Luận văn thạc sĩ gender diversity in corporate boardroom and tax avoidance the evidence in hose listed firms

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu gender diversity in corporate boardroom and tax avoidance the evidence in hose listed firms, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Dao Thi Han
• Người hướng dẫn: Nguyen Thi Thuy Linh
• Trường học: University of Economics Erasmus University Rotterdam
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Đa Dạng Giới Trong Hội Đồng Quản Trị Và Tránh Thuế
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• 1. CHAPTER ONE: INTRODUCTION
• 1.1. Female labor and pay gap in Vietnam
• 1.2. Women participation in firm management in Vietnam
• 1.3. Tax avoidance in Vietnam
• 2. CHAPTER TWO: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Gender diversity and corporate governance
• 2.2. Resource-dependence theory
• 2.3. Gender equality reaction in corporate boardroom
• 2.4. Tax avoidance and corporate governance
• 2.5. Gender diversity in boardroom and tax avoidance
• 2.6. Women’ participation in boardroom and tax avoidance
• 2.7. Chairwomen and tax avoidance
• 2.8. Female executive in boardroom and tax avoidance
• 3. CHAPTER THREE: METHODOLOGY
• 3.1. Data and data source
• 3.2. Robust standard Errors
• 4. CHAPTER FOUR: EMPIRICAL RESULT
• 4.1. Summary descriptive statistic
• 4.2. Women board directors in HOSE listed firms
• 4.3. Tax expense in HOSE listed firms having women board directors
• 4.4. GAAP effective tax rate
• 4.5. CASH effective tax rate
• 4.6. Book-tax differences
• 5. CHAPTER FIVE: CONCLUSION
• APPENDIX A: SELECTED FIRMS LISTED IN HOSE
• APPENDIX B: CORRELATION MATRIX
• APPENDIX C: MULTICOLLINEARITY TEST
• APPENDIX D: PANEL DATA REGRESSION RESULTS – FEM
• APPENDIX E: PANEL DATA REGRESSION RESULTS – REM
• APPENDIX F: HETEROSKEDASTICITY AND AUTOCORRELATION TEST
• APPENDIX G: REGRESSION WITH ADJUSTED STANDARD ERRORS

Tóm tắt

I. Tổng quan về đa dạng giới trong hội đồng quản trị và tránh thuế

Đa dạng giới trong hội đồng quản trị (HĐQT) đang trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của phụ nữ trong HĐQT không chỉ mang lại lợi ích về mặt xã hội mà còn có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Đặc biệt, sự đa dạng giới có thể ảnh hưởng đến các quyết định về thuế, giúp doanh nghiệp tránh được các hành vi trốn thuế. Theo nghiên cứu của Dao Thi Han, sự tham gia của phụ nữ trong HĐQT có thể làm giảm các hoạt động tránh thuế, điều này cho thấy tầm quan trọng của việc thúc đẩy bình đẳng giới trong môi trường doanh nghiệp.

1.1. Đa dạng giới và vai trò của phụ nữ trong HĐQT

Sự tham gia của phụ nữ trong HĐQT không chỉ là một yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các công ty có sự hiện diện của phụ nữ trong HĐQT thường có hiệu suất tài chính tốt hơn. Điều này có thể được giải thích bởi khả năng đưa ra quyết định đa chiều và sự nhạy bén trong việc quản lý rủi ro của phụ nữ.

1.2. Tác động của đa dạng giới đến quyết định thuế

Nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện của phụ nữ trong HĐQT có thể làm giảm các hoạt động tránh thuế. Phụ nữ thường có xu hướng thận trọng hơn trong việc quản lý tài chính và tuân thủ các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến việc các công ty có nhiều nữ giới trong HĐQT ít có khả năng tham gia vào các hành vi trốn thuế hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thúc đẩy đa dạng giới

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc thúc đẩy đa dạng giới trong HĐQT, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các rào cản văn hóa, định kiến giới và thiếu sự hỗ trợ từ các chính sách có thể cản trở sự tham gia của phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo. Đặc biệt, sự thiếu hụt các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng cho phụ nữ cũng là một yếu tố quan trọng cần được giải quyết.

2.1. Rào cản văn hóa và định kiến giới

Nhiều phụ nữ vẫn phải đối mặt với các định kiến về giới trong môi trường làm việc. Những quan niệm truyền thống về vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội có thể làm giảm cơ hội thăng tiến của họ trong sự nghiệp. Điều này cần được thay đổi thông qua giáo dục và nâng cao nhận thức.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ chính sách

Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong HĐQT. Cần có các biện pháp cụ thể để khuyến khích các công ty thực hiện các chính sách bình đẳng giới, bao gồm cả việc áp dụng các quy định về tỷ lệ tối thiểu phụ nữ trong HĐQT.

