đồng thời, kết hợp chặt tỉa cây phẩm chất xấu, phát quang dây leo chèn ép để tạo khoảng trống ánh sáng thuận lợi cho lớp cây tái sinh triển vọng vươn lên tầng trên.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu khoa học đề ra và đúc kết được những đóng góp cốt lõi sau:

• Định lượng hóa chi tiết cấu trúc tổ thành và đặc tính sinh thái của tầng cây cao tại 3 trạng thái phụ IIIA1, IIIA2 và IIIA3 ở huyện An Lão.
• Chứng minh tính tối ưu của mô hình phân bố Weibull trong việc mô tả quy luật số cây theo đường kính N/D1.3 và chiều cao N/Hvn của rừng tự nhiên nhiệt đới.
• Xác nhận tiềm năng phục hồi tự nhiên mạnh mẽ của quần xã với trên 75% cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt và phẩm chất sinh trưởng tốt.
• Ghi nhận và lập danh lục bảo tồn các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm phân bố trong khu vực nghiên cứu theo Sách đỏ Việt Nam và Danh lục IUCN.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh, cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng và quy ước quản lý cộng đồng cho giai đoạn 2020 - 2030.

Nghiên cứu là căn cứ khoa học vững chắc giúp các nhà quản lý và nghiên cứu triển khai ngay các bước tiếp theo trong công tác quy hoạch, phục hồi thảm thực vật rừng tự nhiên. Hãy chủ động liên hệ và ứng dụng các giải pháp thực nghiệm của luận văn vào công tác quản lý tài nguyên rừng bền vững tại địa phương ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa nên có hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng. Theo đánh giá của Trung tâm giám sát bảo tồn thế giới (WCMC) (1992, 2003), Việt Nam đƣợc xếp thứ 16 trong số các nƣớc có đa dạng sinh học (ĐDSH) cao nhất thế giới. Tuy nhiên, chất lƣợng rừng tự nhiên và đa dạng sinh học đang bị suy giảm nghiêm trọng do các tác nhân khác nhau nhƣ: chiến tranh, du canh, du cƣ, khai thác không hợp lý làm thất thoát nặng nề các nguồn tài nguyên thực vật, kéo theo sự mất cân bằng về sinh thái. Theo số liệu của Bộ NN&PTNT (Quyết định số 1819/QĐ-BNN-TCLN, ngày 16/5/2017), tổng diện tích rừng của cả nƣớc tính đến ngày 31/12/2016 là 14.682 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên là 10.141 ha, rừng trồng 4.541 ha, độ che phủ rừng là 41,19%.

Tuy diện tích rừng có tăng lên trong những năm gần đây nhƣng chất lƣợng rừng vẫn bị suy giảm do rừng tự nhiên giảm xuống, rừng trồng tăng lên. Bình Định là một tỉnh ven biển miền Nam Trung Bộ với diện tích tự nhiên 607.133,3 ha, phía Bắc giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía Nam giáp tỉnh Phú Yên, phía Tây giáp tỉnh Gia Lai, phía Đông giáp biển Đông. Bình Định nằm ở phía đông dãy Trƣờng Sơn Nam, có địa hình phức tạp, có hƣớng dốc chủ yếu từ tây sang đông với sự phân bậc địa hình rất rõ rệt. Nếu ở cao nguyên phía tây giáp tỉnh Gia Lai có độ cao trung bình 600-700 m thì ở đồng bằng Bình Định chỉ có cao độ 20-30 m, vùng ven biển cao độ 2-3 m.

Bình Định hiện có 326.649,3 ha rừng, trong đó có 216.421,1 ha rừng tự nhiên, 88.788,8 ha rừng trồng và 21.439,3 ha rừng ngoài quy hoạch phân 3 loại rừng, tỷ lệ che phủ của rừng đạt 53,8% (theo kết quả theo dõi diễn biến TNR đến 31/12/2017). Rừng tự nhiên của tỉnh hiện nay tập trung chủ yếu ở những vùng đầu nguồn, vùng cao, xa đƣờng giao thông nên có ý nghĩa lớn về phòng hộ đầu nguồn và bảo vệ môi trƣờng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Huyện An Lão là một trong những huyện vùng núi của tỉnh Bình Định. Hiện trạng tài nguyên rừng của huyện An Lão thuộc diện phong phú nhất trong tỉnh này, đặc biệt rừng cây gỗ thƣờng xanh rất ít bị tác động, tập trung liền khoảnh ở những dãy núi có các đỉnh cao trên 900 m tới 1.202m, ở các thung lũng đầu nguồn sông suối với chia cắt địa hình sâu.