III. Phương pháp và giải pháp thúc đẩy đa dạng giới trong HĐQT

Để thúc đẩy đa dạng giới trong HĐQT, cần có các phương pháp và giải pháp cụ thể. Các công ty có thể áp dụng các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng cho phụ nữ, đồng thời xây dựng một môi trường làm việc thân thiện và hỗ trợ. Ngoài ra, việc áp dụng các chính sách khuyến khích và quy định về tỷ lệ phụ nữ trong HĐQT cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.1. Chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng

Các công ty nên đầu tư vào các chương trình đào tạo dành riêng cho phụ nữ, giúp họ phát triển kỹ năng lãnh đạo và quản lý. Điều này không chỉ giúp phụ nữ tự tin hơn trong công việc mà còn tạo ra một nguồn nhân lực chất lượng cho doanh nghiệp.

3.2. Xây dựng môi trường làm việc hỗ trợ

Một môi trường làm việc thân thiện và hỗ trợ sẽ khuyến khích phụ nữ tham gia vào các vị trí lãnh đạo. Các công ty cần tạo ra các chính sách linh hoạt về thời gian làm việc và hỗ trợ chăm sóc trẻ em để giúp phụ nữ cân bằng giữa công việc và gia đình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đa dạng giới

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự hiện diện của phụ nữ trong HĐQT có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính và giảm thiểu các hoạt động tránh thuế. Các công ty có nhiều nữ giới trong HĐQT thường có tỷ lệ thuế hiệu quả cao hơn và ít tham gia vào các hành vi trốn thuế. Điều này cho thấy rằng việc thúc đẩy đa dạng giới không chỉ là một vấn đề xã hội mà còn là một yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các công ty niêm yết

Nghiên cứu của Dao Thi Han đã phân tích dữ liệu từ 296 công ty niêm yết trên sàn chứng khoán TP.HCM từ năm 2010 đến 2015. Kết quả cho thấy rằng sự hiện diện của phụ nữ trong HĐQT có mối liên hệ tiêu cực với các hoạt động tránh thuế, điều này chứng tỏ rằng đa dạng giới có thể cải thiện tính minh bạch và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

4.2. Ảnh hưởng đến quyết định tài chính

Sự tham gia của phụ nữ trong HĐQT không chỉ ảnh hưởng đến quyết định về thuế mà còn đến các quyết định tài chính khác. Các công ty có sự đa dạng giới thường có khả năng đưa ra các quyết định tài chính tốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi nhuận.

V. Kết luận và tương lai của đa dạng giới trong HĐQT

Đa dạng giới trong HĐQT là một yếu tố quan trọng không chỉ cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp mà còn cho sự công bằng xã hội. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo. Tương lai của đa dạng giới trong HĐQT sẽ phụ thuộc vào sự cam kết của các doanh nghiệp và chính phủ trong việc thực hiện các chính sách bình đẳng giới.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách bình đẳng giới

Chính sách bình đẳng giới cần được thực hiện một cách nghiêm túc để đảm bảo rằng phụ nữ có cơ hội bình đẳng trong việc tham gia vào HĐQT. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho phụ nữ mà còn cho toàn bộ doanh nghiệp và xã hội.

5.2. Tương lai của đa dạng giới trong doanh nghiệp

Tương lai của đa dạng giới trong doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của các nhà lãnh đạo. Cần có sự hỗ trợ từ cả chính phủ và cộng đồng để tạo ra một môi trường làm việc công bằng và bình đẳng cho tất cả mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với mức vốn hóa tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) đạt hơn 1.298,9 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2015, chiếm 28 tỷ cổ phiếu niêm yết. Song hành với sự phát triển tài chính, lực lượng lao động nữ tại Việt Nam luôn duy trì tỷ lệ tham gia ấn tượng trên 72% kể từ năm 2000, trong đó phụ nữ đóng góp hơn 40% lực lượng lao động toàn quốc. Mặc dù vậy, khoảng cách tiền lương theo giới vẫn duy trì ở mức 13% năm 2011 và nới rộng lên 20% đến 30% trong năm 2012. Bên cạnh đó, gánh nặng thuế và phí tại các doanh nghiệp Việt Nam theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới chiếm từ 39,4% đến 40% lợi nhuận, cao hơn đáng kể so với Indonesia (29,5%), Campuchia (21%) hay Singapore (18,4%). Thực trạng này tạo động lực thúc đẩy các doanh nghiệp thực hiện các chiến lược hoạch định và tránh thuế nhằm tối ưu hóa dòng tiền.

Trước bối cảnh các đợt thanh tra chuyển giá và chống thất thu thuế năm 2014 đã phát hiện 720 trên 870 doanh nghiệp vi phạm với số tiền truy thu và phạt gần 400 tỷ đồng (tương đương 19 triệu USD), yêu cầu minh bạch quản trị trở nên cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung phân tích mối quan hệ giữa sự đa dạng giới trong Hội đồng quản trị (HĐQT) và hành vi tránh thuế doanh nghiệp tại các công ty niêm yết trên HOSE giai đoạn 2010 - 2015. Mục tiêu trọng tâm là kiểm định thực nghiệm xem sự hiện diện của nữ giới, vị trí nữ Chủ tịch HĐQT và nữ thành viên HĐQT kiêm điều hành tác động như thế nào đến mức độ tránh thuế. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật quan trọng cho 296 doanh nghiệp phi tài chính với 1.776 quan sát năm, đóng góp vào việc hoàn thiện chính sách bình đẳng giới và nâng cao trách nhiệm giải trình thuế tại thị trường mới nổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng phân tích dựa trên hai trụ cột lý thuyết kinh điển trong quản trị công ty:

Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource-dependence theory) chỉ ra rằng HĐQT đóng vai trò là cầu nối thiết yếu giữa doanh nghiệp và các nguồn lực môi trường bên ngoài. Việc đa dạng hóa thành viên HĐQT thông qua sự tham gia của nữ giới mang lại bốn lợi ích chiến lược: nâng cao tính hợp pháp của tổ chức, mở rộng kênh truyền thông, củng cố cam kết xã hội và gia tăng góc nhìn đa chiều trong giải quyết vấn đề phức tạp. Trên bình diện quốc tế, xu hướng áp dụng hạn ngạch giới trong HĐQT đã lan rộng từ Na Uy (quy định 40% nữ từ năm 2008), Tây Ban Nha (khuyến nghị 40% năm 2015), Hà Lan (mục tiêu 25% đến 30%) đến Pháp (mục tiêu 40% năm 2015).

Lý thuyết đại diện (Agency theory) tiếp cận cơ cấu HĐQT dưới góc độ kiểm soát và giám sát hành vi cơ hội của ban quản lý nhằm bảo vệ lợi ích cổ đông. Sự tham gia của các giám đốc độc lập và giám đốc nữ giúp tăng cường tính độc lập của HĐQT, giảm thiểu xung đột đại diện và hạn chế các hành vi trốn thuế phi pháp tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao.

Bên cạnh hai lý thuyết cốt lõi, nghiên cứu chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành:

• Tránh thuế diện rộng (Broad Tax Avoidance): Hành vi giảm thiểu nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp trên mỗi đồng lợi nhuận kế toán trước thuế thông qua các giải pháp hợp pháp hoặc tận dụng kẽ hở pháp luật.
• Thuế suất thực tế theo sổ sách (GAAP ETR): Tỷ lệ giữa tổng chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp và lợi nhuận kế toán trước thuế.
• Thuế suất thực tế theo dòng tiền (CASH ETR): Tỷ lệ giữa số tiền thuế thực nộp bằng tiền mặt và lợi nhuận trước thuế.
• Chênh lệch kế toán và thuế (Book-Tax Difference - BTD): Khoảng cách giữa lợi nhuận kế toán trước thuế và thu nhập chịu thuế ước tính, quy đổi theo tổng tài sản đầu kỳ.
• Tính chất tượng trưng (Tokenism): Hiện tượng bổ nhiệm mang tính hình thức với số lượng nữ giới rất ít (chỉ 1 hoặc 2 người) nhằm đáp ứng định kiến xã hội thay vì trao quyền thực chất.
• Tâm lý e ngại rủi ro (Risk-aversion): Đặc điểm hành vi của phụ nữ thường cẩn trọng hơn nam giới trước các quyết định có độ bất định cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng cân đối gồm 296 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE trong khung thời gian 6 năm liên tục từ 2010 đến 2015, tạo thành 1.776 quan sát. Mẫu nghiên cứu đã loại trừ các định chế tài chính, bảo hiểm và các đơn vị thiếu dữ liệu kế toán để đảm bảo tính đồng nhất. Dữ liệu tài chính và quản trị được trích xuất thủ công từ báo cáo thường niên và báo cáo tài chính kiểm toán công bố trên các cổng thông tin Vietstock và Chứng khoán Bản Việt.

Để kiểm định giả thuyết nghiên cứu, mô hình hồi quy tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM) được lựa chọn thay thế cho mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Lý do lựa chọn FEM là vì phương pháp này cho phép kiểm soát triệt để các yếu tố bất biến theo thời gian nhưng không quan sát được của từng doanh nghiệp (omitted variable bias), đảm bảo ước lượng không bị chệch. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp phương pháp sai số chuẩn điều chỉnh Driscoll-Kraay nhằm xử lý triệt để hiện tượng phương sai thay đổi (heteroskedasticity) và tự tương quan chuỗi (autocorrelation) trong cấu trúc dữ liệu bảng.