Hệ sinh thái rừng ở huyện An Lão là kiểu rừng kín thƣờng xanh mƣa ẩm nhiệt đới núi thấp và núi cao và chủ yếu là thảm thực vật thứ sinh với các trạng thái IIA, IIB, IIIA1, IIIA2, IIIA3, IIIB với diện tích đất rừng tự nhiên là 48. Nơi đây là nơi cƣ trú của rất nhiều loài đặc hữu của vùng Đông Trƣờng Sơn nhƣ Mang lớn, Vƣợn má hung, Chà vá chân xám. Bên cạnh đó, rừng ở đây có vai trò rất lớn trong nhiều lĩnh vực, rừng không chỉ cung cấp những sản phẩm cho nền kinh tế mà còn có tác dụng phòng hộ, bảo về đất, nƣớc, duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trƣờng. Tuy vậy, trong những năm gần đây, do việc đẩy mạnh các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh đã làm cho diện tích rừng tự nhiên có chất lƣợng bị thu hẹp, mục đích sử dụng đất bị chuyển đổi, tài nguyên sinh vật bị khai thác không hợp lý, ô nhiễm môi trƣờng có chiều hƣớng gia tăng.

Ngoài ra, nạn cháy rừng, săn bắn chim thú trái phép, sự xuất hiện một số loài sinh vật ngoại lai xâm hại có sức sống mạnh, cạnh tranh và giành môi trƣờng sống của các loài bản địa, đã góp phần làm các loài động, thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm của huyện An Lão, tỉnh Bình Định bị đe dọa, suy giảm về số lƣợng. Vì vậy, vấn đề lợi dụng tài nguyên rừng tự nhiên trong sự cân bằng hai nhu cầu là đảm bảo duy trì các chức năng phòng hộ và đảm bảo nhu cầu đề kinh tế trƣớc mắt thì cần có những hiểu biết sâu về cấu trúc rừng để làm cơ sở đề xuất các biện pháp lâm sinh một cách hợp lý, đồng bộ nhằm sử dụng và phát triển tài nguyên rừng bền vững. Tuy nhiên, cho đến nay chƣa có một công trình nghiên cứu nào đƣợc thực hiện để tìm hiểu về cấu trúc và đa dạng loài cây của hệ sinh thái rừng nơi đây. Do vậy, nhằm góp phần bổ sung những hiểu biết về cấu trúc quần xã thực vật rừng và tính đa dạng loài cây thì việc nghiên cứu “Một số đặc điểm cấu trúc và đa dạng loài tầng cây cao của trạng thái rừng tự nhiên IIIA tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định” là thực sự cần thiết.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về cấu trúc rừng Cấu trúc rừng là một khái niệm dùng để chỉ quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần xã thực vật rừng theo không gian và thời gian (Phùng Ngọc Lan, 1986) [2]. Cấu trúc rừng bao gồm cấu trúc sinh thái, cấu trúc hình thái và cấu trúc tuổi.

Về cơ sở sinh thái của cấu trúc rừng Rừng tự nhiên là một hệ sinh thái cực kỳ phức tạp bao gồm nhiều thành phần với các qui luật sắp xếp khác nhau trong không gian và thời gian. Trong nghiên cứu cấu trúc rừng ngƣời ta chia thành ba dạng cấu trúc là cấu trúc sinh thái, cấu trúc không gian và cấu trúc thời gian. Cấu trúc của lớp thảm thực vật là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên, là sản phẩm của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với hoàn cảnh sống. Trên quan điểm sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung bên trong của hệ sinh thái rừng.

Các nghiên cứu về cấu trúc sinh thái của rừng mƣa nhiệt đới đã đƣợc Richards P. Các nghiên cứu này thƣờng nêu lên quan điểm, khái niệm và mô tả định tính về tổ thành, dạng sống và tầng phiến của rừng. (1976) [19] đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái học nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mƣa nói riêng, trong đó đã đi sâu nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mƣa tự nhiên. Từ đó tác giả này đã đƣa ra những tổng kết hết sức phong phú về các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh nhằm đem lại rừng cơ bản là đều tuổi, rừng không đều tuổi và các phƣơng thức xử lý cải thiện rừng mƣa.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về mô tả cấu trúc hình thái rừng Hiện tƣợng thành tầng là một trong những đặc trƣng cơ bản về cấu trúc hình thái của quần thể thực vật và là cơ sở để tạo nên cấu trúc tầng thứ. Phƣơng pháp vẽ biểu đồ mặt cắt đứng của rừng do Davit và P. Risa (1933 - 1934) [2] đề xƣớng và sử dụng lần đầu tiên ở Guyan đến nay vẫn là phƣơng pháp có hiệu quả để nghiên cứu cấu trúc tầng của rừng.