Các biến kiểm soát được chuẩn hóa theo quy mô tài sản đầu kỳ bao gồm: Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), Quy mô doanh nghiệp (Size), Tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách (MB), Đòn bẩy tài chính ngắn hạn và dài hạn (Slev, Llev), Tỷ trọng tài sản cố định (Fasset), Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp (SGA), cùng lượng tiền mặt nắm giữ (Cash).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thống kê mô tả và hồi quy kinh tế lượng đa biến mang lại các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, sự tham gia của nữ giới trong HĐQT (biến wob) có tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến thuế suất thực tế tiền mặt (hệ số hồi quy đạt 0,024 với mức ý nghĩa 5% tại Mô hình 4). Kết quả này chỉ ra rằng việc doanh nghiệp có ít nhất một thành viên nữ trong HĐQT giúp làm tăng CASH ETR thêm 2,4 điểm phần trăm, đồng nghĩa với việc làm giảm đáng kể mức độ tránh thuế tiền mặt diện rộng. Tuy nhiên, số lượng thành viên nữ tuyệt đối và tỷ lệ nữ trong HĐQT chưa cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê do tỷ lệ nữ trung bình còn thấp, chỉ chiếm 14,2% tổng số thành viên HĐQT.

Thứ hai, nữ thành viên HĐQT kiêm nhiệm vị trí quản lý điều hành (biến wmexe) có mối quan hệ đồng biến mạnh mẽ với thuế suất thực tế sổ sách (hệ số dao động từ 0,010 đến 0,013 với mức ý nghĩa thống kê 0,1% tại các Mô hình 1, 2 và 3). Điều này chứng minh sự hiện diện của nữ lãnh đạo điều hành trong HĐQT giúp gia tăng GAAP ETR từ 1,0% đến 1,3%, thể hiện xu hướng giảm thiểu các chiến lược né tránh thuế trên báo cáo tài chính công khai.

Thứ ba, vị trí nữ Chủ tịch HĐQT (biến chairwm) có mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê cao với mức chênh lệch kế toán - thuế (hệ số đạt từ 0,020 đến 0,021 với mức ý nghĩa 0,1% tại các Mô hình 7, 8 và 9). Kết quả cho thấy các công ty do nữ giới giữ vị trí Chủ tịch HĐQT làm nới rộng khoảng cách BTD thêm khoảng 2,0% đến 2,1% tổng tài sản, phản ánh sự chủ động trong việc tối ưu hóa nghĩa vụ thuế nhằm gia tăng lợi nhuận sau thuế cho cổ đông.

Thứ tư, dữ liệu mô tả phản ánh rõ tính chất tượng trưng trong cơ cấu quản trị khi có đến hơn 60% doanh nghiệp có nữ chỉ bổ nhiệm duy nhất 1 thành viên nữ, chưa tới 30% có 2 thành viên nữ và chỉ 15% số doanh nghiệp đạt tỷ lệ nữ từ 30% trở lên. Số lượng nữ trung bình trong HĐQT các doanh nghiệp HOSE chỉ đạt 0,738 người trên quy mô HĐQT bình quân là 5,218 thành viên.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên cho thấy sự phân hóa hành vi rõ nét tùy thuộc vào vị trí và quyền hạn của nữ lãnh đạo trong bộ máy doanh nghiệp:

Khi giữ vai trò điều hành hoặc thành viên HĐQT thông thường, nữ giới thể hiện rõ tâm lý e ngại rủi ro và tuân thủ chuẩn mực kế toán cao. Do lo ngại các rủi ro thanh tra thuế, các khoản phạt truy thu có thể lên tới 40% giá trị tiết kiệm thuế cùng tổn thất nghiêm trọng về uy tín thương hiệu, các nữ giám đốc điều hành có xu hướng lựa chọn phương án an toàn, thể hiện qua việc chi trả thuế thực tế cao hơn (CASH ETR đạt trung bình 14,51% và GAAP ETR trung bình đạt 19,96%).

Ngược lại, khi đảm nhận cương vị Chủ tịch HĐQT, áp lực tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và đáp ứng kỳ vọng sinh lời của cổ đông trở thành ưu tiên hàng đầu. Nữ Chủ tịch HĐQT tận dụng các chính sách khác biệt tạm thời và vĩnh viễn giữa chuẩn mực kế toán và luật thuế để mở rộng BTD (mức chênh lệch trung bình toàn mẫu là 0,028), qua đó gia tăng dòng tiền giữ lại cho doanh nghiệp.

Để minh họa trực quan các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được phân tích thông qua hai biểu đồ chính: Biểu đồ phân phối tần số (Histogram) thể hiện sự chênh lệch rõ rệt giữa CASH ETR (14,51%) thấp hơn tới 34% so với thuế suất luật định 22% áp dụng từ năm 2014; và Biểu đồ đường xu hướng (Line chart) ghi nhận số lượng công ty có nữ trong HĐQT tăng trưởng từ 135 doanh nghiệp năm 2010 lên 160 doanh nghiệp vào năm 2015, phản ánh tiến trình cải thiện bình đẳng giới dù tốc độ còn khiêm tốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm hoàn thiện khung quản trị và giám sát thuế:

Thứ nhất, thiết lập hạn ngạch tỷ lệ nữ giới bắt buộc trong HĐQT. Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần bổ sung vào Bộ Quy tắc Quản trị Công ty quy định lộ trình bắt buộc các doanh nghiệp niêm yết phải đạt tỷ lệ tối thiểu 20% thành viên nữ HĐQT trước năm 2028 và nâng lên mức 30% vào năm 2030. Giải pháp này giúp các doanh nghiệp vượt qua rào cản tính chất tượng trưng, phát huy thực chất vai trò kiểm soát độc lập của nữ giới.

Thứ hai, nâng cấp quy trình phân tích dữ liệu rủi ro thuế doanh nghiệp. Tổng cục Thuế cần xây dựng hệ thống cảnh báo tự động dựa trên hai chỉ số trọng yếu là BTD vượt ngưỡng trung bình 0,028 và CASH ETR thấp hơn mức 14,5%. Cơ quan thuế đặt mục tiêu thanh tra có trọng điểm các doanh nghiệp có chênh lệch kế toán - thuế lớn, phấn đấu truy thu và xử lý vi phạm thuế đạt mức trên 500 tỷ đồng mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ ba, thực hiện tách bạch tuyệt đối giữa vai trò quản trị và điều hành. Đại hội đồng cổ đông các doanh nghiệp niêm yết cần tiến hành phân định rõ vị trí Chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc (CEO), nhằm hạn chế tối đa xung đột lợi ích đại diện và tránh việc người đứng đầu lạm dụng các thủ thuật thuế rủi ro cao. Toàn bộ các doanh nghiệp trên sàn HOSE cần hoàn tất tái cơ cấu cơ chế lãnh đạo này trước quý IV năm 2027.

Thứ tư, gắn kết chính sách đãi ngộ quản lý với chỉ số bền vững thuế. HĐQT các công ty cần tái cấu trúc cơ chế chi trả thù lao cho ban điều hành, loại bỏ việc thưởng ngắn hạn thuần túy dựa trên lợi nhuận sau thuế và thay thế bằng chỉ số hiệu quả thuế bền vững với mục tiêu GAAP ETR ổn định quanh mức 20%. Chính sách này cần được ban hành và áp dụng định kỳ hàng quý bắt đầu từ năm tài chính 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo ứng dụng sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Hội đồng quản trị và Ban điều hành doanh nghiệp niêm yết: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về giá trị của việc đa dạng hóa giới tính trong ban lãnh đạo. Doanh nghiệp có thể sử dụng các kết quả này để tái cấu trúc nhân sự cấp cao, cân bằng giữa mục tiêu tối ưu hóa thuế và kiểm soát rủi ro vi phạm pháp luật.

Cơ quan quản lý thị trường và cơ quan Thuế: Là tài liệu tham khảo chính sách thực chứng cho Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Tổng cục Thuế trong việc ban hành các tiêu chuẩn quản trị công ty minh bạch, đồng thời thiết kế bộ tiêu chí định lượng nhận diện hành vi chuyển giá và tránh thuế агрессивно.

Nhà đầu tư cá nhân và các Quỹ đầu tư tổ chức: Hỗ trợ nhà đầu tư có thêm công cụ đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp thông qua lăng kính cơ cấu giới HĐQT, chỉ số GAAP ETR và BTD, từ đó nhận diện chính xác các rủi ro pháp lý tiềm ẩn trước khi ra quyết định giải ngân vốn dài hạn.

Giảng viên, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu kinh tế: Đóng vai trò là nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp hồi quy dữ liệu bảng nâng cao (FEM với sai số Driscoll-Kraay), cung cấp hệ thống biến số chuẩn mực nghiên cứu tài chính công ty và kinh tế học phát triển tại thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Sự tham gia của nữ giới trong HĐQT tác động thế nào đến hành vi tránh thuế tiền mặt? Kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng sự hiện diện của ít nhất một thành viên nữ trong HĐQT giúp làm tăng thuế suất thực tế tiền mặt (CASH ETR) thêm 2,4 điểm phần trăm với mức ý nghĩa 5%. Điều này chứng minh nữ lãnh đạo có xu hướng thúc đẩy doanh nghiệp nộp thuế đầy đủ hơn, giảm thiểu các hành vi tránh thuế rủi ro.

Tại sao nữ Chủ tịch HĐQT lại làm gia tăng khoảng cách chênh lệch kế toán và thuế? Dưới góc độ lý thuyết đại diện, Chủ tịch HĐQT chịu trách nhiệm bảo vệ quyền lợi cổ đông. Nữ Chủ tịch HĐQT tại các doanh nghiệp HOSE đã tận dụng các khác biệt hợp pháp giữa chuẩn mực kế toán và luật thuế để mở rộng BTD thêm khoảng 2,0% đến 2,1%, nhằm tối đa hóa lợi nhuận sau thuế và gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Thực trạng tỷ lệ nữ giới tham gia HĐQT tại các công ty niêm yết HOSE hiện nay ra sao? Tỷ lệ đại diện của nữ giới còn ở mức khiêm tốn với mức bình quân chỉ 14,2% tổng số thành viên HĐQT và số lượng tuyệt đối đạt 0,738 nữ/HĐQT quy mô 5,218 người. Hơn 60% doanh nghiệp có nữ chỉ bổ nhiệm 1 người, cho thấy hiện tượng mang tính tượng trưng vẫn còn phổ biến.