Tuy nhiên phƣơng pháp này có nhƣợc điểm là chỉ minh hoạ đƣợc cách sắp xếp theo hƣớng thẳng đứng của các loài cây gỗ trong một diện tích có hạn. Cusen (1951) đã khắc phục bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đƣa lại một hình tƣợng về không gian ba chiều. (1987) [18] đã biểu diễn cấu trúc hình thái rừng bằng các phẫu đồ rừng, nghiên cứu các nhân tố cấu trúc sinh thái thông qua việc mô tả phân loại theo các khái niệm dạng sống, tầng phiến.W (1952) đã phân biệt tổ thành thực vật của rừng mƣa thành hai loại rừng mƣa hỗn hợp có tổ thành loài cây phức tạp và rừng mƣa đơn ƣu có tổ thành loài cây đơn giản, trong những lập địa đặc biệt thì rừng mƣa đơn ƣu chỉ bao gồm một vài loài cây. Cũng theo tác giả này thì rừng mƣa thƣờng có nhiều tầng (thƣờng có 3 tầng, trừ tầng cây bụi và tầng cây thân cỏ).

Trong rừng mƣa nhiệt đới, ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân cỏ còn có nhiều loài cây leo đủ hình dáng và kích thƣớc, cùng nhiều thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây. Hiện nay, nhiều hệ thống phân loại thảm thực vật rừng đã dựa vào các đặc trƣng nhƣ cấu trúc và dạng sống, độ ƣu thế, kết cấu hệ thực vật hoặc năng xuất thảm thực vật. Ngay từ nửa đầu thế kỷ 19, Humboldt và Grisebach đã sử dụng dạng sinh trƣởng (toàn bộ hình thái hoặc cấu trúc và trạng thái của thực vật) của các loài cây ƣu thế và kiểu môi trƣờng sống của chúng để biểu thị cho các nhóm thực vật. Phƣơng pháp hình thái của Humboldt và Grisebach đƣợc các nhà sinh thái học Đan Mạch (Warming, 1904; Raunkiaer, 1934) tiếp tục phát triển.

Raunkiaer đã phân chia các loài cây hình thành thảm thực vật thành các dạng sống và các phổ sinh học (phổ sinh học là tỉ lệ phần trăm các loài cây trong một quần xã có các dạng sống khác nhau). Tuy nhiên, nhiều nhà sinh thái học cho rằng phân loại hình thái, các phổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 dạng sống của Raunkiaer kém ý nghĩa hơn các dạng sinh trƣởng của Humboldt và Grisebach. Trong các phƣơng pháp phân loại rừng dựa theo cấu trúc và dạng sống của thảm thực vật, phƣơng pháp dựa vào hình thái bên ngoài của thảm thực vật đƣợc sử dụng nhiều nhất. Kraft (1884) (Dẫn theo Ngô Quang Đê và cs, 1992) [22] lần đầu tiên đƣa ra hệ thống phân cấp cây rừng, ông chia cây rừng trong một lâm phần thành 5 cấp dựa vào khả năng sinh trƣởng, kích thƣớc và chất lƣợng của cây rừng.

Phân cấp của Kraft phản ánh đƣợc tình hình phân hoá cây rừng, tiêu chuẩn phân cấp rõ ràng, đơn giản và dễ áp dụng nhƣng chỉ phù hợp với rừng trồng. Việc phân cấp cây rừng cho rừng hỗn loài nhiệt đới tự nhiên là một vấn đề phức tạp, cho đến nay vẫn chƣa có tác giả nào đƣa ra đƣợc phƣơng án phân cấp cây rừng cho rừng nhiệt đới tự nhiên mà đƣợc chấp nhận rộng rãi. Nhƣ vậy, hầu hết các tác giả khi nghiên cứu về tầng thứ thƣờng đƣa ra những nhận xét mang tính định tính, việc phân chia tầng thứ theo chiều cao mang tính cơ giới nên chƣa phản ánh đƣợc sự phân tầng phức tạp của rừng tự nhiên nhiệt đới.