Nghiên cứu sử dụng những thước đo nào để lượng hóa hành vi tránh thuế của doanh nghiệp? Nghiên cứu sử dụng 3 thước đo chuẩn mực: GAAP ETR (tổng chi phí thuế trên lợi nhuận trước thuế, trung bình đạt 19,96%), CASH ETR (thuế thực nộp bằng tiền trên lợi nhuận trước thuế, trung bình đạt 14,51%), và BTD (chênh lệch lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế trên tổng tài sản, trung bình đạt 0,028).

Vì sao mô hình tác động cố định (FEM) được lựa chọn thay vì mô hình tác động ngẫu nhiên (REM)? Mô hình FEM cho phép kiểm soát hoàn toàn các biến không quan sát được nhưng cố định theo thời gian của từng doanh nghiệp, giúp loại bỏ hiện tượng nội sinh và ước lượng chệch. Kết hợp với sai số chuẩn Driscoll-Kraay, FEM mang lại kết quả ước lượng vững chắc trước các khuyết tật tự tương quan và phương sai thay đổi.

Kết luận

• Minh chứng thực nghiệm khẳng định sự hiện diện của nữ giới trong HĐQT giúp tăng thuế suất thực tế tiền mặt thêm 2,4 điểm phần trăm, hạn chế hành vi tránh thuế mạo hiểm.
• Nữ thành viên HĐQT kiêm nhiệm quản lý điều hành thúc đẩy mức GAAP ETR cao hơn từ 1,0% đến 1,3%, phản ánh sự cẩn trọng và tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực báo cáo tài chính.
• Nữ Chủ tịch HĐQT có xu hướng mở rộng chênh lệch kế toán - thuế thêm 2,0% đến 2,1% tổng tài sản nhằm phục vụ mục tiêu tối đa hóa giá trị tài chính cho cổ đông.
• Cơ cấu HĐQT tại HOSE vẫn mang nặng tính tượng trưng với tỷ lệ nữ trung bình 14,2% và hơn 60% doanh nghiệp có nữ chỉ dừng lại ở con số 1 thành viên.
• Đóng góp bộ khung phân tích định lượng toàn diện gồm 1.776 quan sát cho các nhà hoạch định chính sách kinh tế và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2026 đến năm 2030, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát cơ cấu nhân sự HĐQT, triển khai quy chế bổ nhiệm nhân sự nữ thực chất và xây dựng khung quản trị thuế bền vững. Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết bộ dữ liệu và mô hình kinh tế lượng của luận văn để áp dụng vào thực tiễn quản trị doanh nghiệp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERASMUS UNVERSITY ROTTERDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS GENDER DIVERSITY IN CORPORATE BOARDROOM AND TAX AVOIDANCE THE EVIDENCE IN HOSE LISTED FIRMS BY DAO THI HAN MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS HO CHI MINH CITY, December 2016 i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITY OF ECONOMICS ERASMUS UNVERSITY ROTTERDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS GENDER DIVERSITY IN CORPORATE BOARDROOM AND TAX AVOIDANCE THE EVIDENCE IN HOSE LISTED FIRMS A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS BY DAO THI HAN Academic Supervisor: Nguyen Thi Thuy Linh HO CHI MINH CITY, December 2016 ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT Using data set of 296 publicly listed firms in Ho Chi Minh Stock Exchange from 2010 to 2015, the study analyses the engagement of female board members, also in case of being leader of board and executive manager, on tax avoidance activities, measured by three proxies. The fixed effect regression results indicate gender diversity in boardroom is negatively associated with tax avoidance measured by effective tax rate but chairwomen are more engaged in tax avoidance measured by book-tax difference. As a result, the presence of women in boardroom of HOSE listed firms is important to shareholders who consider about firms’ transparency or profit. iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENT LIST OF ABBREVIATIONS.

iv LIST OF FIGURE. v LIST OF TABLE. vi CHAPTER ONE INTRODUCTION. Female labor and pay gap in Vietnam.

Women participation in firm management in Vietnam. Tax avoidance in Vietnam. 7 CHAPTER TWO LITERATURE REVIEW. Gender diversity and corporate governance.

Resource-dependence theory. Gender equality reaction in corporate boardroom. Tax avoidance and corporate governance. Tax avoidance and corporate governance.

Gender diversity in boardroom and tax avoidance. Women’ participation in boardroom and tax avoidance. Chairwomen and tax avoidance. Female executive in boardroom and tax avoidance.

18 i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. 19 CHAPTER THREE METHODOLOGY. Data and data source. Robust standard Errors.

27 CHAPTER FOUR EMPIRICAL RESULT. Summary descriptive statistic. Women board directors in HOSE listed firms. Tax expense in HOSE listed firms having women board directors.

GAAP effective tax rate. CASH effective tax rate. Book-tax differences. 38 CHAPTER FIVE CONCLUSION.

41 ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. 43 APPENDIX A SELECTED FIRMS LISTED IN HOSE. 48 APPENDIX B CORRELATION MATRIX. 50 APPENDIX C MULTICOLLINEARITY TEST.

52 APPENDIX D PANEL DATA REGRESSION RESULTS – FEM. 54 APPENDIX E PANEL DATA REGRESSION RESULTS – REM. 59 APPENDIX F HETEROSKEDASTICITY AND AUTOCORRELATION TEST. 64 APPENDIX G REGRESSION WITH ADJUSTED STANDARD ERRORS.

66 iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS BTD: book-tax different CEO(s): Chief of Executive officer(s) CFO(s): Chief of Finance officer(s) CIT: Corporate Income Tax ETR: effective tax rate EU: European Union FDI: Foreign directed investment FEM: Fixed effect model GAAP: Generally Accepted Accounting Principle GSO: General Statistics Office HNX: Hanoi Stock Exchange HOSE: Ho Chi Minh Stock Exchange ILO: International Labor Organization OECD: Organization for Economic Co-operation and Development REM: Random effect model ROA: Return on asset ROE: Return on equity ROI: Return on investment SG&A: Selling, general and administration VAT: Value-added tax VCCI: Vietnam Chamber of Commerce and Industry VWEC: Vietnam Women Entrepreneurs Council iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF FIGURE FIGURE 1.1 LABOR FORCE PARTICIPATION RATES (%) .2: NATIONWIDE FEMALE EMPLOYED POPULATION .1: THE SCOPE OF CORPORATE GOVERNANCE.1: GRAPH HISTOGRAM OF TAX AVOIDANCE MEASURES.2: GRAPH HISTOGRAM OF CORPORATE BOARD SIZE AND WOMEN MEMBERS .3: HOSE LISTED FIRMS HAVING WOMEN PARTICIPATING BOARDROOM .4: NUMBER OF EXECUTIVE AND NON-EXECUTIVE FEMALE BOARD DIRECTOR .5: CURRENT TAX EXPENSE IN HOSE LISTED FIRMS (BILLION VND) .6: CASH TAX PAID IN FIRMS IN HOSE LISTED FIRMS (BILLION VND). 33 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLE TABLE 1.1: CORPORATE INCOME TAX SINCE 2013 .1: SUMMARY HYPOTHESES AND RESEARCH QUESTIONS .1: SUMMARY STATISTICS OF VARIABLES .2: RESULTS OF FEM WITH TAX AVOIDANCE MEASURED BY GAAPETR .3: RESULTS OF FEM WITH TAX AVOIDANCE MEASURED BY CASHETR .4: RESULTS OF FEM WITH TAX AVOIDANCE MEASURED BY BTD .5: SUMMARY HYPOTHESIS TEST RESULTS. 39 vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPTER ONE INTRODUCTION 1. Female labor and pay gap in Vietnam According to Worldbank data, Vietnam keeps a very high female labor participation rate as high as male’s, not lower than 72 percent since 2000, shown in Figure 1.

General Statistics Office (GSO) of Vietnam also reports more than 40 percent of the nationwide labor force are women (see Figure 1. However, the International Labor Organization (ILO) identifies that gender pay gap in Vietnam has been widened. Vietnamese women earn less than men thirteen percent in 2011 and twenty to thirty percent in 2012 while global average gender pay gap is around 17 percent. The latest Labor Force Survey Report (2012) shows that women earn less than male counterparts in all economic sectors, even the favor-female industries like healthcare, social works.

Hence, the remuneration seems to reflect gender of worker instead of content of work. It is clear that the principle of “equal pay for work of equal value” stipulated in the Labor Code need to be implemented.1 Labor force participation rates (%) male rate female rate 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 (Source: worldbank.org) 1 (female/male) labor force participation rate = % of (female/male) population ages 15+ having a job 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2: Nationwide female employed population 60.000 - 0% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Total Woman % (Source: gso.vn) As one of the key talent pool in total Vietnam labor, the roles and contributions of women to the economic development should be admitted soon rather than the traditional expectation in household responsibility. Madam Nguyen Thi Tuyet Minh, Chairwoman of Vietnam Women Entrepreneurs Council (VWEC) emphasizes that women are the important factor possibly solving international affairs (Women with Business and Gender Equality, 2016). This emerging subject of “Creative women, creative economies,” is discussed in the Global Summit of Women 2015 organized in Sao Paulo, Brazil.

In the conference, many specialists agreed that Vietnamese women with the wisdom, insight and determination in any business or social circumstance are deserved to be promoted to leadership. Women participation in firm management in Vietnam Some representatives of richest and most powerful women in stock market like Ms. Truong Thi Le Khanh (chairwoman cum CEO of Vinh Hoan Company), Ms. Pham Thu Huong, Ms.

Pham Thuy Hang (vice presidents of Vingroup), and Ms. Mai Kieu Lien (chairwoman cum CEO of Vinamilk)… are holding important positions in large corporates. However, the more opportunities women have in career, the more obstacles and pressures women have. Participating in the political or economic activities creates pressure of making decision, influencing male employees, satisfying clients…to women.

Besides, they have to carry out the housewife responsibility with children, husband and her family. Moreover, the expectation to be 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] outstanding in appearance, knowledge or behavior is the other pressure to female leaders. Certainly, the long-time process to shorten the gender gap needs efforts of not only trade unions, social organization but also, and most important, female workers themselves to access education, improve skills and overcome glass ceiling2. Internationally, the ILO has worked closely with internal organizations, like Vietnam Chamber of Commerce and Industry (VCCI), to create jobs and reduce poverty.

Under the valuable support of the ILO, women’s economic empowerment is promoted and starts to be guided legally. Some legal tools favor gender equity like Gender Equity Law (2007), the Directive No. 10/2007/CT-TTg of Prime Minister, Decree No. Moreover, Vietnam takes part in global/regional conferences about women to discuss and learn to encourage the engagement and contribution of women in social and economic life.

Recently, in the Global Summit of Woman in 2016, an international forum for women founded in 1990, one of the four breakout sessions of leadership development is “Women on Boards Roundtable: How female board members can drive value and results”. Generally, it is essential to perceive that women prefer to be appointed as leader in business or politics on merit, not in condition of elimination discrimination. Correspondingly, Shoko Ishikawa, Country Representative for United Nations Women in Vietnam, has added on Worldbank news: "We need to highlight role models and positive images of female leaders, and highlight women’s roles in non-traditional jobs such as business leaders, scientists, architects so that we can change perceptions on tasks that women can take on. Tax avoidance in Vietnam In recent years, Vietnam General Department of taxation has improved in policies and procedures that impact positively on the business community.

From 2014 to 2016, the tax declaration and administrative procedures have been simplified gradually to reduce compliance cost and time for business entities. The tax sector has enacted many tax regulations of Government and the Ministry of Finance like Circular No. 92, 96, 110 and 127/2015/TT-BTC and Resolution 19 and 35 on tax administrative simplification and preparing for electronic tax 2 Glass ceiling is invisible but real barrier prevent qualified and deserving employees developed, normally causes by age, ethnicity, political or religious affiliation, and/or sex 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Moreover, increasing number of enterprises and enterprises’ competitiveness with reasonable tax rates also helps to acquire capital and ensuring State budget from domestic income sources.

Accordingly, the General Department of Taxation will implement some measures to expand the tax base. A single rate of VAT is one proposal of tax reform. Besides, revenue from land and properties on land has been considered as an important source of State budget in future. Especially, in order to ensure the equality for both domestic and foreign business entities, the tax service has proposed a lower corporate income tax and improving legal framework for transfer prices enforcement.1: Corporate income tax since 2013 Effective time Entities CIT Documents All firms excluding below list 25% Circular 123/2012/TT- Exploration and exploitation oil and gas 32%- BTC issued on operations in Vietnam 50% 27 July, 2012 Before 01 July, 2013 Exploration and exploitation valuable resources operations Vietnam (exclude oil 50% and gas) Mines (70% locations belongs to region 40% difficult economic and social conditions Firms’ revenue less than VND 20 billion 20% Circular 141/2013/TT- Firms’ revenue from VND 20 billion 25% After 01 July, 2013 BTC issued on New established firms since 01 July, 2013 16 October, 25% (excluding tax-favored list) 2013 Firms’ revenue less than VND 20 billion 20% Circular 78/2014/TT- Firms’ revenue from VND 20 billion 22% From 01 January, 2014 BTC issued on New established firms less than 12 18 June, 2014 22% months (excluding tax-favored list) Circular 96/2015/TT- From 01 January, 2016 All firms (excluding tax-favored list) 20% BTC issued on 25 June, 2015 (Source: the author summarized from gdt.vn) 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Corporate income tax (CIT) has been adjusted several times since 2013 as shown in Table 1.

Although the CIT has been dropped 3 percent since 2013 to 2015, many experts agree that total tax expenses that companies must pay are considered very high compared to neighborhood. One of the reasons is Worldbank’s survey results show that Vietnamese business entities have to pay 39.4 to 40 percent of profit for taxes and fees, which includes CIT, land tax, health and social insurance for labors. The results point out a big gap in taxes and fees in Vietnam and Indonesia (29.5 percent), Cambodia (21 percent), and Singapore (18.